౪. బాకులసుత్తవణ్ణనా

౨౦౯. ఏవం మే సుతన్తి బాకులసుత్తం. తత్థ బాకులోతి యథా ద్వావీసతి ద్వత్తింసాతిఆదిమ్హి వత్తబ్బే బావీసతి బాత్తింసాతిఆదీని వుచ్చన్తి, ఏవమేవ ద్వికులోతి వత్తబ్బే బాకులోతి వుత్తం. తస్స హి థేరస్స ద్వే కులాని అహేసుం. సో కిర దేవలోకో చవిత్వా కోసమ్బినగరే నామ మహాసేట్ఠికులే నిబ్బత్తో, తమేనం పఞ్చమే దివసే సీసం న్హాపేత్వా గఙ్గాకీళం అకంసు. ధాతియా దారకం ఉదకే నిముజ్జనుమ్ముజ్జనవసేన కీళాపేన్తియా ఏకో మచ్ఛో దారకం దిస్వా ‘‘భక్ఖో మే అయ’’న్తి మఞ్ఞమానో ముఖం వివరిత్వా ఉపగతో. ధాతీ దారకం ఛడ్డేత్వా పలాతా. మచ్ఛో తం గిలి. పుఞ్ఞవా సత్తో దుక్ఖం న పాపుణి, సయనగబ్భం పవిసిత్వా నిపన్నో వియ అహోసి. మచ్ఛో దారకస్స తేజేన తత్తకపల్లం గిలిత్వా దయ్హమానో వియ వేగేన తింసయోజనమగ్గం గన్త్వా బారాణసినగరవాసినో మచ్ఛబన్ధస్స జాలం పావిసి, మహామచ్ఛా నామ జాలబద్ధా పహరియమానా మరన్తి. అయం పన దారకస్స తేజేన జాలతో నీహటమత్తోవ మతో. మచ్ఛబన్ధా చ మహన్తం మచ్ఛం లభిత్వా ఫాలేత్వా విక్కిణన్తి. తం పన దారకస్స ఆనుభావేన అఫాలేత్వా సకలమేవ కాజేన హరిత్వా సహస్సేన దేమాతి వదన్తా నగరే విచరింసు. కోచి న గణ్హాతి.

తస్మిం పన నగరే అపుత్తకం అసీతికోటివిభవం సేట్ఠికులం అత్థి, తస్స ద్వారమూలం పత్వా ‘‘కిం గహేత్వా దేథా’’తి వుత్తా కహాపణన్తి ఆహంసు. తేహి కహాపణం దత్వా గహితో. సేట్ఠిభరియాపి అఞ్ఞేసు దివసేసు మచ్ఛే న కేలాయతి, తం దివసం పన మచ్ఛం ఫలకే ఠపేత్వా సయమేవ ఫాలేసి. మచ్ఛఞ్చ నామ కుచ్ఛితో ఫాలేన్తి, సా పన పిట్ఠితో ఫాలేన్తీ మచ్ఛకుచ్ఛియం సువణ్ణవణ్ణం దారకం దిస్వా – ‘‘మచ్ఛకుచ్ఛియం మే పుత్తో లద్ధో’’తి నాదం నదిత్వా దారకం ఆదాయ సామికస్స సన్తికం అగమాసి. సేట్ఠి తావదేవ భేరిం చరాపేత్వా దారకం ఆదాయ రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా – ‘‘మచ్ఛకుచ్ఛియం మే దేవ దారకో లద్ధో, కిం కరోమీ’’తి ఆహ. పుఞ్ఞవా ఏస, యో మచ్ఛకుచ్ఛియం అరోగో వసి, పోసేహి నన్తి.

అస్సోసి ఖో ఇతరం కులం – ‘‘బారాణసియం కిర ఏకం సేట్ఠికులం మచ్ఛకుచ్ఛియం దారకం లభతీ’’తి, తే తత్థ అగమంసు. అథస్స మాతా దారకం అలఙ్కరిత్వా కీళాపియమానం దిస్వావ ‘‘మనాపో వతాయం దారకో’’తి గన్త్వా పవతిం ఆచిక్ఖి. ఇతరా మయ్హం పుత్తోతిఆదిమాహ. కహం తే లద్ధోతి? మచ్ఛకుచ్ఛియన్తి. నో తుయ్హం పుత్తో, మయ్హం పుత్తోతి. కహం తే లద్ధోతి? మయా దసమాసే కుచ్ఛియా ధారితో, అథ నం నదియా కీళాపియమానం మచ్ఛో గిలీతి. తుయ్హం పుత్తో అఞ్ఞేన మచ్ఛేన గిలితో భవిస్సతి, అయం పన మయా మచ్ఛకుచ్ఛియం లద్ధోతి, ఉభోపి రాజకులం అగమంసు. రాజా ఆహ – ‘‘అయం దస మాసే కుచ్ఛియా ధారితత్తా అమాతా కాతుం న సక్కా, మచ్ఛం గణ్హన్తాపి వక్కయకనాదీని బహి కత్వా గణ్హన్తా నామ నత్థీతి మచ్ఛకుచ్ఛియం లద్ధత్తా అయమ్పి అమాతా కాతుం న సక్కా, దారకో ఉభిన్నమ్పి కులానం దాయాదో హోతు, ఉభోపి నం జగ్గథా’’తి ఉభోపి జగ్గింసు.

విఞ్ఞుతం పత్తస్స ద్వీసుపి నగరేసు పాసాదం కారేత్వా నాటకాని పచ్చుపట్ఠాపేసుం. ఏకేకస్మిం నగరే చత్తారో చత్తారో మాసే వసతి, ఏకస్మిం నగరే చత్తారో మాసే వుట్ఠస్స సఙ్ఘాటనావాయ మణ్డపం కారేత్వా తత్థ నం సద్ధిం నాటకాహి ఆరోపేన్తి. సో సమ్పత్తిం అనుభవమానో ఇతరం నగరం గచ్ఛతి. తంనగరవాసినో నాటకాని ఉపడ్ఢమగ్గం అగమంసు. తే పచ్చుగ్గన్త్వా తం పరివారేత్వా అత్తనో పాసాదం నయన్తి. ఇతరాని నాటకాని నివత్తిత్వా అత్తనో నగరమేవ గచ్ఛన్తి. తత్థ చత్తారో మాసే వసిత్వా తేనేవ నియామేన పున ఇతరం నగరం గచ్ఛతి. ఏవమస్స సమ్పత్తిం అనుభవన్తస్స అసీతి వస్సాని పరిపుణ్ణాని.

అథ భగవా చారికం చరమానో బారాణసిం పత్తో. సో భగవతో సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజితో. పబ్బజిత్వా సత్తాహమేవ పుథుజ్జనో అహోసి, అట్ఠమే పన సో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణీతి ఏవమస్స ద్వే కులాని అహేసుం. తస్మా బాకులోతి సఙ్ఖం అగమాసీతి.

పురాణగిహిసహాయోతి పుబ్బే గిహికాలే సహాయో. అయమ్పి దీఘాయుకోవ థేరం పబ్బజితం పస్సితుం గచ్ఛన్తో అసీతిమే వస్సే గతో. మేథునో ధమ్మోతి బాలో నగ్గసమణకో బాలపుచ్ఛం పుచ్ఛతి, న సాసనవచనం, ఇదాని థేరేన దిన్ననయే ఠితో ఇమేహి పన తేతి పుచ్ఛి.

౨౧౦. యంపాయస్మాతిఆదీని పదాని సబ్బవారేసు ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి నియమేత్వా ఠపితాని. తత్థ సఞ్ఞా ఉప్పన్నమత్తావ, వితక్కో కమ్మపథభేదకోతి. థేరో పనాహ – ‘‘కస్మా విసుం కరోథ, ఉభయమ్పేతం కమ్మపథభేదకమేవా’’తి.

౨౧౧. గహపతిచీవరన్తి వస్సావాసికం చీవరం. సత్థేనాతి పిప్ఫలకేన. సూచియాతి సూచిం గహేత్వా సిబ్బితభావం న సరామీతి అత్థో. కథినే చీవరన్తి కథినచీవరం, కథినచీవరమ్పి హి వస్సావాసికగతికమేవ. తస్మా తత్థ ‘‘సిబ్బితా నాభిజానామీ’’తి ఆహ.

ఏత్తకం పనస్స కాలం గహపతిచీవరం అసాదియన్తస్స ఛిన్దనసిబ్బనాదీని అకరోన్తస్స కుతో చీవరం ఉప్పజ్జతీతి. ద్వీహి నగరేహి. థేరో హి మహాయసస్సీ, తస్స పుత్తధీతరో నత్తపనత్తకా సుఖుమసాటకేహి చీవరాని కారేత్వా రజాపేత్వా సముగ్గే పక్ఖిపిత్వా పహిణన్తి. థేరస్స న్హానకాలే న్హానకోట్ఠకే ఠపేన్తి. థేరో తాని నివాసేతి చేవ పారుపతి చ, పురాణచీవరాని సమ్పత్తపబ్బజితానం దేతి. థేరో తాని నివాసేత్వా చ పారుపిత్వా చ నవకమ్మం న కరోతి, కిఞ్చి ఆయూహనకమ్మం నత్థి. ఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా అప్పేత్వా నిసీదతి. చతూసు మాసేసు పత్తేసు లోమకిలిట్ఠాని హోన్తి, అథస్స పున తేనేవ నియామేన పహిణిత్వా దేన్తి. అడ్ఢమాసే అడ్ఢమాసే పరివత్తతీతిపి వదన్తియేవ.

అనచ్ఛరియఞ్చేతం థేరస్స మహాపుఞ్ఞస్స మహాభిఞ్ఞస్స సతసహస్సకప్పే పూరితపారమిస్స, అసోకధమ్మరఞ్ఞో కులూపకో నిగ్రోధత్థేరో దివసస్స నిక్ఖత్తుం చీవరం పరివత్తేసి. తస్స హి తిచీవరం హత్థిక్ఖన్ధే ఠపేత్వా పఞ్చహి చ గన్ధసముగ్గసతేహి పఞ్చహి చ మాలాసముగ్గసతేహి సద్ధిం పాతోవ ఆహరియిత్థ, తథా దివా చేవ సాయఞ్చ. రాజా కిర దివసస్స నిక్ఖత్తుం సాటకే పరివత్తేన్తో ‘‘థేరస్స చీవరం నీత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ నీత’’న్తి సుత్వావ పరివత్తేసి. థేరోపి న భణ్డికం బన్ధిత్వా ఠపేసి, సమ్పత్తసబ్రహ్మచారీనం అదాసి. తదా కిర జమ్బుదీపే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స యేభుయ్యేన నిగ్రోధస్సేవ సన్తకం చీవరం అహోసి.

అహో వత మం కోచి నిమన్తేయ్యాతి కిం పన చిత్తస్స అనుప్పాదనం భారియం, ఉప్పన్నస్స పహానన్తి. చిత్తం నామ లహుకపరివత్తం, తస్మా అనుప్పాదనం భారియం, ఉప్పన్నస్స పహానమ్పి భారియమేవ. అన్తరఘరేతి మహాసకులుదాయిసుత్తే (మ. ని. ౨.౨౩౭) ఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ అన్తరఘరం నామ ఇధ నిమ్బోదకపతనట్ఠానం అధిప్పేతం. కుతో పనస్స భిక్ఖా ఉప్పజ్జిత్థాతి. థేరో ద్వీసు నగరేసు అభిఞ్ఞాతో, గేహద్వారం ఆగతస్సేవస్స పత్తం గహేత్వా నానారసభోజనస్స పూరేత్వా దేన్తి. సో లద్ధట్ఠానతో నివత్తతి, భత్తకిచ్చకరణట్ఠానం పనస్స నిబద్ధమేవ అహోసి. అనుబ్యఞ్జనసోతి థేరేన కిర రూపే నిమిత్తం గహేత్వా మాతుగామో న ఓలోకితపుబ్బో. మాతుగామస్స ధమ్మన్తి మాతుగామస్స ఛప్పఞ్చవాచాహి ధమ్మం దేసేతుం వట్టతి, పఞ్హం పుట్ఠేన గాథాసహస్సమ్పి వత్తుం వట్టతియేవ. థేరో పన కప్పియమేవ న అకాసి. యేభుయ్యేన హి కులూపకథేరానమేతం కమ్మం హోతి. భిక్ఖునుపస్సయన్తి భిక్ఖునిఉపస్సయం. తం పన గిలానపుచ్ఛకేన గన్తుం వట్టతి, థేరో పన కప్పియమేవ న అకాసి. ఏస నయో సబ్బత్థ. చుణ్ణేనాతి కోసమ్బచుణ్ణాదినా. గత్తపరికమ్మేతి సరీరసమ్బాహనకమ్మే. విచారితాతి పయోజయితా. గద్దూహనమత్తన్తి గావిం థనే గహేత్వా ఏకం ఖీరబిన్దుం దూహనకాలమత్తమ్పి.

కేన పన కారణేన థేరో నిరాబాధో అహోసి. పదుముత్తరే కిర భగవతి సతసహస్సభిక్ఖుపరివారే చారికం చరమానే హిమవతి విసరుక్ఖా పుప్ఫింసు. భిక్ఖుసతసహస్సానమ్పి తిణపుప్ఫకరోగో ఉప్పజ్జతి. థేరో తస్మిం సమయే ఇద్ధిమా తాపసో హోతి, సో ఆకాసేన గచ్ఛన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘం దిస్వా ఓతరిత్వా రోగం పుచ్ఛిత్వా హిమవన్తతో ఓసధం ఆహరిత్వా అదాసి. ఉపసిఙ్ఘనమత్తేనేవ రోగో వూపసమి. కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలేపి పఠమవప్పదివసే వప్పం ఠపేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పరిభోగం అగ్గిసాలఞ్చేవ వచ్చకుటిఞ్చ కారేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స భేసజ్జవత్తం నిబన్ధి, ఇమినా కమ్మేన నిరాబాధో అహోసి. ఉక్కట్ఠనేసజ్జికో పనేస ఉక్కట్ఠారఞ్ఞకో చ తస్మా ‘‘నాభిజానామి అపస్సేనకం అపస్సయితా’’తిఆదిమాహ.

సరణోతి సకిలేసో. అఞ్ఞా ఉదపాదీతి అనుపసమ్పన్నస్స అఞ్ఞం బ్యాకాతుం న వట్టతి. థేరో కస్మా బ్యాకాసి? న థేరో అహం అరహాతి ఆహ, అఞ్ఞా ఉదపాదీతి పనాహ. అపిచ థేరో అరహాతి పాకటో, తస్మా ఏవమాహ.

౨౧౨. పబ్బజ్జన్తి థేరో సయం నేవ పబ్బాజేసి, న ఉపసమ్పాదేసి అఞ్ఞేహి పన భిక్ఖూహి ఏవం కారాపేసి. అవాపురణం ఆదాయాతి కుఞ్చికం గహేత్వా.

నిసిన్నకోవ పరినిబ్బాయీతి అహం ధరమానోపి న అఞ్ఞస్స భిక్ఖుస్స భారో అహోసిం, పరినిబ్బుతస్సాపి మే సరీరం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పలిబోధో మా అహోసీతి తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా పరినిబ్బాయి. సరీరతో జాలా ఉట్ఠహి, ఛవిమంసలోహితం సప్పి వియ ఝాయమానం పరిక్ఖయం గతం, సుమనమకులసదిసా ధాతుయోవ అవసేసింసు. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవ. ఇదం పన సుత్తం దుతియసఙ్గహే సఙ్గీతన్తి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

బాకులసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.