౯. దీపవిమానవణ్ణనా

అభిక్కన్తేన వణ్ణేనాతి దీపవిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవతి సావత్థియం విహరన్తే ఉపోసథదివసే సమ్బహులా ఉపాసకా ఉపోసథికా హుత్వా పురేభత్తం యథావిభవం దానం దత్వా కాలస్సేవ భుఞ్జిత్వా సుద్ధవత్థనివత్థా సుద్ధుత్తరాసఙ్గా గన్ధమాలాదిహత్థా పచ్ఛాభత్తం విహారం గన్త్వా మనోభావనీయే భిక్ఖూ పయిరుపాసిత్వా సాయన్హే ధమ్మం సుణన్తి. విహారేయేవ వసితుకామానం తేసం ధమ్మం సుణన్తానంయేవ సూరియో అత్థఙ్గతో, అన్ధకారో జాతో. తత్థేకా అఞ్ఞతరా ఇత్థీ ‘‘ఇదాని దీపాలోకం కాతుం యుత్త’’న్తి చిన్తేత్వా అత్తనో గేహతో పదీపేయ్యం ఆహరాపేత్వా పదీపం ఉజ్జాలేత్వా ధమ్మాసనస్స పురతో ఠపేత్వా ధమ్మం సుణి. సా తేన పదీపదానేన అత్తమనా పీతిసోమనస్సజాతా హుత్వా వన్దిత్వా అత్తనో గేహం గతా. సా అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసభవనే జోతిరసవిమానే నిబ్బత్తి. సరీరసోభా పనస్సా అతివియ పభస్సరా అఞ్ఞే దేవే అభిభవిత్వా దస దిసా ఓభాసయమానా తిట్ఠతి. అథేకదివసం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో దేవచారికం చరన్తోతి సబ్బం హేట్ఠా ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం. ఇధ పన –

౭౫. ‘‘అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, యా త్వం తిట్ఠసి దేవతే;

ఓభాసేన్తీ దిసా సబ్బా, ఓసధీ వియ తారకా.

౭౬. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, కేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౭౭. ‘‘కేన త్వం విమలోభాసా, అతిరోచసి దేవతా;

కేన తే సబ్బగత్తేహి, సబ్బా ఓభాసతే దిసా.

౭౮. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

చతూహి గాథాహి పుచ్ఛి.

౭౯. ‘‘సా దేవతా అత్తమనా, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితా;

పఞ్హం పుట్ఠా వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.

౮౦. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, పురిమాయ జాతియా మనుస్సలోకే;

తమన్ధకారమ్హి తిమీసికాయం, పదీపకాలమ్హి అదాసి దీపం.

౮౧. ‘‘యో అన్ధకారమ్హి తిమీసికాయం, పదీపకాలమ్హి దదాతి దీపం;

ఉప్పజ్జతి జోతిరసం విమానం, పహూతమల్యం బహుపుణ్డరీకం.

౮౨. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో, తేన మే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ మే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౮౩. ‘‘తేనాహం విమలోభాసా, అతిరోచామి దేవతా;

తేన మే సబ్బగత్తేహి, సబ్బా ఓభాసతే దిసా.

౮౪. ‘‘అక్ఖామి తే భిక్ఖు మహానుభావ, మనుస్సభూతా యమకాసి పుఞ్ఞం;

తేనమ్హి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

విస్సజ్జేసి.

౭౫. తత్థ అభిక్కన్తేన వణ్ణేనాతి ఏత్థ అభిక్కన్త-సద్దో ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పఠమో యామో’’తిఆదీసు (అ. ని. ౮.౨౦; ఉదా. ౪౫; చూళవ. ౩౮౩) ఖయే ఆగతో. ‘‘అయం ఇమేసం చతున్నం పుగ్గలానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తిఆదీసు (అ. ని. ౪.౧౦౦) సున్దరే. ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౨౫౦; పారా. ౧౫) అబ్భనుమోదనే. ‘‘అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, సబ్బా ఓభాసయం దిసా’’తిఆదీసు (వి. వ. ౮౫౭) అభిరూపే. ఇధాపి అభిరూపే ఏవ దట్ఠబ్బో. తస్మా అభిక్కన్తేనాతి అతికన్తేన అతిమనాపేన, అభిరూపేనాతి అత్థో. వణ్ణేనాతి ఛవివణ్ణేన. ఓభాసేన్తీ దిసా సబ్బాతి సబ్బాపి దస దిసా జోతేన్తీ ఏకాలోకం కరోన్తీ. కిం వియాతి ఆహ ‘‘ఓసధీ వియ తారకా’’తి. ఉస్సన్నా పభా ఏతాయ ధీయతి, ఓసధీనం వా అనుబలప్పదాయికాతి కత్వా ‘‘ఓసధీ’’తి లద్ధనామా తారకా యథా సమన్తతో ఆలోకం కురుమానా తిట్ఠతి, ఏవమేవ త్వం సబ్బా దిసా ఓభాసయన్తీ తిట్ఠసీతి.

౭౭. సబ్బగత్తేహీతి సబ్బేహి సరీరావయవేహి, సకలేహి అఙ్గపచ్చఙ్గేహి ఓభాసతీతి అధిప్పాయో, హేతుమ్హి చేతం కరణవచనం. సబ్బా ఓభాసతే దిసాతి సబ్బాపి దసదిసా విజ్జోతతి. ‘‘ఓభాసరే’’తిపి పఠన్తి, తేసం సబ్బా దిసాతి బహువచనమేవ దట్ఠబ్బం.

౮౧. పదీపకాలమ్హీతి పదీపకరణకాలే, పదీపుజ్జలనయోగ్గే అన్ధకారేతి అత్థో. తేనాహ ‘‘యో అన్ధకారమ్హి తిమీసికాయ’’న్తి, బహలే మహన్ధకారేతి అత్థో. దదాతి దీపన్తి పదీపం ఉజ్జాలేన్తో వా అనుజ్జాలేన్తో వా పదీపదానం దదాతి, పదీపోపకరణాని దక్ఖిణేయ్యే ఉద్దిస్స పరిచ్చజతి. ఉపపజ్జతి జోతిరసం విమానన్తి పటిసన్ధిగ్గహణవసేన జోతిరసం విమానం ఉపగచ్ఛతీతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

అథ యథాపుచ్ఛితే అత్థే దేవతాయ కథితే థేరో తమేవ కథం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా దానాదికథాయ తస్సా కల్లచిత్తాదిభావం ఞత్వా సచ్చాని పకాసేసి, సచ్చపరియోసానే సపరివారా సా దేవతా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. థేరో తతో ఆగన్త్వా తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి, భగవా తస్మిం వత్థుస్మిం సమ్పత్తపరిసాయ విత్థారేన ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతా, మహాజనో విసేసతో దీపదానే సక్కచ్చకారీ అహోసీతి.

దీపవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.