౬. మహాధమ్మసమాదానసుత్తవణ్ణనా

౪౭౩. ఏవం మే సుత్తన్తి మహాధమ్మసమాదానసుత్తం. తత్థ ఏవంకామాతి ఏవంఇచ్ఛా. ఏవంఛన్దాతి ఏవంఅజ్ఝాసయా. ఏవంఅధిప్పాయాతి ఏవంలద్ధికా. తత్రాతి తస్మిం అనిట్ఠవడ్ఢనే చేవ ఇట్ఠపరిహానే చ. భగవంమూలకాతి భగవా మూలం ఏతేసన్తి భగవంమూలకా. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమే, భన్తే, అమ్హాకం ధమ్మా పుబ్బే కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధేన ఉప్పాదితా, తస్మిం పరినిబ్బుతే ఏకం బుద్ధన్తరం అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇమే ధమ్మే ఉప్పాదేతుం సమత్థో నామ నాహోసి, భగవతా పన నో ఇమే ధమ్మా ఉప్పాదితా. భగవన్తఞ్హి నిస్సాయ మయం ఇమే ధమ్మే ఆజానామ పటివిజ్ఝామాతి ఏవం భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మాతి. భగవంనేత్తికాతి భగవా హి ధమ్మానం నేతా వినేతా అనునేతాతి. యథాసభావతో పాటియేక్కం పాటియేక్కం నామం గహేత్వా దస్సితా ధమ్మా భగవంనేత్తికా నామ హోన్తి. భగవంపటిసరణాతి చతుభూమకా ధమ్మా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛమానా భగవతి పటిసరన్తి నామాతి భగవంపటిసరణా. పటిసరన్తీతి ఓసరన్తి సమోసరన్తి. అపిచ మహాబోధిమణ్డే నిసిన్నస్స భగవతో పటివేధవసేన ఫస్సో ఆగచ్ఛతి, అహం భగవా కిన్నామోతి? త్వం ఫుసనట్ఠేన ఫస్సో నామ. వేదనా, సఞ్ఞా, సఙ్ఖారా, విఞ్ఞాణం ఆగచ్ఛతి. అహం భగవా కిన్నామన్తి? త్వం విజాననట్ఠేన విఞ్ఞాణం నామాతి ఏవం చతుభూమకధమ్మానం యథాసభావతో పాటియేక్కం పాటియేక్కం నామం గణ్హన్తో భగవా ధమ్మే పటిసరతీతిపి భగవంపటిసరణా. భగవన్తఞ్ఞేవ పటిభాతూతి భగవతోయేవ ఏతస్స భాసితస్స అత్థో ఉపట్ఠాతు, తుమ్హేయేవ నో కథేత్వా దేథాతి అత్థో.

౪౭౪. సేవితబ్బేతి నిస్సయితబ్బే. భజితబ్బేతి ఉపగన్తబ్బే. యథా తం అవిద్దసునోతి యథా అవిదునో బాలస్స అన్ధపుథుజ్జనస్స. యథా తం విద్దసునోతి యథా విదునో మేధావినో పణ్డితస్స.

౪౭౫. అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మసమాదానన్తి పురిమసుత్తే ఉప్పటిపాటిఆకారేన మాతికా ఠపితా, ఇధ పన యథాధమ్మరసేనేవ సత్థా మాతికం ఠపేసి. తత్థ ధమ్మసమాదానన్తి పాణాతిపాతాదీనం ధమ్మానం గహణం.

౪౭౬. అవిజ్జాగతోతి అవిజ్జాయ సమన్నాగతో.

౪౭౭. విజ్జాగతోతి విజ్జాయ సమన్నాగతో పఞ్ఞవా.

౪౭౮. సహాపి దుక్ఖేనాతి ఏత్థ మిచ్ఛాచారో అభిజ్ఝా మిచ్ఛాదిట్ఠీతి ఇమే తావ తయో పుబ్బచేతనాయ చ అపరచేతనాయ చాతి ద్విన్నం చేతనానం వసేన దుక్ఖవేదనా హోన్తి. సన్నిట్ఠాపకచేతనా పన సుఖసమ్పయుత్తా వా ఉపేక్ఖాసమ్పయుత్తా వా హోతి. సేసా పాణాతిపాతాదయో సత్త తిస్సన్నమ్పి చేతనానం వసేన దుక్ఖవేదనా హోన్తి. ఇదం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘సహాపి దుక్ఖేన సహాపి దోమనస్సేనా’’తి. దోమనస్సమేవ చేత్థ దుక్ఖన్తి వేదితబ్బం. పరియేట్ఠిం వా ఆపజ్జన్తస్స పుబ్బభాగపరభాగేసు కాయికం దుక్ఖమ్పి వట్టతియేవ.

౪౭౯. సహాపి సుఖేనాతి ఏత్థ పాణాతిపాతో ఫరుసవాచా బ్యాపాదోతి ఇమే తావ తయో పుబ్బచేతనాయ చ అపరచేతనాయ చాతి ద్విన్నం చేతనానం వసేన సుఖవేదనా హోన్తి. సన్నిట్ఠాపకచేతనా పన దుక్ఖసమ్పయుత్తావ హోతి. సేసా సత్త తిస్సన్నమ్పి చేతనానం వసేన సుఖవేదనా హోన్తియేవ. సహాపి సోమనస్సేనాతి సోమనస్సమేవ చేత్థ సుఖన్తి వేదితబ్బం. ఇట్ఠఫోట్ఠబ్బసమఙ్గినో వా పుబ్బభాగపరభాగేసు కాయికం సుఖమ్పి వట్టతియేవ.

౪౮౦. తతియధమ్మసమాదానే ఇధేకచ్చో మచ్ఛబన్ధో వా హోతి, మాగవికో వా, పాణుపఘాతంయేవ నిస్సాయ జీవికం కప్పేతి. తస్స గరుట్ఠానియో భిక్ఖు అకామకస్సేవ పాణాతిపాతే ఆదీనవం, పాణాతిపాతవిరతియా చ ఆనిసంసం కథేత్వా సిక్ఖాపదం దేతి. సో గణ్హన్తోపి దుక్ఖితో దోమనస్సితోవ హుత్వా గణ్హాతి. అపరభాగే కతిపాహం వీతినామేత్వా రక్ఖితుం అసక్కోన్తోపి దుక్ఖితోవ హోతి, తస్స పుబ్బాపరచేతనా దుక్ఖసహగతావ హోన్తి. సన్నిట్ఠాపకచేతనా పన సుఖసహగతా వా ఉపేక్ఖాసహగతా వాతి ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. ఇతి పుబ్బభాగపరభాగచేతనావ సన్ధాయ ఇదం వుత్తం – ‘‘సహాపి దుక్ఖేన సహాపి దోమనస్సేనా’’తి. దోమనస్సమేవ చేత్థ దుక్ఖన్తి వేదితబ్బం.

౪౮౧. చతుత్థధమ్మసమాదానే దససుపి పదేసు తిస్సోపి పుబ్బభాగాపరభాగసన్నిట్ఠాపకచేతనా సుఖసమ్పయుత్తా హోన్తియేవ, తం సన్ధాయ ఇదం వుత్తం – ‘‘సహాపి సుఖేన సహాపి సోమనస్సేనా’’తి. సోమనస్సమేవ చేత్థ సుఖన్తి వేదితబ్బం.

౪౮౨. తిత్తకాలాబూతి తిత్తకరసఅలాబు. విసేన సంసట్ఠోతి హలాహలవిసేన సమ్పయుత్తో మిస్సితో లుళితో. నచ్ఛాదేస్సతీతి న రుచ్చిస్సతి న తుట్ఠిం కరిస్సతి. నిగచ్ఛసీతి గమిస్ససి. అప్పటిసఙ్ఖాయ పివేయ్యాతి తం అప్పచ్చవేక్ఖిత్వా పివేయ్య.

౪౮౩. ఆపానీయకంసోతి ఆపానీయస్స మధురపానకస్స భరితకంసో. వణ్ణసమ్పన్నోతి పానకవణ్ణాదీహి సమ్పన్నవణ్ణో, కంసే పక్ఖిత్తపానకవసేన పానకకంసోపి ఏవం వుత్తో. ఛాదేస్సతీతి తఞ్హి హలాహలవిసం యత్థ యత్థ పక్ఖిత్తం హోతి, తస్స తస్సేవ రసం దేతి. తేన వుత్తం ‘‘ఛాదేస్సతీ’’తి.

౪౮౪. పూతిముత్తన్తి ముత్తమేవ. యథా హి మనుస్సభావో సువణ్ణవణ్ణో పూతికాయోత్వేవ, తదహుజాతాపి గలోచిలతా పూతిలతాత్వేవ వుచ్చతి. ఏవం తఙ్ఖణం గహితం తరుణమ్పి ముత్తం పూతిముత్తమేవ. నానాభేసజ్జేహీతి హరీతకామలకాదీహి నానోసధేహి. సుఖీ అస్సాతి అరోగో సువణ్ణవణ్ణో సుఖీ భవేయ్య.

౪౮౫. దధి చ మధు చాతి సుపరిసుద్ధం దధి చ సుమధురం మధు చ. ఏకజ్ఝం సంసట్ఠన్తి ఏకతో కత్వా మిస్సితం ఆలుళితం. తస్స తన్తి తస్స తం చతుమధురభేసజ్జం పివతో రుచ్చేయ్య. ఇదఞ్చ యం భగన్దరసంసట్ఠం లోహితం పక్ఖన్దతి, న తస్స భేసజ్జం, ఆహారం థమ్భేత్వా మగ్గం అవలఞ్జం కరోతి. యం పన పిత్తసంసట్ఠం లోహితం, తస్సేతం భేసజ్జం సీతలకిరియాయ పరియత్తభూతం.

౪౮౬. విద్ధేతి ఉబ్బిద్ధే. మేఘవిగమేన దూరీభూతేతి అత్థో. విగతవలాహకేతి అపగతమేఘే, దేవేతి ఆకాసే. ఆకాసగతం తమగతన్తి ఆకాసగతం తమం. పుథుసమణబ్రాహ్మణపరప్పవాదేతి పుథూనం సమణబ్రాహ్మణసఙ్ఖాతానం పరేసం వాదే. అభివిహచ్చాతి అభిహన్త్వా. భాసతే చ తపతే చ విరోచతే చాతి సరదకాలే మజ్ఝన్హికసమయే ఆదిచ్చోవ ఓభాసం ముఞ్చతి తపతి విజ్జోతతీతి.

ఇదం పన సుత్తం దేవతానం అతివియ పియం మనాపం. తత్రిదం వత్థు – దక్ఖిణదిసాయం కిర హత్థిభోగజనపదే సఙ్గరవిహారో నామ అత్థి. తస్స భోజనసాలద్వారే సఙ్గరరుక్ఖే అధివత్థా దేవతా రత్తిభాగే ఏకస్స దహరస్స సరభఞ్ఞవసేన ఇదం సుత్తం ఓసారేన్తస్స సుత్వా సాధుకారం అదాసి. దహరో కిం ఏసోతి ఆహ. అహం, భన్తే, ఇమస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతాతి. కస్మిం దేవతే పసన్నాసి, కిం సద్దే, ఉదాహు సుత్తేతి? సద్దో నామ, భన్తే, యస్స కస్సచి హోతియేవ, సుత్తే పసన్నామ్హి. సత్థారా జేతవనే నిసీదిత్వా కథితదివసే చ అజ్జ చ ఏకబ్యఞ్జనేపి నానం నత్థీతి. అస్సోసి త్వం దేవతే సత్థారా కథితదివసేతి? ఆమ, భన్తే. కత్థ ఠితా అస్సోసీతి? జేతవనం, భన్తే, గతామ్హి, మహేసక్ఖాసు పన దేవతాసు ఆగచ్ఛన్తీసు తత్థ ఓకాసం అలభిత్వా ఇధేవ ఠత్వా అస్సోసిన్తి. ఏత్థ ఠితాయ సక్కా సుత్థు సద్దో సోతున్తి? త్వం పన, భన్తే, మయ్హం సద్దం సుణసీతి? ఆమ దేవతేతి. దక్ఖిణకణ్ణపస్సే నిసీదిత్వా కథనకాలో వియ, భన్తే, హోతీతి. కిం పన దేవతే సత్థు రూపం పస్ససీతి? సత్థా మమేవ ఓలోకేతీతి మఞ్ఞమానా సణ్ఠాతుం న సక్కోమి, భన్తేతి. విసేసం పన నిబ్బత్తేతుం అసక్ఖిత్థ దేవతేతి. దేవతా తత్థేవ అన్తరధాయి. తం దివసం కిరేస దేవపుత్తో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితో. ఏవమిదం సుత్తం దేవతానం పియం మనాపం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

మహాధమ్మసమాదానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.