౩. మహానాగత్థేరగాథావణ్ణనా

యస్స సబ్రహ్మచారీసూతిఆదికా ఆయస్మతో మహానాగత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో కకుసన్ధస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం కకుసన్ధం భగవన్తం అరఞ్ఞం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే ఝానసుఖేన నిసిన్నం దిస్వా పసన్నమానసో తస్స దాళిమఫలం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సాకేతే మధువాసేట్ఠస్స నామ బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, మహానాగోతిస్స నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో భగవతి సాకేతే అఞ్జనవనే విహరన్తే ఆయస్మతో గవమ్పతిత్థేరస్స పాటిహారియం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో థేరస్సేవ సన్తికే పబ్బజిత్వా తస్సోవాదే ఠత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౫.౧-౭) –

‘‘కకుసన్ధో మహావీరో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

గణమ్హా వూపకట్ఠో సో, అగమాసి వనన్తరం.

‘‘బీజమిఞ్జం గహేత్వాన, లతాయ ఆవుణిం అహం;

భగవా తమ్హి సమయే, ఝాయతే పబ్బతన్తరే.

‘‘దిస్వానహం దేవదేవం, విప్పసన్నేన చేతసా;

దక్ఖిణేయ్యస్స వీరస్స, బీజమిఞ్జమదాసహం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, యం మిఞ్జమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బీజమిఞ్జస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా విముత్తిసుఖేన విహరన్తో థేరో ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ సబ్రహ్మచారీసు గారవం అకత్వా విహరన్తే దిస్వా తేసం ఓవాదదానవసేన –

౩౮౭. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో నూపలబ్భతి;

పరిహాయతి సద్ధమ్మా, మచ్ఛో అప్పోదకే యథా.

౩౮౮. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో నూపలబ్భతి;

న విరూహతి సద్ధమ్మే, ఖేత్తే బీజంవ పూతికం.

౩౮౯. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో నూపలబ్భతి;

ఆరకా హోతి నిబ్బానా, ధమ్మరాజస్స సాసనే.

౩౯౦. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో ఉపలబ్భతి;

న విహాయతి సద్ధమ్మా, మచ్ఛో బవ్హోదకే యథా.

౩౯౧. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో ఉపలబ్భతి;

సో విరూహతి సద్ధమ్మే, ఖేత్తే బీజంవ భద్దకం.

౩౯౨. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో ఉపలబ్భతి;

సన్తికే హోతి నిబ్బానం, ధమ్మరాజస్స సాసనే’’తి. –

ఇమా ఛ గాథా అభాసి.

తత్థ సబ్రహ్మచారీసూతి సమానం బ్రహ్మం సీలాదిధమ్మం చరన్తీతి సబ్రహ్మచారినో, సీలదిట్ఠిసామఞ్ఞగతా సహధమ్మికా, తేసు. గారవోతి గరుభావో సీలాదిగుణనిమిత్తం గరుకరణం. నూపలబ్భతీతి న విజ్జతి న పవత్తతి, న ఉపతిట్ఠతీతి అత్థో. నిబ్బానాతి కిలేసానం నిబ్బాపనతో కిలేసక్ఖయాతి అత్థో. ధమ్మరాజస్సాతి సత్థునో. సత్థా హి సదేవకం లోకం యథారహం లోకియలోకుత్తరేన ధమ్మేన రఞ్జేతి తోసేతీతి ధమ్మరాజా. ఏత్థ చ ‘‘ధమ్మరాజస్స సాసనే’’తి ఇమినా నిబ్బానం నామ ధమ్మరాజస్సేవ సాసనే, న అఞ్ఞత్థ. తత్థ యో సబ్రహ్మచారీసు గారవరహితో, సో యథా నిబ్బానా ఆరకా హోతి, తథా ధమ్మరాజస్స సాసనతోపి ఆరకా హోతీతి దస్సేతి. బవ్హోదకేతి బహుఉదకే. సన్తికే హోతి నిబ్బానన్తి నిబ్బానం తస్స సన్తికే సమీపే ఏవ హోతి. సేసం వుత్తనయమేవ. ఇమా ఏవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహేసుం.

మహానాగత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.