౧. చూళగోసిఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౩౨౫. ఏవం మే సుతన్తి చూళగోసిఙ్గసుత్తం. తత్థ నాతికే విహరతీతి నాతికా నామ ఏకం తళాకం నిస్సాయ ద్విన్నం చూళపితిమహాపితిపుత్తానం ద్వే గామా, తేసు ఏకస్మిం గామే. గిఞ్జకావసథేతి ఇట్ఠకామయే ఆవసథే. ఏకస్మిం కిర సమయే భగవా మహాజనసఙ్గహం కరోన్తో వజ్జిరట్ఠే చారికం చరమానో నాతికం అనుప్పత్తో. నాతికవాసినో మనుస్సా భగవతో మహాదానం దత్వా ధమ్మకథం సుత్వా పసన్నహదయా, ‘‘సత్థు వసనట్ఠానం కరిస్సామా’’తి మన్తేత్వా ఇట్ఠకాహేవ భిత్తిసోపానత్థమ్భే వాళరూపాదీని దస్సేన్తో పాసాదం కత్వా సుధాయ లిమ్పిత్వా మాలాకమ్మలతాకమ్మాదీని నిట్ఠాపేత్వా భుమ్మత్థరణమఞ్చపీఠాదీని పఞ్ఞపేత్వా సత్థు నియ్యాతేసుం. అపరాపరం పనేత్థ మనుస్సా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానమణ్డపచఙ్కమాదీని కారయింసు. ఇతి సో విహారో మహా అహోసి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘గిఞ్జకావసథే’’తి.

గోసిఙ్గసాలవనదాయేతి తత్థ ఏకస్స జేట్ఠకరుక్ఖస్స ఖన్ధతో గోసిఙ్గసణ్ఠానం హుత్వా విటపం ఉట్ఠహి, తం రుక్ఖం ఉపాదాయ సబ్బమ్పి తం వనం గోసిఙ్గసాలవనన్తి సఙ్ఖం గతం. దాయోతి అవిసేసేన అరఞ్ఞస్సేతం నామం. తస్మా గోసిఙ్గసాలవనదాయేతి గోసిఙ్గసాలవనఅరఞ్ఞేతి అత్థో. విహరన్తీతి సామగ్గిరసం అనుభవమానా విహరన్తి. ఇమేసఞ్హి కులపుత్తానం ఉపరిపణ్ణాసకే పుథుజ్జనకాలో కథితో, ఇధ ఖీణాసవకాలో. తదా హి తే లద్ధస్సాదా లద్ధపతిట్ఠా అధిగతపటిసమ్భిదా ఖీణాసవా హుత్వా సామగ్గిరసం అనుభవమానా తత్థ విహరింసు. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

యేన గోసిఙ్గసాలవనదాయో తేనుపసఙ్కమీతి ధమ్మసేనాపతిమహామోగ్గల్లానత్థేరేసు వా అసీతిమహాసావకేసు వా, అన్తమసో ధమ్మభణ్డాగారికఆనన్దత్థేరమ్పి కఞ్చి అనామన్తేత్వా సయమేవ పత్తచీవరం ఆదాయ అనీకా నిస్సటో హత్థీ వియ, యూథా నిస్సటో కాళసీహో వియ, వాతచ్ఛిన్నో వలాహకో వియ ఏకకోవ ఉపసఙ్కమి. కస్మా పనేత్థ భగవా సయం అగమాసీతి? తయో కులపుత్తా సామగ్గిరసం అనుభవన్తా విహరన్తి, తేసం పగ్గణ్హనతో, పచ్ఛిమజనతం అనుకమ్పనతో ధమ్మగరుభావతో చ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అహం ఇమే కులపుత్తే పగ్గణ్హిత్వా ఉక్కంసిత్వా పటిసన్థారం కత్వా ధమ్మం నేసం దేసేస్సామీ’’తి. ఏవం తావ పగ్గణ్హనతో అగమాసి. అపరమ్పిస్స అహోసి – ‘‘అనాగతే కులపుత్తా సమ్మాసమ్బుద్ధో సమగ్గవాసం వసన్తానం సన్తికం సయం గన్త్వా పటిసన్థారం కత్వా ధమ్మం కథేత్వా తయో కులపుత్తే పగ్గణ్హి, కో నామ సమగ్గవాసం న వసేయ్యాతి సమగ్గవాసం వసితబ్బం మఞ్ఞమానా ఖిప్పమేవ దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తీ’’తి. ఏవం పచ్ఛిమజనతం అనుకమ్పనతోపి అగమాసి. బుద్ధా చ నామ ధమ్మగరునో హోన్తి, సో చ నేసం ధమ్మగరుభావో రథవినీతే ఆవికతోవ. ఇతి ఇమస్మా ధమ్మగరుభావతోపి ధమ్మం పగ్గణ్హిస్సామీతి అగమాసి.

దాయపాలోతి అరఞ్ఞపాలో. సో తం అరఞ్ఞం యథా ఇచ్ఛితిచ్ఛితప్పదేసేన మనుస్సా పవిసిత్వా తత్థ పుప్ఫం వా ఫలం వా నియ్యాసం వా దబ్బసమ్భారం వా న హరన్తి, ఏవం వతియా పరిక్ఖిత్తస్స తస్స అరఞ్ఞస్స యోజితే ద్వారే నిసీదిత్వా తం అరఞ్ఞం రక్ఖతి, పాలేతి. తస్మా ‘‘దాయపాలో’’తి వుత్తో. అత్తకామరూపాతి అత్తనో హితం కామయమానసభావా హుత్వా విహరన్తి. యో హి ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజిత్వాపి వేజ్జకమ్మదూతకమ్మపహిణగమనాదీనం వసేన ఏకవీసతిఅనేసనాహి జీవికం కప్పేతి, అయం న అత్తకామరూపో నామ. యో పన ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజిత్వా ఏకవీసతిఅనేసనం పహాయ చతుపారిసుద్ధిసీలే పతిట్ఠాయ బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా సప్పాయధుతఙ్గం అధిట్ఠాయ అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు చిత్తరుచియం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా గామన్తం పహాయ అరఞ్ఞం పవిసిత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కురుమానో విహరతి, అయం అత్తకామో నామ. తేపి తయో కులపుత్తా ఏవరూపా అహేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘అత్తకామరూపా విహరన్తీ’’తి.

మా తేసం అఫాసుమకాసీతి తేసం మా అఫాసుకం అకాసీతి భగవన్తం వారేసి. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘ఇమే కులపుత్తా సమగ్గా విహరన్తి, ఏకచ్చస్స చ గతట్ఠానే భణ్డనకలహవివాదా వత్తన్తి, తిఖిణసిఙ్గో చణ్డగోణో వియ ఓవిజ్ఝన్తో విచరతి, అథేకమగ్గేన ద్విన్నం గమనం న హోతి, కదాచి అయమ్పి ఏవం కరోన్తో ఇమేసం కులపుత్తానం సమగ్గవాసం భిన్దేయ్య. పాసాదికో చ పనేస సువణ్ణవణ్ణో సురసగిద్ధో మఞ్ఞే, గతకాలతో పట్ఠాయ పణీతదాయకానం అత్తనో ఉపట్ఠాకానఞ్చ వణ్ణకథనాదీహి ఇమేసం కులపుత్తానం అప్పమాదవిహారం భిన్దేయ్య. వసనట్ఠానాని చాపి ఏతేసం కులపుత్తానం నిబద్ధాని పరిచ్ఛిన్నాని తిస్సో చ పణ్ణసాలా తయో చఙ్కమా తీణి దివాట్ఠానాని తీణి మఞ్చపీఠాని. అయం పన సమణో మహాకాయో వుడ్ఢతరో మఞ్ఞే భవిస్సతి. సో అకాలే ఇమే కులపుత్తే సేనాసనా వుట్ఠాపేస్సతి. ఏవం సబ్బథాపి ఏతేసం అఫాసు భవిస్సతీ’’తి. తం అనిచ్ఛన్తో, ‘‘మా తేసం అఫాసుకమకాసీ’’తి భగవన్తం వారేసి.

కిం పనేస జానన్తో వారేసి, అజానన్తోతి? అజానన్తో. కిఞ్చాపి హి తథాగతస్స పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ దససహస్సచక్కవాళకమ్పనాదీని పాటిహారియాని పవత్తింసు, అరఞ్ఞవాసినో పన దుబ్బలమనుస్సా సకమ్మప్పసుతా తాని సల్లక్ఖేతుం న సక్కోన్తి. సమ్మాసమ్బుద్ధో చ నామ యదా అనేకభిక్ఖుసహస్సపరివారో బ్యామప్పభాయ అసీతిఅనుబ్యఞ్జనేహి ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణసిరియా చ బుద్ధానుభావం దస్సేన్తో విచరతి, తదా కో ఏసోతి అపుచ్ఛిత్వావ జానితబ్బో హోతి. తదా పన భగవా సబ్బమ్పి తం బుద్ధానుభావం చీవరగబ్భేన పటిచ్ఛాదేత్వా వలాహకగబ్భేన పటిచ్ఛన్నో పుణ్ణచన్దో వియ సయమేవ పత్తచీవరమాదాయ అఞ్ఞాతకవేసేన అగమాసి. ఇతి నం అజానన్తోవ దాయపాలో నివారేసి.

ఏతదవోచాతి థేరో కిర మా సమణాతి దాయపాలస్స కథం సుత్వావ చిన్తేసి – ‘‘మయం తయో జనా ఇధ విహరామ, అఞ్ఞే పబ్బజితా నామ నత్థి, అయఞ్చ దాయపాలో పబ్బజితేన వియ సద్ధిం కథేతి, కో ను ఖో భవిస్సతీ’’తి దివాట్ఠానతో వుట్ఠాయ ద్వారే ఠత్వా మగ్గం ఓలోకేన్తో భగవన్తం అద్దస. భగవాపి థేరస్స సహ దస్సనేనేవ సరీరోభాసం ముఞ్చి, అసీతిఅనుబ్యఞ్జనవిరాజితా బ్యామప్పభా పసారితసువణ్ణపటో వియ విరోచిత్థ. థేరో, ‘‘అయం దాయపాలో ఫణకతం ఆసివిసం గీవాయ గహేతుం హత్థం పసారేన్తో వియ లోకే అగ్గపుగ్గలేన సద్ధిం కథేన్తోవ న జానాతి, అఞ్ఞతరభిక్ఖునా వియ సద్ధిం కథేతీ’’తి నివారేన్తో ఏతం, ‘‘మా, ఆవుసో దాయపాలా’’తిఆదివచనం అవోచ.

తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా భగవతో పచ్చుగ్గమనం అకత్వా ఉపసఙ్కమి? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘మయం తయో జనా సమగ్గవాసం వసామ, సచాహం ఏకకోవ పచ్చుగ్గమనం కరిస్సామి, సమగ్గవాసో నామ న భవిస్సతీ’’తి పియమిత్తే గహేత్వావ పచ్చుగ్గమనం కరిస్సామి. యథా చ భగవా మయ్హం పియో, ఏవం సహాయానమ్పి మే పియోతి, తేహి సద్ధిం పచ్చుగ్గమనం కాతుకామో సయం అకత్వావ ఉపసఙ్కమి. కేచి పన తేసం థేరానం పణ్ణసాలద్వారే చఙ్కమనకోటియా భగవతో ఆగమనమగ్గో హోతి, తస్మా థేరో తేసం సఞ్ఞం దదమానోవ గతోతి. అభిక్కమథాతి ఇతో ఆగచ్ఛథ. పాదే పక్ఖాలేసీతి వికసితపదుమసన్నిభేహి జాలహత్థేహి మణివణ్ణం ఉదకం గహేత్వా సువణ్ణవణ్ణేసు పిట్ఠిపాదేసు ఉదకమభిసిఞ్చిత్వా పాదేన పాదం ఘంసన్తో పక్ఖాలేసి. బుద్ధానం కాయే రజోజల్లం నామ న ఉపలిమ్పతి, కస్మా పక్ఖాలేసీతి? సరీరస్స ఉతుగ్గహణత్థం, తేసఞ్చ చిత్తసమ్పహంసనత్థం. అమ్హేహి అభిహటేన ఉదకేన భగవా పాదే పక్ఖాలేసి, పరిభోగం అకాసీతి తేసం భిక్ఖూనం బలవసోమనస్సవసేన చిత్తం పీణితం హోతి, తస్మా పక్ఖాలేసి. ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం భగవా ఏతదవోచాతి సో కిర తేసం వుడ్ఢతరో.

౩౨౬. తస్స సఙ్గహే కతే సేసానం కతోవ హోతీతి థేరఞ్ఞేవ ఏతం కచ్చి వో అనురుద్ధాతిఆదివచనం అవోచ. తత్థ కచ్చీతి పుచ్ఛనత్థే నిపాతో. వోతి సామివచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – కచ్చి అనురుద్ధా తుమ్హాకం ఖమనీయం, ఇరియాపథో వో ఖమతి? కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి వో జీవితం యాపేతి ఘటియతి? కచ్చి పిణ్డకేన న కిలమథ, కచ్చి తుమ్హాకం సులభపిణ్డం, సమ్పత్తే వో దిస్వా మనుస్సా ఉళుఙ్కయాగుం వా కటచ్ఛుభిక్ఖం వా దాతబ్బం మఞ్ఞన్తీతి భిక్ఖాచారవత్తం పుచ్ఛతి. కస్మా? పచ్చయేన అకిలమన్తేన హి సక్కా సమణధమ్మో కాతుం, వత్తమేవ వా ఏతం పబ్బజితానం. అథ తేన పటివచనే దిన్నే, ‘‘అనురుద్ధా, తుమ్హే రాజపబ్బజితా మహాపుఞ్ఞా, మనుస్సా తుమ్హాకం అరఞ్ఞే వసన్తానం అదత్వా కస్స అఞ్ఞస్స దాతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి, తుమ్హే పన ఏతం భుఞ్జిత్వా కిం ను ఖో మిగపోతకా వియ అఞ్ఞమఞ్ఞం సఙ్ఘట్టేన్తా విహరథ, ఉదాహు సామగ్గిభావో వో అత్థీ’’తి సామగ్గిరసం పుచ్ఛన్తో, కచ్చి పన వో, అనురుద్ధా, సమగ్గాతిఆదిమాహ.

తత్థ ఖీరోదకీభూతాతి యథా ఖీరఞ్చ ఉదకఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసన్దతి, విసుం న హోతి, ఏకత్తం వియ ఉపేతి, కచ్చి ఏవం సామగ్గివసేన ఏకత్తూపగతచిత్తుప్పాదా విహరథాతి పుచ్ఛతి. పియచక్ఖూహీతి మేత్తచిత్తం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ఓలోకనచక్ఖూని పియచక్ఖూని నామ. కచ్చి తథారూపేహి చక్ఖూహి అఞ్ఞమఞ్ఞం సమ్పస్సన్తా విహరథాతి పుచ్ఛతి. తగ్ఘాతి ఏకంసత్థే నిపాతో. ఏకంసేన మయం, భన్తేతి వుత్తం హోతి. యథా కథం పనాతి ఏత్థ యథాతి నిపాతమత్తం. కథన్తి కారణపుచ్ఛా. కథం పన తుమ్హే ఏవం విహరథ, కేన కారణేన విహరథ, తం మే కారణం బ్రూథాతి వుత్తం హోతి. మేత్తం కాయకమ్మన్తి మేత్తచిత్తవసేన పవత్తం కాయకమ్మం. ఆవి చేవ రహో చాతి సమ్ముఖా చేవ పరమ్ముఖా చ. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో.

తత్థ సమ్ముఖా కాయవచీకమ్మాని సహవాసే లబ్భన్తి, ఇతరాని విప్పవాసే. మనోకమ్మం సబ్బత్థ లబ్భతి. యఞ్హి సహవసన్తేసు ఏకేన మఞ్చపీఠం వా దారుభణ్డం వా మత్తికాభణ్డం వా బహి దున్నిక్ఖిత్తం హోతి, తం దిస్వా కేనిదం వళఞ్జితన్తి అవఞ్ఞం అకత్వా అత్తనా దున్నిక్ఖిత్తం వియ గహేత్వా పటిసామేన్తస్స పటిజగ్గితబ్బయుత్తం వా పన ఠానం పటిజగ్గన్తస్స సమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ హోతి. ఏకస్మిం పక్కన్తే తేన దున్నిక్ఖిత్తం సేనాసనపరిక్ఖారం తథేవ నిక్ఖిపన్తస్స పటిజగ్గితబ్బయుత్తట్ఠానం వా పన పటిజగ్గన్తస్స పరమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ హోతి. సహవసన్తస్స పన తేహి సద్ధిం మధురం సమ్మోదనీయం కథం పటిసన్థారకథం సారణీయకథం ధమ్మీకథం సరభఞ్ఞం సాకచ్ఛం పఞ్హపుచ్ఛనం పఞ్హవిస్సజ్జనన్తి ఏవమాదికరణే సమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ హోతి. థేరేసు పన పక్కన్తేసు మయ్హం పియసహాయో నన్దియత్థేరో కిమిలత్థేరో ఏవం సీలసమ్పన్నో, ఏవం ఆచారసమ్పన్నోతిఆదిగుణకథనం పరమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ హోతి. మయ్హం పియమిత్తో నన్దియత్థేరో కిమిలత్థేరో అవేరో హోతు, అబ్యాపజ్జో సుఖీ హోతూతి ఏవం సమన్నాహరతో పన సమ్ముఖాపి పరమ్ముఖాపి మేత్తం మనోకమ్మం హోతియేవ.

నానా హి ఖో నో, భన్తే, కాయాతి కాయఞ్హి పిట్ఠం వియ మత్తికా వియ చ ఓమద్దిత్వా ఏకతో కాతుం న సక్కా. ఏకఞ్చ పన మఞ్ఞే చిత్తన్తి చిత్తం పన నో హితట్ఠేన నిరన్తరట్ఠేన అవిగ్గహట్ఠేన సమగ్గట్ఠేన ఏకమేవాతి దస్సేతి. కథం పనేతం సకం చిత్తం నిక్ఖిపిత్వా ఇతరేసం చిత్తవసేన వత్తింసూతి? ఏకస్స పత్తే మలం ఉట్ఠహతి, ఏకస్స చీవరం కిలిట్ఠం హోతి, ఏకస్స పరిభణ్డకమ్మం హోతి. తత్థ యస్స పత్తే మలం ఉట్ఠితం, తేన మమావుసో, పత్తే మలం ఉట్ఠితం పచితుం వట్టతీతి వుత్తే ఇతరే మయ్హం చీవరం కిలిట్ఠం ధోవితబ్బం, మయ్హం పరిభణ్డం కాతబ్బన్తి అవత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా దారూని ఆహరిత్వా ఛిన్దిత్వా పత్తకటాహే పరిభణ్డం కత్వా తతో పరం చీవరం వా ధోవన్తి, పరిభణ్డం వా కరోన్తి. మమావుసో, చీవరం కిలిట్ఠం ధోవితుం వట్టతి, మమ పణ్ణసాలా ఉక్లాపా పరిభణ్డం కాతుం వట్టతీతి పఠమతరం ఆరోచితేపి ఏసేవ నయో.

౩౨౭. సాధు సాధు, అనురుద్ధాతి భగవా హేట్ఠా న చ మయం, భన్తే, పిణ్డకేన కిలమిమ్హాతి వుత్తే న సాధుకారమదాసి. కస్మా? అయఞ్హి కబళీకారో ఆహారో నామ ఇమేసం సత్తానం అపాయలోకేపి దేవమనుస్సలోకేపి ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణోవ. అయం పన లోకసన్నివాసో యేభుయ్యేన వివాదపక్ఖన్దో, అపాయలోకే దేవమనుస్సలోకేపి ఇమే సత్తా పటివిరుద్ధా ఏవ, ఏతేసం సామగ్గికాలో దుల్లభో, కదాచిదేవ హోతీతి సమగ్గవాసస్స దుల్లభత్తా ఇధ భగవా సాధుకారమదాసి. ఇదాని తేసం అప్పమాదలక్ఖణం పుచ్ఛన్తో కచ్చి పన వో, అనురుద్ధాతిఆదిమాహ. తత్థ వోతి నిపాతమత్తం పచ్చత్తవచనం వా, కచ్చి తుమ్హేతి అత్థో. అమ్హాకన్తి అమ్హేసు తీసు జనేసు. పిణ్డాయ పటిక్కమతీతి గామే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్చాగచ్ఛతి. అవక్కారపాతిన్తి అతిరేకపిణ్డపాతం అపనేత్వా ఠపనత్థాయ ఏకం సముగ్గపాతిం ధోవిత్వా ఠపేతి.

యో పచ్ఛాతి తే కిర థేరా న ఏకతోవ భిక్ఖాచారం పవిసన్తి, ఫలసమాపత్తిరతా హేతే. పాతోవ సరీరప్పటిజగ్గనం కత్వా వత్తప్పటిపత్తిం పూరేత్వా సేనాసనం పవిసిత్వా కాలపరిచ్ఛేదం కత్వా ఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా నిసీదన్తి. తేసు యో పఠమతరం నిసిన్నో అత్తనో కాలపరిచ్ఛేదవసేన పఠమతరం ఉట్ఠాతి; సో పిణ్డాయ చరిత్వా పటినివత్తో భత్తకిచ్చట్ఠానం ఆగన్త్వా జానాతి – ‘‘ద్వే భిక్ఖూ పచ్ఛా, అహం పఠమతరం ఆగతో’’తి. అథ పత్తం పిదహిత్వా ఆసనపఞ్ఞాపనాదీని కత్వా యది పత్తే పటివిసమత్తమేవ హోతి, నిసీదిత్వా భుఞ్జతి. యది అతిరేకం హోతి, అవక్కారపాతియం పక్ఖిపిత్వా పాతిం పిధాయ భుఞ్జతి. కతభత్తకిచ్చో పత్తం ధోవిత్వా వోదకం కత్వా థవికాయ ఓసాపేత్వా పత్తచీవరం గహేత్వా అత్తనో వసనట్ఠానం పవిసతి. దుతియోపి ఆగన్త్వావ జానాతి – ‘‘ఏకో పఠమం ఆగతో, ఏకో పచ్ఛతో’’తి. సో సచే పత్తే భత్తం పమాణమేవ హోతి, భుఞ్జతి. సచే మన్దం, అవక్కారపాతితో గహేత్వా భుఞ్జతి. సచే అతిరేకం హోతి, అవక్కారపాతియం పక్ఖిపిత్వా పమాణమేవ భుఞ్జిత్వా పురిమత్థేరో వియ వసనట్ఠానం పవిసతి. తతియోపి ఆగన్త్వావ జానాతి – ‘‘ద్వే పఠమం ఆగతా, అహం పచ్ఛతో’’తి. సోపి దుతియత్థేరో వియ భుఞ్జిత్వా కతభత్తకిచ్చో పత్తం ధోవిత్వా వోదకం కత్వా థవికాయ ఓసాపేత్వా ఆసనాని ఉక్ఖిపిత్వా పటిసామేతి; పానీయఘటే వా పరిభోజనీయఘటే వా అవసేసం ఉదకం ఛడ్డేత్వా ఘటే నికుజ్జిత్వా అవక్కారపాతియం సచే అవసేసభత్తం హోతి, తం వుత్తనయేన జహిత్వా పాతిం ధోవిత్వా పటిసామేతి; భత్తగ్గం సమ్మజ్జతి. తతో కచవరం ఛడ్డేత్వా సమ్మజ్జనిం ఉక్ఖిపిత్వా ఉపచికాహి ముత్తట్ఠానే ఠపేత్వా పత్తచీవరమాదాయ వసనట్ఠానం పవిసతి. ఇదం థేరానం బహివిహారే అరఞ్ఞే భత్తకిచ్చకరణట్ఠానే భోజనసాలాయం వత్తం. ఇదం సన్ధాయ, ‘‘యో పచ్ఛా’’తిఆది వుత్తం.

యో పస్సతీతిఆది పన నేసం అన్తోవిహారే వత్తన్తి వేదితబ్బం. తత్థ వచ్చఘటన్తి ఆచమనకుమ్భిం. రిత్తన్తి రిత్తకం. తుచ్ఛన్తి తస్సేవ వేవచనం. అవిసయ్హన్తి ఉక్ఖిపితుం అసక్కుణేయ్యం, అతిభారియం. హత్థవికారేనాతి హత్థసఞ్ఞాయ. తే కిర పానీయఘటాదీసు యంకిఞ్చి తుచ్ఛకం గహేత్వా పోక్ఖరణిం గన్త్వా అన్తో చ బహి చ ధోవిత్వా ఉదకం పరిస్సావేత్వా తీరే ఠపేత్వా అఞ్ఞం భిక్ఖుం హత్థవికారేన ఆమన్తేన్తి, ఓదిస్స వా అనోదిస్స వా సద్దం న కరోన్తి. కస్మా ఓదిస్స సద్దం న కరోన్తి? తం భిక్ఖుం సద్దో బాధేయ్యాతి. కస్మా అనోదిస్స సద్దం న కరోన్తి? అనోదిస్స సద్దే దిన్నే, ‘‘అహం పురే, అహం పురే’’తి ద్వేపి నిక్ఖమేయ్యుం, తతో ద్వీహి కత్తబ్బకమ్మే తతియస్స కమ్మచ్ఛేదో భవేయ్య. సంయతపదసద్దో పన హుత్వా అపరస్స భిక్ఖునో దివాట్ఠానసన్తికం గన్త్వా తేన దిట్ఠభావం ఞత్వా హత్థసఞ్ఞం కరోతి, తాయ సఞ్ఞాయ ఇతరో ఆగచ్ఛతి, తతో ద్వే జనా హత్థేన హత్థం సంసిబ్బన్తా ద్వీసు హత్థేసు ఠపేత్వా ఉపట్ఠపేన్తి. తం సన్ధాయాహ – ‘‘హత్థవికారేన దుతియం ఆమన్తేత్వా హత్థవిలఙ్ఘకేన ఉపట్ఠపేమా’’తి.

పఞ్చాహికం ఖో పనాతి చాతుద్దసే పన్నరసే అట్ఠమియన్తి ఇదం తావ పకతిధమ్మస్సవనమేవ, తం అఖణ్డం కత్వా పఞ్చమే పఞ్చమే దివసే ద్వే థేరా నాతివికాలే న్హాయిత్వా అనురుద్ధత్థేరస్స వసనట్ఠానం గచ్ఛన్తి. తత్థ తయోపి నిసీదిత్వా తిణ్ణం పిటకానం అఞ్ఞతరస్మిం అఞ్ఞమఞ్ఞం పఞ్హం పుచ్ఛన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం విస్సజ్జేన్తి, తేసం ఏవం కరోన్తానంయేవ అరుణం ఉగ్గచ్ఛతి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. ఏత్తావతా థేరేన భగవతా అప్పమాదలక్ఖణం పుచ్ఛితేన పమాదట్ఠానేసుయేవ అప్పమాదలక్ఖణం విస్సజ్జితం హోతి. అఞ్ఞేసఞ్హి భిక్ఖూనం భిక్ఖాచారం పవిసనకాలో, నిక్ఖమనకాలో, నివాసనపరివత్తనం, చీవరపారుపనం, అన్తోగామే పిణ్డాయ చరణం ధమ్మకథనం, అనుమోదనం, గామతో నిక్ఖమిత్వా భత్తకిచ్చకరణం, పత్తధోవనం, పత్తఓసాపనం, పత్తచీవరపటిసామనన్తి పపఞ్చకరణట్ఠానాని ఏతాని. తస్మా థేరో అమ్హాకం ఏత్తకం ఠానం ముఞ్చిత్వా పమాదకాలో నామ నత్థీతి దస్సేన్తో పమాదట్ఠానేసుయేవ అప్పమాదలక్ఖణం విస్సజ్జేసి.

౩౨౮. అథస్స భగవా సాధుకారం దత్వా పఠమజ్ఝానం పుచ్ఛన్తో పున అత్థి పన వోతిఆదిమాహ. తత్థ ఉత్తరి మనుస్సధమ్మాతి మనుస్సధమ్మతో ఉత్తరి. అలమరియఞాణదస్సనవిసేసోతి అరియభావకరణసమత్థో ఞాణవిసేసో. కిఞ్హి నో సియా, భన్తేతి కస్మా, భన్తే, నాధిగతో భవిస్సతి, అధిగతోయేవాతి. యావ దేవాతి యావ ఏవ.

౩౨౯. ఏవం పఠమజ్ఝానాధిగమే బ్యాకతే దుతియజ్ఝానాదీని పుచ్ఛన్తో ఏతస్స పన వోతిఆదిమాహ. తత్థ సమతిక్కమాయాతి సమతిక్కమత్థాయ. పటిప్పస్సద్ధియాతి పటిప్పస్సద్ధత్థాయ. సేసం సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. పచ్ఛిమపఞ్హే పన లోకుత్తరఞాణదస్సనవసేన అధిగతం నిరోధసమాపత్తిం పుచ్ఛన్తో అలమరియఞాణదస్సనవిసేసోతి ఆహ. థేరోపి పుచ్ఛానురూపేనేవ బ్యాకాసి. తత్థ యస్మా వేదయితసుఖతో అవేదయితసుఖం సన్తతరం పణీతతరం హోతి, తస్మా అఞ్ఞం ఫాసువిహారం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న సమనుపస్సామాతి ఆహ.

౩౩౦. ధమ్మియా కథాయాతి సామగ్గిరసానిసంసప్పటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ. సబ్బేపి తే చతూసు సచ్చేసు పరినిట్ఠితకిచ్చా, తేన తేసం పటివేధత్థాయ కిఞ్చి కథేతబ్బం నత్థి. సామగ్గిరసేన పన అయఞ్చ అయఞ్చ ఆనిసంసోతి సామగ్గిరసానిసంసమేవ నేసం భగవా కథేసి. భగవన్తం అనుసంయాయిత్వాతి అనుగన్త్వా. తే కిర భగవతో పత్తచీవరం గహేత్వా థోకం అగమంసు, అథ భగవా విహారస్స పరివేణపరియన్తం గతకాలే, ‘‘ఆహరథ మే పత్తచీవరం, తుమ్హే ఇధేవ తిట్ఠథా’’తి పక్కామి. తతో పటినివత్తిత్వాతి తతో ఠితట్ఠానతో నివత్తిత్వా. కిం ను ఖో మయం ఆయస్మతోతి భగవన్తం నిస్సాయ పబ్బజ్జాదీని అధిగన్త్వాపి అత్తనో గుణకథాయ అట్టియమానా అధిగమప్పిచ్ఛతాయ ఆహంసు. ఇమాసఞ్చ ఇమాసఞ్చాతి పఠమజ్ఝానాదీనం లోకియలోకుత్తరానం. చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితోతి అజ్జ మే ఆయస్మన్తో లోకియసమాపత్తియా వీతినామేసుం, అజ్జ లోకుత్తరాయాతి ఏవం చిత్తేన చిత్తం పరిచ్ఛిన్దిత్వా విదితం. దేవతాపి మేతి, భన్తే అనురుద్ధ, అజ్జ అయ్యో నన్దియత్థేరో, అజ్జ అయ్యో కిమిలత్థేరో ఇమాయ చ ఇమాయ చ సమాపత్తియా వీతినామేసీతి ఏవమారోచేసున్తి అత్థో. పఞ్హాభిపుట్ఠేనాతి తమ్పి మయా సయం విదితన్తి వా దేవతాహి ఆరోచితన్తి వా ఏత్తకేనేవ ముఖం మే సజ్జన్తి కథం సముట్ఠాపేత్వా అపుట్ఠేనేవ మే న కథితం. భగవతా పన పఞ్హాభిపుట్ఠేన పఞ్హం అభిపుచ్ఛితేన సతా బ్యాకతం, తత్ర మే కిం న రోచథాతి ఆహ.

౩౩౧. దీఘోతి ‘‘మణి మాణివరో దీఘో, అథో సేరీసకో సహా’’తి (దీ. ని. ౩.౨౯౩) ఏవం ఆగతో అట్ఠవీసతియా యక్ఖసేనాపతీనం అబ్భన్తరో ఏకో దేవరాజా. పరజనోతి తస్సేవ యక్ఖస్స నామం. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి సో కిర వేస్సవణేన పేసితో ఏతం ఠానం గచ్ఛన్తో భగవన్తం సయం పత్తచీవరం గహేత్వా గిఞ్జకావసథతో గోసిఙ్గసాలవనస్స అన్తరే దిస్వా భగవా అత్తనా పత్తచీవరం గహేత్వా గోసిఙ్గసాలవనే తిణ్ణం కులపుత్తానం సన్తికం గచ్ఛతి. అజ్జ మహతీ ధమ్మదేసనా భవిస్సతి. మయాపి తస్సా దేసనాయ భాగినా భవితబ్బన్తి అదిస్సమానేన కాయేన సత్థు పదానుపదికో గన్త్వా అవిదూరే ఠత్వా ధమ్మం సుత్వా సత్థరి గచ్ఛన్తేపి న గతో, – ‘‘ఇమే థేరా కిం కరిస్సన్తీ’’తి దస్సనత్థం పన తత్థేవ ఠితో. అథ తే ద్వే థేరే అనురుద్ధత్థేరం పలివేఠేన్తే దిస్వా, – ‘‘ఇమే థేరా భగవన్తం నిస్సాయ పబ్బజ్జాదయో సబ్బగుణే అధిగన్త్వాపి భగవతోవ మచ్ఛరాయన్తి, న సహన్తి, అతివియ నిలీయన్తి పటిచ్ఛాదేన్తి, న దాని తేసం పటిచ్ఛాదేతుం దస్సామి, పథవితో యావ బ్రహ్మలోకా ఏతేసం గుణే పకాసేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి.

లాభా వత, భన్తేతి యే, భన్తే, వజ్జిరట్ఠవాసినో భగవన్తఞ్చ ఇమే చ తయో కులపుత్తే పస్సితుం లభన్తి, వన్దితుం లభన్తి, దేయ్యధమ్మం దాతుం లభన్తి, ధమ్మం సోతుం లభన్తి, తేసం లాభా, భన్తే, వజ్జీనన్తి అత్థో. సద్దం సుత్వాతి సో కిర అత్తనో యక్ఖానుభావేన మహన్తం సద్దం కత్వా సకలం వజ్జిరట్ఠం అజ్ఝోత్థరన్తో తం వాచం నిచ్ఛారేసి. తేన చస్స తేసు రుక్ఖపబ్బతాదీసు అధివత్థా భుమ్మా దేవతా సద్దం అస్సోసుం. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘సద్దం సుత్వా’’తి. అనుస్సావేసున్తి మహన్తం సద్దం సుత్వా సావేసుం. ఏస నయో సబ్బత్థ. యావ బ్రహ్మలోకాతి యావ అకనిట్ఠబ్రహ్మలోకా. తఞ్చేపి కులన్తి, ‘‘అమ్హాకం కులతో నిక్ఖమిత్వా ఇమే కులపుత్తా పబ్బజితా ఏవం సీలవన్తో గుణవన్తో ఆచారసమ్పన్నా కల్యాణధమ్మా’’తి ఏవం తఞ్చేపి కులం ఏతే తయో కులపుత్తే పసన్నచిత్తం అనుస్సరేయ్యాతి ఏవం సబ్బత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. ఇతి భగవా యథానుసన్ధినావ దేసనం నిట్ఠపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

చూళగోసిఙ్గసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.