౧౧. ద్వాదసకనిపాతో
౧. ఉప్పలవణ్ణాథేరీగాథావణ్ణనా
ద్వాదసకనిపాతే ఉభో మాతా చ ధీతా చాతిఆదికా ఉప్పలవణ్ణాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా, మహాజనేన సద్ధిం సత్థు సన్తికం గన్త్వా, ధమ్మం సుణన్తీ సత్థారం ఏకం భిక్ఖునిం ఇద్ధిమన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం దత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేసి. సా యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసుం సంసరన్తీ కస్సపబుద్ధకాలే బారాణసినగరే కికిస్స కాసిరఞ్ఞో గేహే పటిసన్ధిం గహేత్వా సత్తన్నం భగినీనం అబ్భన్తరా హుత్వా వీసతివస్ససహస్సాని బ్రహ్మచరియం చరిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పరివేణం కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తా.
తతో చవిత్వా పున మనుస్సలోకం ఆగచ్ఛన్తీ ఏకస్మిం గామకే సహత్థా కమ్మం కత్వా జీవనకట్ఠానే నిబ్బత్తా. సా ఏకదివసం ఖేత్తకుటిం గచ్ఛన్తీ అన్తరామగ్గే ఏకస్మిం సరే పాతోవ పుప్ఫితం పదుమపుప్ఫం దిస్వా తం సరం ఓరుయ్హ తఞ్చేవ పుప్ఫం లాజపక్ఖిపనత్థాయ పదుమినిపత్తఞ్చ గహేత్వా కేదారే సాలిసీసాని ఛిన్దిత్వా కుటికాయ నిసిన్నా లాజే భజ్జిత్వా పఞ్చ లాజసతాని కత్వా ఠపేసి. తస్మిం ఖణే గన్ధమాదనపబ్బతే నిరోధసమాపత్తితో వుట్ఠితో ఏకో పచ్చేకబుద్ధో ఆగన్త్వా తస్సా అవిదూరే ఠానే అట్ఠాసి. సా పచ్చేకబుద్ధం దిస్వా లాజేహి సద్ధిం పదుమపుప్ఫం గహేత్వా, కుటితో ఓరుయ్హ లాజే పచ్చేకబుద్ధస్స పత్తే పక్ఖిపిత్వా పదుమపుప్ఫేన పత్తం పిధాయ అదాసి. అథస్సా పచ్చేకబుద్ధే థోకం గతే ఏతదహోసి – ‘‘పబ్బజితా నామ పుప్ఫేన అనత్థికా, అహం పుప్ఫం గహేత్వా పిళన్ధిస్సామీ’’తి గన్త్వా పచ్చేకబుద్ధస్స హత్థతో పుప్ఫం గహేత్వా పున చిన్తేసి – ‘‘సచే, అయ్యో, పుప్ఫేన అనత్థికో అభవిస్సా, పత్తమత్థకే ఠపేతుం నాదస్స, అద్ధా అయ్యస్స అత్థో భవిస్సతీ’’తి పున గన్త్వా పత్తమత్థకే ఠపేత్వా పచ్చేకబుద్ధం ఖమాపేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమేసం మే లాజానం నిస్సన్దేన లాజగణనాయ పుత్తా అస్సు, పదుమపుప్ఫస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే పదే పదే పదుమపుప్ఫం ఉట్ఠహతూ’’తి పత్థనం అకాసి. పచ్చేకుబుద్ధో తస్సా పస్సన్తియావ ఆకాసేన గన్ధమాదనపబ్బతం గన్త్వా తం పదుమం నన్దమూలకపబ్భారే పచ్చేకబుద్ధానం అక్కమనసోపానసమీపే పాదపుఞ్ఛనం కత్వా ఠపేసి.
సాపి తస్స కమ్మస్స నిస్సన్దేన దేవలోకే పటిసన్ధిం గణ్హి. నిబ్బత్తకాలతో పట్ఠాయ చస్సా పదే పదే మహాపదుమపుప్ఫం ఉట్ఠాసి. సా తతో చవిత్వా పబ్బతపాదే ఏకస్మిం పదుమసరే పదుమగబ్భే నిబ్బత్తి. తం నిస్సాయ ఏకో తాపసో వసతి. సో పాతోవ ముఖధోవనత్థాయ సరం గన్త్వా తం పుప్ఫం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘ఇదం పుప్ఫం సేసేహి మహన్తతరం, సేసాని చ పుప్ఫితాని ఇదం మకులితమేవ, భవితబ్బమేత్థ కారణేనా’’తి ఉదకం ఓతరిత్వా తం పుప్ఫం గణ్హి. తం తేన గహితమత్తమేవ పుప్ఫితం. తాపసో అన్తోపదుమగబ్భే నిపన్నదారికం అద్దస. దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ చ ధీతుసినేహం లభిత్వా పదుమేనేవ సద్ధిం పణ్ణసాలం నేత్వా మఞ్చకే నిపజ్జాపేసి. అథస్సా పుఞ్ఞానుభావేన అఙ్గుట్ఠకే ఖీరం నిబ్బత్తి. సో తస్మిం పుప్ఫే మిలాతే అఞ్ఞం నవం పుప్ఫం ఆహరిత్వా తం నిపజ్జాపేసి. అథస్సా ఆధావనవిధావనేన కీళితుం సమత్థకాలతో పట్ఠాయ పదవారే పదవారే పదుమపుప్ఫం ఉట్ఠాతి, కుఙ్కుమరాసిస్స వియ అస్సా సరీరవణ్ణో హోతి. సా అపత్తా దేవవణ్ణం, అతిక్కన్తా మానుసవణ్ణం అహోసి. సా పితరి ఫలాఫలత్థాయ గతే పణ్ణసాలాయం ఓహియతి.
అథేకదివసం తస్సా వయప్పత్తకాలే పితరి ఫలాఫలత్థాయ గతే ఏకో వనచరకో తం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘మనుస్సానం నామ ఏవంవిధం రూపం నత్థి, వీమంసిస్సామి న’’న్తి తాపసస్స ఆగమనం ఉదిక్ఖన్తో నిసీది. సా పితరి ఆగచ్ఛన్తే పటిపథం గన్త్వా తస్స హత్థతో కాజకమణ్డలుం అగ్గహేసి, ఆగన్త్వా నిసిన్నస్స చస్స అత్తనో కరణవత్తం దస్సేసి. తదా సో వనచరకో మనుస్సభావం ఞత్వా తాపసం అభివాదేత్వా నిసీది. తాపసో తం వనచరకం వనమూలఫలేహి చ పానీయేన చ నిమన్తేత్వా, ‘‘భో పురిస, ఇమస్మింయేవ ఠానే వసిస్ససి, ఉదాహు గమిస్ససీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘గమిస్సామి, భన్తే, ఇధ కిం కరిస్సామీ’’తి? ‘‘ఇదం తయా దిట్ఠకారణం ఏత్తో గన్త్వా అకథేతుం సక్ఖిస్ససీ’’తి? ‘‘సచే, అయ్యో, న ఇచ్ఛతి, కింకారణా కథేస్సామీ’’తి తాపసం వన్దిత్వా పున ఆగమనకాలే మగ్గసఞ్జాననత్థం సాఖాసఞ్ఞఞ్చ రుక్ఖసఞ్ఞఞ్చ కరోన్తో పక్కామి.
సో బారాణసిం గన్త్వా రాజానం అద్దస. రాజా ‘‘కస్మా ఆగతోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అహం, దేవ, తుమ్హాకం వనచరకో పబ్బతపాదే అచ్ఛరియం ఇత్థిరతనం దిస్వా ఆగతోమ్హీ’’తి సబ్బం పవత్తిం కథేసి. సో తస్స వచనం సుత్వా వేగేన పబ్బతపాదం గన్త్వా అవిదూరే ఠానే ఖన్ధావారం నివాసేత్వా వనచరకేన చేవ అఞ్ఞేహి చ పురిసేహి సద్ధిం తాపసస్స భత్తకిచ్చం కత్వా నిసిన్నవేలాయ తత్థ గన్త్వా అభివాదేత్వా పటిసన్థారం కత్వా ఏకమన్తం నిసీది. రాజా తాపసస్స పబ్బజితపరిక్ఖారభణ్డం పాదమూలే ఠపేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమస్మిం ఠానే కిం కరోమ, గమిస్సామా’’తి ఆహ. ‘‘గచ్ఛ, మహారాజా’’తి. ‘‘ఆమ, గచ్ఛామి, భన్తే, అయ్యస్స పన సమీపే విసభాగపరిసా అత్థీ’’తి అస్సుమ్హా, అసారుప్పా ఏసా పబ్బజితానం, మయా సద్ధిం గచ్ఛతు, భన్తేతి. మనుస్సానం నామ చిత్తం దుత్తోసయం, కథం బహూనం మజ్ఝే వసిస్సతీతి? అమ్హాకం రుచితకాలతో పట్ఠాయ సేసానం జేట్ఠకట్ఠానే ఠపేత్వా పటిజగ్గిస్సామ, భన్తేతి.
సో రఞ్ఞో కథం సుత్వా దహరకాలే గహితనామవసేనేవ, ‘‘అమ్మ, పదుమవతీ’’తి ధీతరం పక్కోసి. సా ఏకవచనేనేవ పణ్ణసాలతో నిక్ఖమిత్వా పితరం అభివాదేత్వా అట్ఠాసి. అథ నం పితా ఆహ – ‘‘త్వం, అమ్మ, వయప్పత్తా, ఇమస్మిం ఠానే రఞ్ఞా దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ వసితుం అయుత్తా, రఞ్ఞా సద్ధిం గచ్ఛ, అమ్మా’’తి. సా ‘‘సాధు, తాతా’’తి పితు వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా అభివాదేత్వా రోదమానా అట్ఠాసి. రాజా ‘‘ఇమిస్సా పితు చిత్తం గణ్హిస్సామీ’’తి తస్మింయేవ ఠానే కహాపణరాసిమ్హి ఠపేత్వా అభిసేకం అకాసి. అథ నం గహేత్వా అత్తనో నగరం ఆనేత్వా ఆగతకాలతో పట్ఠాయ సేసిత్థియో అనోలోకేత్వా తాయ సద్ధింయేవ రమతి. తా ఇత్థియో ఇస్సాపకతా తం రఞ్ఞో అన్తరే పరిభిన్దితుకామా ఏవమాహంసు – ‘‘నాయం, మహారాజ, మనుస్సజాతికా, కహం నామ తుమ్హేహి మనుస్సానం విచరణట్ఠానే పదుమాని ఉట్ఠహన్తాని దిట్ఠపుబ్బాని, అద్ధా అయం యక్ఖినీ, నీహరథ నం, మహారాజా’’తి. రాజా తాసం కథం సుత్వా తుణ్హీ అహోసి.
అథస్సాపరేన సమయేన పచ్చన్తో కుపితో. సో ‘‘గరుగబ్భా పదుమవతీ’’తి నగరే ఠపేత్వా పచ్చన్తం అగమాసి. అథ తా ఇత్థియో తస్సా ఉపట్ఠాయికాయ లఞ్జం దత్వా ‘‘ఇమిస్సా దారకం జాతమత్తమేవ అపనేత్వా ఏకం దారుఘటికం లోహితేన మక్ఖిత్వా సన్తికే ఠపేహీ’’తి ఆహంసు. పదుమవతియాపి నచిరస్సేవ గబ్భవుట్ఠానం అహోసి. మహాపదుమకుమారో ఏకకోవ కుచ్ఛియం పటిసన్ధిం గణ్హి. అవసేసా ఏకూనపఞ్చసతా దారకా మహాపదుమకుమారస్స మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమిత్వా నిపన్నకాలే సంసేదజా హుత్వా నిబ్బత్తింసు. అథస్సా ‘‘న తావ అయం సతిం పటిలభతీ’’తి ఞత్వా సా ఉపట్ఠాయికా ఏకం దారుఘటికం లోహితేన మక్ఖిత్వా సమీపే ఠపేత్వా తాసం ఇత్థీనం సఞ్ఞం అదాసి. తాపి పఞ్చసతా ఇత్థియో ఏకేకా ఏకేకం దారకం గహేత్వా చున్దకారకానం సన్తికం పేసేత్వా కరణ్డకే ఆహరాపేత్వా అత్తనా అత్తనా గహితదారకే తత్థ నిపజ్జాపేత్వా బహి లఞ్ఛనం కత్వా ఠపయింసు.
పదుమవతీపి ఖో సఞ్ఞం లభిత్వా తం ఉపట్ఠాయికం ‘‘కిం విజాతమ్హి, అమ్మా’’తి పుచ్ఛి. సా తం సన్తజ్జేత్వా ‘‘కుతో త్వం దారకం లభిస్ససీ’’తి వత్వా ‘‘అయం తవ కుచ్ఛితో నిక్ఖన్తదారకో’’తి లోహితమక్ఖితం దారుఘటికం పురతో ఠపేసి. సా తం దిస్వా దోమనస్సప్పత్తా ‘‘సీఘం తం ఫాలేత్వా అపనేహి, సచే కోచి పస్సేయ్య, లజ్జితబ్బం భవేయ్యా’’తి ఆహ. సా తస్సా కథం సుత్వా అత్థకామా వియ దారుఘటికం ఫాలేత్వా ఉద్ధనే పక్ఖిపి.
రాజాపి పచ్చన్తతో ఆగన్త్వా నక్ఖత్తం పటిమానేన్తో బహినగరే ఖన్ధావారం బన్ధిత్వా నిసీది. అథ తా పఞ్చసతా ఇత్థియో రఞ్ఞో పచ్చుగ్గమనం ఆగన్త్వా ఆహంసు – ‘‘త్వం, మహారాజ, న అమ్హాకం సద్దహసి, అమ్హేహి వుత్తం అకారణం వియ హోతి, త్వం మహేసియా ఉపట్ఠాయికం పక్కోసాపేత్వా పటిపుచ్ఛ, దారుఘటికం తే దేవీ విజాతా’’తి. రాజా తం కారణం అనుపపరిక్ఖిత్వావ ‘‘అమనుస్సజాతికా భవిస్సతీ’’తి తం గేహతో నిక్కడ్ఢి. తస్సా రాజగేహతో సహ నిక్ఖమనేనేవ పదుమపుప్ఫాని అన్తరధాయింసు, సరీరచ్ఛవీపి వివణ్ణా అహోసి. సా ఏకికావ అన్తరవీథియా పాయాసి. అథ నం ఏకా వయప్పత్తా మహల్లికా ఇత్థీ దిస్వా ధీతుసినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘కహం గచ్ఛసి, అమ్మా’’తి ఆహ. ‘‘ఆగన్తుకమ్హి, వసనట్ఠానం ఓలోకేన్తీ విచరామీ’’తి. ‘‘ఇధాగచ్ఛ, అమ్మా’’తి వసనట్ఠానం దత్వా భోజనం పటియాదేసి.
తస్సా ఇమినావ నియామేన తత్థ వసమానాయ తా పఞ్చసతా ఇత్థియో ఏకచిత్తా హుత్వా రాజానం ఆహంసు – ‘‘మహారాజ, తుమ్హేసు యుద్ధం గతేసు అమ్హేహి గఙ్గాదేవతాయ ‘అమ్హాకం దేవే విజితసఙ్గామే ఆగతే బలికమ్మం కత్వా ఉదకకీళం కరిస్సామా’తి పత్థితం అత్థి, ఏతమత్థం, దేవ, జానాపేమా’’తి. రాజా తాసం వచనేన తుట్ఠో గఙ్గాయ ఉదకకీళం కాతుం అగమాసి. తాపి అత్తనా అత్తనా గహితకరణ్డకం పటిచ్ఛన్నం కత్వా ఆదాయ నదిం గన్త్వా తేసం కరణ్డకానం పటిచ్ఛాదనత్థం పారుపిత్వా పారుపిత్వా ఉదకే పతిత్వా కరణ్డకే విస్సజ్జేసుం. తేపి ఖో కరణ్డకా సబ్బే సహ గన్త్వా హేట్ఠాసోతే పసారితజాలమ్హి లగ్గింసు. తతో ఉదకకీళం కీళిత్వా రఞ్ఞో ఉత్తిణ్ణకాలే జాలం ఉక్ఖిపన్తా తే కరణ్డకే దిస్వా రఞ్ఞో సన్తికం ఆనయింసు.
రాజా కరణ్డకే ఓలోకేత్వా ‘‘కిం, తాతా, కరణ్డకేసూ’’తి ఆహ. ‘‘న జానామ, దేవా’’తి. సో తే కరణ్డకే వివరాపేత్వా ఓలోకేన్తో పఠమం మహాపదుమకుమారస్స కరణ్డకం వివరాపేసి. తేసం పన సబ్బేసమ్పి కరణ్డకేసు నిపజ్జాపితదివసేసుయేవ పుఞ్ఞిద్ధియా అఙ్గుట్ఠతో ఖీరం నిబ్బత్తి. సక్కో దేవరాజా తస్స రఞ్ఞో నిక్కఙ్ఖభావత్థం అన్తోకరణ్డకే అక్ఖరాని లిఖాపేసి – ‘‘ఇమే కుమారా పదుమవతియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తా బారాణసిరఞ్ఞో పుత్తా, అథ నే పదుమవతియా సపత్తియో పఞ్చసతా ఇత్థియో కరణ్డకేసు పక్ఖిపిత్వా ఉదకే ఖిపింసు, రాజా ఇమం కారణం జానాతూ’’తి. కరణ్డకే వివటమత్తే రాజా అక్ఖరాని వాచేత్వా దారకే దిస్వా మహాపదుమకుమారం ఉక్ఖిపిత్వా వేగేన రథే యోజేత్వా ‘‘అస్సే కప్పేథ, అహం అజ్జ అన్తోనగరం పవిసిత్వా ఏకచ్చానం మాతుగామానం పియం కరిస్సామీ’’తి పాసాదవరం ఆరుయ్హ హత్థిగీవాయ సహస్సభణ్డికం ఠపేత్వా నగరే భేరిం చరాపేసి – ‘‘యో పదుమవతిం పస్సతి, సో ఇమం సహస్సం గణ్హాతూ’’తి.
తం కథం సుత్వా పదుమవతీ మాతు సఞ్ఞం అదాసి – ‘‘హత్థిగీవతో సహస్సం గణ్హ, అమ్మా’’తి. ‘‘నాహం ఏవరూపం గణ్హితుం విసహామీ’’తి ఆహ. సా దుతియమ్పి తతియమ్పి వుత్తే ‘‘కిం వత్వా గణ్హామి, అమ్మా’’తి ఆహ. ‘‘‘మమ ధీతా పదుమవతిం దేవిం పస్సతీ’తి వత్వా గణ్హాహీ’’తి. సా ‘‘యం వా తం వా హోతూ’’తి గన్త్వా సహస్సచఙ్కోటకం గణ్హి. అథ నం మనుస్సా పుచ్ఛింసు – ‘‘పదుమవతిం దేవిం పస్ససి, అమ్మా’’తి? ‘‘అహం న పస్సామి, ధీతా కిర మే పస్సతీ’’తి ఆహ. తే ‘‘కహం పన సా, అమ్మా’’తి వత్వా తాయ సద్ధిం గన్త్వా పదుమవతిం సఞ్జానిత్వా పాదేసు నిపతింసు. తస్మిం కాలే సా ‘‘పదుమవతీ దేవీ అయ’’న్తి ఞత్వా ‘‘భారియం వత ఇత్థియా కమ్మం కతం, యా ఏవంవిధస్స రఞ్ఞో మహేసీ సమానా ఏవరూపే ఠానే నిరారక్ఖా వసీ’’తి ఆహ.
తేపి రాజపురిసా పదుమవతియా నివేసనం సేతసాణీహి పరిక్ఖిపాపేత్వా ద్వారే ఆరక్ఖం ఠపేత్వా గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజా సువణ్ణసివికం పేసేసి. సా ‘‘అహం ఏవం న గమిస్సామి, మమ వసనట్ఠానతో పట్ఠాయ యావ రాజగేహం ఏత్థన్తరే వరపోత్థకచిత్తత్థరణే అత్థరాపేత్వా ఉపరి సువణ్ణతారకవిచిత్తం చేలవితానం బన్ధాపేత్వా పసాధనత్థాయ సబ్బాలఙ్కారేసు పహితేసు పదసావ గమిస్సామి, ఏవం మే నాగరా సమ్పత్తిం పస్సిస్సన్తీ’’తి ఆహ. రాజా ‘‘పదుమవతియా యథారుచిం కరోథా’’తి ఆహ. తతో పదుమవతీ సబ్బపసాధనం పసాధేత్వా ‘‘రాజగేహం గమిస్సామీ’’తి మగ్గం పటిపజ్జి. అథస్సా అక్కన్తఅక్కన్తట్ఠానే వరపోత్థకచిత్తత్థరణాని భిన్దిత్వా పదుమపుప్ఫాని ఉట్ఠహింసు. సా మహాజనస్స అత్తనో సమ్పత్తిం దస్సేత్వా రాజనివేసనం ఆరుయ్హ సబ్బేపి తే చేలచిత్తత్థరణే తస్సా మహల్లికాయ పోసావనికమూలం కత్వా దాపేసి.
రాజాపి ఖో తా పఞ్చసతా ఇత్థియో పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఇమాయో తే, దేవి, దాసియో కత్వా దేమీ’’తి ఆహ. ‘‘సాధు, మహారాజ, ఏతాసం మయ్హం దిన్నభావం సకలనగరే జానాపేహీ’’తి. రాజా నగరే భేరిం చరాపేసి ‘‘పదుమవతియా దుబ్భికా పఞ్చసతా ఇత్థియో ఏతిస్సావ దాసియో కత్వా దిన్నా’’తి. సా ‘‘తాసం సకలనాగరేన దాసిభావో సల్లక్ఖితో’’తి ఞత్వా ‘‘అహం మమ దాసియో భుజిస్సా కాతుం లభామి, దేవా’’తి రాజానం పుచ్ఛి. ‘‘తవ ఇచ్ఛా, దేవీ’’తి. ‘‘ఏవం సన్తే తమేవ భేరిచారికం పక్కోసాపేత్వా – ‘పదుమవతిదేవియా అత్తనో దాసియో కత్వా దిన్నా పఞ్చసతా ఇత్థియో సబ్బావ భుజిస్సా కతా’తి పున భేరిం చరాపేథా’’తి ఆహ. సా తాసం భుజిస్సభావే కతే ఏకూనాని పఞ్చపుత్తసతాని తాసంయేవ హత్థే పోసనత్థాయ దత్వా సయం మహాపదుమకుమారంయేవ గణ్హి.
అథాపరభాగే తేసం కుమారానం కీళనవయే సమ్పత్తే రాజా ఉయ్యానే నానావిధం కీళనట్ఠానం కారేసి. తే అత్తనో సోళసవస్సుద్దేసికకాలే సబ్బేవ ఏకతో హుత్వా ఉయ్యానే పదుమసఞ్ఛన్నాయ మఙ్గలపోక్ఖరణియా కీళన్తా నవపదుమాని పుప్ఫితాని పురాణపదుమాని చ వణ్టతో పతన్తాని దిస్వా ‘‘ఇమస్స తావ అనుపాదిన్నకస్స ఏవరూపా జరా పాపుణాతి, కిమఙ్గం పన అమ్హాకం సరీరస్స. ఇదమ్పి హి ఏవంగతికమేవ భవిస్సతీ’’తి ఆరమ్మణం గహేత్వా సబ్బేవ పచ్చేకబోధిఞాణం నిబ్బత్తేత్వా ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పదుమకణ్ణికాసు పల్లఙ్కేన నిసీదింసు.
అథ తేహి సద్ధిం గతరాజపురిసా బహుగతం దివసం ఞత్వా ‘‘అయ్యపుత్తా, తుమ్హాకం వేలం జానాథా’’తి ఆహంసు. తే తుణ్హీ అహేసుం. పురిసా గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం – ‘‘కుమారా, దేవ, పదుమకణ్ణికాసు నిసిన్నా, అమ్హేసు కథేన్తేసుపి వచీభేదం న కరోన్తీ’’తి. ‘‘యథారుచియా నేసం నిసీదితుం దేథా’’తి. తే సబ్బరత్తిం గహితారక్ఖా పదుమకణ్ణికాసు నిసిన్ననియామేనేవ అరుణం ఉట్ఠాపేసుం. పురిసా పునదివసే ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘దేవా, వేలం జానాథా’’తి ఆహంసు. ‘‘న మయం దేవా, పచ్చేకబుద్ధా నామ మయం అమ్హా’’తి. ‘‘అయ్యా, తుమ్హే భారియం కథం కథేథ, పచ్చేకబుద్ధా నామ తుమ్హాదిసా న హోన్తి, ద్వఙ్గులకేసమస్సుధరా కాయే పటిముక్కఅట్ఠపరిక్ఖారా హోన్తీ’’తి. తే దక్ఖిణహత్థేన సీసం పరామసింసు, తావదేవ గిహిలిఙ్గం అన్తరధాయి. అట్ఠ పరిక్ఖారా కాయే పటిముక్కా చ అహేసుం. తతో పస్సన్తస్సేవ మహాజనస్స ఆకాసేన నన్దమూలకపబ్భారం అగమంసు.
సాపి ఖో పదుమవతీ దేవీ ‘‘అహం బహుపుత్తా హుత్వా నిపుత్తా జాతా’’తి హదయసోకం పత్వా తేనేవ సోకేన కాలఙ్కత్వా రాజగహనగరే ద్వారగామకే సహత్థేన కమ్మం కత్వా జీవనట్ఠానే నిబ్బత్తి. అథాపరభాగే కులఘరం గతా ఏకదివసం సామికస్స ఖేత్తం యాగుం హరమానా తేసం అత్తనో పుత్తానం అన్తరే అట్ఠ పచ్చేకబుద్ధే భిక్ఖాచారవేలాయ ఆకాసేన గచ్ఛన్తే దిస్వా సీఘం సీఘం గన్త్వా సామికస్స ఆరోచేసి – ‘‘పస్స, అయ్య, పచ్చేకబుద్ధే, ఏతే నిమన్తేత్వా భోజేస్సామా’’తి. సో ఆహ – ‘‘సమణసకుణా నామేతే అఞ్ఞత్థాపి ఏవం చరన్తి, న ఏతే పచ్చేకబుద్ధా’’తి తే తేసం కథేన్తానంయేవ అవిదూరే ఠానే ఓతరింసు. సా ఇత్థీ తం దివసం అత్తనో భత్తఖజ్జభోజనం తేసం దత్వా ‘‘స్వేపి అట్ఠ జనా మయ్హం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి ఆహ. ‘‘సాధు, ఉపాసికే, తవ సక్కారో ఏత్తకోవ హోతు, ఆసనాని చ అట్ఠేవ హోన్తు, అఞ్ఞేపి బహూ పచ్చేకబుద్ధే దిస్వా తవ చిత్తం పసీదేయ్యాసీ’’తి. సా పునదివసే అట్ఠ ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా అట్ఠన్నం సక్కారసమ్మానం పటియాదేత్వా నిసీది.
నిమన్తితపచ్చేకబుద్ధా సేసానం సఞ్ఞం అదంసు – ‘‘మారిసా అజ్జ అఞ్ఞత్థ అగన్త్వా సబ్బేవ తుమ్హాకం మాతు సఙ్గహం కరోథా’’తి. తే తేసం వచనం సుత్వా సబ్బేవ ఏకతో ఆకాసేన ఆగన్త్వా మాతుఘరద్వారే పాతురహేసుం. సాపి పఠమం లద్ధసఞ్ఞతాయ బహూపి దిస్వా న కమ్పిత్థ. సబ్బేపి తే గేహం పవేసేత్వా ఆసనేసు నిసీదాపేసి. తేసు పటిపాటియా నిసీదన్తేసు నవమో అఞ్ఞాని అట్ఠ ఆసనాని మాపేత్వా సయం ధురాసనే నిసీదతి, యావ ఆసనాని వడ్ఢన్తి, తావ గేహం వడ్ఢతి. ఏవం తేసు సబ్బేసుపి నిసిన్నేసు సా ఇత్థీ అట్ఠన్నం పచ్చేకబుద్ధానం పటియాదితం సక్కారం పఞ్చసతానమ్పి యావదత్థం దత్వా అట్ఠ నీలుప్పలహత్థకే ఆహరిత్వా నిమన్తితపచ్చేకబుద్ధానంయేవ పాదమూలే ఠపేత్వా ఆహ – ‘‘మయ్హం, భన్తే, నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే సరీరవణ్ణో ఇమేసం నీలుప్పలానం అన్తోగబ్భవణ్ణో వియ హోతూ’’తి పత్థనం అకాసి. పచ్చేకబుద్ధా మాతు అనుమోదనం కత్వా గన్ధమాదనంయేవ అగమంసు.
సాపి యావజీవం కుసలం కత్వా తతో చుతా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సేట్ఠికులే పటిసన్ధిం గణ్హి. నీలుప్పలగబ్భసమానవణ్ణతాయ చస్సా ఉప్పలవణ్ణాత్వేవ నామం అకంసు. అథస్సా వయప్పత్తకాలే సకలజమ్బుదీపే రాజానో చ సేట్ఠినో చ సేట్ఠిస్స సన్తికం దూతం పహిణింసు ‘‘ధీతరం అమ్హాకం దేతూ’’తి. అపహిణన్తో నామ నాహోసి. తతో సేట్ఠి చిన్తేసి – ‘‘అహం సబ్బేసం మనం గహేతుం న సక్ఖిస్సామి, ఉపాయం పనేకం కరిస్సామీ’’తి ధీతరం పక్కోసాపేత్వా ‘‘పబ్బజితుం, అమ్మ, సక్ఖిస్ససీ’’తి ఆహ. తస్సా పచ్ఛిమభవికత్తా పితు వచనం సీసే ఆసిత్తసతపాకతేలం వియ అహోసి. తస్మా పితరం ‘‘పబ్బజిస్సామి, తాతా’’తి ఆహ. సో తస్సా సక్కారం కత్వా భిక్ఖునుపస్సయం నేత్వా పబ్బాజేసి. తస్సా అచిరపబ్బజితాయ ఏవ ఉపోసథాగారే కాలవారో పాపుణి. సా పదీపం జాలేత్వా ఉపోసథాగారం సమ్మజ్జిత్వా దీపసిఖాయ నిమిత్తం గణ్హిత్వా ఠితావ పునప్పునం ఓలోకయమానా తేజోకసిణారమ్మణం ఝానం నిబ్బత్తేత్వా తదేవ పాదకం కత్వా అరహత్తం పాపుణి. అరహత్తఫలేన సద్ధింయేవ చ అభిఞ్ఞాపటిసమ్భిదాపి ఇజ్ఝింసు. విసేసతో పన ఇద్ధివికుబ్బనే చిణ్ణవసీ అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౨.ఉప్పలవణ్ణాథేరీఅపదాన, అఞ్ఞమఞ్ఞవిసదిసం) –
‘‘పదుముత్తరో నామ జినో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;
ఇతో సతసహస్సమ్హి, కప్పే ఉప్పజ్జి నాయకో.
‘‘తదాహం హంసవతియం, జాతా సేట్ఠికులే అహుం;
నానారతనపజ్జోతే, మహాసుఖసమప్పితా.
‘‘ఉపేత్వా తం మహావీరం, అస్సోసిం ధమ్మదేసనం;
తతో జాతప్పసాదాహం, ఉపేమి సరణం జినం.
‘‘భగవా ఇద్ధిమన్తీనం, అగ్గం వణ్ణేసి నాయకో;
భిక్ఖునిం లజ్జినిం తాదిం, సమాధిఝానకోవిదం.
‘‘తదా ముదితచిత్తాహం, తం ఠానం అభికఙ్ఖినీ;
నిమన్తిత్వా దసబలం, ససఙ్ఘం లోకనాయకం.
‘‘భోజయిత్వాన సత్తాహం, దత్వాన చ తిచీవరం;
సత్తమాలం గహేత్వాన, ఉప్పలాదేవగన్ధికం.
‘‘సత్థు పాదే ఠపేత్వాన, ఞాణమ్హి అభిపూజయిం;
నిపచ్చ సిరసా పాదే, ఇదం వచనమబ్రవిం.
‘‘యాదిసా వణ్ణితా వీర, ఇతో అట్ఠమకే ముని;
తాదిసాహం భవిస్సామి, యది సిజ్ఝతి నాయక.
‘‘తదా అవోచ మం సత్థా, విస్సట్ఠా హోతి దారికే;
అనాగతమ్హి అద్ధానే, లచ్ఛసే తం మనోరథం.
‘‘సతసహస్సితో కప్పే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;
గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.
‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదా, ఓరసా ధమ్మనిమ్మితా;
నామేనుప్పలవణ్ణాతి, రూపేన చ యసస్సినీ.
‘‘అభిఞ్ఞాసు వసిప్పత్తా, సత్థుసాసనకారికా;
సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, హేస్ససీ సత్థు సావికా.
‘‘తదాహం ముదితా హుత్వా, యావజీవం తదా జినం;
మేత్తచిత్తా పరిచరిం, ససఙ్ఘం లోకనాయకం.
‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;
జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.
‘‘తతో చుతాహం మనుజే, ఉపపన్నా సయమ్భునో;
ఉప్పలేహి పటిచ్ఛన్నం, పిణ్డపాతమదాసహం.
‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, విపస్సీ నామ నాయకో;
ఉప్పజ్జి చారుదస్సనో, సబ్బధమ్మేసు చక్ఖుమా.
‘‘సేట్ఠిధీతా తదా హుత్వా, బారాణసిపురుత్తమే;
నిమన్తేత్వాన సమ్బుద్ధం, ససఙ్ఘం లోకనాయకం.
‘‘మహాదానం దదిత్వాన, ఉప్పలేహి వినాయకం;
పూజయిత్వా చేతసావ, వణ్ణసోభం అపత్థయిం.
‘‘ఇమమ్హి భద్దకే కప్పే, బ్రహ్మబన్ధు మహాయసో;
కస్సపో నామ గోత్తేన, ఉప్పజ్జి వదతం వరో.
‘‘ఉపట్ఠాకో మహేసిస్స, తదా ఆసి నరిస్సరో;
కాసిరాజా కికీ నామ, బారాణసిపురుత్తమే.
‘‘తస్సాసిం దుతియా ధీతా, సమణగుత్తసవ్హయా;
ధమ్మం సుత్వా జినగ్గస్స, పబ్బజ్జం సమరోచయిం.
‘‘అనుజాని న నో తాతో, అగారేవ తదా మయం;
వీసవస్ససహస్సాని, విచరిమ్హ అతన్దితా.
‘‘కోమారిబ్రహ్మచరియం, రాజకఞ్ఞా సుఖేధితా;
బుద్ధోపట్ఠాననిరతా, ముదితా సత్తధీతరో.
‘‘సమణీ సమణగుత్తా చ, భిక్ఖునీ భిక్ఖుదాయికా;
ధమ్మా చేవ సుధమ్మా చ, సత్తమీ సఙ్ఘదాయికా.
‘‘అహం ఖేమా చ సప్పఞ్ఞా, పటాచారా చ కుణ్డలా;
కిసాగోతమీ ధమ్మదిన్నా, విసాఖా హోతి సత్తమీ.
‘‘తేహి కమ్మేహి సుకతేహి, చేతనాపణిధీహి చ;
జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.
‘‘తతో చుతా మనుస్సేసు, ఉపపన్నా మహాకులే;
పీతం మట్ఠం వరం దుస్సం, అదం అరహతో అహం.
‘‘తతో చుతారిట్ఠపురే, జాతా విప్పకులే అహం;
ధీతా తిరిటివచ్ఛస్స, ఉమ్మాదన్తీ మనోహరా.
‘‘తతో చుతా జనపదే, కులే అఞ్ఞతరే అహం;
పసూతా నాతిఫీతమ్హి, సాలిం గోపేమహం తదా.
‘‘దిస్వా పచ్చేకసమ్బుద్ధం, పఞ్చలాజసతానిహం;
దత్వా పదుమచ్ఛన్నాని, పఞ్చ పుత్తసతానిహం.
‘‘పత్థయిం తేపి పత్థేసుం, మధుం దత్వా సయమ్భునో;
తతో చుతా అరఞ్ఞేహం, అజాయిం పదుమోదరే.
‘‘కాసిరఞ్ఞో మహేసీహం, హుత్వా సక్కతపూజితా;
అజనిం రాజపుత్తానం, అనూనం సతపఞ్చకం.
‘‘యదా తే యోబ్బనప్పత్తా, కీళన్తా జలకీళితం;
దిస్వా ఓపత్తపదుమం, ఆసుం పచ్చేకనాయకా.
‘‘సాహం తేహి వినాభూతా, సుతవీరేహి సోకినీ;
చుతా ఇసిగిలిపస్సే, గామకమ్హి అజాయిహం.
‘‘యదా బుద్ధో సుతమతీ, సుతానం భత్తునోపి చ;
యాగుం ఆదాయ గచ్ఛన్తీ, అట్ఠ పచ్చేకనాయకే.
‘‘భిక్ఖాయ గామం గచ్ఛన్తే, దిస్వా పుత్తే అనుస్సరిం;
ఖీరధారా వినిగ్గచ్ఛి, తదా మే పుత్తపేమసా.
‘‘తతో తేసం అదం యాగుం, పసన్నా సేహి పాణిభి;
తతో చుతాహం తిదసం, నన్దనం ఉపపజ్జహం.
‘‘అనుభోత్వా సుఖం దుక్ఖం, సంసరిత్వా భవాభవే;
తవత్థాయ మహావీర, పరిచ్చత్తఞ్చ జీవితం.
‘‘ధీతా తుయ్హం మహావీర, పఞ్ఞవన్త జుతిన్ధర;
బహుఞ్చ దుక్కరం కమ్మం, కతం మే అతిదుక్కరం.
‘‘రాహులో చ అహఞ్చేవ, నేకజాతిసతే బహూ;
ఏకస్మిం సమ్భవే జాతా, సమానచ్ఛన్దమానసా.
‘‘నిబ్బత్తి ఏకతో హోతి, జాతియాపి చ ఏకతో;
పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, ఉభోపి నానాసమ్భవా.
‘‘పురిమానం జినగ్గానం, సఙ్గమం తే నిదస్సితం;
అధికారం బహుం మయ్హం, తుయ్హత్థాయ మహాముని.
‘‘యం మయా పూరితం కమ్మం, కుసలం సర మే ముని;
తవత్థాయ మహావీర, పుఞ్ఞం ఉపచితం మయా.
‘‘అభబ్బట్ఠానే వజ్జేత్వా, వారయన్తి అనాచారం;
తవత్థాయ మహావీర, చత్తం మే జీవితం బహుం.
‘‘ఏవం బహువిధం దుక్ఖం, సమ్పత్తి చ బహుబ్బిధా;
పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, జాతా సావత్థియం పురే.
‘‘మహాధనసేట్ఠికులే, సుఖితే సజ్జితే తథా;
నానారతనపజ్జోతే, సబ్బకామసమిద్ధినే.
‘‘సక్కతా పూజితా చేవ, మానితాపచితా తథా;
రూపసీరిమనుప్పత్తా, కులేసు అభిసక్కతా.
‘‘అతీవ పత్థితా చాసిం, రూపసోభసిరీహి చ;
పత్థితా సేట్ఠిపుత్తేహి, అనేకేహి సతేహిపి.
‘‘అగారం పజహిత్వాన, పబ్బజిం అనగారియం;
అడ్ఢమాసే అసమ్పత్తే, చతుసచ్చమపాపుణిం.
‘‘ఇద్ధియా అభినిమ్మిత్వా, చతురస్సం రథం అహం;
బుద్ధస్స పాదే వన్దిస్సం, లోకనాథస్స తాదినో.
‘‘ఇద్ధీసు చ వసీ హోమి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా;
చేతోపరియఞాణస్స, వసీ హోమి మహామునే.
‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;
సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.
‘‘అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, పటిభానే తథేవ చ;
ఞాణం మే విమలం సుద్ధం, పభావేన మహేసినో.
‘‘చీవరం పిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయం సయనాసనం;
ఖణేన ఉపనామేన్తి, సహస్సాని సమన్తతో.
‘‘జినో తమ్హి గుణే తుట్ఠో, ఏతదగ్గే ఠపేసి మం;
అగ్గా ఇద్ధిమతీనన్తి, పరిసాసు వినాయకో.
‘‘పరిచిణ్ణో మయా సత్థా, కతం బుద్ధస్స సాసనం;
ఓహితో గరుకో భారో, భవనేత్తిసమూహతా.
‘‘యస్సత్థాయ పబ్బజితా, అగారస్మానగారియం;
సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, సబ్బసంయోజనక్ఖయో.
‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.
అయం పన థేరీ యదా భగవా సావత్థినగరద్వారే యమకపాటిహారియం కాతుం కణ్డమ్బరుక్ఖమూలం ఉపగఞ్ఛి, తదా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏవమాహ – ‘‘అహం, భన్తే, పాటిహారియం కరిస్సామి, యది భగవా అనుజానాతీ’’తి సీహనాదం నది. సత్థా ఇదం కారణం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా జేతవనమహావిహారే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో పటిపాటియా భిక్ఖునియో ఠానన్తరే ఠపేన్తో ఇమం థేరిం ఇద్ధిమన్తీనం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. సా ఝానసుఖేన ఫలసుఖేన నిబ్బానసుఖేన చ వీతినామేన్తీ ఏకదివసం కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసఞ్చ పచ్చవేక్ఖమానా గఙ్గాతీరియత్థేరస్స మాతుయా ధీతాయ సద్ధిం సపత్తివాసం ఉద్దిస్స సంవేగజాతాయ వుత్తగాథా పచ్చనుభాసన్తీ –
౨౨౪. ‘‘ఉభో మాతా చ ధీతా చ, మయం ఆసుం సపత్తియో;
తస్సా మే అహు సంవేగో, అబ్భుతో లోమహంసనో.
౨౨౫. ‘‘ధిరత్థు కామా అసుచీ, దుగ్గన్ధా బహుకణ్టకా;
యత్థ మాతా చ ధీతా చ, సభరియా మయం అహుం.
౨౨౬. ‘‘కామేస్వాదీనవం దిస్వా, నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో;
సా పబ్బజిం రాజగహే, అగారస్మానగారియ’’న్తి. –
ఇమా తిస్సో గాథా అభాసి.
తత్థ ఉభో మాతా చ ధీతా చ, మయం ఆసుం సపత్తియోతి మాతా చ ధీతా చాతి ఉభో మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం సపత్తియో అహుమ్హ.
సావత్థియం కిర అఞ్ఞతరస్స వాణిజస్స భరియాయ పచ్చూసవేలాయం కుచ్ఛియం గబ్భో సణ్ఠాసి, సా తం న అఞ్ఞాసి. వాణిజో విభాతాయ రత్తియా సకటేసు భణ్డం ఆరోపేత్వా రాజగహం ఉద్దిస్స గతో. తస్సా గచ్ఛన్తే కాలే గబ్భో వడ్ఢేత్వా పరిపాకం అగమాసి. అథ నం సస్సు ఏవమాహ – ‘‘మమ పుత్తో చిరప్పవుత్థో త్వఞ్చ గబ్భినీ, పాపకం తయా కత’’న్తి. సా ‘‘తవ పుత్తతో అఞ్ఞం పురిసం న జానామీ’’తి ఆహ. తం సుత్వాపి సస్సు అసద్దహన్తీ తం ఘరతో నిక్కడ్ఢి. సా సామికం గవేసన్తీ అనుక్కమేన రాజగహం సమ్పత్తా. తావదేవ చస్సా కమ్మజవాతేసు చలన్తేసు మగ్గసమీపే అఞ్ఞతరం సాలం పవిట్ఠాయ గబ్భవుట్ఠానం అహోసి. సా సువణ్ణబిమ్బసదిసం పుత్తం విజాయిత్వా అనాథసాలాయం సయాపేత్వా ఉదకకిచ్చత్థం బహి నిక్ఖన్తా. అథఞ్ఞతరో అపుత్తకో సత్థవాహో తేన మగ్గేన గచ్ఛన్తో ‘‘అస్సామికాయ దారకో, మమ పుత్తో భవిస్సతీ’’తి తం ధాతియా హత్థే అదాసి. అథస్స మాతా ఉదకకిచ్చం కత్వా ఉదకం గహేత్వా పటినివత్తిత్వా పుత్తం అపస్సన్తీ సోకాభిభూతా పరిదేవిత్వా రాజగహం అప్పవిసిత్వావ మగ్గం పటిపజ్జి. తం అఞ్ఞతరో చోరజేట్ఠకో అన్తరామగ్గే దిస్వా పటిబద్ధచిత్తో అత్తనో పజాపతిం అకాసి. సా తస్స గేహే వసన్తీ ఏకం ధీతరం విజాయి. అథ సా ఏకదివసం ధీతరం గహేత్వా ఠితా సామికేన భణ్డిత్వా ధీతరం మఞ్చకే ఖిపి. దారికాయ సీసం థోకం భిన్ది. తతో సాపి సామికం భాయిత్వా రాజగహమేవ పచ్చాగన్త్వా సేరివిచారేన విచరతి. తస్సా పుత్తో పఠమయోబ్బనే ఠితో ‘‘మాతా’’తి అజానన్తో అత్తనో పజాపతిం అకాసి. అపరభాగే తం చోరజేట్ఠకధీతరం భగినిభావం అజానన్తో వివాహం కత్వా అత్తనో గేహం ఆనేసి. ఏవం సో అత్తనో మాతరం భగినిఞ్చ పజాపతీ కత్వా వాసేసి. తేన తా ఉభోపి సపత్తివాసం వసింసు. అథేకదివసం మాతా ధీతు కేసవట్టిం మోచేత్వా ఊకం ఓలోకేన్తీ సీసే వణం దిస్వా ‘‘అప్పేవనామాయం మమ ధీతా భవేయ్యా’’తి పుచ్ఛిత్వా సంవేగజాతా హుత్వా రాజగహే భిక్ఖునుపస్సయం గన్త్వా పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చా వివేకవాసం వసన్తీ అత్తనో చ పుబ్బపటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ‘‘ఉభో మాతా’’తిఆదికా గాథా అభాసి. తా పన తాయ వుత్తగాథావ కామేసు ఆదీనవదస్సనవసేన పచ్చనుభాసన్తీ అయం థేరీ ‘‘ఉభో మాతా చ ధీతా చా’’తిఆదిమాహ. తేన వుత్తం – ‘‘సా ఝానసుఖేన ఫలసుఖేన నిబ్బానసుఖేన చ వీతినామేన్తీ ఇమా తిస్సో గాథా అభాసీ’’తి.
తత్థ అసుచీతి కిలేసాసుచిపగ్ఘరణేన అసుచీ. దుగ్గన్ధాతి విసగన్ధవాయనేన పూతిగన్ధా. బహుకణ్టకాతి విసూయికప్పవత్తియా సుచరితవినివిజ్ఝనట్ఠేన బహువిధకిలేసకణ్టకా. తథా హి తే సత్తిసూలూపమా కామాతి వుత్తా. యత్థాతి యేసు కామేసు పరిభుఞ్జితబ్బేసు. సభరియాతి సమానభరియా, సపత్తియోతి అత్థో.
౨౨౭. ‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖుం విసోధితం;
చేతోపరిచ్చఞాణఞ్చ, సోతధాతు విసోధితా.
౨౨౮. ‘‘ఇద్ధీపి మే సచ్ఛికతా, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో;