౧. కన్దరకసుత్తవణ్ణనా

౧. ఏవం మే సుతన్తి కన్దరకసుత్తం. తత్థ చమ్పాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. తస్స హి నగరస్స ఆరామపోక్ఖరణీఆదీసు తేసు తేసు ఠానేసు చమ్పకరుక్ఖావ ఉస్సన్నా అహేసుం, తస్మా చమ్పాతి సఙ్ఖమగమాసి. గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరేతి తస్స చమ్పానగరస్స అవిదూరే గగ్గరాయ నామ రాజమహేసియా ఖణితత్తా గగ్గరాతి లద్ధవోహారా పోక్ఖరణీ అత్థి. తస్సా తీరే సమన్తతో నీలాదిపఞ్చవణ్ణకుసుమపటిమణ్డితం మహన్తం చమ్పకవనం. తస్మిం భగవా కుసుమగన్ధసుగన్ధే చమ్పకవనే విహరతి. తం సన్ధాయ ‘‘గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే’’తి వుత్తం. మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిన్తి అదస్సితపరిచ్ఛేదేన మహన్తేన భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. పేస్సోతి తస్స నామం. హత్థారోహపుత్తోతి హత్థాచరియస్స పుత్తో. కన్దరకో చ పరిబ్బాజకోతి కన్దరకోతి ఏవంనామో ఛన్నపరిబ్బాజకో. అభివాదేత్వాతి ఛబ్బణ్ణానం ఘనబుద్ధరస్మీనం అన్తరం పవిసిత్వా పసన్నలాఖారసే నిముజ్జమానో వియ, సిఙ్గీసువణ్ణవణ్ణం దుస్సవరం పసారేత్వా ససీసం పారుపమానో వియ, వణ్ణగన్ధసమ్పన్నచమ్పకపుప్ఫాని సిరసా సమ్పటిచ్ఛన్తో వియ, సినేరుపాదం ఉపగచ్ఛన్తో పుణ్ణచన్దో వియ భగవతో చక్కలక్ఖణపటిమణ్డితే అలత్తకవణ్ణఫుల్లపదుమసస్సిరికే పాదే వన్దిత్వాతి అత్థో. ఏకమన్తం నిసీదీతి ఛనిసజ్జదోసవిరహితే ఏకస్మిం ఓకాసే నిసీది.

తుణ్హీభూ తం తుణ్హీభూతన్తి యతో యతో అనువిలోకేతి, తతో తతో తుణ్హీభూతమేవాతి అత్థో. తత్థ హి ఏకభిక్ఖుస్సాపి హత్థకుక్కుచ్చం వా పాదకుక్కుచ్చం వా నత్థి, సబ్బే భగవతో చేవ గారవేన అత్తనో చ సిక్ఖితసిక్ఖతాయ అఞ్ఞమఞ్ఞం విగతసల్లాపా అన్తమసో ఉక్కాసితసద్దమ్పి అకరోన్తా సునిఖాతఇన్దఖీలా వియ నివాతట్ఠానే సన్నిసిన్నం మహాసముద్దఉదకం వియ కాయేనపి నిచ్చలా మనసాపి అవిక్ఖిత్తా రత్తవలాహకా వియ సినేరుకూటం భగవన్తం పరివారేత్వా నిసీదింసు. పరిబ్బాజకస్స ఏవం సన్నిసిన్నం పరిసం దిస్వా మహన్తం పీతిసోమనస్సం ఉప్పజ్జి. ఉప్పన్నం పన అన్తోహదయస్మింయేవ సన్నిదహితుం అసక్కోన్తో పియసముదాహారం సముట్ఠాపేసి. తస్మా అచ్ఛరియం భోతిఆదిమాహ.

తత్థ అన్ధస్స పబ్బతారోహనం వియ నిచ్చం న హోతీతి అచ్ఛరియం. అయం తావ సద్దనయో. అయం పన అట్ఠకథానయో, అచ్ఛరాయోగ్గన్తి అచ్ఛరియం. అచ్ఛరం పహరితుం యుత్తన్తి అత్థో. అభూతపుబ్బం భూతన్తి అబ్భుతం. ఉభయమ్పేతం విమ్హయస్సేవాధివచనం. తం పనేతం గరహఅచ్ఛరియం, పసంసాఅచ్ఛరియన్తి దువిధం హోతి. తత్థ అచ్ఛరియం మోగ్గల్లాన అబ్భుతం మోగ్గల్లాన, యావ బాహాగహణాపి నామ సో మోఘపురిసో ఆగమేస్సతీతి (చూళవ. ౩౮౩; అ. ని. ౮.౨౦), ఇదం గరహఅచ్ఛరియం నామ. ‘‘అచ్ఛరియం నన్దమాతే అబ్భుతం నన్దమాతే, యత్ర హి నామ చిత్తుప్పాదమ్పి పరిసోధేస్ససీతి (అ. ని. ౭.౫౩) ఇదం పసంసాఅచ్ఛరియం నామ. ఇధాపి ఇదమేవ అధిప్పేతం’’ అయఞ్హి తం పసంసన్తో ఏవమాహ.

యావఞ్చిదన్తి ఏత్థ ఇదన్తి నిపాతమత్తం. యావాతి పమాణపరిచ్ఛేదో, యావ సమ్మా పటిపాదితో, యత్తకేన పమాణేన సమ్మా పటిపాదితో, న సక్కా తస్స వణ్ణే వత్తుం, అథ ఖో అచ్ఛరియమేవేతం అబ్భుతమేవేతన్తి వుత్తం హోతి. ఏతపరమంయేవాతి ఏవం సమ్మా పటిపాదితో ఏసో భిక్ఖుసఙ్ఘో తస్సాపి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పరమోతి ఏతపరమో, తం ఏతపరమం యథా అయం పటిపాదితో, ఏవం పటిపాదితం కత్వా పటిపాదేసుం, న ఇతో భియ్యోతి అత్థో. దుతియనయే ఏవం పటిపాదేస్సన్తి, న ఇతో భియ్యోతి యోజేతబ్బం. తత్థ పటిపాదితోతి ఆభిసమాచారికవత్తం ఆదిం కత్వా సమ్మా అపచ్చనీకపటిపత్తియం యోజితో. అథ కస్మా అయం పరిబ్బాజకో అతీతానాగతే బుద్ధే దస్సేతి, కిమస్స తియద్ధజాననఞాణం అత్థీతి. నత్థి, నయగ్గాహే పన ఠత్వా ‘‘యేనాకారేన అయం భిక్ఖుసఙ్ఘో సన్నిసిన్నో దన్తో వినీతో ఉపసన్తో, అతీతబుద్ధాపి ఏతపరమంయేవ కత్వా పటిపజ్జాపేసుం, అనాగతబుద్ధాపి పటిపజ్జాపేస్సన్తి, నత్థి ఇతో ఉత్తరి పటిపాదనా’’తి మఞ్ఞమానో అనుబుద్ధియా ఏవమాహ.

౨. ఏవమేతం కన్దరకాతి పాటిఏక్కో అనుసన్ధి. భగవా కిర తం సుత్వా ‘‘కన్దరక త్వం భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉపసన్తోతి వదసి, ఇమస్స పన భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఉపసన్తకారణం తుయ్హం అపాకటం, న హి త్వం సమతింస పారమియా పూరేత్వా కుసలమూలం పరిపాచేత్వా బోధిపల్లఙ్కే సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పటివిజ్ఝి, మయా పన పారమియో పూరేత్వా ఞాతత్థచరియం లోకత్థచరియం బుద్ధత్థచరియఞ్చ కోటిం పాపేత్వా బోధిపల్లఙ్కే సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పటివిద్ధం, మయ్హం ఏతేసం ఉపసన్తకారణం పాకట’’న్తి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి.

సన్తి హి కన్దరకాతి అయమ్పి పాటిఏక్కో అనుసన్ధి. భగవతో కిర ఏతదహోసి – ‘‘అయం పరిబ్బాజకో ఇమం భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉపసన్తోతి వదతి, అయఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘో కప్పేత్వా పకప్పేత్వా కుహకభావేన ఇరియాపథం సణ్ఠపేన్తో చిత్తేన అనుపసన్తో న ఉపసన్తాకారం దస్సేతి. ఏత్థ పన భిక్ఖుసఙ్ఘే పటిపదం పూరయమానాపి పటిపదం పూరేత్వా మత్థకం పత్వా ఠితభిక్ఖూపి అత్థి, తత్థ పటిపదం పూరేత్వా మత్థకం పత్తా అత్తనా పటివిద్ధగుణేహేవ ఉపసన్తా, పటిపదం పూరయమానా ఉపరిమగ్గస్స విపస్సనాయ ఉపసన్తా, ఇతో ముత్తా పన అవసేసా చతూహి సతిపట్ఠానేహి ఉపసన్తా. తం నేసం ఉపసన్తకారణం దస్సేస్సామీ’’తి ‘‘ఇమినా చ ఇమినా చ కారణేన అయం భిక్ఖుసఙ్ఘో ఉపసన్తో’’తి దస్సేతుం ‘‘సన్తి హి కన్దరకా’’తిఆదిమాహ.

తత్థ అరహన్తో ఖీణాసవాతిఆదీసు యం వత్తబ్బం, తం మూలపరియాయసుత్తవణ్ణనాయమేవ వుత్తం. సేఖపటిపదమ్పి తత్థేవ విత్థారితం. సన్తతసీలాతి సతతసీలా నిరన్తరసీలా. సన్తతవుత్తినోతి తస్సేవ వేవచనం, సన్తతజీవికా వాతిపి అత్థో. తస్మిం సన్తతసీలే ఠత్వావ జీవికం కప్పేన్తి, న దుస్సీల్యం మరణం పాపుణన్తీతి అత్థో.

నిపకాతి నేపక్కేన సమన్నాగతా పఞ్ఞవన్తో. నిపకవుత్తినోతి పఞ్ఞాయ వుత్తినో, పఞ్ఞాయ ఠత్వా జీవికం కప్పేన్తి. యథా ఏకచ్చో సాసనే పబ్బజిత్వాపి జీవితకారణా ఛసు అగోచరేసు చరతి, వేసియాగోచరో హోతి, విధవథుల్లకుమారికపణ్డకపానాగారభిక్ఖునిగోచరో హోతి. సంసట్ఠో విహరతి రాజూహి రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి అననులోమికేన గిహిసంసగ్గేన (విభ. ౫౧౪), వేజ్జకమ్మం కరోతి, దూతకమ్మం కరోతి, పహిణకమ్మం కరోతి, గణ్డం ఫాలేతి, అరుమక్ఖనం దేతి, ఉద్ధంవిరేచనం దేతి, అధోవిరేచనం దేతి, నత్థుతేలం పచతి, పివనతేలం పచతి, వేళుదానం, పత్తదానం, పుప్ఫదానం, ఫలదానం, సినానదానం, దన్తకట్ఠదానం, ముఖోదకదానం, చుణ్ణమత్తికదానం దేతి, చాటుకమ్యం కరోతి, ముగ్గసూపియం, పారిభటుం, జఙ్ఘపేసనియం కరోతీతి ఏకవీసతివిధాయ అనేసనాయ జీవికం కప్పేన్తో అనిపకవుత్తి నామ హోతి, న పఞ్ఞాయ ఠత్వా జీవికం కప్పేతి, తతో కాలకిరియం కత్వా సమణయక్ఖో నామ హుత్వా ‘‘తస్స సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా హోతి సమ్పజ్జలితా’’తి వుత్తనయేన మహాదుక్ఖం అనుభోతి. ఏవంవిధా అహుత్వా జీవితహేతుపి సిక్ఖాపదం అనతిక్కమన్తో చతుపారిసుద్ధిసీలే పతిట్ఠాయ యథాబలం బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా రథవినీతపటిపదం, మహాగోసిఙ్గపటిపదం, మహాసుఞ్ఞతపటిపదం, అనఙ్గణపటిపదం, ధమ్మదాయాదపటిపదం, నాలకపటిపదం, తువట్టకపటిపదం, చన్దోపమపటిపదన్తి ఇమాని అరియపటిపదాని పూరేన్తో చతుపచ్చయ-సన్తోస-భావనారామ-అరియవంసపటిపత్తియం కాయసక్ఖినో హుత్వా అనీకా నిక్ఖన్తహత్థీ వియ యూథా విస్సట్ఠసీహో వియ నిపచ్ఛాబన్ధమహానావా వియ చ గమనాదీసు ఏకవిహారినో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అజ్జఅజ్జేవ అరహత్తన్తి పవత్తఉస్సాహా విహరన్తీతి అత్థో.

సుప్పతిట్ఠితచిత్తాతి చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుట్ఠపితచిత్తా హుత్వా. సేసా సతిపట్ఠానకథా హేట్ఠా విత్థారితావ. ఇధ పన లోకియలోకుత్తరమిస్సకా సతిపట్ఠానా కథితా, ఏత్తకేన భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఉపసన్తకారణం కథితం హోతి.

౩. యావ సుపఞ్ఞత్తాతి యావ సుట్ఠపితా సుదేసితా. మయమ్పి హి, భన్తేతి ఇమినా ఏస అత్తనో కారకభావం దస్సేతి, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ ఉక్ఖిపతి. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో, మయమ్పి హి, భన్తే, గిహి…పే… సుప్పతిట్ఠితచిత్తా విహరామ, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పన అయమేవ కసి చ బీజఞ్చ యుగనఙ్గలఞ్చ ఫాలపాచనఞ్చ, తస్మా భిక్ఖుసఙ్ఘో సబ్బకాలం సతిపట్ఠానపరాయణో, మయం పన కాలేన కాలం ఓకాసం లభిత్వా ఏతం మనసికారం కరోమ, మయమ్పి కారకా, న సబ్బసో విస్సట్ఠకమ్మట్ఠానాయేవాతి. మనుస్సగహనేతి మనుస్సానం అజ్ఝాసయగహనేన గహనతా, అజ్ఝాసయస్సాపి నేసం కిలేసగహనేన గహనతా వేదితబ్బా. కసటసాఠేయ్యేసుపి ఏసేవ నయో. తత్థ అపరిసుద్ధట్ఠేన కసటతా, కేరాటియట్ఠేన సాఠేయ్యతా వేదితబ్బా. సత్తానం హితాహితం జానాతీతి ఏవం గహనకసటకేరాటియానం మనుస్సానం హితాహితపటిపదం యావ సుట్ఠు భగవా జానాతి. యదిదం పసవోతి ఏత్థ సబ్బాపి చతుప్పదజాతి పసవోతి అధిప్పేతా. పహోమీతి సక్కోమి. యావతకేన అన్తరేనాతి యత్తకేన ఖణేన. చమ్పం గతాగతం కరిస్సతీతి అస్సమణ్డలతో యావ చమ్పానగరద్వారా గమనఞ్చ ఆగమనఞ్చ కరిస్సతి. సాఠేయ్యానీతి సఠత్తాని. కూటేయ్యానీతి కూటత్తాని. వఙ్కేయ్యానీతి వఙ్కత్తాని. జిమ్హేయ్యానీతి జిమ్హత్తాని. పాతుకరిస్సతీతి పకాసేస్సతి దస్సేస్సతి. న హి సక్కా తేన తాని ఏత్తకేన అన్తరేన దస్సేతుం.

తత్థ యస్స కిస్మిఞ్చిదేవ ఠానే ఠాతుకామస్స సతో యం ఠానం మనుస్సానం సప్పటిభయం, పురతో గన్త్వా వఞ్చేత్వా ఠస్సామీతి న హోతి, తస్మిం ఠాతుకామట్ఠానేయేవ నిఖాతత్థమ్భో వియ చత్తారో పాదే నిచ్చలే కత్వా తిట్ఠతి, అయం సఠో నామ. యస్స పన కిస్మిఞ్చిదేవ ఠానే అవచ్ఛిన్దిత్వా ఖన్ధగతం పాతేతుకామస్స సతో యం ఠానం మనుస్సానం సప్పటిభయం, పురతో గన్త్వా వఞ్చేత్వా పాతేస్సామీతి న హోతి, తత్థేవ అవచ్ఛిన్దిత్వా పాతేతి, అయం కూటో నామ. యస్స కిస్మిఞ్చిదేవ ఠానే మగ్గా ఉక్కమ్మ నివత్తిత్వా పటిమగ్గం ఆరోహితుకామస్స సతో యం ఠానం మనుస్సానం సప్పటిభయం, పురతో గన్త్వా వఞ్చేత్వా ఏవం కరిస్సామీతి న హోతి, తత్థేవ మగ్గా ఉక్కమ్మ నివత్తిత్వా పటిమగ్గం ఆరోహతి, అయం వఙ్కో నామ. యస్స పన కాలేన వామతో కాలేన దక్ఖిణతో కాలేన ఉజుమగ్గేనేవ గన్తుకామస్స సతో యం ఠానం మనుస్సానం సప్పటిభయం, పురతో గన్త్వా వఞ్చేత్వా ఏవం కరిస్సామీతి న హోతి, తత్థేవ కాలేన వామతో కాలేన దక్ఖిణతో కాలేన ఉజుమగ్గం గచ్ఛతి, తథా లణ్డం వా పస్సావం వా విస్సజ్జేతుకామస్స సతో ఇదం ఠానం సుసమ్మట్ఠం ఆకిణ్ణమనుస్సం రమణీయం, ఇమస్మిం ఠానే ఏవరూపం కాతుం న యుత్తం, పురతో గన్త్వా పటిచ్ఛన్నఠానే కరిస్సామీతి న హోతి, తత్థేవ కరోతి, అయం జిమ్హో నామ. ఇతి ఇమం చతుబ్బిధమ్పి కిరియం సన్ధాయేతం వుత్తం. సబ్బాని తాని సాఠేయ్యాని కూటేయ్యాని వఙ్కేయ్యాని జిమ్హేయ్యాని పాతుకరిస్సతీతి ఏవం కరోన్తాపి తే సఠాదయో తాని సాఠేయ్యాదీని పాతుకరోన్తి నామ.

ఏవం పసూనం ఉత్తానభావం దస్సేత్వా ఇదాని మనుస్సానం గహనభావం దస్సేన్తో అమ్హాకం పన, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ దాసాతి అన్తోజాతకా వా ధనక్కీతా వా కరమరానీతా వా సయం వా దాసబ్యం ఉపగతా. పేస్సాతి పేసనకారకా. కమ్మకరాతి భత్తవేతనభతా. అఞ్ఞథావ కాయేనాతి అఞ్ఞేనేవాకారేన కాయేన సముదాచరన్తి, అఞ్ఞేనేవాకారేన వాచాయ, అఞ్ఞేన చ నేసం ఆకారేన చిత్తం ఠితం హోతీతి దస్సేతి. తత్థ యే సమ్ముఖా సామికే దిస్వా పచ్చుగ్గమనం కరోన్తి, హత్థతో భణ్డకం గణ్హన్తి, ఇమం విస్సజ్జేత్వా ఇమం గణ్హన్తా సేసానిపి ఆసన-పఞ్ఞాపన-తాలవణ్టబీజన-పాదధోవనాదీని సబ్బాని కిచ్చాని కరోన్తి, పరమ్ముఖకాలే పన తేలమ్పి ఉత్తరన్తం న ఓలోకేన్తి, సతగ్ఘనకేపి సహస్సగ్ఘనకేపి కమ్మే పరిహాయన్తే నివత్తిత్వా ఓలోకేతుమ్పి న ఇచ్ఛన్తి, ఇమే అఞ్ఞథా కాయేన సముదాచరన్తి నామ. యే పన సమ్ముఖా ‘‘అమ్హాకం సామి అమ్హాకం అయ్యో’’తిఆదీని వత్వా పసంసన్తి, పరమ్ముఖా అవత్తబ్బం నామ నత్థి, యం ఇచ్ఛన్తి, తం వదన్తి, ఇమే అఞ్ఞథా వాచాయ సముదాచరన్తి నామ.

౪. చత్తారోమే పేస్సపుగ్గలాతి అయమ్పి పాటిఏక్కో అనుసన్ధి. అయఞ్హి పేస్సో ‘‘యావఞ్చిదం, భన్తే, భగవా ఏవం మనుస్సగహణే ఏవం మనుస్సకసటే ఏవం మనుస్ససాఠేయ్యే వత్తమానే సత్తానం హితాహితం జానాతీ’’తి ఆహ. పురిమే చ తయో పుగ్గలా అహితపటిపదం పటిపన్నా, ఉపరి చతుత్థో హితపటిపదం, ఏవమహం సత్తానం హితాహితం జానామీతి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. హేట్ఠా కన్దరకస్స కథాయ సద్ధిం యోజేతుమ్పి వట్టతి. తేన వుత్తం ‘‘యావఞ్చిదం భోతా గోతమేన సమ్మా భిక్ఖుసఙ్ఘో పటిపాదితో’’తి. అథస్స భగవా ‘‘పురిమే తయో పుగ్గలే పహాయ ఉపరి చతుత్థపుగ్గలస్స హితపటిపత్తియంయేవ పటిపాదేమీ’’తి దస్సేన్తోపి ఇమం దేసనం ఆరభి. సన్తోతి ఇదం సంవిజ్జమానాతి పదస్సేవ వేవచనం. ‘‘సన్తా హోన్తి సమితా వూపసన్తా’’తి (విభ. ౫౪౨) ఏత్థ హి నిరుద్ధా సన్తాతి వుత్తా. ‘‘సన్తా ఏతే విహారా అరియస్స వినయే వుచ్చన్తీ’’తి ఏత్థ (మ. ని. ౧.౮౨) నిబ్బుతా. ‘‘సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తీ’’తి ఏత్థ (జా. ౨.౨౧.౪౧౩) పణ్డితా. ఇధ పన విజ్జమానా ఉపలబ్భమానాతి అత్థో.

అత్తన్తపాదీసు అత్తానం తపతి దుక్ఖాపేతీతి అత్తన్తపో. అత్తనో పరితాపనానుయోగం అత్తపరితాపనానుయోగం. పరం తపతి దుక్ఖాపేతీతి పరన్తపో. పరేసం పరితాపనానుయోగం పరపరితాపనానుయోగం. దిట్ఠేవ ధమ్మేతి ఇమస్మింయేవ అత్తభావే. నిచ్ఛాతోతి ఛాతం వుచ్చతి తణ్హా, సా అస్స నత్థీతి నిచ్ఛాతో. సబ్బకిలేసానం నిబ్బుతత్తా నిబ్బుతో. అన్తో తాపనకిలేసానం అభావా సీతలో జాతోతి సీతిభూతో. ఝానమగ్గఫలనిబ్బానసుఖాని పటిసంవేదేతీతి సుఖపటిసంవేదీ. బ్రహ్మభూతేన అత్తనాతి సేట్ఠభూతేన అత్తనా. చిత్తం ఆరాధేతీతి చిత్తం సమ్పాదేతి, పరిపూరేతి గణ్హాతి పసాదేతీతి అత్థో.

౫. దుక్ఖపటిక్కూలన్తి దుక్ఖస్స పటికూలం, పచ్చనీకసణ్ఠితం దుక్ఖం అపత్థయమానన్తి అత్థో.

౬. పణ్డితోతి ఇధ చతూహి కారణేహి పణ్డితోతి న వత్తబ్బో, సతిపట్ఠానేసు పన కమ్మం కరోతీతి పణ్డితోతి వత్తుం వట్టతి. మహాపఞ్ఞోతి ఇదమ్పి మహన్తే అత్థే పరిగ్గణ్హాతీతిఆదినా మహాపఞ్ఞలక్ఖణేన న వత్తబ్బం, సతిపట్ఠానపరిగ్గాహికాయ పన పఞ్ఞాయ సమన్నాగతత్తా మహాపఞ్ఞోతి వత్తుం వట్టతి. మహతా అత్థేన సంయుత్తో అగమిస్సాతి మహతా అత్థేన సంయుత్తో హుత్వా గతో భవేయ్య, సోతాపత్తిఫలం పాపుణేయ్యాతి అత్థో. కిం పన యేసం మగ్గఫలానం ఉపనిస్సయో అత్థి, బుద్ధానం సమ్ముఖీభావే ఠితేపి తేసం అన్తరాయో హోతీతి. ఆమ హోతి, న పన బుద్ధే పటిచ్చ, అథ ఖో కిరియపరిహానియా వా పాపమిత్తతాయ వా హోతి. తత్థ కిరియపరిహానియా హోతి నామ – సచే హి ధమ్మసేనాపతి ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స ఆసయం ఞత్వా ధమ్మం అదేసయిస్సా, సో బ్రాహ్మణో సోతాపన్నో అభవిస్సా, ఏవం తావ కిరియపరిహానియా హోతి. పాపమిత్తతాయ హోతి నామ – సచే హి అజాతసత్తు దేవదత్తస్స వచనం గహేత్వా పితుఘాతకమ్మం నాకరిస్సా, సామఞ్ఞఫలసుత్తకథితదివసేవ సోతాపన్నో అభవిస్సా, తస్స వచనం గహేత్వా పితుఘాతకమ్మస్స కతత్తా పన న హోతి, ఏవం పాపమిత్తతాయ హోతి. ఇమస్సాపి ఉపాసకస్స కిరియపరిహాని జాతా, అపరినిట్ఠితాయ దేసనాయ ఉట్ఠహిత్వా పక్కన్తో. అపిచ, భిక్ఖవే, ఏత్తావతాపి పేస్సోహత్థారోహపుత్తో మహతా అత్థేన సంయుత్తోతి కతరేన మహన్తేన అత్థేన? ద్వీహి ఆనిసంసేహి. సో కిర ఉపాసకో సఙ్ఘే చ పసాదం పటిలభి, సతిపట్ఠానపరిగ్గహణత్థాయ చస్స అభినవో నయో ఉదపాది. తేన వుత్తం ‘‘మహతా అత్థేన సంయుత్తో’’తి. కన్దరకో పన సఙ్ఘే పసాదమేవ పటిలభి. ఏతస్స భగవా కాలోతి ఏతస్స ధమ్మక్ఖానస్స, చతున్నం వా పుగ్గలానం విభజనస్స కాలో.

౮. ఓరబ్భికాదీసు ఉరబ్భా వుచ్చన్తి ఏళకా, ఉరబ్భే హనతీతి ఓరబ్భికో. సూకరికాదీసుపి ఏసేవ నయో. లుద్దోతి దారుణో కక్ఖళో. మచ్ఛఘాతకోతి మచ్ఛబన్ధకేవట్టో. బన్ధనాగారికోతి బన్ధనాగారగోపకో. కురురకమ్మన్తాతి దారుణకమ్మన్తా.

౯. ముద్ధావసిత్తోతి ఖత్తియాభిసేకేన ముద్ధని అభిసిత్తో. పురత్థిమేన నగరస్సాతి నగరతో పురత్థిమదిసాయ. సన్థాగారన్తి యఞ్ఞసాలం. ఖరాజినం నివాసేత్వాతి సఖురం అజినచమ్మం నివాసేత్వా. సప్పితేలేనాతి సప్పినా చ తేలేన చ. ఠపేత్వా హి సప్పిం అవసేసో యో కోచి స్నేహో తేలన్తి వుచ్చతి. కణ్డూవమానోతి నఖానం ఛిన్నత్తా కణ్డూవితబ్బకాలే తేన కణ్డూవమానో. అనన్తరహితాయాతి అసన్థతాయ. సరూపవచ్ఛాయాతి సదిసవచ్ఛాయ. సచే గావీ సేతా హోతి, వచ్ఛోపి సేతకోవ. సచే గావీ కబరా వా రత్తా వా, వచ్ఛోపి తాదిసో వాతి ఏవం సరూపవచ్ఛాయ. సో ఏవమాహాతి సో రాజా ఏవం వదేతి. వచ్ఛతరాతి తరుణవచ్ఛకభావం అతిక్కన్తా బలవవచ్ఛా. వచ్ఛతరీసుపి ఏసేవ నయో. బరిహిసత్థాయాతి పరిక్ఖేపకరణత్థాయ చేవ యఞ్ఞభూమియం అత్థరణత్థాయ చ. సేసం హేట్ఠా తత్థ తత్థ విత్థారితత్తా ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

కన్దరకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.