౩. సూచిలోమసుత్తవణ్ణనా

౨౩౭. తతియే గయాయన్తి గయాగామే, గయాయ అవిదూరే నివిట్ఠగామం ఉపనిస్సాయాతి అత్థో. టఙ్కితమఞ్చేతి దీఘమఞ్చే పాదమజ్ఝే విజ్ఝిత్వా అటనియో పవేసేత్వా కతమఞ్చే. తస్స ‘‘ఇదం ఉపరి, ఇదం హేట్ఠా’’తి నత్థి, పరివత్తేత్వా అత్థతోపి తాదిసోవ హోతి, తం దేవట్ఠానే ఠపేన్తి. చతున్నం పాసాణానం ఉపరి పాసాణం అత్థరిత్వా కతగేహమ్పి ‘‘టఙ్కితమఞ్చో’’తి వుచ్చతి. సూచిలోమస్సాతి కథినసూచిసదిసలోమస్స. సో కిర కస్సపస్స భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా దూరట్ఠానతో ఆగతో సేదమలగ్గహితేన గత్తేన సుపఞ్ఞత్తం సఙ్ఘికమఞ్చం అనాదరేన అపచ్చత్థరిత్వా నిపజ్జి, తస్స పరిసుద్ధసీలస్స తం కమ్మం సుద్ధవత్థే కాళకం వియ అహోసి. సో తస్మిం అత్తభావే విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో కాలంకత్వా గయాగామద్వారే సఙ్కారట్ఠానే యక్ఖో హుత్వా నిబ్బత్తి. నిబ్బత్తమత్తస్సేవ చస్స సకలసరీరం కథినసూచీహి గవిచ్ఛివిజ్ఝితం వియ జాతం.

అథేకదివసం భగవా పచ్చూససమయే లోకం ఓలోకేన్తో తం యక్ఖం పఠమావజ్జనస్సేవ ఆపాథం ఆగతం దిస్వా – ‘‘అయం ఏకం బుద్ధన్తరం మహాదుక్ఖం అనుభవి. కిం ను ఖ్వాస్స మం ఆగమ్మ సోత్థికారణం భవేయ్యా’’తి? ఆవజ్జేన్తో పఠమమగ్గస్స ఉపనిస్సయం అద్దస. అథస్స సఙ్గహం కాతుకామో సురత్తదుపట్టం నివాసేత్వా సుగతమహాచీవరం పారుపిత్వా దేవవిమానకప్పం గన్ధకుటిం పహాయ హత్థిగవాస్సమనుస్సకుక్కురాదికుణపదుగ్గన్ధం సఙ్కారట్ఠానం గన్త్వా తత్థ మహాగన్ధకుటియం వియ నిసీది. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘సూచిలోమస్స యక్ఖస్స భవనే’’తి.

ఖరోతి సుంసుమారపిట్ఠి వియ ఛదనిట్ఠకాహి విసమచ్ఛదనపిట్ఠి వియ చ ఖరసరీరో. సో కిర కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే సీలసమ్పన్నో ఉపాసకో ఏకదివసే విహారే చిత్తత్థరణాదీహి అత్థతాయ భూమియా సఙ్ఘికే అత్థరణే అత్తనో ఉత్తరాసఙ్గం అపచ్చత్థరిత్వా నిపజ్జి. సఙ్ఘికం తేలం అభాజేత్వా అత్తనో ఉత్తరాసఙ్గం అపచ్చత్థరిత్వా నిపజ్జి. సఙ్ఘికం తేలం అభాజేత్వా అత్తనో హత్థేహి సరీరం మక్ఖేసీతిపి వదన్తి. సో తేన కమ్మేన సగ్గే నిబ్బత్తితుం అసక్కోన్తో తస్సేవ గామస్స ద్వారే సఙ్కారట్ఠానే యక్ఖో హుత్వా నిబ్బత్తి. నిబ్బత్తమత్తస్స చస్స సకలసరీరం వుత్తప్పకారం అహోసి. తే ఉభోపి సహాయా జాతా. ఇతి ఖరస్స ఖరభావో వేదితబ్బో.

అవిదూరే అతిక్కమన్తీతి గోచరం పరియేసన్తా సమాగమట్ఠానం వా గచ్ఛన్తా ఆసన్నే ఠానే గచ్ఛన్తి. తేసు సూచిలోమో సత్థారం న పస్సతి, ఖరలోమో పఠమతరం దిస్వా సూచిలోమం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘ఏసో సమణో’’తి, సమ్మ, ఏస తవ భవనం పవిసిత్వా నిసిన్నో ఏకో సమణోతి. నేసో సమణో, సమణకో ఏసోతి సో కిర యో మం పస్సిత్వా భీతో పలాయతి, తం సమణకోతి వదతి. యో న భాయతి, తం సమణోతి. తస్మా ‘‘అయం మం దిస్వా భీతో పలాయిస్సతీ’’తి మఞ్ఞమానో ఏవమాహ.

కాయం ఉపనామేసీతి భేరవరూపం నిమ్మినిత్వా మహాముఖం వివరిత్వా సకలసరీరే లోమాని ఉట్ఠాపేత్వా కాయం ఉపనామేసి. అపనామేసీతి రతనసతికం సువణ్ణగ్ఘనికం వియ థోకం అపనామేసి. పాపకోతి లామకో అమనుఞ్ఞో. సో గూథం వియ అగ్గి వియ కణ్హసప్పో వియ చ పరివజ్జేతబ్బో, న ఇమినా సువణ్ణవణ్ణేన సరీరేన సమ్పటిచ్ఛితబ్బో. ఏవం వుత్తే పన సూచిలోమో ‘‘పాపకో కిర మే సమ్ఫస్సో’’తి కుద్ధో పఞ్హం తం, సమణాతిఆదిమాహ. చిత్తం వా తే ఖిపిస్సామీతి యేసఞ్హి అమనుస్సా చిత్తం ఖిపితుకామా హోన్తి, తేసం సేతముఖం నీలోదరం సురత్తహత్థపాదం మహాసీసం పజ్జలితనేత్తం భేరవం వా అత్తభావం నిమ్మినిత్వా దస్సేన్తి, భేరవం వా సద్దం సావేన్తి, కథేన్తానంయేవ వా ముఖే హత్థం పక్ఖిపిత్వా హదయం మద్దన్తి, తేన తే సత్తా ఉమ్మత్తకా హోన్తి ఖిత్తచిత్తా. తం సన్ధాయేవమాహ. పారగఙ్గాయాతి ద్వీసు పాదేసు గహేత్వా తం ఆవిఞ్ఛేత్వా యథా న పునాగచ్ఛసి, ఏవం పారం వా గఙ్గాయ ఖిపిస్సామీతి వదతి. సదేవకేతిఆది వుత్తత్థమేవ. పుచ్ఛ యదాకఙ్ఖసీతి యంకిఞ్చి ఆకఙ్ఖసి, తం సబ్బం పుచ్ఛ, అసేసం తే బ్యాకరిస్సామీతి సబ్బఞ్ఞుపవారణం పవారేతి.

కుతోనిదానాతి కింనిదానా, కింపచ్చయాతి అత్థో? కుమారకా ధఙ్కమివోస్సజన్తీతి యథా కుమారకా కాకం గహేత్వా ఓస్సజన్తి ఖిపన్తి, ఏవం పాపవితక్కా కుతో సముట్ఠాయ చిత్తం ఓస్సజన్తీతి పుచ్ఛతి?

ఇతోనిదానాతి అయం అత్తభావో నిదానం ఏతేసన్తి ఇతో నిదానా. ఇతోజాతి ఇతో అత్తభావతో జాతా. ఇతో సముట్ఠాయ మనోవితక్కాతి యథా దీఘసుత్తకేన పాదే బద్ధం కాకం కుమారకా తస్స సుత్తపరియన్తం అఙ్గులియం వేఠేత్వా ఓస్సజన్తి, సో దూరం గన్త్వాపి పున తేసం పాదమూలేయేవ పతతి, ఏవమేవ ఇతో అత్తభావతో సముట్ఠాయ పాపవితక్కా చిత్తం ఓస్సజన్తి.

స్నేహజాతి తణ్హాసినేహతో జాతా. అత్తసమ్భూతాతి అత్తని సమ్భూతా. నిగ్రోధస్సేవ ఖన్ధజాతి నిగ్రోధఖన్ధే జాతా పారోహా వియ. పుథూతి బహూ అనేకప్పకారా పాపవితక్కా తంసమ్పయుత్తకిలేసా చ. విసత్తాతి లగ్గా లగ్గితా. కామేసూతి వత్థుకామేసు. మాలువావ వితతా వనేతి యథా వనే మాలువా లతా యం రుక్ఖం నిస్సాయ జాయతి, తం మూలతో యావ అగ్గా, అగ్గతో యావ మూలా పునప్పునం సంసిబ్బిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా ఓతతవితతా తిట్ఠతి. ఏవం వత్థుకామేసు పుథూ కిలేసకామా విసత్తా, పుథూ వా సత్తా తేహి కిలేసకామేహి వత్థుకామేసు విసత్తా. యే నం పజానన్తీతి యే ‘‘అత్తసమ్భూతా’’తి ఏత్థ వుత్తం అత్తభావం జానన్తి.

యతోనిదానన్తి యం నిదానమస్స అత్తభావస్స తఞ్చ జానన్తి. తే నం వినోదేన్తీతి తే ఏవం అత్తభావసఙ్ఖాతస్స దుక్ఖసచ్చస్స నిదానభూతం సముదయసచ్చం మగ్గసచ్చేన వినోదేన్తి. తే దుత్తరన్తి తే సముదయసచ్చం నీహరన్తా ఇదం దుత్తరం కిలేసోఘం తరన్తి. అతిణ్ణపుబ్బన్తి అనమతగ్గే సంసారే సుపినన్తేపి న తిణ్ణపుబ్బం. అపునబ్భవాయాతి అపునబ్భవసఙ్ఖాతస్స నిరోధసచ్చస్సత్థాయ. ఇతి ఇమాయ గాథాయ చత్తారి సచ్చాని పకాసేన్తో అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠపేసి. దేసనావసానే సూచిలోమో తస్మింయేవ పదేసే ఠితో దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితో. సోతాపన్నా చ నామ న కిలిట్ఠత్తభావే తిట్ఠన్తీతి సహ ఫలపటిలాభేనస్స సరీరే సేతకణ్డుపీళకసూచియో సబ్బా పతితా. సో దిబ్బవత్థనివత్థో దిబ్బవరదుకూలుత్తరాసఙ్గో దిబ్బవేఠనవేఠితో దిబ్బాభరణగన్ధమాలధరో సువణ్ణవణ్ణో హుత్వా భుమ్మదేవతాపరిహారం పటిలభీతి. తతియం.