౬. పాయాసివగ్గో
౧. పఠమఅగారియవిమానవణ్ణనా
యథా వనం చిత్తలతం పభాసతీతి అగారియవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రాజగహే ఏకం కులం ఉభతోపసన్నం హోతి సీలాచారసమ్పన్నం ఓపానభూతం భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం. తే ద్వే జయమ్పతికా రతనత్తయం ఉద్దిస్స యావజీవం పుఞ్ఞాని కత్వా తతో చుతా తావతింసేసు నిబ్బత్తింసు, తేసం ద్వాదసయోజనికం కనకవిమానం నిబ్బత్తి. తే తత్థ దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తి. అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానోతిఆది హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.
౧౦౪౮. ‘‘యథా వనం చిత్తలతం పభాసతి, ఉయ్యానసేట్ఠం తిదసానముత్తమం;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౦౪౯. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో, మనుస్సభూతో కిమకాసి పుఞ్ఞం;
కేనాసి ఏవం జలితానుభావో, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
థేరో పుచ్ఛి.
౧౦౫౦. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితో;
పఞ్హం పుట్ఠో వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౫౧. ‘‘అహఞ్చ భరియా చ మనుస్సలోకే, ఓపానభూతా ఘరమావసిమ్హ;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తా, సక్కచ్చ దానం విపులం అదమ్హ.
౧౦౫౨. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
అత్తనో సమ్పత్తిం బ్యాకాసి. గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి.
పఠమఅగారియవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. దుతియఅగారియవిమానవణ్ణనా
యథా వనం చిత్తలతన్తి దుతియఅగారియవిమానం. ఏత్థాపి అట్ఠుప్పత్తి అనన్తరసదిసావ.
౧౦౫౪. ‘‘యథా వనం చిత్తలతం పభాసతి, ఉయ్యానసేట్ఠం తిదసానముత్తమం;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౦౫౫. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో,
మనుస్సభూతో కిమకాసి పుఞ్ఞం;
కేనాసి ఏవం జలితానుభావో,
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. – పుచ్ఛి;
౧౦౫౬. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౫౭. ‘‘అహఞ్చ భరియా చ మనుస్సలోకే, ఓపానభూతా ఘరమావసిమ్హ;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తా, సక్కచ్చ దానం విపులం అదమ్హ.
౧౦౫౮. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
అత్తనో సమ్పత్తిం బ్యాకాసి. గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి.
దుతియఅగారియవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. ఫలదాయకవిమానవణ్ణనా
ఉచ్చమిదం మణిథూణన్తి ఫలదాయకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రఞ్ఞో బిమ్బిసారస్స అకాలే అమ్బఫలాని పరిభుఞ్జితుం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జి. సో ఆరామపాలం ఆహ – ‘‘మయ్హం ఖో, భణే, అమ్బఫలేసు ఇచ్ఛా ఉప్పన్నా, తస్మా అమ్బాని మే ఆనేత్వా దేహీ’’తి. ‘‘దేవ, నత్థి అమ్బేసు అమ్బఫలం, అపిచాహం తథా కరోమి, సచే దేవో కిఞ్చి కాలం ఆగమేతి, యథా అమ్బా న చిరస్సేవ ఫలం గణ్హన్తీ’’తి. ‘‘సాధు, భణే, తథా కరోహీ’’తి. ఆరామపాలో ఆరామం గన్త్వా అమ్బరుక్ఖమూలేసు పంసుం అపనేత్వా తాదిసం పంసుం ఆకిరి, తాదిసఞ్చ ఉదకం ఆసిఞ్చి, యథా న చిరస్సేవ అమ్బరుక్ఖా సచ్ఛిన్నపత్తా అహేసుం. అథ నం పంసుం అపనేత్వా ఫారుసకకసటమిస్సకం పాకతికం పంసుం ఆకిరిత్వా సాధుకం ఉదకం అదాసి. తదా అమ్బరుక్ఖా న చిరేనేవ కోరకితా పల్లవితా కుటమలకజాతా హుత్వా పుప్ఫింసు, అథ సలాటుకజాతా హుత్వా ఫలాని గణ్హింసు. తత్థేకస్మిం అమ్బరుక్ఖే పఠమతరం చత్తారి ఫలాని మనోసిలాచుణ్ణపిఞ్జరవణ్ణాని సమ్పన్నగన్ధరసాని పరిణతాని అహేసుం.
సో తాని గహేత్వా ‘‘రఞ్ఞో దస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం పిణ్డాయ చరమానం దిస్వా చిన్తేసి ‘‘ఇమాని అమ్బాని అగ్గఫలభూతాని ఇమస్స అయ్యస్స దస్సామి, కామం మం రాజా హనతు వా పబ్బాజేతు వా, రఞ్ఞో హి దిన్నే దిట్ఠధమ్మే పూజామత్తం అప్పమత్తకం ఫలం, అయ్యస్స దిన్నే పన దిట్ఠధమ్మికమ్పి సమ్పరాయికమ్పి అపరిమాణం ఫలం భవిస్సతీ’’తి. ఏవం పన చిన్తేత్వా తాని ఫలాని థేరస్స దత్వా రాజానం ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో తమత్థం ఆరోచేసి. తం సుత్వా రాజా రాజపురిసే ఆణాపేసి ‘‘వీమంసథ తావ, భణే, యథాయం ఆహా’’తి. థేరో పన తాని ఫలాని భగవతో ఉపనామేసి. భగవా తేసు ఏకం సారిపుత్తత్థేరస్స, ఏకం మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స, ఏకం మహాకస్సపత్థేరస్స దత్వా ఏకం అత్తనా పరిభుఞ్జి. పురిసా తం పవత్తిం రఞ్ఞో ఆరోచేసుం.
రాజా తం సుత్వా ‘‘ధీరో వతాయం పురిసో, యో అత్తనో జీవితమ్పి పరిచ్చజిత్వా పుఞ్ఞపసుతో అహోసి, అత్తనో పరిస్సమఞ్చ ఠానగతమేవ అకాసీ’’తి తుట్ఠచిత్తో తస్స ఏకం గామవరం వత్థాలఙ్కారాదీని చ దత్వా ‘‘యం తయా భణే అమ్బఫలదానేన పుఞ్ఞం పసుతం, తతో మే పత్తిం దేహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘దేమి, దేవ, యథాసుఖం పత్తిం గణ్హాహీ’’తి అవోచ. ఆరామపాలో అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు ఉప్పజ్జి, తస్స సోళసయోజనికం కనకవిమానం నిబ్బత్తి సత్తసతకూటాగారపటిమణ్డితం. తం దిస్వా ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పుచ్ఛి –
౧౦౬౦. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో సోళస యోజనాని;
కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా సుభా.
౧౦౬౧. ‘‘తత్థచ్ఛసి పివసి ఖాదసి చ, దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం;
అట్ఠట్ఠకా సిక్ఖితా సాధురూపా, దిబ్బా చ కఞ్ఞా తిదసచరా ఉళారా;
నచ్చన్తి గాయన్తి పమోదయన్తి.
౧౦౬౨. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౦౬౩. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౬౪. ‘‘ఫలదాయీ ఫలం విపులం లభతి, దదముజుగతేసు పసన్నమానసో;
సో హి పమోదతి సగ్గగతో తిదివే, అనుభోతి చ పుఞ్ఞఫలం విపులం.
౧౦౬౫. ‘‘తవేవాహం మహాముని, అదాసిం చతురో ఫలే.
౧౦౬౬. ‘‘తస్మా హి ఫలం అలమేవ దాతుం, నిచ్చం మనుస్సేన సుఖత్థికేన;
దిబ్బాని వా పత్థయతా సుఖాని, మనుస్ససోభగ్గతమిచ్ఛతా వా.
౧౦౬౭. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. – సోపిస్స బ్యాకాసి;
౧౦౬౧. తత్థ అట్ఠట్ఠకాతి ఏకేకస్మిం కూటాగారే అట్ఠట్ఠకా చతుసట్ఠిపరిమాణా. సాధురూపాతి రూపసమ్పత్తియా చ సీలాచారసమ్పత్తియా చ సిక్ఖాసమ్పత్తియా చ సున్దరసభావా. దిబ్బా చ కఞ్ఞాతి దేవచ్ఛరాయో. తిదసచరాతి తిదసేసు సుఖాచారా సుఖవిహారినియో. ఉళారాతి ఉళారవిభవా.
౧౦౬౪. ఫలదాయీతి అత్తనా అమ్బఫలస్స దిన్నత్తా అత్తానం సన్ధాయ వదతి. ఫలన్తి పుఞ్ఞఫలం. విపులన్తి మహన్తం లభతి మనుస్సలోకే పతిట్ఠితోతి అధిప్పాయో. దదన్తి దదన్తో దానహేతు. ఉజుగతేసూతి ఉజుపటిపన్నేసు. సగ్గగతోతి ఉప్పజ్జనవసేన సగ్గం గతో, తత్థాపి తిదివే తావతింసభవనే అనుభోతి చ పుఞ్ఞఫలం విపులం యథాహం, ఏవం అఞ్ఞోపీతి అత్థో.
౧౦౬౬. తస్మాతి యస్మా చతున్నం ఫలానం దానమత్తేన ఈదిసీ సమ్పత్తి అధిగతా, తస్మా. అలమేవ యుత్తమేవ. నిచ్చన్తి సబ్బకాలం. దిబ్బానీతి దేవలోకపరియాపన్నాని. మనుస్ససోభగ్గతన్తి మనుస్సేసు సుభగభావం. సేసం వుత్తనయమేవ.
ఫలదాయకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. పఠమఉపస్సయదాయకవిమానవణ్ణనా
చన్దో యథా విగతవలాహకే నభేతి ఉపస్సయదాయకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు గామకావాసే వస్సం వసిత్వా వుత్థవస్సో పవారేత్వా భగవన్తం వన్దితుం రాజగహం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే సాయం అఞ్ఞతరం గామం పవిసిత్వా వసనట్ఠానం పరియేసన్తో అఞ్ఞతరం ఉపాసకం దిస్వా పుచ్ఛి – ‘‘ఉపాసక, ఇమస్మిం గామే అత్థి కిఞ్చి పబ్బజితానం వసనయోగ్గట్ఠాన’’న్తి. ఉపాసకో పసన్నచిత్తో గేహం గన్త్వా భరియాయ సద్ధిం మన్తేత్వా థేరస్స వసనయోగ్గం ఠానం పరిచ్ఛిన్దిత్వా తత్థ ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా పాదోదకం పాదపీఠం ఉపట్ఠపేత్వా థేరం పవేసేత్వా తస్మిం పాదే ధోవన్తే పదీపం ఉజ్జాలేత్వా మఞ్చే పచ్చత్థరణాని పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. స్వాతనాయ చ నిమన్తేత్వా థేరస్స దుతియదివసే భోజేత్వా పానకత్థాయ గుళపిణ్డఞ్చ దత్వా థేరం గచ్ఛన్తం అనుగన్త్వా నివత్తి. సో అపరేన సమయేన సహ భరియాయ కాలం కత్వా తావతింసభవనే ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ద్వీహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౦౬౯. ‘‘చన్దో యథా విగతవలాహకే నభే, ఓభాసయం గచ్ఛతి అన్తలిక్ఖే;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౦౭౦. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో, మనుస్సభూతో కిమకాసి పుఞ్ఞం;
కేనాసి ఏవం జలితానుభావో, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సో దేవపుత్తో ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౦౭౧. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౭౨. ‘‘అహఞ్చ భరియా చ మనుస్సలోకే, ఉపస్సయం అరహతో అదమ్హ;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తా, సక్కచ్చ దానం విపులం అదమ్హ.
౧౦౭౩. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే… వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
తత్థ గాథాసు యం వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ;
పఠమఉపస్సయదాయకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. దుతియఉపస్సయదాయకవిమానవణ్ణనా
సూరియో యథా విగతవలాహకే నభేతి దుతియఉపస్సయదాయకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ గామకావాసే వస్సం వసిత్వా భగవన్తం దస్సనాయ రాజగహం ఉద్దిస్స గచ్ఛన్తా సాయం అఞ్ఞతరం గామం సమ్పాపుణింసు. సేసం అనన్తరవిమానసదిసమేవ.
౧౦౭౫. ‘‘సూరియో యథా విగతవలాహకే నభే…పే….
(యథా పురిమవిమానం, తథా విత్థారేతబ్బం;)
౧౦౭౯. ‘‘వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
తత్థ గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి;
దుతియఉపస్సయదాయకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. భిక్ఖాదాయకవిమానవణ్ణనా
ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానన్తి భిక్ఖాదాయకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అద్ధానమగ్గపటిపన్నో అఞ్ఞతరం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో ఏకస్స ఘరద్ధారే అట్ఠాసి. తత్థ అఞ్ఞతరో పురిసో ధోతహత్థపాదో ‘‘భుఞ్జిస్సామీ’’తి నిసిన్నో భోజనం ఉపనేత్వా పాతియా పక్ఖిత్తే తం భిక్ఖుం దిస్వా పాతియా భత్తం తస్స భిక్ఖునో పత్తే ఆకిరన్తో తేన ‘‘ఏకదేసమేవ దేహీ’’తి వుత్తోపి సబ్బమేవ ఆకిరి. సో భిక్ఖు అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సో పురిసో ‘‘ఛాతజ్ఝత్తస్స భిక్ఖునో మయా అభుఞ్జిత్వా భత్తం దిన్న’’న్తి అనుస్సరన్తో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిలభి. సో అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానత్థేరో దేవచారికం చరన్తో మహతియా దేవిద్ధియా విరోచమానం దిస్వా ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౦౮౧. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో ద్వాదస యోజనాని;
కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా సుభా.
౧౦౮౨. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సోపి తస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౦౮౩. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౮౪. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, దిస్వాన భిక్ఖుం తసితం కిలన్తం;
ఏకాహం భిక్ఖం పటిపాదయిస్సం, సమఙ్గి భత్తేన తదా అకాసిం.
౧౦౮౫. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే… వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౦౮౪. తత్థ ఏకాహం భిక్ఖన్తి ఏకం అహం భిక్ఖామత్తం, ఏకం భత్తవడ్ఢితకన్తి అత్థో. పటిపాదయిస్సన్తి పటిపాదేసిం అదాసిం. సమఙ్గి భత్తేనాతి భత్తేన సమఙ్గీభూతం, లద్ధభిక్ఖన్తి అత్థో. ఏవం మహాథేరో తేన దేవపుత్తేన అత్తనో సుచరితకమ్మే పకాసితే సపరివారస్స తస్స ధమ్మం దేసేత్వా మనుస్సలోకమాగతో, తం పవత్తిం సమ్మాసమ్బుద్ధస్స కథేసి. సత్థా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తమహాజనస్స ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.
భిక్ఖాదాయకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. యవపాలకవిమానవణ్ణనా
ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానన్తి యవపాలకవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే. తేన సమయేన రాజగహే అఞ్ఞతరో దుగ్గతదారకో యవఖేత్తం రక్ఖతి. సో ఏకదివసం పాతరాసత్థాయ కుమ్మాసం లభిత్వా ‘‘ఖేత్తం గన్త్వా భుఞ్జిస్సామీ’’తి తం కుమ్మాసం గహేత్వా యవఖేత్తం గన్త్వా రుక్ఖమూలే నిసీది. తస్మిం ఖణే అఞ్ఞతరో ఖీణాసవత్థేరో మగ్గప్పటిపన్నో ఉపకట్ఠే కాలే తం ఠానం పత్వా యవపాలకేన నిసిన్నం రుక్ఖమూలం ఉపసఙ్కమి. యవపాలకో వేలం ఓలోకేత్వా ‘‘కచ్చి, భన్తే, ఆహారో లద్ధో’’తి ఆహ. థేరో తుణ్హీ అహోసి. సో అలద్ధభావం ఞత్వా ‘‘భన్తే, ఉపకట్ఠా వేలా, పిణ్డాయ చరిత్వా భుఞ్జితుం న సక్కా, మయ్హం అనుకమ్పాయ ఇమం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జథా’’తి వత్వా థేరస్స తం కుమ్మాసం అదాసి. థేరో తం అనుకమ్పన్తో తస్స పస్సన్తస్సేవ తం పరిభుఞ్జిత్వా అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సోపి దారకో ‘‘సుదిన్నం వత మయా ఈదిసస్స కుమ్మాసదానం దదన్తేనా’’తి చిత్తం పసాదేత్వా అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసభవనే వుత్తనయేనేవ విమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానత్థేరో ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౦౮౭. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సోపి తస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౦౮౯. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౯౦. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, అహోసిం యవపాలకో;
అద్దసం విరజం భిక్ఖుం, విప్పసన్నమనావిలం.
౧౦౯౧. ‘‘తస్స అదాసహం భాగం, పసన్నో సేహి పాణిభి;
కుమ్మాసపిణ్డం దత్వాన, మోదామి నన్దనే వనే.
౧౦౯౨. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
తత్థ గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి.
యవపాలకవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. పఠమకుణ్డలీవిమానవణ్ణనా
అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థోతి కుణ్డలీవిమానం. తస్స కా ఉపత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన ద్వే అగ్గసావకా సపరివారా కాసీసు చారికం చరన్తా సూరియత్థఙ్గమనవేలాయం అఞ్ఞతరం విహారం పాపుణింసు. తం పవత్తిం సుత్వా తస్స విహారస్స గోచరగామే అఞ్ఞతరో ఉపాసకో థేరే ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా పాదధోవనం పాదబ్భఞ్జనతేలం మఞ్చపీఠం పచ్చత్థరణం పదీపియఞ్చ ఉపనేత్వా స్వాతనాయ చ నిమన్తేత్వా దుతియదివసే మహాదానం పవత్తేసి, థేరా తస్స అనుమోదనం వత్వా పక్కమింసు. సో అపరేన సమయేన కాలం కత్వా తావతింసేసు ద్వాదసయోజనికే కనకవిమానే నిబ్బత్తి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానత్థేరో ఇమాహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి –
౧౦౯౪. ‘‘అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థో, సుకుణ్డలీ కప్పితకేసమస్సు;
ఆముత్తహత్థాభరణో యసస్సీ, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.
౧౦౯౫. ‘‘దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం, అట్ఠట్ఠకా సిక్ఖితా సాధురూపా;
దిబ్బా చ కఞ్ఞా తిదసచరా ఉళారా, నచ్చన్తి గాయన్తి పమోదయన్తి.
౧౦౯౬. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
సోపి తస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –
౧౦౯౭. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౦౯౮. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, దిస్వాన సమణే సీలవన్తే;
సమ్పన్నవిజ్జాచరణే యసస్సీ, బహుస్సుతే తణ్హక్ఖయూపపన్నే;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౦౯౯. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
౧౦౯౪. తత్థ సుకుణ్డలీతి సున్దరేహి కుణ్డలేహి అలఙ్కతకణ్ణో. ‘‘సకుణ్డలీ’’తిపి పాఠో, సదిసం కుణ్డలం సకుణ్డలం, తం అస్స అత్థీతి సకుణ్డలీ, యుత్తకుణ్డలీ అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ తుయ్హఞ్చ అనుచ్ఛవికకుణ్డలీతి అత్థో. కప్పితకేసమస్సూతి సమ్మాకప్పితకేసమస్సు. ఆముత్తహత్థాభరణోతి పటిముక్కఅఙ్గులియాదిహత్థాభరణో.
౧౦౯౮. తణ్హక్ఖయూపపన్నేతి తణ్హక్ఖయం అరహత్తం, నిబ్బానమేవ వా ఉపగతే, అధిగతవన్తేతి అత్థో. సేసం వుత్తనయమేవ.
పఠమకుణ్డలీవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. దుతియకుణ్డలీవిమానవణ్ణనా
అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థోతి దుతియకుణ్డలీవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన సమయేన ద్వే అగ్గసావకా కాసీసు జనపదచారికం చరన్తాతిఆది సబ్బం అనన్తరసదిసమేవ.
౧౧౦౧. ‘‘అలఙ్కతో మల్యధరో సువత్థో, సుకుణ్డలీ కప్పితకేసమస్సు;
ఆముత్తహత్థాభరణో యసస్సీ, దిబ్బే విమానమ్హి యథాపి చన్దిమా.
౧౧౦౨. ‘‘దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం;
అట్ఠట్ఠకా సిక్ఖితా సాధురూపా;
దిబ్బా చ కఞ్ఞా తిదసచరా ఉళారా, నచ్చన్తి గాయన్తి పమోదయన్తి.
౧౧౦౩. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. – పుచ్ఛి;
౧౧౦౪. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౦౫. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, దిస్వాన సమణే సాధురూపే;
సమ్పన్నవిజ్జాచరణే యసస్సీ, బహుస్సుతే సీలవన్తే పసన్నే;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౧౦౬. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.
గాథాసుపి అపుబ్బం నత్థి.
దుతియకుణ్డలీవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. (ఉత్తర) పాయాసివిమానవణ్ణనా
యా దేవరాజస్స సభా సుధమ్మాతి ఉత్తరవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి పరినిబ్బుతే ధాతువిభాగే చ కతే తత్థ తత్థ థూపేసు పతిట్ఠాపియమానేసు ధమ్మవినయం సఙ్గాయితుం ఉచ్చినిత్వా గహితేసు మహాకస్సపప్పముఖేసు మహాథేరేసు యావ వస్సూపగమనా అఞ్ఞేసు చ థేరేసు అత్తనో అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం తత్థ తత్థ వసన్తేసు ఆయస్మా కుమారకస్సపో పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం సేతబ్యనగరం గన్త్వా సింసపావనే వసి. అథ పాయాసి రాజఞ్ఞో థేరస్స తత్థ వసనభావం సుత్వా మహతా జనకాయేన పరివుతో తం ఉపసఙ్కమిత్వా పటిసన్థారం కత్వా నిసిన్నో అత్తనో దిట్ఠిగతం పవేదేసి. అథ నం థేరో చన్దిమసూరియూదాహరణాదీహి పరలోకస్స అత్థిభావం పకాసేన్తో అనేకవిహితహేతూపమాలఙ్కతం దిట్ఠిగణ్ఠివినివేఠనం నానానయవిచిత్తం పాయాసిసుత్తం (దీ. ని. ౨.౪౦౬ ఆదయో) దేసేత్వా తం దిట్ఠిసమ్పదాయం పతిట్ఠాపేసి.
సో విసుద్ధదిట్ఠికో హుత్వా సమణబ్రాహ్మణకపణద్ధికాదీనం దానం దేన్తో అనుళారజ్ఝాసయతాయ లూఖం అదాసి ఘాసచ్ఛాదనమత్తం కణాజకం బిలఙ్గదుతియం సాణాని చ వత్థాని. ఏవం పన అసక్కచ్చదానం దత్వా కాయస్స భేదా హీనకాయం ఉపపజ్జి చాతుమహారాజికానం సహబ్యతం. తస్స పన కిచ్చాకిచ్చేసు యుత్తప్పయుత్తో ఉత్తరో నామ మాణవో అహోసి దానే బ్యావటో. సో సక్కచ్చదానం దత్వా తావతింసకాయం ఉపపన్నో, తస్స ద్వాదసయోజనికం విమానం నిబ్బత్తి. సో కతఞ్ఞుతం విభావేన్తో సహ విమానేన కుమారకస్సపత్థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా విమానతో ఓరుయ్హ పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. తం థేరో –
౧౧౦౮. ‘‘యా దేవరాజస్స సభా సుధమ్మా, యత్థచ్ఛతి దేవసఙ్ఘో సమగ్గో;
తథూపమం తుయ్హమిదం విమానం, ఓభాసయం తిట్ఠతి అన్తలిక్ఖే.
౧౧౦౯. ‘‘దేవిద్ధిపత్తోసి మహానుభావో…పే…
వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. – గాథాహి పటిపుచ్ఛి;
౧౧౧౦. ‘‘సో దేవపుత్తో అత్తమనో…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.
౧౧౧౧. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతో, రఞ్ఞో పాయాసిస్స అహోసిం మాణవో;
లద్ధా ధనం సంవిభాగం అకాసిం, పియా చ మే సీలవన్తో అహేసుం;
అన్నఞ్చ పానఞ్చ పసన్నచిత్తో, సక్కచ్చ దానం విపులం అదాసిం.
౧౧౧౨. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…
వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –
సో దేవపుత్తో తస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి.