౮. మిగజాలత్థేరగాథావణ్ణనా

సుదేసితోతిఆదికా ఆయస్మతో మిగజాలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం విసాఖాయ మహాఉపాసికాయ పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, మిగజాలోతిస్స నామం అహోసి. సో విహారం గన్త్వా అభిణ్హసో ధమ్మస్సవనేన పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౪౧౭. ‘‘సుదేసితో చక్ఖుమతా, బుద్ధేనాదిచ్చబన్ధునా;

సబ్బసంయోజనాతీతో, సబ్బవట్టవినాసనో.

౪౧౮. ‘‘నియ్యానికో ఉత్తరణో, తణ్హామూలవిసోసనో;

విసమూలం ఆఘాతనం, ఛేత్వా పాపేతి నిబ్బుతిం.

౪౧౯. ‘‘అఞ్ఞాణమూలభేదాయ, కమ్మయన్తవిఘాటనో;

విఞ్ఞాణానం పరిగ్గహే, ఞాణవజిరనిపాతనో.

౪౨౦.

‘‘వేదనానం విఞ్ఞాపనో, ఉపాదానప్పమోచనో;

భవం అఙ్గారకాసుంవ, ఞాణేన అనుపస్సనో.

౪౨౧. ‘‘మహారసో సుగమ్భీరో, జరామచ్చునివారణో;

అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, దుక్ఖూపసమనో సివో.

౪౨౨. ‘‘కమ్మం కమ్మన్తి ఞత్వాన, విపాకఞ్చ విపాకతో;

పటిచ్చుప్పన్నధమ్మానం, యథావాలోకదస్సనో;

మహాఖేమఙ్గమో సన్తో, పరియోసానభద్దకో’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

తత్థ సుదేసితోతి సుట్ఠు దేసితో, వేనేయ్యజ్ఝాసయానురూపం దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థానం యాథావతో విభావనవసేన దేసితోతి అత్థో. అథ వా సుదేసితోతి సమ్మా దేసితో, పవత్తినివత్తీనం తదుభయహేతూనఞ్చ అవిపరీతతో పకాసనవసేన భాసితో స్వాఖ్యాతోతి అత్థో. చక్ఖుమతాతి మంసచక్ఖు, దిబ్బచక్ఖు, పఞ్ఞాచక్ఖు, బుద్ధచక్ఖు, సమన్తచక్ఖూతి ఇమేహి పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమతా. బుద్ధేనాతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధేన. ఆదిచ్చబన్ధునాతి ఆదిచ్చగోత్తేన. దువిధో హి లోకే ఖత్తియవంసో – ఆదిచ్చవంసో, సోమవంసోతి. తత్థ ఆదిచ్చవంసో, ఓక్కాకరాజవంసోతి జానితబ్బం. తతో సఞ్జాతతాయ సాకియా ఆదిచ్చగోత్తాతి భగవా ‘‘ఆదిచ్చబన్ధూ’’తి వుచ్చతి. అథ వా ఆదిచ్చస్స బన్ధూతిపి భగవా ఆదిచ్చబన్ధు, స్వాయమత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. కామరాగసంయోజనాదీనం సబ్బేసం సంయోజనానం సమతిక్కమనభావతో సబ్బసంయోజనాతీతో తతో ఏవ కిలేసకమ్మవిపాకవట్టానం వినాసనతో విద్ధంసనతో సబ్బవట్టవినాసనో, సంసారచారకతో నియ్యానతో నియ్యానికో, సంసారమహోఘతో సముత్తరణట్ఠేన ఉత్తరణో, కామతణ్హాదీనం సబ్బతణ్హానం మూలం అవిజ్జం అయోనిసో మనసికారఞ్చ విసోసేతి సుక్ఖాపేతీతి తణ్హామూలవిసోసనో, తిణ్ణమ్పి వేదానం సమ్పటివేధస్స విద్ధంసనతో విసస్స దుక్ఖస్స కారణత్తా విసమూలం, సత్తానం బ్యసనుప్పత్తిట్ఠానతాయ ఆఘాతనం కమ్మం కిలేసం వా ఛేత్వా సముచ్ఛిన్దిత్వా నిబ్బుతిం నిబ్బానం పాపేతి.

అఞ్ఞాణస్స మూలం అయోనిసో మనసికారో ఆసవా చ ‘‘ఆసవసముదయా అవిజ్జాసముదయో’’తి (మ. ని. ౧.౧౦౩) హి వుత్తం, తస్స భేదాయ వజిరూపమఞాణేన భిన్దనత్థాయ. అథ వా ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా’’తిఆదివచనతో (విభ. ౨౨౫-౨౨౬; సం. ని. ౨.౧) అఞ్ఞాణం మూలం ఏతస్సాతి అఞ్ఞాణమూలం, భవచక్కం, తస్స మగ్గఞాణవజిరేన పదాలనత్థం దేసితోతి సమ్బన్ధో. కమ్మయన్తవిఘాటనోతి కమ్మఘటితస్స అత్తభావయన్తస్స విద్ధంసనో. విఞ్ఞాణానం పరిగ్గహేతి కామభవాదీసు యథాసకకమ్మునా విఞ్ఞాణగ్గహణే ఉపట్ఠితేతి వచనసేసో. తత్థ తత్థ హి భవే పటిసన్ధియా గహితాయ తంతంభవనిస్సితవిఞ్ఞాణానిపి గహితానేవ హోన్తి. ఞాణవజిరనిపాతనోతి ఞాణవజిరస్స నిపాతో, ఞాణవజిరం నిపాతేత్వా తేసం పదాలేతా. లోకుత్తరధమ్మో హి ఉప్పజ్జమానో సత్తమభవాదీసు ఉప్పజ్జనారహాని విఞ్ఞాణాని భిన్దత్తమేవ ఉప్పజ్జతీతి.

వేదనానం విఞ్ఞాపనోతి సుఖాదీనం తిస్సన్నం వేదనానం యథాక్కమం దుక్ఖసల్లానిచ్చవసేన యాథావతో పవేదకో. ఉపాదానప్పమోచనోతి కాముపాదానాదీహి చతూహిపి ఉపాదానేహి చిత్తసన్తానస్స విమోచకో. భవం అఙ్గారకాసుంవ, ఞాణేన అనుపస్సనోతి కామభవాదినవవిధమ్పి భవం ఏకాదసహి అగ్గీహి ఆదిత్తభావతో సాధికపోరిసం అఙ్గారకాసుం వియ మగ్గఞాణేన అనుపచ్చక్ఖతో దస్సేతా.

సన్తపణీతభావతో అతిత్తికరట్ఠేన మహారసో పరిఞ్ఞాదివసేన వా మహాకిచ్చతాయ సామఞ్ఞఫలవసేన మహాసమ్పత్తితాయ చ మహారసో, అనుపచితసమ్భారేహి దురవగాహతాయ అలబ్భనేయ్యపతిట్ఠతాయ చ సుట్ఠు గమ్భీరో జరామచ్చునివారణో, ఆయతిం భవాభినిప్ఫత్తియా నివత్తనేన జరాయ మచ్చునో చ పటిసేధకో. ఇదాని యథావుత్తగుణవిసేసయుత్తం ధమ్మం సరూపతో దస్సేన్తో ‘‘అరియో అట్ఠఙ్గికో’’తి వత్వా పునపి తస్స కతిపయే గుణే విభావేతుం ‘‘దుక్ఖూపసమనో సివో’’తిఆదిమాహ. తస్సత్థో – పరిసుద్ధట్ఠేన అరియో, సమ్మాదిట్ఠిఆదిఅట్ఠధమ్మసమోధానతాయ అట్ఠఙ్గికో, నిబ్బానగవేసనట్ఠేన మగ్గో సకలవట్టదుక్ఖవూపసమనట్ఠేన దుక్ఖవూపసమనో, ఖేమట్ఠేన సివో.

యథా ఇతో బాహిరకసమయే అసమ్మాసమ్బుద్ధపవేదితత్తా కమ్మవిపాకో విపల్లాసో సియాతి ఏవం అవిపల్లాసేత్వా పటిచ్చుప్పన్నధమ్మానం పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కమ్మం కమ్మన్తి విపాకఞ్చ విపాకతో ఞత్వాన పుబ్బభాగఞాణేన జాననహేతు సస్సతుచ్ఛేదగ్గాహానం విధమనేన యాథావతో ఆలోకదస్సనో తక్కరస్స లోకుత్తరఞాణాలోకస్స దస్సనో. కేనచి కఞ్చి కదాచిపి అనుపద్దుతత్తా మహాఖేమం నిబ్బానం గచ్ఛతి సత్తే గమేతి చాతి మహాఖేమఙ్గమో, సబ్బకిలేసదరథపరిళాహవూపసమనతో సన్తో, అకుప్పాయ చేతోవిముత్తియా అనుపాదిసేసాయ చ నిబ్బానధాతుయా పాపనేన పరియోసానభద్దకో సుదేసితో చక్ఖుమతాతి యోజనా.

ఏవం థేరో నానానయేహి అరియధమ్మం పసంసన్తో తస్స ధమ్మస్స అత్తనా అధిగతభావం అఞ్ఞాపదేసేన పకాసేసి.

మిగజాలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.