౫. సానుసుత్తవణ్ణనా

౨౩౯. పఞ్చమే యక్ఖేన గహితో హోతీతి సో కిర తస్సా ఉపాసికాయ ఏకపుత్తకో. అథ నం సా దహరకాలేయేవ పబ్బాజేసి. సో పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ సీలవా అహోసి వత్తసమ్పన్నో, ఆచరియుపజ్ఝాయఆగన్తుకాదీనం వత్తం కతమేవ హోతి, మాసస్స అట్ఠమీదివసే పాతో వుట్ఠాయ ఉదకమాళకే ఉదకం ఉపట్ఠాపేత్వా ధమ్మస్సవనగ్గం సమ్మజ్జిత్వా దీపం జాలేత్వా మధురస్సరేన ధమ్మస్సవనం ఘోసేతి. భిక్ఖూ తస్స థామం ఞత్వా ‘‘సరభాణం భణ, సామణేరా’’తి అజ్ఝేసన్తి. సో ‘‘మయ్హం హదయవాతో రుజతి, కాసో వా బాధతీ’’తి కిఞ్చి పచ్చాహారం అకత్వా ధమ్మాసనం అభిరుహిత్వా ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ సరభాణం వత్వా ఓతరన్తో – ‘‘మయ్హం మాతాపితూనమ్పి ఇమస్మిం సరభఞ్ఞే పత్తీ’’తి వదతి. తస్స మనుస్సా మాతాపితరో పత్తియా దిన్నభావం న జానన్తి. అనన్తరత్తభావే పనస్స మాతా యక్ఖినీ జాతా. సా దేవతాహి సద్ధిం ఆగతా, ధమ్మం సుత్వా – ‘‘సామణేరేన దిన్నపత్తిం అనుమోదామి, తాతా’’తి వదతి. సీలసమ్పన్నా చ నామ భిక్ఖూ సదేవకస్స లోకస్స పియా హోన్తీతి తస్మిం సామణేరే దేవతా సలజ్జా సగారవా మహాబ్రహ్మం వియ అగ్గిక్ఖన్ధం వియ చ నం మఞ్ఞన్తి. సామణేరే గారవేన తం యక్ఖినిం గరుం కత్వా పస్సన్తి. ధమ్మస్సవనయక్ఖసమాగమాదీసు ‘‘సానుమాతా సానుమాతా’’తి యక్ఖినియా అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం దేన్తి. మహేసక్ఖాపి యక్ఖా తం దిస్వా మగ్గా ఓక్కమన్తి, ఆసనా వుట్ఠహన్తి.

అథ ఖో సామణేరో వుడ్ఢిమన్వాయ పరిపక్కిన్ద్రియో అనభిరతిపీళితో అనభిరతిం వినోదేతుం అసక్కోన్తో పరూళ్హకేసనఖో కిలిట్ఠనివాసనపారుపనో కస్సచి అనారోచేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఏకకోవ మాతు ఘరం గతో. ఉపాసికా పుత్తం దిస్వా, వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘తాత, త్వం పుబ్బే ఆచరియుపజ్ఝాయేహి వా దహరసామణేరేహి వా సద్ధిం ఇధాగచ్ఛసి. కస్మా ఏకకోవ అజ్జ ఆగతో’’తి? సో ఉక్కణ్ఠితభావం ఆరోచేసి. సద్ధా ఉపాసికా నానప్పకారేన ఘరావాసే ఆదీనవం దస్సేత్వా పుత్తం ఓవదమానాపి తం సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తీ, ‘‘అప్పేవ నామ అత్తనో ధమ్మతాయపి సల్లక్ఖేస్సతీ’’తి అనుయోజేత్వావ – ‘‘తిట్ఠ, తాత, యావ తే యాగుభత్తం సమ్పాదేమి, యాగుం పివిత్వా కతభత్తకిచ్చస్స తే మనాపాని వత్థాని నీహరిత్వా దస్సామీ’’తి వత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. నిసీది సామణేరో. ఉపాసికా ముహుత్తేనేవ యాగుఖజ్జకం సమ్పాదేత్వా అదాసి. తతో ‘‘భత్తం సమ్పాదేస్సామీ’’తి అవిదూరే నిసిన్నా తణ్డులే ధోవతి. తస్మిం సమయే సా యక్ఖినీ ‘‘కహం ను ఖో సామణేరో? కిఞ్చి భిక్ఖాహారం లభతి, ఉదాహు నో’’తి? ఆవజ్జమానా తస్స విబ్భమితుకామతాయ నిసిన్నభావం ఞత్వా, ‘‘మా హేవ ఖో మే దేవతానం అన్తరే లజ్జం ఉప్పాదేయ్య, గచ్ఛామిస్స విబ్భమనే అన్తరాయం కరోమీ’’తి ఆగన్త్వా సరీరే అధిముచ్చిత్వా గీవం పరివత్తేత్వా భూమియం పాతేసి. సో అక్ఖీహి విపరివత్తేహి ఖేళేన పగ్ఘరన్తేన భూమియం విప్ఫన్దతి. తేన వుత్తం ‘‘యక్ఖేన గహితో హోతీ’’తి.

అభాసీతి ఉపాసికా పుత్తస్స తం విప్పకారం దిస్వా వేగేన గన్త్వా పుత్తం ఆలిఙ్గేత్వా ఊరూసు నిపజ్జాపేసి. సకలగామవాసినో ఆగన్త్వా బలికమ్మాదీని కరోన్తి. ఉపాసికా పరిదేవమానా ఇమా గాథాయో అభాసి.

పాటిహారియపక్ఖఞ్చాతి మనుస్సా ‘‘అట్ఠమీఉపోసథస్స పచ్చుగ్గమనఞ్చ అనుగ్గమనఞ్చ కరిస్సామా’’తి సత్తమియాపి నవమియాపి ఉపోసథఙ్గాని సమాదియన్తి, చాతుద్దసీపన్నరసీనం పచ్చుగ్గమనానుగ్గమనం కరోన్తా తేరసియాపి పాటిపదేపి సమాదియన్తి, ‘‘వస్సావాసస్స అనుగ్గమనం కరిస్సామా’’తి ద్విన్నం పవారణానం అన్తరే అడ్ఢమాసం నిబద్ధుపోసథికా భవన్తి. ఇదం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘పాటిహారియపక్ఖఞ్చా’’తి. అట్ఠఙ్గసుసమాగతన్తి అట్ఠఙ్గేహి సుట్ఠు సమాగతం, సమ్పయుత్తన్తి అత్థో. బ్రహ్మచరియన్తి సేట్ఠచరియం. న తే హి యక్ఖా కీళన్తీతి న తే గహేత్వా యక్ఖా కిలమేన్తి.

పున చాతుద్దసిన్తి ఇమాయ గాథాయ సామణేరస్స కాయే అధిముత్తా యక్ఖినీ ఆహ. ఆవి వా యది వా రహోతి కస్సచి సమ్ముఖే వా పరమ్ముఖే వా. పముత్యత్థీతి పముత్తి అత్థి. ఉప్పచ్చాపీతి ఉప్పతిత్వాపి. సచేపి సకుణో వియ ఉప్పతిత్వా పలాయసి, తథాపి తే మోక్ఖో నత్థీతి వదతి. ఏవఞ్చ పన వత్వా సామణేరం ముఞ్చి. సామణేరో అక్ఖీని ఉమ్మీలేసి, మాతా కేసే పకిరియ అస్ససన్తీ పస్ససన్తీ రోదతి. సో ‘‘అమనుస్సేన గహితోమ్హీ’’తి న జానాతి. ఓలోకేన్తో పన ‘‘అహం పుబ్బే పీఠే నిసిన్నో. మాతా మే అవిదూరే నిసీదిత్వా తణ్డులే ధోవతి. ఇదాని పనమ్హి భూమియం నిసిన్నో, మాతాపి మే అస్ససన్తీ పస్ససన్తీ రోదతి, సకలగామవాసినోపి సన్నిపతితా. కిం ను ఖో ఏత’’న్తి? నిపన్నకోవ మతం వా అమ్మాతి గాథమాహ.

కామే చజిత్వానాతి దువిధేపి కామే పహాయ. పునరాగచ్ఛతేతి విబ్భమనవసేన ఆగచ్ఛతి. పున జీవం మతో హి సోతి ఉప్పబ్బజిత్వా పున జీవన్తోపి సో మతకోవ, తస్మా తమ్పి రోదన్తీతి వదతి.

ఇదానిస్స ఘరావాసే ఆదీనవం దస్సేన్తీ కుక్కుళాతిఆదిమాహ. తత్థ కుక్కుళాతి ఘరావాసో కిర ఉణ్హట్ఠేన కుక్కుళా నామ హోతి. కస్స ఉజ్ఝాపయామసేతి – ‘‘అభిధావథ, భద్దం తే హోతూ’’తి ఏవం వత్వా – ‘‘యం త్వం విబ్భమితుకామో యక్ఖేన పాపితో, ఇమం విప్పకారం కస్స మయం ఉజ్ఝాపయామ నిజ్ఝాపయామ ఆరోచయామా’’తి వదతి. పున డయ్హితుమిచ్ఛసీతిఆదిత్తఘరతో నీహటభణ్డం వియ ఘరా నీహరిత్వా బుద్ధసాసనే పబ్బజితో పున మహాడాహసదిసే ఘరావాసే డయ్హితుం ఇచ్ఛసీతి అత్థో. సో మాతరి కథేన్తియా కథేన్తియా సల్లక్ఖేత్వా హిరోత్తప్పం పటిలభిత్వా, ‘‘నత్థి మయ్హం గిహిభావేన అత్థో’’తి ఆహ. అథస్స మాతా ‘‘సాధు, తాతా’’తి తుట్ఠా పణీతభోజనం భోజేత్వా, ‘‘కతి వస్సోసి, తాతా’’తి పుచ్ఛి. పరిపుణ్ణవస్సోమ్హి ఉపాసికేతి. ‘‘తేన హి, తాత, ఉపసమ్పదం కరోహీ’’తి చీవరసాటకే అదాసి. సో తిచీవరం కారాపేత్వా ఉపసమ్పన్నో బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హన్తో తేపిటకో హుత్వా సీలాదీనం ఆగతట్ఠానే తం తం పూరేన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పత్వా మహాధమ్మకథికో హుత్వా వీసవస్ససతం ఠత్వా సకలజమ్బుదీపం ఖోభేత్వా పరినిబ్బాయి. పఞ్చమం.