౫. సునక్ఖత్తసుత్తవణ్ణనా

౫౫. ఏవం మే సుతన్తి సునక్ఖత్తసుత్తం. తత్థ అఞ్ఞాతి అరహత్తం. బ్యాకతాతి ఖీణా జాతీతిఆదీహి చతూహి పదేహి కథితా. అధిమానేనాతి అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞినో, అనధిగతే అధిగతసఞ్ఞినో హుత్వా అధిగతం అమ్హేహీతి మానేన బ్యాకరింసు.

౫౬. ఏవఞ్చేత్థ సునక్ఖత్త తథాగతస్స హోతీతి సునక్ఖత్త ఏత్థ ఏతేసం భిక్ఖూనం పఞ్హబ్యాకరణే – ‘‘ఇదం ఠానం ఏతేసం అవిభూతం అన్ధకారం, తేనిమే అనధిగతే అధిగతసఞ్ఞినో, హన్ద నేసం విసోధేత్వా పాకటం కత్వా ధమ్మం దేసేమీ’’తి, ఏవఞ్చ తథాగతస్స హోతి. అథ చ పనిధేకచ్చే…పే… తస్సపి హోతి అఞ్ఞథత్తన్తి భగవా పటిపన్నకానం ధమ్మం దేసేతి. యత్థ పన ఇచ్ఛాచారే ఠితా ఏకచ్చే మోఘపురిసా హోన్తి, తత్ర భగవా పస్సతి – ‘‘ఇమే ఇమం పఞ్హం ఉగ్గహేత్వా అజానిత్వావ జానన్తా వియ అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞినో హుత్వా గామనిగమాదీసు విసేవమానా విచరిస్సన్తి, తం నేసం భవిస్సతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి ఏవమస్సాయం ఇచ్ఛాచారే ఠితానం కారణా పటిపన్నకానమ్పి అత్థాయ ‘‘ధమ్మం దేసిస్సామీ’’తి ఉప్పన్నస్స చిత్తస్స అఞ్ఞథాభావో హోతి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

౫౮. లోకామిసాధిముత్తోతి వట్టామిస-కామామిస-లోకామిసభూతేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అధిముత్తో తన్నిన్నో తగ్గరుకో తప్పబ్భారో. తప్పతిరూపీతి కామగుణసభాగా. ఆనేఞ్జపటిసంయుత్తాయాతి ఆనేఞ్జసమాపత్తిపటిసంయుత్తాయ. సంసేయ్యాతి కథేయ్య. ఆనేఞ్జసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తోతి ఆనేఞ్జసమాపత్తిసంయోజనేన విసంసట్ఠో. లోకామిసాధిముత్తోతి ఏవరూపో హి లూఖచీవరధరో మత్తికాపత్తం ఆదాయ అత్తనో సదిసేహి కతిపయేహి సద్ధిం పచ్చన్తజనపదం గచ్ఛతి, గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠకాలే మనుస్సా దిస్వా ‘‘మహాపంసుకులికా ఆగతా’’తి యాగుభత్తాదీని సమ్పాదేత్వా సక్కచ్చం దానం దేన్తి, భత్తకిచ్చే నిట్ఠితే అనుమోదనం సుత్వా – ‘‘స్వేపి, భన్తే, ఇధేవ పిణ్డాయ పవిసథా’’తి వదన్తి. అలం ఉపాసకా, అజ్జాపి వో బహూనం దిన్నన్తి. తేన హి, భన్తే, అన్తోవస్సం ఇధ వసేయ్యాథాతి అధివాసేత్వా విహారమగ్గం పుచ్ఛిత్వా విహారం గచ్ఛన్తి. తత్థ సేనాసనం గహేత్వా పత్తచీవరం పటిసామేన్తి. సాయం ఏకో ఆవాసికో తే భిక్ఖూ పుచ్ఛతి ‘‘కత్థ పిణ్డాయ చరిత్థా’’తి? అసుకగామేతి. భిక్ఖాసమ్పన్నాతి? ఆమ ఏవరూపా నామ మనుస్సానం సద్ధా హోతి. ‘‘అజ్జేవ ను ఖో ఏతే ఏదిసా, నిచ్చమ్పి ఏదిసా’’తి? సద్ధా తే మనుస్సా నిచ్చమ్పి ఏదిసా, తే నిస్సాయేవ అయం విహారో వడ్ఢతీతి. తతో తే పంసుకులికా పునప్పునం తేసం వణ్ణం కథేన్తి, దివసావసేసం కథేత్వా రత్తిమ్పి కథేన్తి. ఏత్తావతా ఇచ్ఛాచారే ఠితస్స సీసం నిక్ఖన్తం హోతి ఉదరం ఫాలితం. ఏవం లోకామిసాధిముత్తో వేదితబ్బో.

౫౯. ఇదాని ఆనేఞ్జసమాపత్తిలాభిం అధిమానికం దస్సేన్తో ఠానం ఖో పనేతన్తిఆదిమాహ. ఆనేఞ్జాధిముత్తస్సాతి కిలేససిఞ్చనవిరహితాసు హేట్ఠిమాసు ఛసు సమాపత్తీసు అధిముత్తస్స తన్నిన్నస్స తగ్గరునో తప్పబ్భారస్స. సే పవుత్తేతి తం పవుత్తం. ఛ సమాపత్తిలాభినో హి అధిమానికస్స పఞ్చకామగుణామిసబన్ధనా పతితపణ్డుపలాసో వియ ఉపట్ఠాతి. తేనేతం వుత్తం.

౬౦. ఇదాని ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి లాభినో అధిమానికస్స నిఘంసం దస్సేతుం ఠానం ఖో పనాతిఆదిమాహ. తత్థ ద్వేధా భిన్నాతి మజ్ఝే భిన్నా. అప్పటిసన్ధికాతి ఖుద్దకా ముట్ఠిపాసాణమత్తా జతునా వా సిలేసేన వా అల్లీయాపేత్వా పటిసన్ధాతుం సక్కా. మహన్తం పన కుటాగారప్పమాణం సన్ధాయేతం వుత్తం. సే భిన్నేతి తం భిన్నం. ఉపరి సమాపత్తిలాభినో హి హేట్ఠాసమాపత్తి ద్వేధాభిన్నా సేలా వియ హోతి, తం సమాపజ్జిస్సామీతి చిత్తం న ఉప్పజ్జతి. తేనేతం వుత్తం.

౬౧. ఇదాని నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనలాభినో అధిమానికస్స చ నిఘంసం దస్సేన్తో ఠానం ఖో పనాతిఆదిమాహ. తత్థ సే వన్తేతి తం వన్తం. అట్ఠసమాపత్తిలాభినో హి హేట్ఠాసమాపత్తియో వన్తసదిసా హుత్వా ఉపట్ఠహన్తి, పున సమాపజ్జిస్సామీతి చిత్తం న ఉప్పజ్జతి. తేనేతం వుత్తం.

౬౨. ఇదాని ఖీణాసవస్స నిఘంసం దస్సేన్తో ఠానం ఖో పనాతిఆదిమాహ. తత్థ సే ఉచ్ఛిన్నమూలేతి సో ఉచ్ఛిన్నమూలో. ఉపరి సమాపత్తిలాభినో హి హేట్ఠాసమాపత్తి మూలచ్ఛిన్నతాలో వియ ఉపట్ఠాతి, తం సమాపజ్జిస్సామీతి చిత్తం న ఉప్పజ్జతి. తేనేతం వుత్తం.

౬౩. ఠానం ఖో పనాతి పాటియేక్కో అనుసన్ధి. హేట్ఠా హి సమాపత్తిలాభినో అధిమానికస్సపి ఖీణాసవస్సపి నిఘంసో కథితో, సుక్ఖవిపస్సకస్స పన అధిమానికస్సపి ఖీణాసవస్సపి న కథితో. తేసం ద్విన్నమ్పి నిఘంసం దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. తం పన పటిక్ఖిత్తం. సమాపత్తిలాభినో హి అధిమానికస్స నిఘంసే కథితే సుక్ఖవిపస్సకస్సపి అధిమానికస్స కథితోవ హోతి, సమాపత్తిలాభినో చ ఖీణాసవస్స కథితే సుక్ఖవిపస్సకఖీణాసవస్స కథితోవ హోతి. ఏతేసం పన ద్విన్నం భిక్ఖూనం సప్పాయాసప్పాయం కథేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి.

తత్థ సియా – పుథుజ్జనస్స తావ ఆరమ్మణం అసప్పాయం హోతు, ఖీణాసవస్స కథం అసప్పాయన్తి. యదగ్గేన పుథుజ్జనస్స అసప్పాయం, తదగ్గేన ఖీణాసవస్సాపి అసప్పాయమేవ. విసం నామ జానిత్వా ఖాదితమ్పి అజానిత్వా ఖాదితమ్పి విసమేవ. న హి ఖీణాసవేనపి ‘‘అహం ఖీణాసవో’’తి అసంవుతేన భవితబ్బం. ఖీణాసవేనపి యుత్తపయుత్తేనేవ భవితుం వట్టతి.

౬౪. తత్థ సమణేనాతి బుద్ధసమణేన. ఛన్దరాగబ్యాపాదేనాతి సో అవిజ్జాసఙ్ఖాతో విసదోసో ఛన్దరాగేన చ బ్యాపాదేన చ రుప్పతి కుప్పతి. అసప్పాయానీతి అవడ్ఢికరాని ఆరమ్మణాని. అనుద్ధంసేయ్యాతి సోసేయ్య మిలాపేయ్య. సఉపాదిసేసన్తి సగహణసేసం, ఉపాదితబ్బం గణ్హితబ్బం ఇధ ఉపాదీతి వుత్తం. అనలఞ్చ తే అన్తరాయాయాతి జీవితన్తరాయం తే కాతుం అసమత్థం. రజోసూకన్తి రజో చ వీహిసుకాది చ సూకం. అసు చ విసదోసోతి సో చ విసదోసో. తదుభయేనాతి యా సా అసప్పాయకిరియా చ యో విసదోసో చ, తేన ఉభయేన. పుథుత్తన్తి మహన్తభావం.

ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ సఉపాదానసల్లుద్ధారో వియ అప్పహీనో అవిజ్జావిసదోసో దట్ఠబ్బో, అసప్పాయకిరియాయ ఠితభావో వియ ఛసు ద్వారేసు అసంవుతకాలో, తదుభయేన వణే పుథుత్తం గతే మరణం వియ సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తనం, మరణమత్తం దుక్ఖం వియ అఞ్ఞతరాయ గరుకాయ సంకిలిట్ఠాయ ఆపత్తియా ఆపజ్జనం దట్ఠబ్బం. సుక్కపక్ఖేపి ఇమినావ నయేన ఓపమ్మసంసన్దనం వేదితబ్బం.

౬౫. సతియాయేతం అధివచనన్తి ఏత్థ సతి పఞ్ఞాగతికా. లోకికాయ పఞ్ఞాయ లోకికా హోతి, లోకుత్తరాయ లోకుత్తరా. అరియాయేతం పఞ్ఞాయాతి పరిసుద్ధాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ.

ఇదాని ఖీణాసవస్స బలం దస్సేన్తో సో వతాతిఆదిమాహ. తత్థ సంవుతకారీతి పిహితకారీ. ఇతి విదిత్వా నిరుపధీతి ఏవం జానిత్వా కిలేసుపధిపహానా నిరుపధి హోతి, నిరుపాదానోతి అత్థో. ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తోతి ఉపధీనం సఙ్ఖయభూతే నిబ్బానే ఆరమ్మణతో విముత్తో. ఉపధిస్మిన్తి కాముపధిస్మిం. కాయం ఉపసంహరిస్సతీతి కాయం అల్లీయాపేస్సతి. ఇదం వుత్తం హోతి – తణ్హక్ఖయే నిబ్బానే ఆరమ్మణతో విముత్తో ఖీణాసవో పఞ్చ కామగుణే సేవితుం, కాయం వా ఉపసంహరిస్సతి చిత్తం వా ఉప్పాదేస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

సునక్ఖత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.