౩. నాగవిమానవణ్ణనా

అలఙ్కతా మణికఞ్చనాచితన్తి నాగవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తేన సమయేన బారాణసివాసినీ ఏకా ఉపాసికా సద్ధా పసన్నా సీలాచారసమ్పన్నా భగవన్తం ఉద్దిస్స వత్థయుగం వాయాపేత్వా సుపరిధోతం కారాపేత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో పాదమూలే ఠపేత్వా ఏవమాహ ‘‘పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే భగవా, ఇమం వత్థయుగం అనుకమ్పం ఉపాదాయ యం మమ అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. భగవా తం పటిగ్గహేత్వా తస్సా ఉపనిస్సయసమ్పత్తిం దిస్వా ధమ్మం దేసేసి, సా దేసనావసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా గేహం అగమాసి. సా న చిరస్సేవ కాలం కత్వా తావతింసేసు ఉప్పన్నా సక్కస్స దేవరాజస్స పియా అహోసి వల్లభా యసుత్తరా నామ నామేన. తస్సా పుఞ్ఞానుభావేన హేమజాలసఞ్ఛన్నో కుఞ్జరవరో నిబ్బత్తి, తస్స చ ఖన్ధే మణిమయో మణ్డపో, మజ్ఝే సుపఞ్ఞత్తరతనపల్లఙ్కో నిబ్బత్తి, ద్వీసు దన్తేసు చస్స కమలకువలయుజ్జలా రమణీయా ద్వే పోక్ఖరణియో పాతురహేసుం. తత్థ పదుమకణ్ణికాసు ఠితా దేవధీతా పగ్గహితపఞ్చఙ్గికతూరియా నచ్చన్తి చేవ గాయన్తి చ.

సత్థా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన సావత్థిం పత్వా తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ సా దేవతా అత్తనా అనుభుయ్యమానం దిబ్బసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా తస్సా కారణం ఉపధారేన్తీ ‘‘సత్థు వత్థయుగదానకారణ’’న్తి ఞత్వా సఞ్జాతసోమనస్సా భగవతి పసాదబహుమానా వన్దితుకామా అభిక్కన్తాయ రత్తియా హత్థిక్ఖన్ధవరగతా ఆకాసేన ఆగన్త్వా తతో ఓతరిత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ఏకమన్తం అట్ఠాసి. తం ఆయస్మా వఙ్గీసో భగవతో అనుఞ్ఞాయ ఇమాహి గాథాహి పుచ్ఛి –

౭౦౫. ‘‘అలఙ్కతా మణికఞ్చనాచితం, సోవణ్ణజాలచితం మహన్తం;

అభిరుయ్హ గజవరం సుకప్పితం, ఇధాగమా వేహాయసం అన్తలిక్ఖే.

౭౦౬. ‘‘నాగస్స దన్తేసు దువేసు నిమ్మితా, అచ్ఛోదకా పదుమినియో సుఫుల్లా;

పదుమేసు చ తూరియగణా పభిజ్జరే, ఇమా చ నచ్చన్తి మనోహరాయో.

౭౦౭. ‘‘దేవిద్ధిపత్తాసి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౭౦౫. తత్థ అలఙ్కతాతి సబ్బాభరణవిభూసితా. మణికఞ్చనాచితన్తి తేహి దిబ్బమానేహి మణిసువణ్ణేహి ఆచితం. సోవణ్ణజాలచితన్తి హేమజాలసఞ్ఛన్నం. మహన్తన్తి విపులం. సుకప్పితన్తి గమనసన్నాహవసేన సుట్ఠు సన్నద్ధం. వేహాయసన్తి వేహాయసభూతే హత్థిపిట్ఠే. అన్తలిక్ఖేతి ఆకాసే, ‘‘అలఙ్కతమణికఞ్చనాచిత’’న్తిపి పాఠో. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – దేవతే, త్వం సబ్బాలఙ్కారేహి అలఙ్కతా అలఙ్కతమణికఞ్చనాచితం, అతివియ దిబ్బమానేహి మణీహి కఞ్చనేహి చ అలఙ్కరణవసేన ఖచితం, హేమజాలేహి కుమ్భాలఙ్కారాదిభేదేహి హత్థాలఙ్కారేహి చితం ఆముత్తం మహన్తం అతివియ బ్రహన్తం ఉత్తమం గజం ఆరుయ్హ హత్థిపిట్ఠియా నిసిన్నా ఆకాసేనేవ ఇధ అమ్హాకం సన్తికం ఆగతాతి.

౭౦౬. నాగస్స దన్తేసు దువేసు నిమ్మితాతి ఏరావణస్స వియ నాగరాజస్స ఇమస్స ద్వీసు దన్తేసు ద్వే పోక్ఖరణియో సుచరితసిప్పినా సుట్ఠు విరచితా. తూరియగణాతి పఞ్చఙ్గికతూరియసమూహా. పభిజ్జరేతి ద్వాదసన్నం లయభేదానం వసేన పభేదం గచ్ఛన్తి. ‘‘పవజ్జరే’’తి చ పఠన్తి, పకారేహి వాదీయన్తీతి అత్థో.

ఏవం థేరేన పుట్ఠా దేవతా ఇమాహి గాథాహి విస్సజ్జేసి –

౭౦౮. ‘‘బారాణసియం ఉపసఙ్కమిత్వా, బుద్ధస్సహం వత్థయుగం అదాసిం;

పాదాని వన్దిత్వా ఛమా నిసీదిం, విత్తా చహం అఞ్జలికం అకాసిం.

౭౦౯. ‘‘బుద్ధో చ మే కఞ్చనసన్నిభత్తచో, అదేసయి సముదయదుక్ఖనిచ్చతం;

అసఙ్ఖతం దుక్ఖనిరోధసస్సతం, మగ్గం అదేసయి యతో విజానిసం.

౭౧౦. ‘‘అప్పాయుకీ కాలకతా తతో చుతా, ఉపపన్నా తిదసగణం యసస్సినీ;

సక్కస్సహం అఞ్ఞతరా పజాపతి, యసుత్తరా నామ దిసాసు విస్సుతా’’తి.

౭౦౮-౯. తత్థ ఛమాతి భూమియం. భుమ్మత్థే హి ఇదం పచ్చత్తవచనం. విత్తాతి తుట్ఠా. యతోతి యతో సత్థు సాముక్కంసికధమ్మదేసనతో. విజానిసన్తి చత్తారి అరియసచ్చాని పటివిజ్ఝిం.

౭౧౦. అప్పాయుకీతి ‘‘ఈదిసం నామ ఉళారం పుఞ్ఞం కత్వా న తయా ఏతస్మిం దుక్ఖబహులే మనుస్సత్తభావే ఏవం ఠాతబ్బ’’న్తి సఞ్జాతాభిసన్ధినా వియ పరిక్ఖయం గతేన కమ్మునా అప్పాయుకా సమానా. అఞ్ఞతరా పజాపతీతి సోళససహస్సానం మహేసీనం అఞ్ఞతరా. దిసాసు విస్సుతాతి ద్వీసు దేవలోకేసు సబ్బదిసాసు పాకటా పఞ్ఞాతా. సేసం వుత్తనయమేవ.

నాగవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.