౮. సల్లేఖసుత్తవణ్ణనా

౮౧. ఏవం మే సుతన్తి సల్లేఖసుత్తం. తత్థ మహాచున్దోతి తస్స థేరస్స నామం. సాయన్హసమయన్తి సాయన్హకాలే. పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి ఏత్థ పటిసల్లానన్తి తేహి తేహి సత్తసఙ్ఖారేహి పటినివత్తిత్వా సల్లానం నిలీయనం, ఏకీభావో పవివేకోతి వుత్తం హోతి. యో తతో వుట్ఠితో, సో పటిసల్లానా వుట్ఠితో నామ హోతి. అయం పన యస్మా పటిసల్లానానం ఉత్తమతో ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠాసి, తస్మా ‘‘పటిసల్లానా వుట్ఠితో’’తి వుత్తో. భగవన్తం అభివాదేత్వాతి సమదసనఖుజ్జలవిభూసితేన సిరసా భగవన్తం సక్కచ్చం వన్దిత్వా, అభివాదాపేత్వా వా ‘‘సుఖీ భవ, చున్దా’’తి ఏవం వచీభేదం కారాపేత్వా, భగవా పన కిర వన్దితో సమానో సువణ్ణదున్దుభిసదిసం గీవం పగ్గయ్హ కణ్ణసుఖం పేమనియం అమతాభిసేకసదిసం బ్రహ్మఘోసం నిచ్ఛారేన్తో ‘‘సుఖీ హోహీ’’తి తస్స తస్స నామం గహేత్వా వదతి, ఏతం ఆచిణ్ణం తథాగతానం. తత్రిదం సాధకసుత్తం, ‘‘సక్కో, భన్తే, దేవానమిన్దో సామచ్చో సపరిజనో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీతి, సుఖీ హోతు పఞ్చసిఖ సక్కో దేవానమిన్దో సామచ్చో సపరిజనో, సుఖకామా హి దేవా మనుస్సా అసురా నాగా గన్ధబ్బా, యే చఞ్ఞే సన్తి పుథుకాయా’’తి. ఏవఞ్చ పన తథాగతా ఏవరూపే మహేసక్ఖే యక్ఖే అభివదన్తీతి.

యా ఇమాతి ఇదాని వత్తబ్బాభిముఖం కరోన్తో వియ ఆహ. అనేకవిహితాతి నానప్పకారా. దిట్ఠియోతి మిచ్ఛాదిట్ఠియో. లోకే ఉప్పజ్జన్తీతి సత్తేసు పాతుభవన్తి. అత్తవాదప్పటిసంయుత్తాతి ‘‘రూపం అత్తతో సమనుపస్సతీ’’తిఆదినయప్పవత్తేన అత్తవాదేన పటిసంయుత్తా, తా వీసతి భవన్తి. లోకవాదప్పటిసంయుత్తాతి ‘‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చా’’తిఆదినయప్పవత్తేన లోకవాదేన పటిసంయుత్తా, తా అట్ఠ హోన్తి సస్సతో, అసస్సతో, సస్సతో చ అసస్సతో చ, నేవ సస్సతో నాసస్సతో, అన్తవా, అనన్తవా, అన్తవా చ అనన్తవా చ, నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా చ లోకో చాతి ఏవం పవత్తత్తా.

ఆదిమేవాతిఆదీసు అయమత్థో కిం ను ఖో భన్తే ఆదిమేవ మనసికరోన్తస్స అప్పత్వాపి సోతాపత్తిమగ్గం విపస్సనామిస్సకపఠమమనసికారమేవ మనసికరోన్తస్స భిక్ఖునో ఏవమేతాసం ఏత్తకేనేవ ఉపాయేన ఏతాసం దిట్ఠీనం పహానఞ్చ పటినిస్సగ్గో చ హోతీతి. ఇదఞ్చ థేరో అత్తనా అనధిమానికోపి సమానో అధిమానికానం అధిమానప్పహానత్థం అధిమానికో వియ హుత్వా పుచ్ఛతీతి వేదితబ్బో. అపరే పనాహు ‘‘థేరస్స అన్తేవాసికా ఆదిమనసికారేనేవ దిట్ఠీనం సముచ్ఛేదప్పహానం హోతీతి ఏవంసఞ్ఞినోపి, సమాపత్తివిహారా సల్లేఖవిహారాతి ఏవంసఞ్ఞినోపి అత్థి. సో తేసం అత్థాయ భగవన్తం పుచ్ఛతీ’’తి.

౮౨. అథస్స భగవా తాసం దిట్ఠీనం పహానూపాయం దస్సేన్తో యా ఇమాతిఆదిమాహ. తత్థ యత్థ చేతా దిట్ఠియో ఉప్పజ్జన్తీతిఆది పఞ్చక్ఖన్ధే సన్ధాయ వుత్తం. ఏతేసు హి ఏతా దిట్ఠియో ఉప్పజ్జన్తి. యథాహ ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, సో అత్తా సో లోకో సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’’తి (సం. ని. ౩.౧౫౨) విత్థారో. ఆరమ్మణవసేన పన ఏకవచనం కత్వా యత్థ చాతి ఆహ, యస్మిం ఆరమ్మణే ఉప్పజ్జన్తీతి వుత్తం హోతి. ఏత్థ చ ఉప్పజ్జన్తి అనుసేన్తి సముదాచరన్తీతి ఇమేసం ఏవం నానాకరణం వేదితబ్బం. జాతివసేన హి అజాతా జాయమానా ఉప్పజ్జన్తీతి వుచ్చన్తి. పునప్పునం ఆసేవితా థామగతా అప్పటివినీతా అనుసేన్తీతి. కాయవచీద్వారం సమ్పత్తా సముదాచరన్తీతి, ఇదమేతేసం నానాకరణం. తం నేతం మమాతిఆదీసు తం పఞ్చక్ఖన్ధప్పభేదం ఆరమ్మణమేతం మయ్హం న హోతి, అహమ్పి ఏసో న అస్మి, ఏసో మే అత్తాపి న హోతీతి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతోతి ఏవం తావ పదత్థో వేదితబ్బో.

యస్మా పన ఏత్థ ఏతం మమాతి తణ్హాగాహో, తఞ్చ గణ్హన్తో అట్ఠసతతణ్హావిచరితప్పభేదం తణ్హాపపఞ్చం గణ్హాతి. ఏసోహమస్మీతి మానగాహో, తఞ్చ గణ్హన్తో నవప్పభేదం మానపపఞ్చం గణ్హాతి. ఏసో మే అత్తాతి దిట్ఠిగాహో, తఞ్చ గణ్హన్తో ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతప్పభేదం దిట్ఠిపపఞ్చం గణ్హాతి. తస్మా నేతం మమాతి వదన్తో భగవా యథావుత్తప్పభేదం తణ్హాపపఞ్చం పటిక్ఖిపతి. నేసోహమస్మీతి మానపపఞ్చం. న మేసో అత్తాతి దిట్ఠిపపఞ్చం. దిట్ఠేకట్ఠాయేవ చేత్థ తణ్హామానా వేదితబ్బా. ఏవమేతన్తి ఏవం ‘‘నేతం మమా’’తిఆదినా ఆకారేన ఏతం ఖన్ధపఞ్చకం. యథాభూతన్తి యథా సభావం, యథా అత్థీతి వుత్తం హోతి. ఖన్ధపఞ్చకఞ్హి ఏతేనేవ ఆకారేన అత్థి. మమన్తిఆదినా పన గయ్హమానమ్పి తేనాకారేన నేవత్థీతి అధిప్పాయో. సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతోతి సోతాపత్తిమగ్గపఞ్ఞాపరియోసానాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ సుట్ఠు పస్సన్తస్స. ఏవమేతాసన్తి ఏతేన ఉపాయేన ఏతాసం. పహానం పటినిస్సగ్గోతి ఉభయమ్పేతం సముచ్ఛేదప్పహానస్సేవాధివచనం.

ఏవం భగవా ఆదిమనసికారేనేవ దిట్ఠీనం పహానం హోతి ను ఖో నోతి ఆయస్మతా మహాచున్దేన అధిమానికానం వసేన పఞ్హం పుట్ఠో సోతాపత్తిమగ్గేన దిట్ఠిప్పహానం దస్సేత్వా ఇదాని సయమేవ అధిమానికానం ఝానం విభజన్తో ఠానం ఖో పనేతన్తిఆదిమాహ. తత్థ అధిమానికా నామ యేసం అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞాయ అధిమానో ఉప్పజ్జతి, స్వాయం ఉప్పజ్జమానో నేవ లోకవట్టానుసారీనం బాలపుథుజ్జనానం ఉప్పజ్జతి, న అరియసావకానం. న హి సోతాపన్నస్స ‘‘సకదాగామీ అహ’’న్తి అధిమానో ఉప్పజ్జతి, న సకదాగామిస్స ‘‘అనాగామీ అహ’’న్తి, న అనాగామినో ‘‘అరహా అహ’’న్తి, కారకస్సేవ పన సమథవసేన వా విపస్సనావసేన వా విక్ఖమ్భితకిలేసస్స నిచ్చం యుత్తపయుత్తస్స ఆరద్ధవిపస్సకస్స ఉప్పజ్జతి. తస్స హి సమథవిక్ఖమ్భితానం వా విపస్సనావిక్ఖమ్భితానం వా కిలేసానం సముదాచారం అపస్సతో ‘‘సోతాపన్నో అహన్తి వా, సకదాగామీ, అనాగామీ, అరహా అహ’’న్తి వా అధిమానో ఉప్పజ్జతి, తలఙ్గరతిస్సపబ్బతవాసిధమ్మదిన్నత్థేరేన ఓవాదియమానత్థేరానం వియ.

థేరస్స కిర అచిరూపసమ్పన్నస్సేవ ఓవాదే ఠత్వా బహూ భిక్ఖూ విసేసం అధిగచ్ఛింసు. తం పవత్తిం సుత్వా తిస్సమహావిహారవాసీ భిక్ఖుసఙ్ఘో ‘‘న అట్ఠాననియోజకో థేరోతి థేరం ఆనేథా’’తి సమ్బహులే భిక్ఖూ పాహేసి. తే గన్త్వా, ‘‘ఆవుసో, ధమ్మదిన్న భిక్ఖుసఙ్ఘో తం పక్కోసాపేతీ’’తి ఆహంసు. సో ఆహ ‘‘కిం పన తుమ్హే, భన్తే, అత్తానం గవేసథ పర’’న్తి? అత్తానం సప్పురిసాతి, సో తేసం కమ్మట్ఠానమదాసి, సబ్బేవ అరహత్తం పాపుణింసు. భిక్ఖుసఙ్ఘో పున అఞ్ఞే భిక్ఖూ పాహేసి, ఏవం యావతతియం పహితా సబ్బేపి తత్థేవ అరహత్తం పత్వా విహరింసు.

తతో సఙ్ఘో గతగతా నాగచ్ఛన్తీతి అఞ్ఞతరం వుడ్ఢపబ్బజితం పాహేసి. సో గన్త్వా చ, ‘‘భన్తే, ధమ్మదిన్న తిక్ఖత్తుం తిస్సమహావిహారవాసీ భిక్ఖుసఙ్ఘో తుయ్హం సన్తికే పేసేసి, త్వం నామ సఙ్ఘస్స ఆణం గరుం న కరోసి, నాగచ్ఛసీ’’తి ఆహ. థేరో కిమేతన్తి పణ్ణసాలం అప్పవిసిత్వావ పత్తచీవరం గాహాపేత్వా తావదేవ నిక్ఖమి, సో అన్తరామగ్గే హఙ్కనవిహారం పావిసి. తత్థ చేకో మహాథేరో సట్ఠివస్సాతీతో అధిమానేన అరహత్తం పటిజానాతి. థేరో తం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా పటిసన్థారం కత్వా అధిగమం పుచ్ఛి. థేరో ఆహ ‘‘ఆమ ధమ్మదిన్న, యం పబ్బజితేన కాతబ్బం, చిరకతం తం మయా, అతీతసట్ఠివస్సోమ్హి ఏతరహీ’’తి. కిం, భన్తే, ఇద్ధిమ్పి వళఞ్జేథాతి. ఆమ ధమ్మదిన్నాతి. సాధు వత, భన్తే, హత్థిం తుమ్హాకం పటిముఖం ఆగచ్ఛన్తం మాపేథాతి. సాధావుసోతి థేరో సబ్బసేతం సత్తప్పతిట్ఠం తిధాపభిన్నం నఙ్గుట్ఠం బీజయమానం సోణ్డం ముఖే పక్ఖిపిత్వా ద్వీహి దన్తేహి విజ్ఝితుకామం వియ పటిముఖం ఆగచ్ఛన్తం మహాహత్థిం మాపేసి. సో తం అత్తనాయేవ మాపితం హత్థిం దిస్వా భీతో పలాయితుం ఆరభి. తదావ అత్తానం ‘‘నాహం అరహా’’తి ఞత్వా ధమ్మదిన్నస్స పాదమూలే ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా ‘‘పతిట్ఠా మే హోహి, ఆవుసో’’తి ఆహ. ధమ్మదిన్నో ‘‘మా, భన్తే, సోచి, మా అనత్తమనో అహోసి, కారకానంయేవ అధిమానో ఉప్పజ్జతీ’’తి థేరం సమస్సాసేత్వా కమ్మట్ఠానమదాసి. థేరో తస్సోవాదే ఠత్వా అరహత్తం పాపుణి.

చిత్తలపబ్బతేపి తాదిసోవ థేరో వసతి. ధమ్మదిన్నో తమ్పి ఉపసఙ్కమిత్వా తథేవ పుచ్ఛి. సోపి తథేవ బ్యాకాసి. తతో నం ధమ్మదిన్నో కిం, భన్తే, ఇద్ధిమ్పి వళఞ్జేథాతి ఆహ. ఆమావుసోతి. సాధు వత, భన్తే, ఏకం పోక్ఖరణిం మాపేథాతి. థేరో మాపేసి. ఏత్థ, భన్తే, పదుమగుమ్బం మాపేథాతి. తమ్పి మాపేసి. పదుమగుమ్బే మహాపదుమం మాపేథాతి. తమ్పి మాపేసి. ఏతస్మిం పదుమగుమ్బే ఠత్వా మధురస్సరేన గాయన్తం నచ్చన్తఞ్చ ఏకం ఇత్థివిగ్గహం మాపేథాతి. తమ్పి మాపేసి. సో ఏతం, భన్తే, పునప్పునం ఉపనిజ్ఝాయథాతి వత్వా సయం పాసాదం పావిసి. థేరస్స తం ఉపనిజ్ఝాయతో సట్ఠివస్సాని విక్ఖమ్భితకిలేసా చలింసు, సో తదా అత్తానం ఞత్వా పురిమత్థేరో వియ ధమ్మదిన్నత్థేరస్స సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరహత్తం పాపుణి.

ధమ్మదిన్నోపి అనుపుబ్బేన తిస్సమహావిహారం అగమాసి. తస్మిఞ్చ సమయే థేరా చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా బుద్ధారమ్మణం పీతిం ఉప్పాదేత్వా నిసిన్నా హోన్తి, ఏతం కిర తేసం వత్తం. తేన నేసం ఏకోపి ‘‘ఇధ పత్తచీవరం ఠపేహీ’’తి ధమ్మదిన్నం వత్తా పుచ్ఛితాపి నాహోసి. ధమ్మదిన్నో ఏసో భవేయ్యాతి ఞత్వా పన పఞ్హం పుచ్ఛింసు. సో పుచ్ఛితపఞ్హే తిణ్హేన అసినా కుముదనాళకలాపం వియ ఛిన్దిత్వా పాదఙ్గులియా మహాపథవిం పహరి. భన్తే అయం అచేతనా మహాపథవీపి ధమ్మదిన్నస్స గుణం జానాతి. తుమ్హే పన న జానిత్థాతి చ వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘అచేతనాయం పథవీ, విజానాతి గుణాగుణం;

సచేతనాథ ఖో భన్తే, న జానాథ గుణాగుణ’’న్తి.

తావదేవ చ ఆకాసే అబ్భుగ్గన్త్వా తలఙ్గరతిస్సపబ్బతమేవ అగమాసి. ఏవం కారకస్సేవ అధిమానో ఉప్పజ్జతి. తస్మా భగవా తాదిసానం భిక్ఖూనం వసేన ఝానం విభజన్తో ఠానం ఖో పనేతన్తిఆదిమాహ.

తస్సత్థో, అత్థేతం కారణం, నో నత్థి. యేన ఇధేకచ్చో భిక్ఖు బాహిరపరిబ్బాజకేహి సాధారణం వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య, యం పన తస్స ఏవమస్స సల్లేఖేన విహరామీతి, యం పటిపత్తివిధానం కిలేసే సంలిఖతి, తేనాహం విహరామీతి, తం న యుజ్జతి, న హి అధిమానికస్స భిక్ఖునో ఝానం సల్లేఖో వా సల్లేఖపటిపదా వా హోతి. కస్మా? అవిపస్సనాపాదకత్తా. న హి సో ఝానం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ సఙ్ఖారే సమ్మసతి, ఝానం పనస్స చిత్తేకగ్గమత్తం కరోతి, దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారో హోతి. తస్మా తమత్థం దస్సేన్తో భగవా ‘‘న ఖో పనేతే, చున్ద, అరియస్స వినయే సల్లేఖా వుచ్చన్తి, దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారా ఏతే అరియస్స వినయే వుచ్చన్తీ’’తి ఆహ.

తత్థ ఏతేతి ఝానధమ్మవసేన బహువచనం వేదితబ్బం, ఏతే పఠమజ్ఝానధమ్మాతి వుత్తం హోతి. సమాపత్తివసేన వా, ఏకమ్పి హి పఠమజ్ఝానం పునప్పునం సమాపత్తివసేన పవత్తత్తా బహుత్తం గచ్ఛతి. ఆరమ్మణవసేన వా, ఏకమ్పి హి పఠమజ్ఝానం పథవీకసిణాదీసు పవత్తివసేన బహుత్తం గచ్ఛతీతి. ఏస నయో దుతియతతియచతుత్థజ్ఝానేసు. ఆరుప్పఝానేసు పన ఆరమ్మణభేదాభావతో పురిమకారణద్వయవసేనేవ బహువచనం వేదితబ్బం.

యస్మా చేతేసం అఙ్గానిపి సన్తాని ఆరమ్మణానిపి, నిబ్బుతాని చేవ సుఖుమాని చాతి వుత్తం హోతి, తస్మా తాని సన్తా ఏతే విహారాతి ఏవం వుత్తానీతి వేదితబ్బాని. అయం తావ తేసం చతున్నమ్పి సాధారణా వణ్ణనా. విసేసవణ్ణనా పన ‘‘సబ్బసో రూపసఞ్ఞాన’’న్తిఆదిపదానుసారతో వత్తబ్బా సియా. సా విసుద్ధిమగ్గే సబ్బాకారేన వుత్తాయేవ.

౮౩. ఏవం యస్మా అధిమానికస్స భిక్ఖునో ఝానవిహారో అవిపస్సనాపాదకత్తా సల్లేఖవిహారో న హోతి, న హి సో ఝానం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ సఙ్ఖారే సమ్మసతి, చిత్తేకగ్గకరో దిట్ఠధమ్మే సుఖవిహారో పనస్స హోతి, తస్మా తమత్థం దస్సేన్తో రూపజ్ఝానాని చ అరూపజ్ఝానాని చ విభజిత్వా ఇదాని చ యత్థ సల్లేఖో కాతబ్బో చతుచత్తాలీసాయ ఆకారేహి, తఞ్చ వత్థుం తఞ్చ సల్లేఖం దస్సేన్తో ఇధ ఖో పన వోతిఆదిమాహ.

కస్మా పన ‘‘అట్ఠహి సమాపత్తీహి అవిహింసాదయో సల్లేఖా’’తి వుత్తా? లోకుత్తరపాదకత్తా. బాహిరకానఞ్హి అట్ఠ సమాపత్తియో వట్టపాదకాయేవ. సాసనే సరణగమనమ్పి లోకుత్తరపాదకం, పగేవ అవిహింసాదయో. ఇమినాయేవ చ సుత్తేన వేదితబ్బం ‘‘యథా బాహిరకస్స అట్ఠసమాపత్తిలాభినో పఞ్చాభిఞ్ఞస్సాపి దిన్నదానతో సాసనే తిసరణగతస్స దిన్నదానం మహప్ఫలతరం హోతీ’’తి. ఇదఞ్హి సన్ధాయ దక్ఖిణావిసుద్ధిసుత్తే ‘‘బాహిరకే కామేసు వీతరాగే దానం దత్వా కోటిసతసహస్సగుణా పాటికఙ్ఖితబ్బా. సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నే దానం దత్వా అసఙ్ఖేయ్యా అప్పమేయ్యా దక్ఖిణా పాటికఙ్ఖితబ్బా, కో పన వాదో సోతాపన్నే’’తి వుత్తం (మ. ని. ౩.౩౭౯). సరణగమనతో పట్ఠాయ హి తత్థ సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో అధిప్పేతోతి, అయం తావేత్థ పాళియోజనా.

అనుపదవణ్ణనాయం పన ఇధాతి విహింసాదివత్థుదీపనమేతం. ఖో పనాతి నిపాతమత్తం. వోతి కరణత్థే సామివచనం, అయం పన సఙ్ఖేపత్థో, యదేతం ‘‘పరే విహింసకా భవిస్సన్తీ’’తిఆదినా నయేన విహింసాదివత్థుం వదామ. ఇధ, చున్ద, తుమ్హేహి సల్లేఖో కాతబ్బోతి.

ఏవం సఙ్ఖేపతో వత్వా ఇదాని విత్థారేన్తో ‘‘పరే విహింసకా భవిస్సన్తి, మయమేత్థ అవిహింసకా భవిస్సామాతి సల్లేఖో కరణీయో’’తిఆదిమాహ.

తత్థ పరేతి యే కేచి ఇమం సల్లేఖమననుయుత్తా. విహింసకా భవిస్సన్తీతి పాణినా వా లేడ్డునా వాతిఆదీహి సత్తానం విహేసకా భవిస్సన్తి. మయమేత్థ అవిహింసకా భవిస్సామాతి మయం పన యత్థేవ వత్థుస్మిం పరే ఏవం విహింసకా భవిస్సన్తి, ఏత్థేవ అవిహింసకా భవిస్సామ, అవిహింసం ఉప్పాదేత్వా విహరిస్సామ. ఇతి సల్లేఖో కరణీయోతి ఏవం తుమ్హేహి సల్లేఖో కాతబ్బో. సల్లేఖోతి చ ఇధ అవిహింసావ వేదితబ్బా. అవిహింసా హి విహింసం సల్లేఖతి, తం ఛిన్దతి, తస్మా సల్లేఖోతి వుచ్చతి. ఏస నయో సబ్బత్థ. అయం పన విసేసో. పరే మిచ్ఛాదిట్ఠీతి ఏత్థ కమ్మపథానం అన్తమిచ్ఛాదిట్ఠిఞ్చ మిచ్ఛత్తానం ఆదిమిచ్ఛాదిట్ఠిఞ్చ మిస్సేత్వా దిట్ఠి వుత్తాతి వేదితబ్బా. తథా మయమేత్థ సమ్మాదిట్ఠీతి వుత్తట్ఠానే సమ్మాదిట్ఠి. ఏత్థ చ కమ్మపథకథా విత్థారతో సమ్మాదిట్ఠిసుత్తే ఆవి భవిస్సతి. మిచ్ఛత్తేసు మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదయో ద్వేధావితక్కే.

అయం పనేత్థ సఙ్ఖేపో, పాణం అతిపాతేన్తీతి పాణాతిపాతీ పాణఘాతకాతి అత్థో. అదిన్నం ఆదియన్తీతి అదిన్నాదాయీ, పరస్స హారినోతి అత్థో. అబ్రహ్మం హీనం లామకధమ్మం చరన్తీతి అబ్రహ్మచారీ, మేథునధమ్మప్పటిసేవకాతి అత్థో. బ్రహ్మం సేట్ఠం పటిపదం చరన్తీతి బ్రహ్మచారీ, మేథునా పటివిరతాతి అత్థో. ఏత్థ చ బ్రహ్మచరియం సల్లేఖోతి వేదితబ్బం. బ్రహ్మచరియఞ్హి అబ్రహ్మచరియం సల్లేఖతి. ముసా వదన్తీతి ముసావాదీ, పరేసం అత్థభఞ్జనకం తుచ్ఛం అలికం వాచం భాసితారోతి అత్థో. పిసుణా వాచా ఏతేసన్తి పిసుణవాచా. పరేసం మమ్మచ్ఛేదికా ఫరుసా వాచా ఏతేసన్తి ఫరుసవాచా. సమ్ఫం నిరత్థకవచనం పలపన్తీతి సమ్ఫప్పలాపీ. అభిజ్ఝాయన్తీతి అభిజ్ఝాలూ, పరభణ్డలుబ్భనసీలాతి అత్థో. బ్యాపన్నం పూతిభూతం చిత్తమేతేసన్తి బ్యాపన్నచిత్తా. మిచ్ఛా పాపికా విఞ్ఞుగరహితా ఏతేసం దిట్ఠీతి మిచ్ఛాదిట్ఠీ, కమ్మపథపరియాపన్నాయ నత్థి దిన్నన్తిఆదివత్థుకాయ, మిచ్ఛత్తపరియాపన్నాయ అనియ్యానికదిట్ఠియా చ సమన్నాగతాతి అత్థో. సమ్మా సోభనా విఞ్ఞుప్పసత్థా ఏతేసం దిట్ఠీతి సమ్మాదిట్ఠీ, కమ్మపథపరియాపన్నాయ అత్థి దిన్నన్తిఆదికాయ కమ్మస్సకతాదిట్ఠియా, సమ్మత్తపరియాపన్నాయ మగ్గదిట్ఠియా చ సమన్నాగతాతి అత్థో.

మిచ్ఛాసఙ్కప్పాతి అయాథావఅనియ్యానికఅకుసలసఙ్కప్పా. ఏస నయో మిచ్ఛావాచాతిఆదీసు. అయం పన విసేసో, మిచ్ఛాసఙ్కప్పాదయో వియ హి మిచ్ఛాసతి నామ పాటిఏక్కో కోచి ధమ్మో నత్థి, అతీతం పన చిన్తయతో పవత్తానం చతున్నమ్పి అకుసలక్ఖన్ధానమేతం అధివచనం. యమ్పి వుత్తం భగవతా – ‘‘అత్థేసా, భిక్ఖవే, అనుస్సతి, నేసా నత్థీతి వదామి, పుత్తలాభం వా, భిక్ఖవే, అనుస్సరతో, ధనలాభం వా, భిక్ఖవే, అనుస్సరతో, యసలాభం వా, భిక్ఖవే, అనుస్సరతో’’తి, తమ్పి తం తం చిన్తేన్తస్స సతిపతిరూపకేన ఉప్పత్తిం సన్ధాయ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. మిచ్ఛాఞాణీతి ఏత్థ చ మిచ్ఛాఞాణన్తి పాపకిరియాసు ఉపాయచిన్తావసేన పాపం కత్వా ‘‘సుకతం మయా’’తి పచ్చవేక్ఖణాకారేన చ ఉప్పన్నో మోహో వేదితబ్బో, తేన సమన్నాగతా పుగ్గలా మిచ్ఛాఞాణీ. సమ్మాఞాణీతి ఏత్థ పన ఏకూనవీసతిభేదం పచ్చవేక్ఖణాఞాణం ‘‘సమ్మాఞాణ’’న్తి వుచ్చతి, తేన సమన్నాగతా పుగ్గలా సమ్మాఞాణీ. మిచ్ఛావిముత్తీతి అవిముత్తాయేవ సమానా ‘‘విముత్తా మయ’’న్తి ఏవంసఞ్ఞినో, అవిముత్తియం వా విముత్తిసఞ్ఞినో. తత్రాయం వచనత్థో, మిచ్ఛా పాపికా విపరీతా విముత్తి ఏతేసం అత్థీతి మిచ్ఛావిముత్తీ. మిచ్ఛావిముత్తీతి చ యథావుత్తేనాకారేన పవత్తానం అకుసలక్ఖన్ధానమేతం అధివచనం. ఫలసమ్పయుత్తాని పన సమ్మాదిట్ఠిఆదీని అట్ఠఙ్గాని ఠపేత్వా సేసధమ్మా సమ్మావిముత్తీతి వేదితబ్బా. సా చ మిచ్ఛావిముత్తిం సల్లిఖిత్వా ఠితత్తా సల్లేఖోతి వేదితబ్బా. తత్థ నియోజేన్తో ఆహ ‘‘మయమేత్థ సమ్మావిముత్తీ భవిస్సామాతి సల్లేఖో కరణీయో’’తి.

ఇతో పరాని తీణి నీవరణవసేన వుత్తాని. అభిజ్ఝాలూ బ్యాపన్నచిత్తాతి ఏవం కమ్మపథేసు వుత్తత్తా పనేత్థ పఠమాని ద్వే నీవరణాని న వుత్తానీతి వేదితబ్బాని. తత్థ థినమిద్ధేన పరియుట్ఠితా అభిభూతాతి థినమిద్ధపరియుట్ఠితా. ఉద్ధచ్చేన సమన్నాగతాతి ఉద్ధతా. విచినన్తా కిచ్ఛన్తి న సక్కోన్తి సన్నిట్ఠానం కాతున్తి విచికిచ్ఛీ. కోధనాతిఆదీని దస చిత్తస్స ఉపక్కిలేసవసేన వుత్తాని. తత్థ కోధాదీసు యం వత్తబ్బం సియా, తం సబ్బం ధమ్మదాయాదవత్థసుత్తేసు వుత్తం. అయం పనేత్థ వచనత్థో – కోధనాతి కుజ్ఝనసీలా. ఉపనాహీతి ఉపనాహనసీలా, ఉపనాహో వా ఏతేసం అత్థీతి ఉపనాహీ. తథా మక్ఖీ పలాసీ చ. ఇస్సన్తీతి ఇస్సుకీ. మచ్ఛరాయన్తీతి మచ్ఛరీ, మచ్ఛేరం వా ఏతేసం అత్థీతి మచ్ఛరీ. సఠయన్తీతి సఠా, న సమ్మా భాసన్తీతి వుత్తం హోతి, కేరాటికయుత్తానమేతం అధివచనం. మాయా ఏతేసం అత్థీతి మాయావీ. థమ్భసమఙ్గితాయ థద్ధా. అతిమానయోగేన అతిమానీ. వుత్తపచ్చనీకనయేన సుక్కపక్ఖో వేదితబ్బో.

దుబ్బచాతి వత్తుం దుక్ఖా కిఞ్చి వుచ్చమానా న సహన్తి. తబ్బిపరీతా సువచా. దేవదత్తాదిసదిసా పాపకా మిత్తా ఏతేసన్తి పాపమిత్తా. బుద్ధా వా సారిపుత్తాదిసదిసా వా కల్యాణా మిత్తా ఏతేసన్తి కల్యాణమిత్తా. కాయదుచ్చరితాదీసు చిత్తవోస్సగ్గవసేన పమత్తా. విపరీతా అప్పమత్తాతి వేదితబ్బా. ఇమాని తీణి పకిణ్ణకవసేన వుత్తాని. అస్సద్ధాతిఆదీని సత్త అసద్ధమ్మవసేన. తత్థ తీసు వత్థూసు సద్ధా ఏతేసం నత్థీతి అస్సద్ధా. సుక్కపక్ఖే సద్దహన్తీతి సద్ధా, సద్ధా వా ఏతేసం అత్థీతిపి సద్ధా. నత్థి ఏతేసం హిరీతి అహిరికా, అకుసలసమాపత్తియా అజిగుచ్ఛమానానమేతం అధివచనం. హిరీ ఏతేసం మనే, హిరియా వా యుత్తమనాతి హిరిమనా. న ఓత్తప్పన్తీతి అనోత్తప్పీ, అకుసలసమాపత్తియా న భాయన్తీతి వుత్తం హోతి. తబ్బిపరీతా ఓత్తప్పీ. అప్పం సుతమేతేసన్తి అప్పస్సుతా, అప్పన్తి చ థోకన్తి న గహేతబ్బం, నత్థీతి గహేతబ్బం. ‘‘అప్పస్సుతా’’తి హి నిస్సుతా సుతవిరహితా వుచ్చన్తి. బహు సుతమేతేసన్తి బహుస్సుతా, తథాగతభాసితం ఏకమ్పి గాథం యాథావతో ఞత్వా అనురూపపటిపన్నానమేతం అధివచనం. కుచ్ఛితా సీదన్తీతి కుసీతా, హీనవీరియానమేతం అధివచనం. ఆరద్ధం వీరియమేతేసన్తి ఆరద్ధవీరియా, సమ్మప్పధానయుత్తానమేతం అధివచనం, ముట్ఠా సతి ఏతేసన్తి ముట్ఠస్సతీ, నట్ఠస్సతీతి వుత్తం హోతి. ఉపట్ఠితా సతి ఏతేసన్తి ఉపట్ఠితస్సతీ, నిచ్చం ఆరమ్మణాభిముఖప్పవత్తసతీనమేతం అధివచనం. దుట్ఠా పఞ్ఞా ఏతేసన్తి దుప్పఞ్ఞా, నట్ఠపఞ్ఞాతి వుత్తం హోతి. పఞ్ఞాయ సమ్పన్నాతి పఞ్ఞాసమ్పన్నా, పఞ్ఞాతి చ ఇధ విపస్సనాపఞ్ఞా వేదితబ్బా. విపస్సనాసమ్భారో హి పరిపూరో ఇమస్మిం ఠానే ఆగతో, తస్మా విపస్సనాపఞ్ఞావ అయన్తి పోరాణానం ఆణా.

ఇదాని ఏకమేవ లోకుత్తరగుణానం అన్తరాయకరం అనియ్యానికదిట్ఠిం తీహాకారేహి దస్సేన్తో సన్దిట్ఠిపరామాసీతిఆదిమాహ. తత్థ సన్దిట్ఠిం పరామసన్తీతి సన్దిట్ఠిపరామాసీ. ఆధానం గణ్హన్తీతి ఆధానగ్గాహీ, ఆధానన్తి దళ్హం వుచ్చతి, దళ్హగ్గాహీతి అత్థో. యుత్తకారణం దిస్వావ లద్ధిం పటినిస్సజ్జన్తీతి పటినిస్సగ్గీ, దుక్ఖేన కిచ్ఛేన కసిరేన బహుమ్పి కారణం దస్సేత్వా న సక్కా పటినిస్సగ్గం కాతున్తి దుప్పటినిస్సగ్గీ, యే అత్తనో ఉప్పన్నం దిట్ఠిం ఇదమేవ సచ్చన్తి దళ్హం గణ్హిత్వా అపి బుద్ధాదీహి కారణం దస్సేత్వా వుచ్చమానా న పటినిస్సజ్జన్తి, తేసమేతం అధివచనం. తాదిసా హి పుగ్గలా యం యదేవ ధమ్మం వా అధమ్మం వా గణ్హన్తి, తం సబ్బం ‘‘ఏవం అమ్హాకం ఆచరియేహి కథితం, ఏవం అమ్హేహి సుత’’న్తి కుమ్మోవ అఙ్గాని సకే కపాలే అన్తోయేవ సమోదహన్తి, కుమ్భీలగ్గాహం గణ్హన్తి న విస్సజ్జన్తి. వుత్తవిపరియాయేన సుక్కపక్ఖో వేదితబ్బో.

౮౪. ఏవం చతుచత్తాలీసాయ ఆకారేహి సల్లేఖం దస్సేత్వా ఇదాని తస్మిం సల్లేఖే చిత్తుప్పాదస్సాపి బహూపకారతం దస్సేతుం చిత్తుప్పాదమ్పి ఖో అహన్తిఆదిమాహ.

తస్సత్థో, అహం, చున్ద, కుసలేసు ధమ్మేసు చిత్తుప్పాదమ్పి బహూపకారం వదామి, యా పనేతా కాయేన చ వాచాయ చ అనువిధియనా, యథా పఠమం చిత్తం ఉప్పన్నం, తథేవ తేసం ధమ్మానం కాయేన కరణం, వాచాయ చ ‘‘కరోథా’’తి ఆణాపనం వా, ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదీని వా, తత్థ వాదోయేవ కో, ఏకన్తబహూపకారాయేవ హి తా అనువిధియనాతి దస్సేతి. కస్మా పనేత్థ చిత్తుప్పాదోపి బహూపకారోతి? ఏకన్తహితసుఖావహత్తా అనువిధియనానం హేతుత్తా చ.

‘‘దానం దస్సామీ’’తి హి చిత్తుప్పాదో సయమ్పి ఏకన్తహితసుఖావహో అనువిధియనానమ్పి హేతు, ఏవఞ్హి ఉప్పన్నచిత్తత్తాయేవ దుతియదివసే మహావీథిం పిదహిత్వా మహామణ్డపం కత్వా భిక్ఖుసతస్స వా భిక్ఖుసహస్సస్స వా దానం దేతి, ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేథ పూజేథ పరివిసథా’’తి పరిజనే ఆణాపేతి. ఏవం ‘‘సఙ్ఘస్స చీవరం సేనాసనం భేసజ్జం దస్సామీ’’తి చిత్తుప్పాదో సయమ్పి ఏకన్తహితసుఖావహో అనువిధియనానమ్పి హేతు, ఏవం ఉప్పన్నచిత్తత్తాయేవ హి చీవరాదీని అభిసఙ్ఖరోతి దేతి దాపేతి చ. ఏస నయో సరణగమనాదీసు.

‘‘సరణం గచ్ఛామీ’’తి హి చిత్తం ఉప్పాదేత్వావ పచ్ఛా కాయేన వా వాచాయ వా సరణం గణ్హాతి. తథా ‘‘పఞ్చఙ్గం అట్ఠఙ్గం దసఙ్గం వా సీలం సమాదియిస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేత్వా కాయేన వా వాచాయ వా సమాదియతి, ‘‘పబ్బజిత్వా చతూసు సీలేసు పతిట్ఠహిస్సామీ’’తి చ చిత్తం ఉప్పాదేత్వా కాయేన వాచాయ చ పూరేతబ్బం సీలం పూరేతి. ‘‘బుద్ధవచనం ఉగ్గహేస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేత్వావ ఏకం వా నికాయం ద్వే వా తయో వా చత్తారో వా పఞ్చ వా నికాయే వాచాయ ఉగ్గణ్హాతి. ఏవం ధుతఙ్గసమాదాన-కమ్మట్ఠానుగ్గహ-కసిణపరికమ్మ-ఝానసమాపత్తివిపస్సనామగ్గఫల- పచ్చేకబోధి-సమ్మాసమ్బోధివసేన నేతబ్బం.

‘‘బుద్ధో భవిస్సామీ’’తి హి చిత్తుప్పాదో సయమ్పి ఏకన్తహితసుఖావహో అనువిధియనానమ్పి హేతు, ఏవఞ్హి ఉప్పన్నచిత్తత్తాయేవ అపరేన సమయేన కప్పసతసహస్సాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖేయ్యాని కాయేన వాచాయ చ పారమియో పూరేత్వా సదేవకం లోకం తారేన్తో విచరతి. ఏవం సబ్బత్థ చిత్తుప్పాదోపి బహూపకారో. కాయవాచాహి పన అనువిధియనా అతిబహూపకారాయేవాతి వేదితబ్బా.

ఏవం కుసలేసు ధమ్మేసు చిత్తుప్పాదస్సాపి బహూపకారతం దస్సేత్వా ఇదాని తత్థ నియోజేన్తో ‘‘తస్మా తిహ చున్దా’’తిఆదిమాహ. తం అత్థతో పాకటమేవ.

౮౫. ఏవం చతుచత్తాలీసాయ ఆకారేహి దస్సితే సల్లేఖే చిత్తుప్పాదస్సాపి బహూపకారతం దస్సేత్వా ఇదాని తస్సేవ సల్లేఖస్స హితాధిగమాయ మగ్గభావం దస్సేన్తో సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ.

తస్సత్థో, యథా నామ, చున్ద, ఖాణుకణ్టకపాసాణాదీహి విసమో మగ్గో భవేయ్య, తస్స పరిక్కమనాయ పరివజ్జనత్థాయ అఞ్ఞో సుపరికమ్మకతో వియ భూమిభాగో సమో మగ్గో భవేయ్య, యథా చ రుక్ఖమూలపాసాణపపాతకుమ్భీలమకరాది పరిబ్యాకులం విసమం తిత్థమస్స, తస్స పరిక్కమనాయ పరివజ్జనత్థాయ అఞ్ఞం అవిసమం అనుపుబ్బగమ్భీరం సోపానఫలకసదిసం తిత్థం భవేయ్య, యం పటిపన్నో సుఖేనేవ తం నదిం వా తళాకం వా అజ్ఝోగాహేత్వా న్హాయేయ్య వా ఉత్తరేయ్య వా, ఏవమేవ ఖో, చున్ద, విసమమగ్గవిసమతిత్థసదిసాయ విహింసాయ సమన్నాగతస్స విహింసకపుగ్గలస్స సమమగ్గసమతిత్థసదిసా అవిహింసా హోతి పరిక్కమనాయ. యథేవ హి విసమమగ్గతిత్థపరివజ్జనత్థాయ సమో మగ్గో చ తిత్థఞ్చ పటియత్తం, ఏవం విహింసాపరివజ్జనత్థాయ అవిహింసా పటియత్తా, యం పటిపన్నో సుఖేనేవ మనుస్సగతిం వా దేవగతిం వా అజ్ఝోగాహేత్వా సమ్పత్తిం వా అనుభవేయ్య ఉత్తరేయ్య వా లోకా. ఏతేనేవ ఉపాయేన సబ్బపదాని యోజేతబ్బాని.

౮౬. ఏవం తస్సేవ హితాధిగమాయ మగ్గభావం దస్సేత్వా ఇదాని ఉపరిభాగఙ్గమనీయతం దస్సేన్తో, సేయ్యథాపీతిఆదిమాహ.

తస్సత్థో, యథా నామ, చున్ద, యే కేచి అకుసలా ధమ్మా పటిసన్ధియా జనకా వా అజనకా వా, దిన్నాయపి పటిసన్ధియా విపాకజనకా వా అజనకా వా, సబ్బే తే జాతివసేన అధోభాగఙ్గమనీయాతి ఏవంనామావ హోన్తి, విపాకకాలే అనిట్ఠాకన్తవిపాకత్తా. యథా చ యే కేచి కుసలా ధమ్మా పటిసన్ధియా జనకా వా అజనకా వా దిన్నాయపి పటిసన్ధియా విపాకజనకా వా అజనకా వా, సబ్బే తే జాతివసేన ఉపరిభాగఙ్గమనీయాతి ఏవంనామావ హోన్తి, విపాకకాలే ఇట్ఠకన్తవిపాకత్తా, ఏవమేవ ఖో, చున్ద, విహింసకస్స…పే… ఉపరిభాగాయాతి. తత్రాయం ఓపమ్మసంసన్దనా – యథా సబ్బే అకుసలా అధోభాగఙ్గమనీయా, ఏవం విహింసకస్స ఏకా విహింసాపి. యథా చ సబ్బే కుసలా ఉపరిభాగఙ్గమనీయా, ఏవం అవిహింసకస్స ఏకా అవిహింసాపి. ఏతేనేవ ఉపాయేన అకుసలం అకుసలేన కుసలఞ్చ కుసలేన ఉపమేతబ్బం, అయం కిరేత్థ అధిప్పాయోతి.

౮౭. ఏవం తస్సేవ సల్లేఖస్స ఉపరిభాగఙ్గమనీయతం దస్సేత్వా ఇదాని పరినిబ్బాపనే సమత్థభావం దస్సేతుం సో వత చున్దాతిఆదిమాహ. తత్థ సోతి వుత్తప్పకారపుగ్గలనిద్దేసో. తస్స యోతి ఇమం ఉద్దేసవచనం ఆహరిత్వా యో అత్తనా పలిపపలిపన్నో, సో వత, చున్ద, పరం పలిపపలిపన్నం ఉద్ధరిస్సతీతి ఏవం సబ్బపదేసు సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. పలిపపలిపన్నోతి గమ్భీరకద్దమే నిముగ్గో వుచ్చతి, నో చ ఖో అరియస్స వినయే. అరియస్స పన వినయే పలిపన్తి పఞ్చ కామగుణా వుచ్చన్తి. పలిపన్నోతి తత్థ నిముగ్గో బాలపుథుజ్జనో, తస్మా ఏవమేత్థ అత్థయోజనా వేదితబ్బా. యథా, చున్ద, కోచి పురిసో యావ నాసికగ్గా గమ్భీరే కద్దమే నిముగ్గో అపరం తత్థేవ నిముగ్గం హత్థే వా సీసే వా గహేత్వా ఉద్ధరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి, న హి తం కారణమత్థి, యేన సో తం ఉద్ధరిత్వా థలే పతిట్ఠపేయ్య, ఏవమేవ యో అత్తనా పఞ్చకామగుణపలిపే పలిపన్నో, సో వత పరం తథేవ పలిపపలిపన్నం ఉద్ధరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి.

తత్థ సియా అయుత్తమేతం, పుథుజ్జనానమ్పి భిక్ఖుభిక్ఖునీఉపాసకఉపాసికానం ధమ్మదేసనం సుత్వా హోన్తియేవ ధమ్మం అభిసమేతారో, తస్మా పలిపపలిపన్నో ఉద్ధరతీతి, తం న తథా దట్ఠబ్బం. భగవాయేవ హి తత్థ ఉద్ధరతి, పసంసామత్తమేవ పన ధమ్మకథికా లభన్తి రఞ్ఞా పహితలేఖవాచకో వియ. యథా హి రఞ్ఞో పచ్చన్తజనపదే పహితం లేఖం తత్థ మనుస్సా లేఖం వాచేతుం అజానన్తా యో వాచేతుం జానాతి, తేన వాచాపేత్వా తమత్థం సుత్వా ‘‘రఞ్ఞో ఆణా’’తి ఆదరేన సమ్పాదేన్తి, న చ నేసం హోతి ‘‘లేఖవాచకస్స అయం ఆణా’’తి. లేఖవాచకో పన ‘‘విస్సట్ఠాయ వాచాయ వాచేసి అనేలగళాయా’’తి పసంసామత్తమేవ లభతి, ఏవమేవ కిఞ్చాపి సారిపుత్తపభుతయో ధమ్మకథికా ధమ్మం దేసేన్తి, అథ ఖో లిఖితపణ్ణవాచకో వియ తే హోన్తి. భగవతోయేవ పన సా ధమ్మదేసనా రఞ్ఞో ఆణా వియ. యే చ తం సుత్వా ధమ్మం అభిసమేన్తి, తే భగవాయేవ ఉద్ధరతీతి వేదితబ్బా. ధమ్మకథికా పన ‘‘విస్సట్ఠాయ వాచాయ ధమ్మం దేసేన్తి అనేలగళాయా’’తి పసంసామత్తమేవ లభన్తీతి. తస్మా యుత్తమేవేతన్తి. వుత్తవిపరియాయేన సుక్కపక్ఖో వేదితబ్బో.

అదన్తో అవినీతో అపరినిబ్బుతోతి ఏత్థ పన అనిబ్బిసతాయ అదన్తో. అసిక్ఖితవినయతాయ అవినీతో. అనిబ్బుతకిలేసతాయ అపరినిబ్బుతోతి వేదితబ్బో. సో తాదిసో పరం దమేస్సతి, నిబ్బిసం కరిస్సతి, వినేస్సతి వా తిస్సో సిక్ఖా సిక్ఖాపేస్సతి, పరినిబ్బాపేస్సతి వా తస్స కిలేసే నిబ్బాపేస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. వుత్తవిపరియాయేన సుక్కపక్ఖో వేదితబ్బో.

ఏవమేవ ఖో, చున్ద, విహింసకస్స…పే… పరినిబ్బానాయాతి ఏత్థ పన ఏవమత్థో వేదితబ్బో – యథా హి అత్తనా అపలిపపలిపన్నో పరం పలిపపలిపన్నం ఉద్ధరిస్సతి, దన్తో దమేస్సతి, వినీతో వినేస్సతి, పరినిబ్బుతో పరినిబ్బాపేస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతీతి. కిం పన తన్తి? అపలిపపలిపన్నత్తం, దన్తత్తం వినీతత్తం పరినిబ్బుతత్తఞ్చ, ఏవమేవ ఖో, చున్ద, విహింసకస్స పురిసపుగ్గలస్స అవిహింసా హోతి పరినిబ్బానాయ. కిం వుత్తం హోతి? యో అత్తనా అవిహింసకో, తస్స యా అవిహింసా, అయం యా ఏసా విహింసకస్స పరస్స విహింసా, తస్సా పరినిబ్బానాయ హోతి, అత్తనా హి అవిహింసకో పరస్స విహింసాచేతనం నిబ్బాపేస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. కిం పన తన్తి? అవిహింసకత్తమేవ. యఞ్హి యేన అత్తనా అధిగతం హోతి, సో పరం తదత్థాయ సమాదపేతుం సక్కోతీతి.

అథ వా యథా అత్తనా అపలిపన్నో దన్తో వినీతో పరినిబ్బుతో పరం పలిపపలిపన్నం అదన్తం అవినీతం అపరినిబ్బుతఞ్చ ఉద్ధరిస్సతి దమేస్సతి వినేస్సతి పరినిబ్బాపేస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి, ఏవమేవ విహింసకస్స పురిసపుగ్గలస్స విహింసాపహానాయ మగ్గం భావయతో ఉప్పన్నా అవిహింసా హోతి పరినిబ్బానాయ. పరినిబ్బుతో వియ హి అపరినిబ్బుతం అవిహింసాచేతనావ విహింసాచేతనం పరినిబ్బాపేతుం సమత్థా. ఏతమత్థం దస్సేన్తో ‘‘ఏవమేవ ఖో, చున్దా’’తిఆదిమాహాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. యథా చేత్థ, ఏవం సబ్బపదేసు. అతివిత్థారభయేన పన అనుపదయోజనా న కతాతి.

౮౮. ఏవం తస్స పరినిబ్బాపనే సమత్థభావం దస్సేత్వా ఇదాని తం దేసనం నిగమేత్వా ధమ్మపటిపత్తియం నియోజేతుం ఇతి ఖో, చున్దాతిఆదిమాహ. తత్థ సల్లేఖపరియాయోతి సల్లేఖకారణం. ఏస నయో సబ్బత్థ ఏత్థ అవిహింసాదయో ఏవ విహింసాదీనం సల్లేఖనతో సల్లేఖకారణం. తేసం వసేన చిత్తస్స ఉప్పాదేతబ్బతో చిత్తుపాదకారణం, విహింసాది, పరిక్కమనస్స హేతుతో పరిక్కమనకారణం, ఉపరిభాగనిప్ఫాదనతో ఉపరిభాగకారణం, విహింసాదీనం పరినిబ్బాపనతో పరినిబ్బానకారణన్తి వేదితబ్బా. హితేసినాతి హితం ఏసన్తేన. అనుకమ్పకేనాతి అనుకమ్పమానేన. అనుకమ్పం ఉపాదాయాతి అనుకమ్పం చిత్తేన పరిగ్గహేత్వా, పరిచ్చాతిపి వుత్తం హోతి. కతం వో తం మయాతి తం మయా ఇమే పఞ్చ పరియాయే దస్సేన్తేన తుమ్హాకం కతం. ఏత్తకమేవ హి అనుకమ్పకస్స సత్థు కిచ్చం, యదిదం అవిపరీతధమ్మదేసనా. ఇతో పరం పన పటిపత్తి నామ సావకానం కిచ్చం. తేనాహ ఏతాని, చున్ద, రుక్ఖమూలాని…పే… అమ్హాకం అనుసాసనీతి.

తత్థ చ రుక్ఖమూలానీతి ఇమినా రుక్ఖమూలసేనాసనం దస్సేతి. సుఞ్ఞాగారానీతి ఇమినా జనవివిత్తట్ఠానం. ఉభయేనాపి చ యోగానురూపసేనాసనమాచిక్ఖతి, దాయజ్జం నియ్యాతేతి. ఝాయథాతి ఆరమ్మణూపనిజ్ఝానేన అట్ఠతింసారమ్మణాని, లక్ఖణూపనిజ్ఝానేన చ అనిచ్చాదితో ఖన్ధాయతనాదీని ఉపనిజ్ఝాయథ, సమథఞ్చ విపస్సనఞ్చ వడ్ఢేథాతి వుత్తం హోతి. మా పమాదత్థాతి మా పమజ్జిత్థ. మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థాతి యే హి పుబ్బే దహరకాలే, ఆరోగ్యకాలే, సత్తసప్పాయాదిసమ్పత్తికాలే, సత్థు సమ్ముఖీభావకాలే చ యోనిసోమనసికారవిరహితా రత్తిన్దివం మఙ్గులభత్తా హుత్వా సేయ్యసుఖం మిద్ధసుఖమనుభోన్తా పమజ్జన్తి, తే పచ్ఛా జరాకాలే, రోగకాలే, మరణకాలే, విపత్తికాలే, సత్థు పరినిబ్బుతకాలే చ తం పుబ్బే పమాదవిహారం అనుస్సరన్తా, సప్పటిసన్ధికాలకిరియఞ్చ భారియం సమ్పస్సమానా విప్పటిసారినో హోన్తి, తుమ్హే పన తాదిసా మా అహువత్థాతి ఏతమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థా’’తి. అయం వో అమ్హాకం అనుసాసనీతి అయం అమ్హాకం సన్తికా ‘‘ఝాయథ మా పమాదత్థా’’తి తుమ్హాకం అనుసాసనీ, ఓవాదోతి వుత్తం హోతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

సల్లేఖసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.