౮. అభయరాజకుమారసుత్తవణ్ణనా

౮౩. ఏవం మే సుతన్తి అభయసుత్తం. తత్థ అభయోతి తస్స నామం. రాజకుమారోతి బిమ్బిసారస్స ఓరసపుత్తో. వాదం ఆరోపేహీతి దోసం ఆరోపేహి. నేరయికోతి నిరయే నిబ్బత్తకో. కప్పట్ఠోతి కప్పట్ఠితికో. అతేకిచ్ఛోతి బుద్ధసహస్సేనాపి తికిచ్ఛితుం న సక్కా. ఉగ్గిలితున్తి ద్వే అన్తే మోచేత్వా కథేతుం అసక్కోన్తో ఉగ్గిలితుం బహి నీహరితుం న సక్ఖితి. ఓగిలితున్తి పుచ్ఛాయ దోసం దత్వా హారేతుం అసక్కోన్తో ఓగిలితుం అన్తో పవేసేతుం న సక్ఖితి.

ఏవం, భన్తేతి నిగణ్ఠో కిర చిన్తేసి – ‘‘సమణో గోతమో మయ్హం సావకే భిన్దిత్వా గణ్హాతి, హన్దాహం ఏకం పఞ్హం అభిసఙ్ఖరోమి, యం పుట్ఠో సమణో గోతమో ఉక్కుటికో హుత్వా నిసిన్నో ఉట్ఠాతుం న సక్ఖిస్సతీ’’తి. సో అభయస్స గేహా నీహటభత్తో సినిద్ధభోజనం భుఞ్జన్తో బహూ పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా – ‘‘ఏత్థ సమణో గోతమో ఇమం నామ దోసం దస్సేస్సతి, ఏత్థ ఇమం నామా’’తి సబ్బే పహాయ చాతుమాసమత్థకే ఇమం పఞ్హం అద్దస. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమస్స పఞ్హస్స పుచ్ఛాయ వా విస్సజ్జనే వా న సక్కా దోసో దాతుం, ఓవట్టికసారో అయం, కో ను ఖో ఇమం గహేత్వా సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేస్సతీ’’తి. తతో ‘‘అభయో రాజకుమారో పణ్డితో, సో సక్ఖిస్సతీతి తం ఉగ్గణ్హాపేమీ’’తి నిట్ఠం గన్త్వా ఉగ్గణ్హాపేసి. సో వాదజ్ఝాసయతాయ తస్స వచనం సమ్పటిచ్ఛన్తో ‘‘ఏవం, భన్తే,’’తి ఆహ.

౮౪. అకాలో ఖో అజ్జాతి అయం పఞ్హో చతూహి మాసేహి అభిసఙ్ఖతో, తత్థ ఇదం గహేత్వా ఇదం విస్సజ్జియమానే దివసభాగో నప్పహోస్సతీతి మఞ్ఞన్తో ఏవం చిన్తేసి. సో దానీతి స్వే దాని. అత్తచతుత్థోతి కస్మా బహూహి సద్ధిం న నిమన్తేసి? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘బహూసు నిసిన్నేసు థోకం దత్వా వదన్తస్స అఞ్ఞం సుత్తం అఞ్ఞం కారణం అఞ్ఞం తథారూపం వత్థుం ఆహరిత్వా దస్సేస్సతి, ఏవం సన్తే కలహో వా కోలాహలమేవ వా భవిస్సతి. అథాపి ఏకకంయేవ నిమన్తేస్సామి, ఏవమ్పి మే గరహా ఉప్పజ్జిస్సతి ‘యావమచ్ఛరీ వాయం అభయో, భగవన్తం దివసే దివసే భిక్ఖూనం సతేనపి సహస్సేనపి సద్ధిం చరన్తం దిస్వాపి ఏకకంయేవ నిమన్తేసీ’’’తి. ‘‘ఏవం పన దోసో న భవిస్సతీ’’తి అపరేహి తీహి సద్ధిం అత్తచతుత్థం నిమన్తేసి.

౮౫. న ఖ్వేత్థ, రాజకుమార, ఏకంసేనాతి న ఖో, రాజకుమార, ఏత్థ పఞ్హే ఏకంసేన విస్సజ్జనం హోతి. ఏవరూపఞ్హి వాచం తథాగతో భాసేయ్యాపి న భాసేయ్యాపి. భాసితపచ్చయేన అత్థం పస్సన్తో భాసేయ్య, అపస్సన్తో న భాసేయ్యాతి అత్థో. ఇతి భగవా మహానిగణ్ఠేన చతూహి మాసేహి అభిసఙ్ఖతం పఞ్హం అసనిపాతేన పబ్బతకూటం వియ ఏకవచనేనేవ సంచుణ్ణేసి. అనస్సుం నిగణ్ఠాతి నట్ఠా నిగణ్ఠా.

౮౬. అఙ్కే నిసిన్నో హోతీతి ఊరూసు నిసిన్నో హోతి. లేసవాదినో హి వాదం పట్ఠపేన్తా కిఞ్చిదేవ ఫలం వా పుప్ఫం వా పోత్థకం వా గహేత్వా నిసీదన్తి. తే అత్తనో జయే సతి పరం అజ్ఝోత్థరన్తి, పరస్స జయే సతి ఫలం ఖాదన్తా వియ పుప్ఫం ఘాయన్తా వియ పోత్థకం వాచేన్తా వియ విక్ఖేపం దస్సేన్తి. అయం పన చిన్తేసి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో ఏస ఓసటసఙ్గామో పరవాదమద్దనో. సచే మే జయో భవిస్సతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే భవిస్సతి, దారకం విజ్ఝిత్వా రోదాపేస్సామి. తతో పస్సథ, భో, అయం దారకో రోదతి, ఉట్ఠహథ తావ, పచ్ఛాపి జానిస్సామా’’తి తస్మా దారకం గహేత్వా నిసీది. భగవా పన రాజకుమారతో సహస్సగుణేనపి సతసహస్సగుణేనపి వాదీవరతరో, ‘‘ఇమమేవస్స దారకం ఉపమం కత్వా వాదం భిన్దిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి రాజకుమారా’’తిఆదిమాహ.

తత్థ ముఖే ఆహరేయ్యాతి ముఖే ఠపేయ్య. ఆహరేయ్యస్సాహన్తి అపనేయ్యం అస్స అహం. ఆదికేనేవాతి పఠమపయోగేనేవ. అభూతన్తి అభూతత్థం. అతచ్ఛన్తి న తచ్ఛం. అనత్థసంహితన్తి న అత్థసంహితం న వడ్ఢినిస్సితం. అప్పియా అమనాపాతి నేవ పియా న మనాపా. ఇమినా నయేనేవ సబ్బత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

తత్థ అప్పియపక్ఖే పఠమవాచా అచోరంయేవ చోరోతి, అదాసంయేవ దాసోతి, అదుప్పయుత్తంయేవ దుప్పయుత్తోతి పవత్తా. న తం తథాగతో భాసతి. దుతియవాచా చోరంయేవ చోరో అయన్తిఆదివసేన పవత్తా. తమ్పి తథాగతో న భాసతి. తతియవాచా ‘‘ఇదాని అకతపుఞ్ఞతాయ దుగ్గతో దుబ్బణ్ణో అప్పేసక్ఖో, ఇధ ఠత్వాపి పున పుఞ్ఞం న కరోసి, దుతియచిత్తవారే కథం చతూహి అపాయేహి న ముచ్చిస్ససీ’’తి ఏవం మహాజనస్స అత్థపురేక్ఖారేన ధమ్మపురేక్ఖారేన అనుసాసనీపురేక్ఖారేన చ వత్తబ్బవాచా. తత్ర కాలఞ్ఞూ తథాగతోతి తస్మిం తతియబ్యాకరణే తస్సా వాచాయ బ్యాకరణత్థాయ తథాగతో కాలఞ్ఞూ హోతి, మహాజనస్స ఆదానకాలం గహణకాలం జానిత్వావ బ్యాకరోతీతి అత్థో.

పియపక్ఖే పఠమవాచా అట్ఠానియకథా నామ. సా ఏవం వేదితబ్బా – ఏవం కిర గామవాసిమహల్లకం నగరం ఆగన్త్వా పానాగారే పివన్తం వఞ్చేతుకామా సమ్బహులా ధుత్తా పీతట్ఠానే ఠత్వా తేన సద్ధిం సురం పివన్తా ‘‘ఇమస్స నివాసనపావురణమ్పి హత్థే భణ్డకమ్పి సబ్బం గణ్హిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా కతికం అకంసు – ‘‘ఏకేకం అత్తపచ్చక్ఖకథం కథేమ, యో ‘అభూత’న్తి కథేసి, కథితం వా న సద్దహతి, తం దాసం కత్వా గణ్హిస్సామా’’తి. తమ్పి మహల్లకం పుచ్ఛింసు ‘‘తుమ్హాకమ్పి తాత రుచ్చతీ’’తి. ఏవం హోతు తాతాతి.

ఏకో ధుత్తో ఆహ – మయ్హం, భో మాతు, మయి కుచ్ఛిగతే కపిట్ఠఫలదోహలో అహోసి. సా అఞ్ఞం కపిట్ఠహారకం అలబ్భమానా మంయేవ పేసేసి. అహం గన్త్వా రుక్ఖం అభిరుహితుం అసక్కోన్తో అత్తనావ అత్తానం పాదే గహేత్వా ముగ్గరం వియ రుక్ఖస్స ఉపరి ఖిపిం; అథ సాఖతో సాఖం విచరన్తో ఫలాని గహేత్వా ఓతరితుం అసక్కోన్తో ఘరం గన్త్వా నిస్సేణిం ఆహరిత్వా ఓరుయ్హ మాతు సన్తికం గన్త్వా ఫలాని మాతుయా అదాసిం; తాని పన మహన్తాని హోన్తి చాటిప్పమాణాని. తతో మే మాతరా ఏకాసనే నిసిన్నాయ సమసట్ఠిఫలాని ఖాదితాని. మయా ఏకుచ్ఛఙ్గేన ఆనీతఫలేసు సేసకాని కులసన్తకే గామే ఖుద్దకమహల్లకానం అహేసుం. అమ్హాకం ఘరం సోళసహత్థం, సేసపరిక్ఖారభణ్డకం అపనేత్వా కపిట్ఠఫలేహేవ యావ ఛదనం పూరితం. తతో అతిరేకాని గహేత్వా గేహద్వారే రాసిం అకంసు. సో అసీతిహత్థుబ్బేధో పబ్బతో వియ అహోసి. కిం ఈదిసం, భో సక్కా, సద్దహితున్తి?

గామికమహల్లకో తుణ్హీ నిసీదిత్వా సబ్బేసం కథాపరియోసానే పుచ్ఛితో ఆహ – ‘‘ఏవం భవిస్సతి తాతా, మహన్తం రట్ఠం, రట్ఠమహన్తతాయ సక్కా సద్దహితు’’న్తి. యథా చ తేన, ఏవం సేసేహిపి తథారూపాసు నిక్కారణకథాసు కథితాసు ఆహ – మయ్హమ్పి తాతా సుణాథ, న తుమ్హాకంయేవ కులాని, అమ్హాకమ్పి కులం మహాకులం, అమ్హాకం పన అవసేసఖేత్తేహి కప్పాసఖేత్తం మహన్తతరం. తస్స అనేకకరీససతస్స కప్పాసఖేత్తస్స మజ్ఝే ఏకో కప్పాసరుక్ఖో మహా అసీతిహత్థుబ్బేధో అహోసి. తస్స పఞ్చ సాఖా, తాసు అవసేససాఖా ఫలం న గణ్హింసు, పాచీనసాఖాయ ఏకమేవ మహాచాటిమత్తం ఫలం అహోసి. తస్స ఛ అంసియో, ఛసు అంసీసు ఛ కప్పాసపిణ్డియో పుప్ఫితా. అహం మస్సుం కారేత్వా న్హాతవిలిత్తో ఖేత్తం గన్త్వా తా కప్పాసపిణ్డియో పుప్ఫితా దిస్వా ఠితకోవ హత్థం పసారేత్వా గణ్హిం. తా కప్పాసపిణ్డియో థామసమ్పన్నా ఛ దాసా అహేసుం. తే సబ్బే మం ఏకకం ఓహాయ పలాతా. ఏత్తకే అద్ధానే తే న పస్సామి, అజ్జ దిట్ఠా, తుమ్హే తే ఛ జనా. త్వం నన్దో నామ, త్వం పుణ్ణో నామ, త్వం వడ్ఢమానో నామ, త్వం చిత్తో నామ త్వం మఙ్గలో నామ, త్వం పోట్ఠియో నామాతి వత్వా ఉట్ఠాయ నిసిన్నకేయేవ చూళాసు గహేత్వా అట్ఠాసి. తే ‘‘న మయం దాసా’’తిపి వత్తుం నాసక్ఖింసు. అథ నే కడ్ఢన్తో వినిచ్ఛయం నేత్వా లక్ఖణం ఆరోపేత్వా యావజీవం దాసే కత్వా పరిభుఞ్జి. ఏవరూపిం కథం తథాగతో న భాసతి.

దుతియవాచా ఆమిసహేతుచాటుకమ్యతాదివసేన నానప్పకారా పరేసం థోమనవాచా చేవ, చోరకథం రాజకథన్తి ఆదినయప్పవత్తా తిరచ్ఛానకథా చ. తమ్పి తథాగతో న భాసతి. తతియవాచా అరియసచ్చసన్నిస్సితకథా, యం వస్ససతమ్పి సుణన్తా పణ్డితా నేవ తిత్తిం గచ్ఛన్తి. ఇతి తథాగతో నేవ సబ్బమ్పి అప్పియవాచం భాసతి న పియవాచం. తతియం తతియమేవ పన భాసితబ్బకాలం అనతిక్కమిత్వా భాసతి. తత్థ తతియం అప్పియవాచం సన్ధాయ హేట్ఠా దహరకుమారఉపమా ఆగతాతి వేదితబ్బం.

౮౭. ఉదాహు ఠానసోవేతన్తి ఉదాహు ఠానుప్పత్తికఞాణేన తఙ్ఖణంయేవ తం తథాగతస్స ఉపట్ఠాతీతి పుచ్ఛతి. సఞ్ఞాతోతి ఞాతో పఞ్ఞాతో పాకటో. ధమ్మధాతూతి ధమ్మసభావో. సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్సేతం అధివచనం. తం భగవతా సుప్పటివిద్ధం, హత్థగతం భగవతో. తస్మా సో యం యం ఇచ్ఛతి, తం తం సబ్బం ఠానసోవ పటిభాతీతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. అయం పన ధమ్మదేసనా నేయ్యపుగ్గలవసేన పరినిట్ఠితాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

అభయరాజకుమారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.