౮. తతియనావావిమానవణ్ణనా

సువణ్ణచ్ఛదనం నావన్తి తతియనావావిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా జనపదచారికం చరన్తో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం కోసలజనపదే యేన థూణం నామ బ్రాహ్మణగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో థూణేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా ‘‘సమణో కిర గోతమో అమ్హాకం గామఖేత్తం అనుప్పత్తో’’తి. అథ థూణేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా అప్పసన్నా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మచ్ఛేరపకతా ‘‘సచే సమణో గోతమో ఇమం గామం పవిసిత్వా ద్వీహతీహం వసేయ్య, సబ్బం ఇమం జనం అత్తనో వచనే పతిట్ఠపేయ్య, తతో బ్రాహ్మణధమ్మో పతిట్ఠం న లభేయ్యా’’తి తత్థ భగవతో అవాసాయ పరిసక్కన్తా నదీతిత్థేసు ఠపితనావాయో అపనేసుం, సేతుసఙ్కమనాని చ అవలఞ్జే అకంసు, తథా పపామణ్డపాదీని, ఏకం ఉదపానం ఠపేత్వా ఇతరాని ఉదపానాని తిణాదీహి పూరేత్వా పిదహింసు. తేన వుత్తం ఉదానే (ఉదా. ౬౯) ‘‘అథ ఖో థూణేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా ఉదపానం తిణస్స చ భుసస్స చ యావ ముఖతో పూరేసుం ‘మా తే ముణ్డకా సమణకా పానీయం అపంసూ’’’తి.

భగవా తేసం తం విప్పకారం ఞత్వా తే అనుకమ్పన్తో సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన ఆకాసేన నదిం అతిక్కమిత్వా గన్త్వా అనుక్కమేన థూణం బ్రాహ్మణగామం పత్వా మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. తేన చ సమయేన సమ్బహులా ఉదకహారినియో భగవతో అవిదూరేన అతిక్కమన్తి. తస్మిఞ్చ గామే ‘‘సచే సమణో గోతమో ఇధాగమిస్సతి, న తస్స పచ్చుగ్గమనాదికం కాతబ్బం, గేహం ఆగతస్స చస్స సావకానఞ్చ భిక్ఖాపి న దాతబ్బా’’తి కతికా కతా హోతి.

తత్థ అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స దాసీ ఘటేన పానీయం గహేత్వా గచ్ఛన్తీ భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం నిసిన్నం దిస్వా భిక్ఖూ చ మగ్గపరిస్సమేన కిలన్తే తసితే ఞత్వా పసన్నచిత్తా పానీయం దాతుకామా హుత్వా ‘‘యదిపి మే గామవాసినో ‘సమణస్స గోతమస్స న కిఞ్చి దాతబ్బం, సామీచికమ్మమ్పి న కాతబ్బ’న్తి కతికం కత్వా ఠితా, ఏవం సన్తేపి యది అహం ఈదిసే పుఞ్ఞక్ఖేత్తే దక్ఖిణేయ్యే లభిత్వా పానీయదానమత్తేనాపి అత్తనో పతిట్ఠం న కరేయ్యం, కదాహం ఇతో దుక్ఖజీవితతో ముచ్చిస్సామి, కామం మే అయ్యకో సబ్బేపిమే గామవాసినో మం హనన్తు వా బన్ధన్తు వా, ఈదిసే పుఞ్ఞక్ఖేత్తే పానీయదానం దస్సామి ఏవా’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా అఞ్ఞాహి ఉదకహారినీహి వారియమానాపి జీవితే నిరపేక్ఖా సీసతో పానీయఘటం ఓతారేత్వా ఉభోహి హత్థేహి పరిగ్గహేత్వా ఏకమన్తే ఠపేత్వా సఞ్జాతపీతిసోమనస్సా భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా పానీయేన నిమన్తేసి. భగవా తస్సా చిత్తప్పసాదం ఓలోకేత్వా తం అనుగ్గణ్హన్తో పానీయం పరిస్సావేత్వా హత్థపాదే ధోవిత్వా పానీయం పివి, ఘటే ఉదకం పరిక్ఖయం న గచ్ఛతి. సా తం దిస్వా పున పసన్నచిత్తా ఏకస్స భిక్ఖుస్స అదాసి, తథా అపరస్స అపరస్సాతి సబ్బేసమ్పి అదాసి, ఉదకం న ఖీయతేవ. సా హట్ఠతుట్ఠా యథాపుణ్ణేన ఘటేన గేహాభిముఖీ అగమాసి. తస్సా సామికో బ్రాహ్మణో పానీయస్స దిన్నభావం సుత్వా ‘‘ఇమాయ గామవత్తం భిన్నం, అహఞ్చ గారయ్హో కతో’’తి కోధేన పజ్జలన్తో తటతటాయమానో తం భూమియం పాతేత్వా హత్థేహి చ పాదేహి చ పహరి. సా తేన ఉపక్కమేన జీవితక్ఖయం పత్వా తావతింసభవనే నిబ్బతి, విమానం చస్సా పఠమనావావిమానే వుత్తసదిసం ఉప్పజ్జి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, ఉదపానతో పానీయం ఆహరా’’తి. థేరో ‘‘ఇదాని, భన్తే, ఉదపానో థూణేయ్యకేహి దూసితో, న సక్కా పానీయం ఆహరితు’’న్తి ఆహ. భగవా దుతియమ్పి తతియమ్పి ఆణాపేసి. తతియవారే థేరో భగవతో పత్తం ఆదాయ ఉదపానాభిముఖో అగమాసి. గచ్ఛన్తే థేరే ఉదపానే ఉదకం పరిపుణ్ణం హుత్వా ఉత్తరిత్వా సమన్తతో సన్దతి, సబ్బం తిణభుసం ఉపలవిత్వా సయమేవ అపగచ్ఛతి. తేన సన్దమానేన సలిలేన ఉపరూపరి వడ్ఢన్తేన అఞ్ఞే జలాసయే పూరేత్వా తం గామం పరిక్ఖిపన్తేన గామప్పదేసో అజ్ఝోత్థరీయతి. తం పాటిహారియం దిస్వా బ్రాహ్మణా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా భగవన్తం ఖమాపేసుం, తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ఉదకోఘో అన్తరధాయి. తే భగవతో చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ నివాసట్ఠానం సంవిధాయ స్వాతనాయ నిమన్తేత్వా దుతియదివసే మహాదానం సజ్జేత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన పరివిసిత్వా సబ్బే థూణేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం పయిరుపాసన్తా నిసీదింసు.

తేన చ సమయేన సా దేవతా అత్తనో సమ్పత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా తస్సా కారణం ఉపధారేన్తీ తం ‘‘పానీయదాన’’న్తి ఞత్వా పీతిసోమనస్సజాతా ‘‘హన్దాహం ఇదానేవ భగవన్తం వన్దిస్సామి, సమ్మాపటిపన్నేసు కతానం అప్పకానమ్పి కారానం ఉళారఫలతఞ్చ మనుస్సలోకే పాకటం కరిస్సామీ’’తి ఉస్సాహజాతా అచ్ఛరాసహస్సపరివారా ఉయ్యానాదిసహితేన విమానేన సద్ధింయేవ మహతియా దేవిద్ధియా మహన్తేన దేవానుభావేన మహాజనకాయస్స పస్సన్తస్సేవ ఆగన్త్వా విమానతో ఓరుయ్హ భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా అభివాదేత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. అథ నం భగవా తస్సా పరిసాయ కమ్మఫలం పచ్చక్ఖతో విభావేతుకామో –

౬౩. ‘‘సువణ్ణచ్ఛదనం నావం, నారి ఆరుయ్హ తిట్ఠసి;

ఓగాహసి పోక్ఖరణిం, పద్మం ఛిన్దసి పాణినా.

౬౪. ‘‘కూటాగారా నివేసా తే, విభత్తా భాగసో మితా;

దద్దల్లమానా ఆభన్తి, సమన్తా చతురో దిసా.

౬౫. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, కేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౬౬. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం,

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. –

చతూహి గాథాహి పుచ్ఛి.

౬౭. ‘‘సా దేవతా అత్తమనా, సమ్బుద్ధేనేవ పుచ్ఛితా;

పఞ్హం పుట్ఠా వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి. –

సఙ్గీతికారా ఆహంసు.

౬౮. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, పురిమాయ జాతియా మనుస్సలోకే;

దిస్వాన భిక్ఖూ తసితే కిలన్తే, ఉట్ఠాయ పాతుం ఉదకం అదాసిం.

౬౯. ‘‘యో వే కిలన్తాన పిపాసితానం, ఉట్ఠాయ పాతుం ఉదకం దదాతి;

సీతోదకా తస్స భవన్తి నజ్జో, పహూతమల్యా బహుపుణ్డరీకా.

౭౦. ‘‘తం ఆపగా అనుపరియన్తి సబ్బదా, సీతోదకా వాలుకసన్థతా నదీ;

అమ్బా చ సాలా తిలకా చ జమ్బుయో, ఉద్దాలకా పాటలియో చ ఫుల్లా.

౭౧. ‘‘తంభూమిభాగేహి ఉపేతరూపం, విమానసేట్ఠం భుస సోభమానం;

తస్సీధ కమ్మస్స అయం విపాకో, ఏతాదిసం పుఞ్ఞకతా లభన్తి.

౭౨. ‘‘కూటాగారా నివేసా మే, విభత్తా భాగసో మితా;

దద్దల్లమానా ఆభన్తి, సమన్తా చతురో దిసా.

౭౩. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో, తేన మే ఇధ మిజ్ఝతి;

తప్పజ్జన్తి చ మే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౭౪. ‘‘అక్ఖామి తే బుద్ధ మహానుభావ, మనుస్సభూతా యమకాసి పుఞ్ఞం;

తేనమ్హి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతి;

ఏతస్స కమ్మస్స ఫలం మమేదం, అత్థాయ బుద్ధో ఉదకం అపాయీ’’తి. –

విస్సజ్జనగాథాయో.

౬౩. తత్థ కిఞ్చాపి సా దేవతా యదా భగవా పుచ్ఛి, తదా తం నావం ఆరుయ్హ న ఠితా, న పోక్ఖరణిం ఓగాహతి, నాపి పదుమం ఛిన్దతి, కమ్మానుభావచోదితా పన అభిణ్హం జలవిహారపసుతా తథా కరోతీతి తం కిరియావిచ్ఛేదం దస్సనవసేనేవం వుత్తం. అయఞ్చ అత్థో న కేవలమిధేవ, అథ ఖో హేట్ఠిమేసుపి ఏవమేవ దట్ఠబ్బో.

౭౨. కూటాగారాతి సువణ్ణమయకణ్ణికాబద్ధగేహవన్తో. నివేసాతి నివేసనాని, కచ్ఛరానీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘విభత్తా భాగసో మితా’’తి. తాని హి చతుసాలభూతాని అఞ్ఞమఞ్ఞస్స పటిబిమ్బభూతాని వియ పటివిభత్తరూపాని సమప్పమాణతాయ భాగసో మితాని వియ హోన్తి. దద్దల్లమానాతి అతివియ విజ్జోతమానా. ఆభన్తీతి మణిరతనకనకరంసిజాలేహి ఓభాసేన్తి.

౭౪. మమాతి ఇదం పుబ్బాపరాపేక్ఖం, మమ కమ్మస్స మమ అత్థాయాతి అయఞ్హేత్థ యోజనా. ఉదకం అపాయీతి యదేతం ఉదకదానం వుత్తం, ఏతస్స పుఞ్ఞకమ్మస్స ఇదం ఫలం యాయం దిబ్బసమ్పత్తి, యస్మా మమత్థాయ సదేవకే లోకే అగ్గదక్ఖిణేయ్యో బుద్ధో భగవా మయా దిన్నం ఉదకం అపాయీతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఏవం పసన్నమానసాయ దేవతాయ భగవా సాముక్కంసికం ధమ్మదేసనం కరోన్తో సచ్చాని పకాసేసి. సా దేసనాపరియోసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి ధమ్మదేసనా సాత్థికా అహోసి.

తతియనావావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.