౯. పీతవిమానవణ్ణనా

పీతవత్థే పీతధజేతి పీతవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి పరినిబ్బుతే రఞ్ఞా అజాతసత్తునా అత్తనా పటిలద్ధా భగవతో సరీరధాతుయో గహేత్వా థూపే చ మహే చ కతే రాజగహవాసినీ అఞ్ఞతరా ఉపాసికా పాతోవ కతసరీరపటిజగ్గనా ‘‘సత్థు థూపం పూజేస్సామీ’’తి యథాలద్ధాని చత్తారి కోసాతకీపుప్ఫాని గహేత్వా సద్ధావేగేన సముస్సాహితమానసా మగ్గపరిస్సయం అనుపధారేత్వావ థూపాభిముఖీ గచ్ఛతి. అథ నం తరుణవచ్ఛా గావీ అభిధావన్తీ వేగేన ఆపతిత్వా సిఙ్గేన పహరిత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. సా తావదేవ తావతింసభవనే నిబ్బత్తన్తీ సక్కస్స దేవరఞ్ఞో ఉయ్యానకీళాయ గచ్ఛన్తస్స పరివారభూతానం అడ్ఢతియానం నాటకకోటీనం మజ్ఝే అత్తనో సరీరపభాయ తా సబ్బా అభిభవన్తీ సహ రథేన పాతురహోసి. తం దిస్వా సక్కో దేవరాజా విమ్హితచిత్తో అచ్ఛరియబ్భుతజాతో ‘‘కీదిసేన ను ఖో ఓళారికేన కమ్మునా అయం ఏదిసిం సుమహతిం దేవిద్ధిముపాగతా’’తి తం ఇమాహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౭౯౫. ‘‘పీతవత్థే పీతధజే, పీతాలఙ్కారభూసితే;

పీతచన్దనలిత్తఙ్గే, పీతఉప్పలమాలినీ.

౭౯౬. ‘‘పీతపాసాదసయనే, పీతాసనే పీతభాజనే;

పీతఛత్తే పీతరథే, పీతస్సే పీతబీజనే.

౭౯౭. ‘‘కిం కమ్మమకరీ భద్దే, పుబ్బే మానుసకే భవే;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి.

సాపిస్స ఇమాహి గాథాహి బ్యాకాసి –

౭౯౮. ‘‘కోసాతకీ నామ లతత్థి భన్తే, తిత్తికా అనభిచ్ఛితా;

తస్సా చత్తారి పుప్ఫాని, థూపం అభిహరిం అహం.

౭౯౯. ‘‘సత్థు సరీరముద్దిస్స, విప్పసన్నేన చేతసా;

నాస్స మగ్గం అవేక్ఖిస్సం, న తగ్గమనసా సతీ.

౮౦౦. ‘‘తతో మం అవధీ గావీ, థూపం అపత్తమానసం;

తఞ్చాహం అభిసఞ్చేయ్యం, భియ్యో నూన ఇతో సియా.

౮౦౧. ‘‘తేన కమ్మేన దేవిన్ద, మఘవా దేవకుఞ్జర;

పహాయ మానుసం దేహం, తవ సహబ్యమాగతా’’తి.

౭౯౫-౬. తత్థ పీతచన్దనలిత్తఙ్గేతి సువణ్ణవణ్ణేన చన్దనేన అనులిత్తసరీరే. పీతపాసాదసయనేతి సబ్బసోవణ్ణమయేన పాసాదేన సువణ్ణపరిక్ఖిత్తేహి సయనేహి చ సమన్నాగతే. ఏవం సబ్బత్థ హేట్ఠా ఉపరి చ పీతసద్దేన సువణ్ణమేవ గహితన్తి దట్ఠబ్బం.

౭౯౮. లతత్థీతి లతా అత్థి. భన్తేతి సక్కం దేవరాజానం గారవేన ఆలపతి. అనభిచ్ఛితాతి న అభికఙ్ఖితా.

౭౯౯. సరీరన్తి సరీరభూతం ధాతుం. అవయవే చాయం సముదాయవోహారో యథా ‘‘పటో డడ్ఢో, సముద్దో దిట్ఠో’’తి చ. అస్సాతి గోరూపస్స. మగ్గన్తి ఆగమనమగ్గం. న అవేక్ఖిస్సన్తి న ఓలోకయిం. కస్మా? న తగ్గమనసా సతీతి, తస్సం గావియం గతమనా ఠపితమనా న హోన్తీ, అఞ్ఞదత్థు భగవతో థూపగతమనా ఏవ సమానాతి అత్థో. ‘‘తదఙ్గమనసా సతీ’’తి చ పాఠో, తదఙ్గే తస్స భగవతో ధాతుయా అఙ్గే మనో ఏతిస్సాతి తదఙ్గమనసా. ఏవంభూతా అహం తదా తస్సా మగ్గం నావేక్ఖిస్సన్తి దస్సేతి.

౮౦౦. థూపం అపత్తమానసన్తి థూపం చేతియం అసమ్పత్తఅజ్ఝాసయం, మనసి భవోతి హి మానసో, అజ్ఝాసయో మనోరథో. ‘‘థూపం ఉపగన్త్వా పుప్ఫేహి పూజేస్సామీ’’తి ఉప్పన్నమనోరథస్స అసమ్పుణ్ణతాయ ఏవం వుత్తం. థూపం చేతియం పన పుప్ఫేహి పూజనచిత్తం సిద్ధమేవ, యేన సా దేవలోకే ఉప్పన్న. తఞ్చాహం అభిసఞ్చేయ్యన్తి తఞ్చే అహం అభిసఞ్చినేయ్యం, పుప్ఫపూజనేన హి పుఞ్ఞం అహం థూపం అభిగన్త్వా యథాధిప్పాయం పూజనేన సమ్మదేవ చినేయ్యం ఉపచినేయ్యన్తి అత్థో. భియ్యో నూన ఇతో సియాతి ఇతో యథాలద్ధసమ్పత్తితోపి భియ్యో ఉపరి ఉత్తరితరా సమ్పత్తి సియాతి మఞ్ఞేతి అత్థో.

౮౦౧. మఘవా దేవకుఞ్జరాతి ఆలపనం. తత్థ దేవకుఞ్జరాతి సబ్బబలపరక్కమాదివిసేసేహి దేవేసు కుఞ్జరసదిసో. సహబ్యన్తి సహభావం.

౮౦౨. ‘‘ఇదం సుత్వా తిదసాధిపతి, మఘవా దేవకుఞ్జరో;

తావతింసే పసాదేన్తో, మాతలిం ఏతదబ్రవీ’’తి. –

ఇదం ధమ్మసఙ్గాహకవచనం. తతో సక్కో మాతలిపముఖస్స దేవగణస్స ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి –

౮౦౩. ‘‘పస్స మాతలి అచ్ఛేరం, చిత్తం కమ్మఫలం ఇదం;

అప్పకమ్పి కతం దేయ్యం, పుఞ్ఞం హోతి మహప్ఫలం.

౮౦౪. ‘‘నత్థి చిత్తే పసన్నమ్హి, అప్పకా నామ దక్ఖిణా;

తథాగతే వా సమ్బుద్ధే, అథ వా తస్స సావకే.

౮౦౫. ‘‘ఏహి మాతలి అమ్హేపి, భియ్యో భియ్యో మహేమసే;

తథాగతస్స ధాతుయో, సుఖో పుఞ్ఞానముచ్చయో.

౮౦౬. ‘‘తిట్ఠన్తే నిబ్బుతే చాపి, సమే చిత్తే సమం ఫలం;

చేతోపణిధిహేతుహి, సత్తా గచ్ఛన్తి సుగ్గతిం.

౮౦౭. ‘‘బహూనం వత అత్థాయ, ఉప్పజ్జన్తి తథాగతా;

యత్థ కారం కరిత్వాన, సగ్గం గచ్ఛన్తి దాయకా’’తి.

౮౦౨. తత్థ పసాదేన్తోతి పసన్నే కరోన్తో, రతనత్తయే సద్ధం ఉప్పాదేన్తోతి అత్థో.

౮౦౩. చిత్తన్తి విచిత్తం అచిన్తేయ్యం. కమ్మఫలన్తి దేయ్యధమ్మస్స అనుళారత్తేపి ఖేత్తసమ్పత్తియా చ చిత్తసమ్పత్తియా చ ఉళారస్స పుఞ్ఞకమ్మస్స ఫలం పస్సాతి యోజనా. అప్పకమ్పి కతం దేయ్యం, పుఞ్ఞం హోతి మహప్ఫలన్తి ఏత్థ కతన్తి కారవసేన సక్కారవసేన ఆయతనే వినియుత్తం. దేయ్యన్తి దాతబ్బవత్థుం. పుఞ్ఞన్తి తథాపవత్తం పుఞ్ఞకమ్మం.

౮౦౪. ఇదాని యత్థ అప్పకమ్పి కతం పుఞ్ఞం మహప్ఫలం హోతి, తం పాకటం కత్వా దస్సేన్తో ‘‘నత్థి చిత్తే పసన్నమ్హీ’’తి గాథమాహ. తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

౮౦౫-౬. అమ్హేపీతి మయమ్పి. మహేమసేతి మహామసే పూజామసే. చేతోపణిధిహేతు హీతి అత్తనో చిత్తస్స సమ్మదేవ ఠపననిమిత్తం, అత్తసమ్మాపణిధానేనాతి అత్థో. తేనాహ భగవా –

‘‘న తం మాతాపితా కయిరా, అఞ్ఞే వాపి చ ఞాతకా;

సమ్మా పణిహితం చిత్తం, సేయ్యసో నం తతో కరే’’తి. (ధ. ప. ౪౩);

ఏవఞ్చ పన వత్వా సక్కో దేవానమిన్దో ఉయ్యానకీళాయ ఉస్సాహం పటిప్పస్సమ్భేత్వా తతోవ పటినివత్తిత్వా అత్తనా అభిణ్హం పూజనేయ్యట్ఠానభూతే చూళామణిచేతియే సత్తాహం పూజం అకాసి. అథ అపరేన సమయేన దేవచారికం గతస్స ఆయస్మతో నారదత్థేరస్స తం పవత్తిం గాథాహేవ కథేసి, థేరో ధమ్మసఙ్గాహకానం ఆరోచేసి, తే తథా నం సఙ్గహం ఆరోపేసున్తి.

పీతవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.