౬. సోణదిన్నావిమానవణ్ణనా

అభిక్కన్తేన వణ్ణేనాతి సోణదిన్నావిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన చ సమయేన నాళన్దాయం సోణదిన్నా నామ ఏకా ఉపాసికా సద్ధా పసన్నా భిక్ఖూనం చతూహి పచ్చయేహి సక్కచ్చం ఉపట్ఠహన్తీ సువిసుద్ధనిచ్చసీలా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథమ్పి ఉపవసతి. సా ధమ్మసవనసప్పాయం పటిలభిత్వా ఉపనిస్సయసమ్పన్నతాయ చతుసచ్చకమ్మట్ఠానం పరిబ్రూహన్తీ సోతాపన్నా అహోసి. అథ అఞ్ఞతరేన రోగేన ఫుట్ఠా కాలం కత్వా తావతింసేసు ఉప్పజ్జి. తం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో –

౨౧౭. ‘‘అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, యా త్వం తిట్ఠసి దేవతే;

ఓభాసేన్తీ దిసా సబ్బా, ఓసధీ వియ తారకా.

౨౧౮. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, కేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౨౧౯. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

ఇమాహి తీహి గాథాహి పటిపుచ్ఛి.

౨౨౦. ‘‘సా దేవతా అత్తమనా, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితా;

పఞ్హం పుట్ఠా వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.

౨౨౧-౨౨౬. ‘‘సోణదిన్నాతి మం అఞ్ఞంసు…పే… గోతమస్స యసస్సినో.

౨౨౭. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే… వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

దేవతా బ్యాకాసి. తం సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

సోణదిన్నావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭.ఉపోసథావిమానవణ్ణనా

అభిక్కన్తేన వణ్ణేనాతి ఉపోసథావిమానం. ఇధ అట్ఠుప్పత్తియం సాకేతే ఉపోసథా నామ ఏకా ఉపాసికాతి అయమేవ విసేసో, సేసం అనన్తరవిమానసదిసం. తేన వుత్తం –

౨౨౯-౨౩౧. ‘‘అభిక్కన్తేన వణ్ణేన…పే…

వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౨౩౨. ‘‘సా దేవతా అత్తమనా…పే… యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.

౨౩౩-౨౩౮. ‘‘ఉపోసథాతి మం అఞ్ఞంసు, సాకేతాయం ఉపాసికా…పే…

ఉపాసికా చక్ఖుమతో, గోతమస్స యసస్సినో.

౨౩౯. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…

వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

దేవతా బ్యాకాసి. పున అత్తనో ఏకం దోసం దస్సేన్తీ –

౨౪౧. ‘‘అభిక్ఖణం నన్దనం సుత్వా, ఛన్దో మే ఉదపజ్జథ;

తత్థ చిత్తం పణిధాయ, ఉపపన్నామ్హి నన్దనం.

౨౪౨. ‘‘నాకాసిం సత్థు వచనం, బుద్ధస్సాదిచ్చబన్ధునో;

హీనే చిత్తం పణిధాయ, సామ్హి పచ్ఛానుతాపినీ’’తి. – ద్వే గాథా అభాసి;

౨౩౩. తత్థ ఉపోసథాతి మం అఞ్ఞంసూతి ‘‘ఉపోసథా’’తి ఇమినా నామేన మం మనుస్సా జానింసు. సాకేతాయన్తి సాకేతనగరే.

౨౪౧. అభిక్ఖణన్తి అభిణ్హం. నన్దనం సుత్వాతి ‘‘తావతింసభవనే నన్దనవనం నామ ఏదిసఞ్చ ఏదిసఞ్చా’’తి తత్థ నానావిధం దిబ్బసమ్పత్తిం సుత్వా. ఛన్దోతి తన్నిబ్బత్తకపుఞ్ఞకమ్మస్స కారణభూతో కుసలచ్ఛన్దో, తత్రూపపత్తియా పత్థనాభూతో తణ్హాఛన్దో వా. ఉదపజ్జథాతి ఉప్పజ్జిత్థ. తత్థాతి తావతింసభవనే, నన్దనాపదేసేనపి హి తం దేవలోకం వదతి. ఉపపన్నామ్హీతి ఉప్పన్నా నిబ్బత్తా అమ్హి.

౨౪౨. నాకాసిం సత్థు వచనన్తి ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అప్పమత్తకమ్పి భవం వణ్ణేమీ’’తిఆదినా (అ. ని. ౧.౩౨౦-౩౨౧) సత్థారా వుత్తవచనం న కరిం, భవేసు ఛన్దరాగం న పజహిన్తి అత్థో. ఆదిచ్చో గోతమగోత్తో, భగవాపి గోతమగోత్తోతి సగోత్తతాయ వుత్తం ‘‘బుద్ధస్సాదిచ్చబన్ధునో’’తి. అథ వా ఆదిచ్చస్స బన్ధు ఆదిచ్చబన్ధు, భగవా. తం పటిచ్చ తస్స అరియాయ జాతియా జాతత్తా ఆదిచ్చో వా బన్ధు ఏతస్స ఓరసపుత్తభావతోతి ఆదిచ్చబన్ధు, భగవా. తథా హి వుత్తం –

‘‘యో అన్ధకారే తమసీ పభఙ్కరో, వేరోచనో మణ్డలీ ఉగ్గతేజో;

మా రాహు గిలీ చరమన్తలిక్ఖే, పజం మమం రాహు పముఞ్చ సూరియ’’న్తి. (సం. ని. ౧.౯౧);

హీనేతి లామకే. అత్తనో భవాభిరతిం సన్ధాయ వదతి. సామ్హీతి సా అమ్హి.

ఏవం తాయ దేవతాయ భవాభిరతినిమిత్తే ఉప్పన్నవిప్పటిసారే పవేదితే థేరో భవస్స పరిచ్ఛిన్నాయుభావవిభావనముఖేన ఆయతిం మనుస్సత్తభావే ఠత్వా వట్టదుక్ఖస్స సమతిక్కమో కాతుం సుకరో, సబ్బసో ఖీణాసవభావో నామ మహానిసంసోతి చ సమస్సాసేతుం –

౨౪౩. ‘‘కీవ చిరం విమానమ్హి, ఇధ వచ్ఛసుపోసథే;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, యది జానాసి ఆయునో’’తి. –

గాథమాహ. పున సా –

౨౪౪. ‘‘సట్ఠి వస్ససహస్సాని, తిస్సో చ వస్సకోటియో;

ఇధ ఠత్వా మహాముని, ఇతో చుతా గమిస్సామి;

మనుస్సానం సహబ్యత’’న్తి. – ఆహ;

పున థేరో –

౨౪౫. ‘‘మా త్వం ఉపోసథే భాయి, సమ్బుద్ధేనాసి బ్యాకతా;

సోతాపన్నా విసేసయి, పహీనా తవ దుగ్గతీ’’తి. –

ఇమాయ గాథాయ సముత్తేజేసి.

౨౪౩-౪. తత్థ కీవ చిరన్తి కిత్తకం అద్ధానం. ఇధాతి ఇమస్మిం దేవలోకే, ఇధ వా విమానస్మిం. ఆయు నోతి ఆయు, నోతి నిపాతమత్తం. ఆయునో వా చిరాచిరభావం, అథ వా యది జానాసి ఆయునోతి అత్థో. మహామునీతి థేరం ఆలపతి.

౨౪౫. మా త్వం ఉపోసథే భాయీతి భద్దే ఉపోసథే త్వం మా భాయి. కస్మా? యస్మా సమ్బుద్ధేనాసి బ్యాకతా. కిన్తి? సోతాపన్నా విసేసయీతి. మగ్గఫలసఞ్ఞితం విసేసం యాతా అధిగతా, తస్మా పహీనా తవ సబ్బాపి దుగ్గతీతి ఇమమ్పి విసేసం యాతాతి విసేసయి. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఉపోసథావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.