౮. ఛేత్వావగ్గో

౧. ఛేత్వాసుత్తవణ్ణనా

౭౧. ఛేత్వావగ్గస్స పఠమే ఛేత్వాతి వధిత్వా. సుఖం సేతీతి కోధపరిళాహేన అపరిదయ్హమానత్తా సుఖం సయతి. న సోచతీతి కోధవినాసేన వినట్ఠదోమనస్సత్తా న సోచతి. విసమూలస్సాతి దుక్ఖవిపాకస్స. మధురగ్గస్సాతి కుద్ధస్స పటికుజ్ఝిత్వా, అక్కుట్ఠస్స పచ్చక్కోసిత్వా, పహటస్స చ పటిపహరిత్వా సుఖం ఉప్పజ్జతి, తం సన్ధాయ మధురగ్గోతి వుత్తో. ఇమస్మిం హి ఠానే పరియోసానం అగ్గన్తి వుత్తం. అరియాతి బుద్ధాదయో. పఠమం.

౨. రథసుత్తవణ్ణనా

౭౨. దుతియే పఞ్ఞాయతి ఏతేనాతి పఞ్ఞాణం. ధజో రథస్సాతి మహన్తస్మిం హి సఙ్గామసీసే దూరతోవ ధజం దిస్వా ‘‘అసుకరఞ్ఞో నామ అయం రథో’’తి రథో పాకటో హోతి. తేన వుత్తం ‘‘ధజో రథస్స పఞ్ఞాణ’’న్తి. అగ్గిపి దూరతోవ ధూమేన పఞ్ఞాయతి. చోళరట్ఠం పణ్డురట్ఠన్తి ఏవం రట్ఠమ్పి రఞ్ఞా పఞ్ఞాయతి. చక్కవత్తిరఞ్ఞో ధీతాపి పన ఇత్థీ ‘‘అసుకస్స నామ భరియా’’తి భత్తారం పత్వావ పఞ్ఞాయతి. తస్మా ధూమో పఞ్ఞాణమగ్గినోతిఆది వుత్తం. దుతియం.

౩. విత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౩. తతియే సద్ధీధ విత్తన్తి యస్మా సద్ధో సద్ధాయ ముత్తమణిఆదీనిపి విత్తాని లభతి, తిస్సోపి కులసమ్పదా, ఛ కామసగ్గాని, నవ బ్రహ్మలోకే పత్వా పరియోసానే అమతమహానిబ్బానదస్సనమ్పి లభతి, తస్మా మణిముత్తాదీహి విత్తేహి సద్ధావిత్తమేవ సేట్ఠం. ధమ్మోతి దసకుసలకమ్మపథో. సుఖమావహతీతి సబ్బమ్పి సాసవానాసవం అసంకిలిట్ఠసుఖం ఆవహతి. సాదుతరన్తి లోకస్మిం లోణమ్బిలాదీనం సబ్బరసానం సచ్చమేవ మధురతరం. సచ్చస్మిం హి ఠితా సీఘవేగం నదిమ్పి నివత్తేన్తి, విసమ్పి నిమ్మద్దేన్తి, అగ్గిమ్పి పటిబాహన్తి, దేవమ్పి వస్సాపేన్తి, తస్మా తం సబ్బరసానం మధురతరన్తి వుత్తం. పఞ్ఞాజీవిం జీవితమాహు సేట్ఠన్తి యో పఞ్ఞాజీవీ గహట్ఠో సమానో పఞ్చసు సీలేసు పతిట్ఠాయ సలాకభత్తాదీని పట్ఠపేత్వా పఞ్ఞాయ జీవతి, పబ్బజితో వా పన ధమ్మేన ఉప్పన్నే పచ్చయే ‘‘ఇదమత్థ’’న్తి పచ్చవేక్ఖిత్వా పరిభుఞ్జన్తో కమ్మట్ఠానం ఆదాయ విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరియఫలాధిగమవసేన పఞ్ఞాయ జీవతి, తం పఞ్ఞాజీవిం పుగ్గలం సేట్ఠం జీవితం జీవతీతి ఆహు. తతియం.

౪. వుట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౭౪. చతుత్థే బీజన్తి ఉప్పతన్తానం సత్తవిధం ధఞ్ఞబీజం సేట్ఠం. తస్మిఞ్హి ఉగ్గతే జనపదో ఖేమో హోతి సుభిక్ఖో. నిపతతన్తి నిపతన్తానం మేఘవుట్ఠి సేట్ఠా. మేఘవుట్ఠియఞ్హి సతి వివిధాని సస్సాని ఉప్పజ్జన్తి, జనపదా ఫీతా హోన్తి ఖేమా సుభిక్ఖా. పవజమానానన్తి జఙ్గమానం పదసా చరమానానం గావో సేట్ఠా. తా నిస్సాయ హి సత్తా పఞ్చ గోరసే పరిభుఞ్జమానా సుఖం విహరన్తి. పవదతన్తి రాజకులమజ్ఝాదీసు వదన్తానం పుత్తో వరో. సో హి మాతాపితూనం అనత్థావహం న వదతి.

విజ్జా ఉప్పతతం సేట్ఠాతి పురిమపఞ్హే కిర సుత్వా సమీపే ఠితా ఏకా దేవతా ‘‘దేవతే, కస్మా త్వం ఏతం పఞ్హం దసబలం పుచ్ఛసి? అహం తే కథేస్సామీ’’తి అత్తనో ఖన్తియా లద్ధియా పఞ్హం కథేసి. అథ నం ఇతరా దేవతా ఆహ – ‘‘యావ పధంసీ వదేసి దేవతే యావ పగబ్భా ముఖరా, అహం బుద్ధం భగవన్తం పుచ్ఛామి. త్వం మయ్హం కస్మా కథేసీ’’తి? నివత్తేత్వా తదేవ పఞ్హం దసబలం పుచ్ఛి. అథస్సా సత్థా విస్సజ్జేన్తో విజ్జా ఉప్పతతన్తిఆదిమాహ. తత్థ విజ్జాతి చతుమగ్గవిజ్జా. సా హి ఉప్పతమానా సబ్బాకుసలధమ్మే సముగ్ఘాతేతి. తస్మా ‘‘ఉప్పతతం సేట్ఠా’’తి వుత్తా. అవిజ్జాతి వట్టమూలకమహాఅవిజ్జా. సా హి నిపతన్తానం ఓసీదన్తానం వరా. పవజమానానన్తి పదసా చరమానానం జఙ్గమానం అనోమపుఞ్ఞక్ఖేత్తభూతో సఙ్ఘో వరో. తఞ్హి తత్థ తత్థ దిస్వా పసన్నచిత్తా సత్తా సోత్థిం పాపుణన్తి. బుద్ధోతి యాదిసో పుత్తో వా హోతు అఞ్ఞో వా, యేసం కేసఞ్చి వదమానానం బుద్ధో వరో. తస్స హి ధమ్మదేసనం ఆగమ్మ అనేకసతసహస్సానం పాణానం బన్ధనమోక్ఖో హోతీతి. చతుత్థం.

౫. భీతాసుత్తవణ్ణనా

౭౫. పఞ్చమే కింసూధ భీతాతి కిం భీతా? మగ్గో చనేకాయతనప్పవుత్తోతి అట్ఠతింసారమ్మణవసేన అనేకేహి కారణేహి కథితో. ఏవం సన్తే కిస్స భీతా హుత్వా అయం జనతా ద్వాసట్ఠి దిట్ఠియో అగ్గహేసీతి వదతి. భూరిపఞ్ఞాతి బహుపఞ్ఞ ఉస్సన్నపఞ్ఞ. పరలోకం న భాయేతి ఇమస్మా లోకా పరం లోకం గచ్ఛన్తో న భాయేయ్య. పణిధాయాతి ఠపేత్వా. బహ్వన్నపానం ఘరమావసన్తోతి అనాథపిణ్డికాదయో వియ బహ్వన్నపానే ఘరే వసన్తో. సంవిభాగీతి అచ్ఛరాయ గహితమ్పి నఖేన ఫాలేత్వా పరస్స దత్వావ భుఞ్జనసీలో. వదఞ్ఞూతి వుత్తత్థమేవ.

ఇదాని గాథాయ అఙ్గాని ఉద్ధరిత్వా దస్సేతబ్బాని – ‘‘వాచ’’న్తి హి ఇమినా చత్తారి వచీసుచరితాని గహితాని, ‘‘మనేనా’’తిపదేన తీణి మనోసుచరితాని, ‘‘కాయేనా’’తి పదేన తీణి కాయసుచరితాని. ఇతి ఇమే దస కుసలకమ్మపథా పుబ్బసుద్ధిఅఙ్గం నామ. బహ్వన్నపానం ఘరమావసన్తోతి ఇమినా యఞ్ఞఉపక్ఖరో గహితో. సద్ధోతి ఏకమఙ్గం, ముదూతి ఏకం, సంవిభాగీతి ఏకం, వదఞ్ఞూతి ఏకం. ఇతి ఇమాని చత్తారి అఙ్గాని సన్ధాయ ‘‘ఏతేసు ధమ్మేసు ఠితో చతూసూ’’తి ఆహ.

అపరోపి పరియాయో – వాచన్తిఆదీని తీణి అఙ్గాని, బహ్వన్నపానన్తి ఇమినా యఞ్ఞఉపక్ఖరోవ గహితో, సద్ధో ముదూ సంవిభాగీ వదఞ్ఞూతి ఏకం అఙ్గం. అపరో దుకనయో నామ హోతి. ‘‘వాచం మనఞ్చా’’తి ఇదమేకం అఙ్గం, ‘‘కాయేన పాపాని అకుబ్బమానో, బహ్వన్నపానం ఘరమావసన్తో’’తి ఏకం, ‘‘సద్ధో ముదూ’’తి ఏకం, ‘‘సంవిభాగీ వదఞ్ఞూ’’తి ఏకం. ఏతేసు చతూసు ధమ్మేసు ఠితో ధమ్మే ఠితో నామ హోతి. సో ఇతో పరలోకం గచ్ఛన్తో న భాయతి. పఞ్చమం.

౬. నజీరతిసుత్తవణ్ణనా

౭౬. ఛట్ఠే నామగోత్తం న జీరతీతి అతీతబుద్ధానం యావజ్జదివసా నామగోత్తం కథియతి, తస్మా న జీరతీతి వుచ్చతి. పోరాణా పన ‘‘అద్ధానే గచ్ఛన్తే న పఞ్ఞాయిస్సతి, జీరణసభావో పన న హోతియేవా’’తి వదన్తి. ఆలస్యన్తి ఆలసియం, యేన ఠితట్ఠానే ఠితోవ, నిసిన్నట్ఠానే నిసిన్నోవ హోతి, తేలేపి ఉత్తరన్తే ఠితిం న కరోతి. పమాదోతి నిద్దాయ వా కిలేసవసేన వా పమాదో. అనుట్ఠానన్తి కమ్మసమయే కమ్మకరణవీరియాభావో. అసంయమోతి సీలసఞ్ఞమాభావో విస్సట్ఠాచారతా. నిద్దాతి సోప్పబహులతా. తాయ గచ్ఛన్తోపి ఠితోపి నిసిన్నోపి నిద్దాయతి, పగేవ నిపన్నో. తన్దీతి అతిచ్ఛాతాదివసేన ఆగన్తుకాలసియం. తే ఛిద్దేతి తాని ఛ ఛిద్దాని వివరాని. సబ్బసోతి సబ్బాకారేన. తన్తి నిపాతమత్తం. వివజ్జయేతి వజ్జేయ్య జహేయ్య. ఛట్ఠం.

౭. ఇస్సరియసుత్తవణ్ణనా

౭౭. సత్తమే సత్థమలన్తి మలగ్గహితసత్థం. కిం సు హరన్తం వారేన్తీతి కం హరన్తం నిసేధేన్తి. వసోతి ఆణాపవత్తనం. ఇత్థీతి అవిస్సజ్జనీయభణ్డత్తా ‘‘ఇత్థీ భణ్డానముత్తమం, వరభణ్డ’’న్తి ఆహ. అథ వా సబ్బేపి బోధిసత్తా చ చక్కవత్తినో చ మాతుకుచ్ఛియంయేవ నిబ్బత్తన్తీతి ‘‘ఇత్థీ భణ్డానముత్తమ’’న్తి ఆహ. కోధో సత్థమలన్తి కోధో మలగ్గహితసత్థసదిసో, పఞ్ఞాసత్థస్స వా మలన్తి సత్థమలం. అబ్బుదన్తి వినాసకారణం, చోరా లోకస్మిం వినాసకాతి అత్థో. హరన్తోతి సలాకభత్తాదీని గహేత్వా గచ్ఛన్తో. సలాకభత్తాదీని హి పట్ఠపితకాలేయేవ మనుస్సేహి పరిచ్చత్తాని. తేసం తాని హరన్తో సమణో పియో హోతి, అనాహరన్తే పుఞ్ఞహానిం నిస్సాయ విప్పటిసారినో హోన్తి. సత్తమం.

౮. కామసుత్తవణ్ణనా

౭౮. అట్ఠమే అత్తానం న దదేతి పరస్స దాసం కత్వా అత్తానం న దదేయ్య ఠపేత్వా సబ్బబోధిసత్తేతి వుత్తం. న పరిచ్చజేతి సీహబ్యగ్ఘాదీనం న పరిచ్చజేయ్య సబ్బబోధిసత్తే ఠపేత్వాయేవాతి వుత్తం. కల్యాణన్తి సణ్హం ముదుకం. పాపికన్తి ఫరుసం వాచం. అట్ఠమం.

౯. పాథేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౭౯. నవమే సద్ధా బన్ధతి పాథేయ్యన్తి సద్ధం ఉప్పాదేత్వా దానం దేతి, సీలం రక్ఖతి, ఉపోసథకమ్మం కరోతి, తేనేతం వుత్తం. సిరీతి ఇస్సరియం. ఆసయోతి వసనట్ఠానం. ఇస్సరియే హి అభిముఖీభూతే థలతోపి జలతోపి భోగా ఆగచ్ఛన్తియేవ. తేనేతం వుత్తం. పరికస్సతీతి పరికడ్ఢతి. నవమం.

౧౦. పజ్జోతసుత్తవణ్ణనా

౮౦. దసమే పజ్జోతోతి పదీపో వియ హోతి. జాగరోతి జాగరబ్రాహ్మణో వియ హోతి. గావో కమ్మే సజీవానన్తి కమ్మేన సహ జీవన్తానం గావోవ కమ్మే కమ్మసహాయా కమ్మదుతియకా నామ హోన్తి. గోమణ్డలేహి సద్ధిం కసికమ్మాదీని నిప్ఫజ్జన్తి. సీతస్స ఇరియాపథోతి సీతం అస్స సత్తకాయస్స ఇరియాపథో జీవితవుత్తి. సీతన్తి నఙ్గలం. యస్స హి నఙ్గలేహి ఖేత్తం అప్పమత్తకమ్పి కట్ఠం న హోతి, సో కథం జీవిస్సతీతి వదతి. దసమం.

౧౧. అరణసుత్తవణ్ణనా

౮౧. ఏకాదసమే అరణాతి నిక్కిలేసా. వుసితన్తి వుసితవాసో. భోజిస్సియన్తి అదాసభావో. సమణాతి ఖీణాసవసమణా. తే హి ఏకన్తేన అరణా నామ. వుసితం న నస్సతీతి తేసం అరియమగ్గవాసో న నస్సతి. పరిజానన్తీతి పుథుజ్జనకల్యాణకతో పట్ఠాయ సేఖా లోకియలోకుత్తరాయ పరిఞ్ఞాయ పరిజానన్తి. భోజిస్సియన్తి ఖీణాసవసమణానంయేవ నిచ్చం భుజిస్సభావో నామ. వన్దన్తీతి పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ వన్దన్తి. పతిట్ఠితన్తి సీలే పతిట్ఠితం. సమణీధాతి సమణం ఇధ. జాతిహీనన్తి అపి చణ్డాలకులా పబ్బజితం. ఖత్తియాతి న కేవలం ఖత్తియావ, దేవాపి సీలసమ్పన్నం సమణం వన్దన్తియేవాతి. ఏకాదసమం.

ఛేత్వావగ్గో అట్ఠమో.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

దేవతాసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.