౩. ఉపనీయసుత్తవణ్ణనా

౩. తతియే ఉపనీయతీతి పరిక్ఖీయతి నిరుజ్ఝతి, ఉపగచ్ఛతి వా, అనుపుబ్బేన మరణం ఉపేతీతి అత్థో. యథా వా గోపాలేన గోగణో నీయతి, ఏవం జరాయ మరణసన్తికం ఉపనీయతీతి అత్థో. జీవితన్తి జీవితిన్ద్రియం. అప్పన్తి పరిత్తం థోకం. తస్స ద్వీహాకారేహి పరిత్తతా వేదితబ్బా సరసపరిత్తతాయ చ ఖణపరిత్తతాయ చ. సరసపరిత్తతాయపి హి ‘‘యో, భిక్ఖవే, చిరం జీవతి, సో వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో’’తి (దీ. ని. ౨.౭; సం. ని. ౨.౧౪౩) వచనతో పరిత్తం. ఖణపరిత్తతాయపి. పరమత్థతో హి అతిపరిత్తో సత్తానం జీవితక్ఖణో ఏకచిత్తప్పవత్తిమత్తోయేవ. యథా నామ రథచక్కం పవత్తమానమ్పి ఏకేనేవ నేమిప్పదేసేన పవత్తతి, తిట్ఠమానమ్పి ఏకేనేవ తిట్ఠతి, ఏవమేవం ఏకచిత్తక్ఖణికం సత్తానం జీవితం, తస్మిం చిత్తే నిరుద్ధమత్తే సత్తో నిరుద్ధోతి వుచ్చతి. యథాహ – అతీతే చిత్తక్ఖణే జీవిత్థ న జీవతి న జీవిస్సతి, అనాగతే చిత్తక్ఖణే జీవిస్సతి న జీవతి న జీవిత్థ, పచ్చుప్పన్నే చిత్తక్ఖణే జీవతి న జీవిత్థ న జీవిస్సతి.

‘‘జీవితం అత్తభావో చ, సుఖదుక్ఖా చ కేవలా;

ఏకచిత్తసమాయుత్తా, లహుసో వత్తతే ఖణో.

‘‘యే నిరుద్ధా మరన్తస్స, తిట్ఠమానస్స వా ఇధ;

సబ్బేపి సదిసా ఖన్ధా, గతా అప్పటిసన్ధికా.

‘‘అనిబ్బత్తేన న జాతో, పచ్చుప్పన్నేన జీవతి;

చిత్తభఙ్గా మతో లోకో, పఞ్ఞత్తి పరమత్థియా’’తి. (మహాని. ౧౦);

జరూపనీతస్సాతి జరం ఉపగతస్స, జరాయ వా మరణసన్తికం ఉపనీతస్స. న సన్తి తాణాతి తాణం లేణం సరణం భవితుం సమత్థా నామ కేచి నత్థి. ఏతం భయన్తి ఏతం జీవితిన్ద్రియస్స మరణూపగమనం, ఆయుపరిత్తతా, జరూపనీతస్స తాణాభావోతి తివిధం భయం భయవత్థు భయకారణన్తి అత్థో. పుఞ్ఞాని కయిరాథ సుఖావహానీతి విఞ్ఞూ పురిసో సుఖావహాని సుఖదాయకాని పుఞ్ఞాని కరేయ్య. ఇతి దేవతా రూపావచరజ్ఝానం సన్ధాయ పుబ్బచేతనం అపరచేతనం ముఞ్చచేతనఞ్చ గహేత్వా బహువచనవసేన ‘‘పుఞ్ఞానీ’’తి ఆహ. ఝానస్సాదం ఝాననికన్తిం ఝానసుఖఞ్చ గహేత్వా ‘‘సుఖావహానీ’’తి ఆహ. తస్సా కిర దేవతాయ సయం దీఘాయుకట్ఠానే బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తత్తా హేట్ఠా కామావచరదేవేసు పరిత్తాయుకట్ఠానే చవమానే ఉపపజ్జమానే చ థుల్లఫుసితకే వుట్ఠిపాతసదిసే సత్తే దిస్వా ఏతదహోసి ‘‘అహోవతిమే సత్తా ఝానం భావేత్వా అపరిహీనజ్ఝానా కాలం కత్వా బ్రహ్మలోకే ఏకకప్ప-ద్వేకప్ప-చతుకప్ప-అట్ఠకప్ప-సోళసకప్ప-ద్వత్తింసకప్ప-చతుసట్ఠికప్పప్పమాణం అద్ధానం తిట్ఠేయ్యు’’న్తి. తస్మా ఏవమాహ.

అథ భగవా – ‘‘అయం దేవతా అనియ్యానికం వట్టకథం కథేతీ’’తి వివట్టమస్సా దస్సేన్తో దుతియం గాథమాహ. తత్థ లోకామిసన్తి ద్వే లోకామిసా పరియాయేన చ నిప్పరియాయేన చ. పరియాయేన తేభూమకవట్టం లోకామిసం, నిప్పరియాయేన చత్తారో పచ్చయా. ఇధ పరియాయలోకామిసం అధిప్పేతం. నిప్పరియాయలోకామిసమ్పి వట్టతియేవ. సన్తిపేక్ఖోతి నిబ్బానసఙ్ఖాతం అచ్చన్తసన్తిం పేక్ఖన్తో ఇచ్ఛన్తో పత్థయన్తోతి.

ఉపనీయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.