౭. చూళతణ్హాసఙ్ఖయసుత్తవణ్ణనా
౩౯౦. ఏవం మే సుతన్తి చూళతణ్హాసఙ్ఖయసుత్తం. తత్థ పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదేతి పుబ్బారామసఙ్ఖాతే విహారే మిగారమాతుయా పాసాదే. తత్రాయం అనుపుబ్బీకథాఅతీతే సతసహస్సకప్పమత్థకే ఏకా ఉపాసికా పదుముత్తరం భగవన్తం నిమన్తేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సతసహస్సం దానం దత్వా భగవతో పాదమూలే నిపజ్జిత్వా, ‘‘అనాగతే తుమ్హాదిసస్స బుద్ధస్స అగ్గుపట్ఠాయికా హోమీ’’తి పత్థనమకాసి. సా కప్పసతసహస్సం దేవేసు చేవ మనుస్సేసు చ సంసరిత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే భద్దియనగరే మేణ్డకసేట్ఠిపుత్తస్స ధనఞ్జయస్స సేట్ఠినో గహే సుమనదేవియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. జాతకాలే చస్సా విసాఖాతి నామం అకంసు. సా యదా భగవా భద్దియనగరం అగమాసి, తదా పఞ్చహి దారికాసతేహి సద్ధిం భగవతో పచ్చుగ్గమనం కత్వా పఠమదస్సనమ్హియేవ సోతాపన్నా అహోసి. అపరభాగే సావత్థియం మిగారసేట్ఠిపుత్తస్స పుణ్ణవడ్ఢనకుమారస్స గేహం గతా, తత్థ నం మిగారసేట్ఠి మాతిట్ఠానే ఠపేసి, తస్మా మిగారమాతాతి వుచ్చతి.
పతికులం గచ్ఛన్తియా చస్సా పితా మహాలతాపిళన్ధనం నామ కారాపేసి. తస్మిం పిళన్ధనే చతస్సో వజిరనాళియో ఉపయోగం అగమంసు, ముత్తానం ఏకాదస నాళియో, పవాళానం ద్వావీసతి నాళియో, మణీనం తేత్తింస నాళియో, ఇతి ఏతేహి చ అఞ్ఞేహి చ సత్తవణ్ణేహి రతనేహి నిట్ఠానం అగమాసి. తం సీసే పటిముక్కం యావ పాదపిట్ఠియా భస్సతి, పఞ్చన్నం హత్థీనం బలం ధారయమానావ నం ఇత్థీ ధారేతుం సక్కోతి. సా అపరభాగే దసబలస్స అగ్గుపట్ఠాయికా హుత్వా తం పసాధనం విస్సజ్జేత్వా నవహి కోటీహి భగవతో విహారం కారయమానా కరీసమత్తే భూమిభాగే పాసాదం కారేసి. తస్స ఉపరిభూమియం పఞ్చ గబ్భసతాని హోన్తి, హేట్ఠాభూమియం పఞ్చాతి గబ్భసహస్సప్పటిమణ్డితో అహోసి. సా ‘‘సుద్ధపాసాదోవ న సోభతీ’’తి తం పరివారేత్వా పఞ్చ ద్వికూటగేహసతాని, పఞ్చ చూళపాసాదసతాని, పఞ్చ దీఘసాలసతాని చ కారాపేసి. విహారమహో చతూహి మాసేహి నిట్ఠానం అగమాసి.
మాతుగామత్తభావే ఠితాయ విసాఖాయ వియ అఞ్ఞిస్సా బుద్ధసాసనే ధనపరిచ్చాగో నామ నత్థి, పురిసత్తభావే ఠితస్స చ అనాథపిణ్డికస్స వియ అఞ్ఞస్స బుద్ధసాసనే ధనపరిచ్చాగో నామ నత్థి. సో హి చతుపఞ్ఞాసకోటియో విస్సజ్జేత్వా సావత్థియా దక్ఖిణభాగే అనురాధపురస్స మహావిహారసదిసే ఠానే జేతవనమహావిహారం నామ కారేసి. విసాఖా, సావత్థియా పాచీనభాగే ఉత్తమదేవీవిహారసదిసే ఠానే పుబ్బారామం నామ కారేసి. భగవా ఇమేసం ద్విన్నం కులానం అనుకమ్పాయ సావత్థిం నిస్సాయ విహరన్తో ఇమేసు ద్వీసు విహారేసు నిబద్ధవాసం వసి. ఏకం అన్తోవస్సం జేతవనే వసతి, ఏకం పుబ్బారామే, ఏతస్మిం పన సమయే భగవా పుబ్బారామే విహరతి. తేన వుత్తం – ‘‘పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే’’తి.
కిత్తావతా ను ఖో, భన్తేతి కిత్తకేన ను ఖో, భన్తే. సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతీతి తణ్హాసఙ్ఖయే నిబ్బానే తం ఆరమ్మణం కత్వా విముత్తచిత్తతాయ తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో నామ సంఖిత్తేన కిత్తావతా హోతి? యాయ పటిపత్తియా తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి, తం మే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పుబ్బభాగప్పటిపదం సంఖిత్తేన దేసేథాతి పుచ్ఛతి. అచ్చన్తనిట్ఠోతి ఖయవయసఙ్ఖాతం అన్తం అతీతాతి అచ్చన్తా. అచ్చన్తా నిట్ఠా అస్సాతి అచ్చన్తనిట్ఠో, ఏకన్తనిట్ఠో సతతనిట్ఠోతి అత్థో. అచ్చన్తం యోగక్ఖేమీతి అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ, నిచ్చయోగక్ఖేమీతి అత్థో. అచ్చన్తం బ్రహ్మచారీతి అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ, నిచ్చబ్రహ్మచారీతి అత్థో. అచ్చన్తం పరియోసానమస్సాతి పురిమనయేనేవ అచ్చన్తపరియోసానో. సేట్ఠో దేవమనుస్సానన్తి దేవానఞ్చ మనుస్సానఞ్చ సేట్ఠో ఉత్తమో. ఏవరూపో భిక్ఖు కిత్తావతా హోతి, ఖిప్పమేతస్స సఙ్ఖేపేనేవ పటిపత్తిం కథేథాతి భగవన్తం యాచతి. కస్మా పనేస ఏవం వేగాయతీతి? కీళం అనుభవితుకామతాయ.
అయం కిర ఉయ్యానకీళం ఆణాపేత్వా చతూహి మహారాజూహి చతూసు దిసాసు ఆరక్ఖం గాహాపేత్వా ద్వీసు దేవలోకేసు దేవసఙ్ఘేన పరివుతో అడ్ఢతియాహి నాటకకోటీహి సద్ధిం ఏరావణం ఆరుయ్హ ఉయ్యానద్వారే ఠితో ఇమం పఞ్హం సల్లక్ఖేసి – ‘‘కిత్తకేన ను ఖో తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తస్స ఖీణాసవస్స సఙ్ఖేపతో ఆగమనియపుబ్బభాగపటిపదా హోతీ’’తి. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం పఞ్హో అతివియ సస్సిరికో, సచాహం ఇమం పఞ్హం అనుగ్గణ్హిత్వావ ఉయ్యానం పవిసిస్సామి, ఛద్వారికేహి ఆరమ్మణేహి నిమ్మథితో న పున ఇమం పఞ్హం సల్లక్ఖేస్సామి, తిట్ఠతు తావ ఉయ్యానకీళా, సత్థు సన్తికం గన్త్వా ఇమం పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా ఉగ్గహితపఞ్హో ఉయ్యానే కీళిస్సామీ’’తి హత్థిక్ఖన్ధే అన్తరహితో భగవతో సన్తికే పాతురహోసి. తేపి చత్తారో మహారాజానో ఆరక్ఖం గహేత్వా ఠితట్ఠానేయేవ ఠితా, పరిచారికదేవసఙ్ఘాపి నాటకానిపి ఏరావణోపి నాగరాజా తత్థేవ ఉయ్యానద్వారే అట్ఠాసి, ఏవమేస కీళం అనుభవితుకామతాయ వేగాయన్తో ఏవమాహ.
సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయాతి ఏత్థ సబ్బే ధమ్మా నామ పఞ్చక్ఖన్ధా ద్వాదసాయతనాని అట్ఠారస ధాతుయో. తే సబ్బేపి తణ్హాదిట్ఠివసేన అభినివేసాయ నాలం న పరియత్తా న సమత్థా న యుత్తా, కస్మా? గహితాకారేన అతిట్ఠనతో. తే హి నిచ్చాతి గహితాపి అనిచ్చావ సమ్పజ్జన్తి, సుఖాతి గహితాపి దుక్ఖావ సమ్పజ్జన్తి, అత్తాతి గహితాపి అనత్తావ సమ్పజ్జన్తి, తస్మా నాలం అభినివేసాయ. అభిజానాతీతి అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తాతి ఞాతపరిఞ్ఞాయ అభిజానాతి. పరిజానాతీతి తథేవ తీరణపరిఞ్ఞాయ పరిజానాతి. యంకిఞ్చి వేదనన్తి అన్తమసో పఞ్చవిఞ్ఞాణసమ్పయుత్తమ్పి యంకిఞ్చి అప్పమత్తకమ్పి వేదనం అనుభవతి. ఇమినా భగవా సక్కస్స దేవానమిన్దస్స వేదనావసేన నిబ్బత్తేత్వా అరూపపరిగ్గహం దస్సేతి. సచే పన వేదనాకమ్మట్ఠానం హేట్ఠా న కథితం భవేయ్య, ఇమస్మిం ఠానే కథేతబ్బం సియా. హేట్ఠా పన కథితం, తస్మా సతిపట్ఠానే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. అనిచ్చానుపస్సీతి ఏత్థ అనిచ్చం వేదితబ్బం, అనిచ్చానుపస్సనా వేదితబ్బా, అనిచ్చానుపస్సీ వేదితబ్బో. తత్థ అనిచ్చన్తి పఞ్చక్ఖన్ధా, తే హి ఉప్పాదవయట్ఠేన అనిచ్చా. అనిచ్చానుపస్సనాతి పఞ్చక్ఖన్ధానం ఖయతో వయతో దస్సనఞాణం. అనిచ్చానుపస్సీతి తేన ఞాణేన సమన్నాగతో పుగ్గలో. తస్మా ‘‘అనిచ్చానుపస్సీ విహరతీ’’తి అనిచ్చతో అనుపస్సన్తో విహరతీతి అయమేత్థ అత్థో.
విరాగానుపస్సీతి ఏత్థ ద్వే విరాగా ఖయవిరాగో చ అచ్చన్తవిరాగో చ. తత్థ సఙ్ఖారానం ఖయవయతో అనుపస్సనాపి, అచ్చన్తవిరాగం నిబ్బానం విరాగతో దస్సనమగ్గఞాణమ్పి విరాగానుపస్సనా. తదుభయసమాఙ్గీపుగ్గలో విరాగానుపస్సీ నామ, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘విరాగానుపస్సీ’’తి, విరాగతో అనుపస్సన్తోతి అత్థో. నిరోధానుపస్సిమ్హిపి ఏసేవ నయో, నిరోధోపి హి ఖయనిరోధో చ అచ్చన్తనిరోధో చాతి దువిధోయేవ. పటినిస్సగ్గానుపస్సీతి ఏత్థ పటినిస్సగ్గో వుచ్చతి వోస్సగ్గో, సో చ పరిచ్చాగవోస్సగ్గో పక్ఖన్దనవోస్సగ్గోతి దువిధో హోతి. తత్థ పరిచ్చాగవోస్సగ్గోతి విపస్సనా, సా హి తదఙ్గవసేన కిలేసే చ ఖన్ధే చ వోస్సజ్జతి. పక్ఖన్దనవోస్సగ్గోతి మగ్గో, సో హి నిబ్బానం ఆరమ్మణం ఆరమ్మణతో పక్ఖన్దతి. ద్వీహిపి వా కారణేహి వోస్సగ్గోయేవ, సముచ్ఛేదవసేన ఖన్ధానం కిలేసానఞ్చ వోస్సజ్జనతో, నిబ్బానఞ్చ పక్ఖన్దనతో. తస్మా కిలేసే చ ఖన్ధే చ పరిచ్చజతీతి పరిచ్చాగవోస్సగ్గో, నిరోధే నిబ్బానధాతుయా చిత్తం పక్ఖన్దతీతి పక్ఖన్దనవోస్సగ్గోతి ఉభయమ్పేతం మగ్గే సమేతి. తదుభయసమఙ్గీపుగ్గలో ఇమాయ పటినిస్సగ్గానుపస్సనాయ సమన్నాగతత్తా పటినిస్సగ్గానుపస్సీ నామ హోతి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘పటినిస్సగ్గానుపస్సీ’’తి. న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతీతి కిఞ్చి ఏకమ్పి సఙ్ఖారగతం తణ్హావసేన న ఉపాదియతి న గణ్హాతి న పరామసతి. అనుపాదియం న పరితస్సతీతి అగ్గణ్హన్తో తణ్హాపరితస్సనాయ న పరితస్సతి. పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతీతి సయమేవ కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బాయతి. ఖీణా జాతీతిఆదినా పనస్స పచ్చవేక్ఖణావ దస్సితా. ఇతి భగవా సక్కస్స దేవానమిన్దస్స సంఖిత్తేన ఖీణాసవస్స పుబ్బభాగప్పటిపదం పుచ్ఛితో సల్లహుకం కత్వా సంఖిత్తేనేవ ఖిప్పం కథేసి.
౩౯౧. అవిదూరే నిసిన్నో హోతీతి అనన్తరే కూటాగారే నిసిన్నో హోతి. అభిసమేచ్చాతి ఞాణేన అభిసమాగన్త్వా, జానిత్వాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – కిం ను ఖో ఏస జానిత్వా అనుమోది, ఉదాహు అజానిత్వా వాతి. కస్మా పనస్స ఏవమహోసీతి? థేరో కిర న భగవతో పఞ్హవిస్సజ్జనసద్దం అస్సోసి, సక్కస్స పన దేవరఞ్ఞో, ‘‘ఏవమేతం భగవా ఏవమేతం సుగతా’’తి అనుమోదనసద్దం అస్సోసి. సక్కో కిర దేవరాజా మహతా సద్దేన అనుమోది. అథ కస్మా న భగవతో సద్దం అస్సోసీతి? యథాపరిసవిఞ్ఞాపకత్తా. బుద్ధానఞ్హి ధమ్మం కథేన్తానం ఏకాబద్ధాయ చక్కవాళపరియన్తాయపి పరిసాయ సద్దో సుయ్యతి, పరియన్తం పన ముఞ్చిత్వా అఙ్గులిమత్తమ్పి బహిద్ధా న నిచ్ఛరతి. కస్మా? ఏవరూపా మధురకథా మా నిరత్థకా అగమాసీతి. తదా భగవా మిగారమాతుపాసాదే సత్తరతనమయే కూటాగారే సిరిగబ్భమ్హి నిసిన్నో హోతి, తస్స దక్ఖిణపస్సే సారిపుత్తత్థేరస్స వసనకూటాగారం, వామపస్సే మహామోగ్గల్లానస్స, అన్తరే ఛిద్దవివరోకాసో నత్థి, తస్మా థేరో న భగవతో సద్దం అస్సోసి, సక్కస్సేవ అస్సోసీతి.
పఞ్చహి తూరియసతేహీతి పఞ్చఙ్గికానం తూరియానం పఞ్చహి సతేహి. పఞ్చఙ్గికం తూరియం నామ ఆతతం వితతం ఆతతవితతం సుసిరం ఘనన్తి ఇమేహి పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతం. తత్థ ఆతతం నామ చమ్మపరియోనద్ధేసు భేరిఆదీసు ఏకతలతూరియం. వితతం నామ ఉభయతలం. ఆతతవితతం నామ తన్తిబద్ధపణవాది. సుసిరం వంసాది. ఘనం సమ్మాది. సమప్పితోతి ఉపగతో. సమఙ్గీభూతోతి తస్సేవ వేవచనం. పరిచారేతీతి తం సమ్పత్తిం అనుభవన్తో తతో తతో ఇన్ద్రియాని చారేతి. ఇదం వుత్తం హోతి – పరివారేత్వా వజ్జమానేహి పఞ్చహి తూరియసతేహి సమన్నాగతో హుత్వా దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవతీ. పటిపణామేత్వాతి అపనేత్వా, నిస్సద్దాని కారాపేత్వాతి అత్థో. యథేవ హి ఇదాని సద్ధా రాజానో గరుభావనియం భిక్ఖుం దిస్వా – ‘‘అసుకో నామ అయ్యో ఆగచ్ఛతి, మా, తాతా, గాయథ, మా వాదేథ, మా నచ్చథా’’తి నాటకాని పటివినేన్తి, సక్కోపి థేరం దిస్వా ఏవమకాసి. చిరస్సం ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇమం పరియాయమకాసీతి ఏవరూపం లోకే పకతియా పియసముదాహారవచనం హోతి, లోకియా హి చిరస్సం ఆగతమ్పి అనాగతపుబ్బమ్పి మనాపజాతియం ఆగతం దిస్వా, – ‘‘కుతో భవం ఆగతో, చిరస్సం భవం ఆగతో, కథం తే ఇధాగమనమగ్గో ఞాతో మగ్గమూళ్హోసీ’’తిఆదీని వదన్తి. అయం పన ఆగతపుబ్బత్తాయేవ ఏవమాహ. థేరో హి కాలేన కాలం దేవచారికం గచ్ఛతియేవ. తత్థ పరియాయమకాసీతి వారమకాసి. యదిదం ఇధాగమనాయాతి యో అయం ఇధాగమనాయ వారో, తం, భన్తే, చిరస్సమకాసీతి వుత్తం హోతి. ఇదమాసనం పఞ్ఞత్తన్తి యోజనికం మణిపల్లఙ్కం పఞ్ఞపాపేత్వా ఏవమాహ.
౩౯౨. బహుకిచ్చా బహుకరణీయాతి ఏత్థ యేసం బహూని కిచ్చాని, తే బహుకిచ్చా. బహుకరణీయాతి తస్సేవ వేవచనం. అప్పేవ సకేన కరణీయేనాతి సకరణీయమేవ అప్పం మన్దం, న బహు, దేవానం కరణీయం పన బహు, పథవితో పట్ఠాయ హి కప్పరుక్ఖమాతుగామాదీనం అత్థాయ అట్టా సక్కస్స సన్తికే ఛిజ్జన్తి, తస్మా నియమేన్తో ఆహ – అపిచ దేవానంయేవ తావతింసానం కరణీయేనాతి. దేవానఞ్హి ధీతా చ పుత్తా చ అఙ్కే నిబ్బత్తన్తి, పాదపరిచారికా ఇత్థియో సయనే నిబ్బత్తన్తి, తాసం మణ్డనపసాధనకారికా దేవధీతా సయనం పరివారేత్వా నిబ్బత్తన్తి, వేయ్యావచ్చకరా అన్తోవిమానే నిబ్బత్తన్తి, ఏతేసం అత్థాయ అట్టకరణం నత్థి. యే పన సీమన్తరే నిబ్బత్తన్తి, తే ‘‘మమ సన్తకా తవ సన్తకా’’తి నిచ్ఛేతుం అసక్కోన్తా అట్టం కరోన్తి, సక్కం దేవరాజానం పుచ్ఛన్తి, సో యస్స విమానం ఆసన్నతరం, తస్స సన్తకోతి వదతి. సచే ద్వేపి సమట్ఠానే హోన్తి, యస్స విమానం ఓలోకేన్తో ఠితో, తస్స సన్తకోతి వదతి. సచే ఏకమ్పి న ఓలోకేతి, తం ఉభిన్నం కలహుపచ్ఛేదనత్థం అత్తనో సన్తకం కరోతి. తం సన్ధాయ, ‘‘దేవానంయేవ తావతింసానం కరణీయేనా’’తి ఆహ. అపిచస్స ఏవరూపం కీళాకిచ్చమ్పి కరణీయమేవ.
యం నో ఖిప్పమేవ అన్తరధాయతీతి యం అమ్హాకం సీఘమేవ అన్ధకారే రూపగతం వియ న దిస్సతి. ఇమినా – ‘‘అహం, భన్తే, తం పఞ్హవిస్సజ్జనం న సల్లక్ఖేమీ’’తి దీపేతి. థేరో – ‘‘కస్మా ను ఖో అయం యక్ఖో అసల్లక్ఖణభావం దీపేతి, పస్సేన పరిహరతీ’’తి ఆవజ్జన్తో – ‘‘దేవా నామ మహామూళ్హా హోన్తి. ఛద్వారికేహి ఆరమ్మణేహి నిమ్మథీయమానా అత్తనో భుత్తాభుత్తభావమ్పి పీతాపీతభావమ్పి న జానన్తి, ఇధ కతమేత్థ పముస్సన్తీ’’తి అఞ్ఞాసి. కేచి పనాహు – ‘‘థేరో ఏతస్స గరు భావనియో, తస్మా ‘ఇదానేవ లోకే అగ్గపుగ్గలస్స సన్తికే పఞ్హం ఉగ్గహేత్వా ఆగతో, ఇదానేవ నాటకానం అన్తరం పవిట్ఠోతి ఏవం మం థేరో తజ్జేయ్యా’తి భయేన ఏవమాహా’’తి. ఏతం పన కోహఞ్ఞం నామ హోతి, న అరియసావకస్స ఏవరూపం కోహఞ్ఞం నామ హోతి, తస్మా మూళ్హభావేనేవ న సల్లక్ఖేసీతి వేదితబ్బం. ఉపరి కస్మా సల్లక్ఖేసీతి? థేరో తస్స సోమనస్ససంవేగం జనయిత్వా తమం నీహరి, తస్మా సల్లక్ఖేసీతి.
ఇదాని సక్కో పుబ్బే అత్తనో ఏవం భూతకారణం థేరస్స ఆరోచేతుం భూతపుబ్బన్తిఆదిమాహ. తత్థ సముపబ్యూళ్హోతి సన్నిపతితో రాసిభూతో. అసురా పరాజినింసూతి అసురా పరాజయం పాపుణింసు. కదా పనేతే పరాజితాతి? సక్కస్స నిబ్బత్తకాలే. సక్కో కిర అనన్తరే అత్తభావే మగధరట్ఠే మచలగామే మఘో నామ మాణవో అహోసి, పణ్డితో బ్యత్తో, బోధిసత్తచరియా వియస్స చరియా అహోసి. సో తేత్తింస పురిసే గహేత్వా కల్యాణమకాసి. ఏకదివసం అత్తనోవ పఞ్ఞాయ ఉపపరిక్ఖిత్వా గామమజ్ఝే మహాజనస్స సన్నిపతితట్ఠానే కచవరం ఉభయతో అపబ్బహిత్వా తం ఠానం అతిరమణీయమకాసి, పున తత్థేవ మణ్డపం కారేసి, పున గచ్ఛన్తే కాలే సాలం కారేసి. గామతో చ నిక్ఖమిత్వా గావుతమ్పి అడ్ఢయోజనమ్పి తిగావుతమ్పి యోజనమ్పి విచరిత్వా తేహి సహాయేహి సద్ధిం విసమం సమం అకాసి. తే సబ్బేపి ఏకచ్ఛన్దా తత్థ తత్థ సేతుయుత్తట్ఠానేసు సేతుం, మణ్డపసాలాపోక్ఖరణీమాలాగచ్ఛరోపనాదీనం యుత్తట్ఠానేసు మణ్డపాదీని కరోన్తా బహుం పుఞ్ఞమకంసు. మఘో సత్త వతపదాని పూరేత్వా కాయస్స భేదా సద్ధిం సహాయేహి తావతింసభవనే నిబ్బత్తి.
తస్మిం కాలే అసురగణా తావతింసదేవలోకే పటివసన్తి. సబ్బే తే దేవానం సమానాయుకా సమానవణ్ణా చ హోన్తి, తే సక్కం సపరిసం దిస్వా అధునా నిబ్బత్తా నవకదేవపుత్తా ఆగతాతి మహాపానం సజ్జయింసు. సక్కో దేవపుత్తానం సఞ్ఞం అదాసి – ‘‘అమ్హేహి కుసలం కరోన్తేహి న పరేహి సద్ధిం సాధారణం కతం, తుమ్హే గణ్డపానం మా పివిత్థ పీతమత్తమేవ కరోథా’’తి. తే తథా అకంసు. బాలఅసురా గణ్డపానం పివిత్వా మత్తా నిద్దం ఓక్కమింసు. సక్కో దేవానం సఞ్ఞం దత్వా తే పాదేసు గాహాపేత్వా సినేరుపాదే ఖిపాపేసి, సినేరుస్స హేట్ఠిమతలే అసురభవనం నామ అత్థి, తావతింసదేవలోకప్పమాణమేవ. తత్థ అసురా వసన్తి. తేసమ్పి చిత్తపాటలి నామ రుక్ఖో అత్థి. తే తస్స పుప్ఫనకాలే జానన్తి – ‘‘నాయం తావతింసా, సక్కేన వఞ్చితా మయ’’న్తి. తే గణ్హథ నన్తి వత్వా సినేరుం పరిహరమానా దేవే వుట్ఠే వమ్మికపాదతో వమ్మికమక్ఖికా వియ అభిరుహింసు. తత్థ కాలేన దేవా జినన్తి, కాలేన అసురా. యదా దేవానం జయో హోతి, అసురే యావ సముద్దపిట్ఠా అనుబన్ధన్తి. యదా అసురానం జయో హోతి, దేవే యావ వేదికపాదా అనుబన్ధన్తి. తస్మిం పన సఙ్గామే దేవానం జయో అహోసి, దేవా అసురే యావ సముద్దపిట్ఠా అనుబన్ధింసు. సక్కో అసురే పలాపేత్వా పఞ్చసు ఠానేసు ఆరక్ఖం ఠపేసి. ఏవం ఆరక్ఖం దత్వా వేదికపాదే వజిరహత్థా ఇన్దపటిమాయో ఠపేసి. అసురా కాలేన కాలం ఉట్ఠహిత్వా తా పటిమాయో దిస్వా, ‘‘సక్కో అప్పమత్తో తిట్ఠతీ’’తి తతోవ నివత్తన్తి. తతో పటినివత్తిత్వాతి విజితట్ఠానతో నివత్తిత్వా. పరిచారికాయోతి మాలాగన్ధాదికమ్మకారికాయో.
౩౯౩. వేస్సవణో చ మహారాజాతి సో కిర సక్కస్స వల్లభో, బలవవిస్సాసికో, తస్మా సక్కేన సద్ధిం అగమాసి. పురక్ఖత్వాతి పురతో కత్వా. పవిసింసూతి పవిసిత్వా పన ఉపడ్ఢపిహితాని ద్వారాని కత్వా ఓలోకయమానా అట్ఠంసు. ఇదమ్పి, మారిస మోగ్గల్లాన, పస్స వేజయన్తస్స పాసాదస్స రామణేయ్యకన్తి, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇదమ్పి వేజయన్తస్స పాసాదస్స రామణేయ్యకం పస్స, సువణ్ణత్థమ్భే పస్స, రజతత్థమ్భే మణిత్థమ్భే పవాళత్థమ్భే లోహితఙ్గత్థమ్భే మసారగల్లత్థమ్భే ముత్తత్థమ్భే సత్తరతనత్థమ్భే, తేసంయేవ సువణ్ణాదిమయే ఘటకే వాళరూపకాని చ పస్సాతి ఏవం థమ్భపన్తియో ఆదిం కత్వా రామణేయ్యకం దస్సేన్తో ఏవమాహ. యథా తం పుబ్బేకతపుఞ్ఞస్సాతి యథా పుబ్బే కతపుఞ్ఞస్స ఉపభోగట్ఠానేన సోభితబ్బం, ఏవమేవం సోభతీతి అత్థో. అతిబాళ్హం ఖో అయం యక్ఖో పమత్తో విహరతీతి అత్తనో పాసాదే నాటకపరివారేన సమ్పత్తియా వసేన అతివియ మత్తో.
ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖాసీతి ఇద్ధిమకాసి. ఆపోకసిణం సమాపజ్జిత్వా పాసాదపతిట్ఠితోకాసం ఉదకం హోతూతి ఇద్ధిం అధిట్ఠాయ పాసాదకణ్ణికే పాదఙ్గుట్ఠకేన పహరి. సో పాసాదో యథా నామ ఉదకపిట్ఠే ఠపితపత్తం ముఖవట్టియం అఙ్గులియా పహటం అపరాపరం కమ్పతి చలతి న సన్తిట్ఠతి. ఏవమేవం సంకమ్పి సమ్పకమ్పి సమ్పవేధి, థమ్భపిట్ఠసఙ్ఘాటకణ్ణికగోపానసిఆదీని కరకరాతి సద్దం ముఞ్చన్తాని పతితుం వియ ఆరద్ధాని. తేన వుత్తం – ‘‘సఙ్కమ్పేసి సమ్పకమ్పేసి సమ్పవేధేసీ’’తి. అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతాతి అహో అచ్ఛరియం, అహో అబ్భుతన్తి ఏవం సఞ్జాతఅచ్ఛరియఅబ్భుతా చేవ సఞ్జాతతుట్ఠినో చ అహేసుం ఉప్పన్నబలవసోమనస్సా. సంవిగ్గన్తి ఉబ్బిగ్గం. లోమహట్ఠజాతన్తి జాతలోమహంసం, కఞ్చనభిత్తియం ఠపితమణినాగదన్తేహి వియ ఉద్ధగ్గేహి లోమేహి ఆకిణ్ణసరీరన్తి అత్థో. లోమహంసో చ నామేస సోమనస్సేనపి హోతి దోమనస్సేనపి, ఇధ పన సోమనస్సేన జాతో. థేరో హి సక్కస్స సోమనస్సవేగేన సంవేజేతుం తం పాటిహారియమకాసి. తస్మా సోమనస్సవేగేన సంవిగ్గలోమహట్ఠం విదిత్వాతి అత్థో.
౩౯౪. ఇధాహం, మారిసాతి ఇదానిస్స యస్మా థేరేన సోమనస్ససంవేగం జనయిత్వా తమం వినోదితం, తస్మా సల్లక్ఖేత్వా ఏవమాహ. ఏసో ను తే, మారిస, సో భగవా సత్థాతి, మారిస, త్వం కుహిం గతోసీతి వుత్తే మయ్హం సత్థు సన్తికన్తి వదేసి, ఇమస్మిం దేవలోకే ఏకపాదకేన వియ తిట్ఠసి, యం త్వం ఏవం వదేసి, ఏసో ను తే, మారిస, సో భగవా సత్థాతి పుచ్ఛింసు. సబ్రహ్మచారీ మే ఏసోతి ఏత్థ కిఞ్చాపి థేరో అనగారియో అభినీహారసమ్పన్నో అగ్గసావకో, సక్కో అగారియో, మగ్గబ్రహ్మచరియవసేన పనేతే సబ్రహ్మచారినో హోన్తి, తస్మా ఏవమాహ. అహో నూన తే సో భగవా సత్థాతి సబ్రహ్మచారీ తావ తే ఏవంమహిద్ధికో, సో పన తే భగవా సత్థా అహో నూన మహిద్ధికోతి సత్థు ఇద్ధిపాటిహారియదస్సనే జాతాభిలాపా హుత్వా ఏవమాహంసు.
౩౯౫. ఞాతఞ్ఞతరస్సాతి పఞ్ఞాతఞ్ఞతరస్స, సక్కో హి పఞ్ఞాతానం అఞ్ఞతరో. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవ, దేసనం పన భగవా యథానుసన్ధినావ నిట్ఠాపేసీతి.
పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ
చూళతణ్హాసఙ్ఖయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.