౪. నన్దకోవాదసుత్తవణ్ణనా

౩౯౮. ఏవం మే సుతన్తి నన్దకోవాదసుత్తం. తత్థ తేన ఖో పన సమయేనాతి భగవా మహాపజాపతియా యాచితో భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఉయ్యోజేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతేత్వా – ‘‘థేరా భిక్ఖూ వారేన భిక్ఖునియో ఓవదన్తూ’’తి సఙ్ఘస్స భారం అకాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. తత్థ పరియాయేనాతి వారేన. న ఇచ్ఛతీతి అత్తనో వారే సమ్పత్తే దూరం గామం వా గన్త్వా సూచికమ్మాదీని వా ఆరభిత్వా ‘‘అయం నామస్స పపఞ్చో’’తి వదాపేసి. ఇమం పన పరియాయేన ఓవాదం భగవా నన్దకత్థేరస్సేవ కారణా అకాసి. కస్మా? ఇమాసఞ్హి భిక్ఖునీనం థేరం దిస్వా చిత్తం ఏకగ్గం హోతి పసీదతి. తేన తా తస్స ఓవాదం సమ్పటిచ్ఛితుకామా, ధమ్మకథం సోతుకామా. తస్మా భగవా – ‘‘నన్దకో అత్తనో వారే సమ్పత్తే ఓవాదం దస్సతి, ధమ్మకథం కథేస్సతీ’’తి వారేన ఓవాదం అకాసి. థేరో పన అత్తనో వారం న కరోతి, కస్మాతి చే? తా కిర భిక్ఖునియో పుబ్బే థేరస్స జమ్బుదీపే రజ్జం కారేన్తస్స ఓరోధా అహేసుం. థేరో పుబ్బేనివాసఞాణేన తం కారణం ఞత్వా చిన్తేసి – ‘‘మం ఇమస్స భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స మజ్ఝే నిసిన్నం ఉపమాయో చ కారణాని చ ఆహరిత్వా ధమ్మం కథయమానం దిస్వా అఞ్ఞో పుబ్బేనివాసఞాణలాభీ భిక్ఖు ఇమం కారణం ఓలోకేత్వా ‘ఆయస్మా నన్దకో యావజ్జదివసా ఓరోధే న విస్సజ్జేతి, సోభతాయమాయస్మా ఓరోధపరివుతో’తి వత్తబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి. ఏతమత్థం సమ్పస్సమానో థేరో అత్తనో వారం న కరోతి. ఇమాసఞ్చ కిర భిక్ఖునీనం థేరస్సేవ దేసనా సప్పాయా భవిస్సతీతి ఞత్వా అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం నన్దకం ఆమన్తేసి.

తాసం భిక్ఖునీనం పుబ్బే తస్స ఓరోధభావజాననత్థం ఇదం వత్థుం – పుబ్బే కిర బారాణసియం పఞ్చ దాససతాని పఞ్చ దాసిసతాని చాతి జఙ్ఘసహస్సం ఏకతోవ కమ్మం కత్వా ఏకస్మిం ఠానే వసి. అయం నన్దకత్థేరో తస్మిం కాలే జేట్ఠకదాసో హోతి, గోతమీ జేట్ఠకదాసీ. సా జేట్ఠకదాసస్స పాదపరిచారికా అహోసి పణ్డితా బ్యత్తా. జఙ్ఘసహస్సమ్పి పుఞ్ఞకమ్మం కరోన్తం ఏకతో కరోతి. అథ వస్సూపనాయికసమయే పఞ్చ పచ్చేకబుద్ధా నన్దమూలకపబ్భారతో ఇసిపతనే ఓతరిత్వా నగరే పిణ్డాయ చరిత్వా ఇసిపతనమేవ గన్త్వా – ‘‘వస్సూపనాయికకుటియా అత్థాయ హత్థకమ్మం యాచిస్సామా’’తి చీవరం పారుపిత్వా సాయన్హసమయే నగరం పవిసిత్వా సేట్ఠిస్స ఘరద్వారే అట్ఠంసు. జేట్ఠకదాసీ కుటం గహేత్వా ఉదకతిత్థం గచ్ఛన్తీ పచ్చేకబుద్ధే నగరం పవిసన్తే అద్దస. సేట్ఠి తేసం ఆగతకారణం సుత్వా ‘‘అమ్హాకం ఓకాసో నత్థి, గచ్ఛన్తూ’’తి ఆహ.

అథ తే నగరా నిక్ఖమన్తే జేట్ఠకదాసీ కుటం గహేత్వా పవిసన్తీ దిస్వా కుటం ఓతారేత్వా వన్దిత్వా ఓనమిత్వా ముఖం పిధాయ – ‘‘అయ్యా నగరం పవిట్ఠమత్తావ నిక్ఖన్తా, కిం ను ఖో’’తి పుచ్ఛి. వస్సూపనాయికకుటియా హత్థకమ్మం యాచితుం ఆగమిమ్హాతి. లద్ధం, భన్తేతి. న లద్ధం ఉపాసికేతి? కిం పనేసా కుటి ఇస్సరేహేవ కాతబ్బా, దుగ్గతేహిపి సక్కా కాతున్తి. యేన కేనచి సక్కాతి? సాధు, భన్తే, మయం కరిస్సామ. స్వే మయ్హం భిక్ఖం గణ్హథాతి నిమన్తేత్వా ఉదకం నేత్వా పున కుటం గహేత్వా ఆగమ్మ తిత్థమగ్గే ఠత్వా ఆగతా అవసేసదాసియో ‘‘ఏత్థేవ హోథా’’తి వత్వా సబ్బాసం ఆగతకాలే ఆహ – ‘‘అమ్మ కిం నిచ్చమేవ పరస్స దాసకమ్మం కరిస్సథ, ఉదాహు దాసభావతో ముచ్చితుం ఇచ్ఛథా’’తి? అజ్జేవ ముచ్చితుమిచ్ఛామ అయ్యేతి. యది ఏవం మయా పఞ్చ పచ్చేకబుద్ధా హత్థకమ్మం అలభన్తా స్వాతనాయ నిమన్తితా, తుమ్హాకం సామికేహి ఏకదివసం హత్థకమ్మం దాపేథాతి. తా సాధూతి సమ్పటిచ్ఛిత్వా సాయం అటవితో ఆగతకాలే సామికానం ఆరోచేసుం. తే సాధూతి జేట్ఠకదాసస్స గేహద్వారే సన్నిపతింసు.

అథ నే జేట్ఠకదాసీ స్వే తాతా పచ్చేకబుద్ధానం హత్థకమ్మం దేథాతి ఆనిసంసం ఆచిక్ఖిత్వా యేపి న కాతుకామా, తే గాళ్హేన ఓవాదేన తజ్జేత్వా పటిచ్ఛాపేసి. సా పునదివసే పచ్చేకబుద్ధానం భత్తం దత్వా సబ్బేసం దాసపుత్తానం సఞ్ఞం అదాసి. తే తావదేవ అరఞ్ఞం పవిసిత్వా దబ్బసమ్భారే సమోధానేత్వా సతం సతం హుత్వా ఏకేకకుటిం ఏకేకచఙ్కమనాదిపరివారం కత్వా మఞ్చపీఠపానీయపరిభోజనీయభాజనాదీని ఠపేత్వా పచ్చేకబుద్ధే తేమాసం తత్థ వసనత్థాయ పటిఞ్ఞం కారేత్వా వారభిక్ఖం పట్ఠపేసుం. యో అత్తనో వారదివసే న సక్కోతి. తస్స జేట్ఠకదాసీ సకగేహతో ఆహరిత్వా దేతి. ఏవం తేమాసం జగ్గిత్వా జేట్ఠకదాసీ ఏకేకం దాసం ఏకేకం సాటకం విస్సజ్జాపేసి. పఞ్చ థూలసాటకసతాని అహేసుం. తాని పరివత్తాపేత్వా పఞ్చన్నం పచ్చేకబుద్ధానం తిచీవరాని కత్వా అదాసి. పచ్చేకబుద్ధా యథాఫాసుకం అగమంసు. తమ్పి జఙ్ఘసహస్సం ఏకతో కుసలం కత్వా కాయస్స భేదా దేవలోకే నిబ్బత్తి. తాని పఞ్చ మాతుగామసతాని కాలేన కాలం తేసం పఞ్చన్నం పురిససతానం గేహే హోన్తి, కాలేన కాలం సబ్బాపి జేట్ఠకదాసపుత్తస్సేవ గేహే హోన్తి. అథ ఏకస్మిం కాలే జేట్ఠకదాసపుత్తో దేవలోకతో చవిత్వా రాజకులే నిబ్బత్తో. తాపి పఞ్చసతా దేవకఞ్ఞా మహాభోగకులేసు నిబ్బత్తిత్వా తస్స రజ్జే ఠితస్స గేహం అగమంసు. ఏతేన నియామేన సంసరన్తియో అమ్హాకం భగవతో కాలే కోలియనగరే దేవదహనగరే చ ఖత్తియకులేసు నిబ్బత్తా.

నన్దకత్థేరోపి పబ్బజిత్వా అరహత్తం పత్తో, జేట్ఠకదాసిధీతా వయం ఆగమ్మ సుద్ధోదనమహారాజస్స అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠితా, ఇతరాపి తేసం తేసం రాజపుత్తానంయేవ ఘరం గతా. తాసం సామికా పఞ్చసతా రాజకుమారా ఉదకచుమ్బటకలహే సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పబ్బజితా, రాజధీతరో తేసం ఉక్కణ్ఠనత్థం సాసనం పేసేసుం. తే ఉక్కణ్ఠితే భగవా కుణాలదహం నేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠపేత్వా మహాసమయదివసే అరహత్తే పతిట్ఠాపేసి. తాపి పఞ్చసతా రాజధీతరో నిక్ఖమిత్వా మహాపజాపతియా సన్తికే పబ్బజింసు. అయమాయస్మా నన్దకో ఏత్తావ తా భిక్ఖునియోతి ఏవమేతం వత్థు దీపేతబ్బం.

రాజకారామోతి పసేనదినా కారితో నగరస్స దక్ఖిణదిసాభాగే థూపారామసదిసే ఠానే విహారో.

౩౯౯. సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠన్తి హేతునా కారణేన విపస్సనాపఞ్ఞాయ యాథావసరసతో దిట్ఠం.

౪౦౧. తజ్జం తజ్జన్తి తంసభావం తంసభావం, అత్థతో పన తం తం పచ్చయం పటిచ్చ తా తా వేదనా ఉప్పజ్జన్తీతి వుత్తం హోతి.

౪౦౨. పగేవస్స ఛాయాతి మూలాదీని నిస్సాయ నిబ్బత్తా ఛాయా పఠమతరంయేవ అనిచ్చా.

౪౧౩. అనుపహచ్చాతి అనుపహనిత్వా. తత్థ మంసం పిణ్డం పిణ్డం కత్వా చమ్మం అల్లియాపేన్తో మంసకాయం ఉపహనతి నామ. చమ్మం బద్ధం బద్ధం కత్వా మంసే అల్లియాపేన్తో మంసకాయం ఉపహనతి నామ. ఏవం అకత్వా. విలిమంసం న్హారుబన్ధనన్తి సబ్బచమ్మే లగ్గవిలీపనమంసమేవ. అన్తరాకిలేససంయోజనబన్ధనన్తి సబ్బం అన్తరకిలేసమేవ సన్ధాయ వుత్తం.

౪౧౪. సత్త ఖో పనిమేతి కస్మా ఆహాతి? యా హి ఏసా పఞ్ఞా కిలేసే ఛిన్దతీతి వుత్తా, సా న ఏకికావ అత్తనో ధమ్మతాయ ఛిన్దితుం సక్కోతి. యథా పన కుఠారీ న అత్తనో ధమ్మతాయ ఛేజ్జం ఛిన్దతి, పురిసస్స తజ్జం వాయామం పటిచ్చేవ ఛిన్దతి, ఏవం న వినా ఛహి బోజ్ఝఙ్గేహి పఞ్ఞా కిలేసే ఛిన్దితుం సక్కోతి. తస్మా ఏవమాహ. తేన హీతి యేన కారణేన తయా ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని, ఛ బాహిరాని, ఛ విఞ్ఞాణకాయే, దీపోపమం, రుక్ఖోపమం, గావూపమఞ్చ దస్సేత్వా సత్తహి బోజ్ఝఙ్గేహి ఆసవక్ఖయేన దేసనా నిట్ఠపితా, తేన కారణేన త్వం స్వేపి తా భిక్ఖునియో తేనేవ ఓవాదేన ఓవదేయ్యాసీతి.

౪౧౫. సా సోతాపన్నాతి యా సా గుణేహి సబ్బపచ్ఛిమికా, సా సోతాపన్నా. సేసా పన సకదాగామిఅనాగామినియో చ ఖీణాసవా చ. యది ఏవం కథం పరిపుణ్ణసఙ్కప్పాతి. అజ్ఝాసయపారిపూరియా. యస్సా హి భిక్ఖునియా ఏవమహోసి – ‘‘కదా ను ఖో అహం అయ్యస్స నన్దకస్స ధమ్మదేసనం సుణన్తీ తస్మింయేవ ఆసనే సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికరేయ్య’’న్తి, సా సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛాకాసి. యస్సా అహోసి ‘‘సకదాగామిఫలం అనాగామిఫలం అరహత్త’’న్తి, సా అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేనాహ భగవా ‘‘అత్తమనా చేవ పరిపుణ్ణసఙ్కప్పా చా’’తి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

నన్దకోవాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.