౧౨. బ్రహ్మదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

అక్కోధస్సాతిఆదికా ఆయస్మతో బ్రహ్మదత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం కోసలరఞ్ఞో పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, బ్రహ్మదత్తోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో జేతవనమహే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తం ఏకదివసం నగరే పిణ్డాయ చరన్తం అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో అక్కోసి. థేరో తం సుత్వాపి తుణ్హీభూతో పిణ్డాయ చరతియేవ, బ్రాహ్మణో పునపి అక్కోసియేవ. మనుస్సా ఏవం అక్కోసన్తమ్పి నం ‘‘అయం థేరో న కిఞ్చి భణతీ’’తి ఆహంసు. తం సుత్వా థేరో తేసం మనుస్సానం ధమ్మం దేసేన్తో –

౪౪౧. ‘‘అక్కోధస్స కుతో కోధో, దన్తస్స సమజీవినో;

సమ్మదఞ్ఞా విముత్తస్స, ఉపసన్తస్స తాదినో.

౪౪౨. ‘‘తస్సేవ తేన పాపియో, యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతి;

కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తో, సఙ్గామం జేతి దుజ్జయం.

౪౪౩. ‘‘ఉభిన్నమత్థం చరతి, అత్తనో చ పరస్స చ;

పరం సఙ్కుపితం ఞత్వా, యో సతో ఉపసమ్మతి.

౪౪౪. ‘‘ఉభిన్నం తికిచ్ఛన్తం తం, అత్తనో చ పరస్స చ;

జనా మఞ్ఞన్తి బాలోతి, యే ధమ్మస్స అకోవిదా. (సం. ని. ౧.౧౮౯);

౪౪౫. ‘‘ఉప్పజ్జే తే సచే కోధో, ఆవజ్జ కకచూపమం;

ఉప్పజ్జే చే రసే తణ్హా, పుత్తమంసూపమం సర.

౪౪౬. ‘‘సచే ధావతి చిత్తం తే, కామేసు చ భవేసు చ;

ఖిప్పం నిగ్గణ్హ సతియా, కిట్ఠాదం వియ దుప్పసు’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ అక్కోధస్సాతి కోధరహితస్స మగ్గేన సముచ్ఛిన్నకోధస్స. కుతో కోధోతి కుతో నామ హేతు కోధో ఉప్పజ్జేయ్య, తస్స ఉప్పత్తికారణం నత్థీతి అత్థో. దన్తస్సాతి ఉత్తమేన దమేన అగ్గమగ్గదమథేన దన్తస్స. సమజీవినోతి కాయవిసమాదీని సబ్బసో పహాయ కాయసమాదీనం వసేన సమం జీవన్తస్స సత్తట్ఠానియేన సమ్పజఞ్ఞేన సమ్మదేవ వత్తన్తస్స. సమ్మదఞ్ఞా విముత్తస్సాతి సమ్మా అఞ్ఞాయ అభిఞ్ఞేయ్యాదికే ధమ్మే జానిత్వా సబ్బాసవేహి విప్పముత్తస్స. తతో ఏవ సబ్బకిలేసదరథపరిళాహవూపసమేన ఉపసన్తస్స. ఇట్ఠాదీసు తాదిలక్ఖణప్పత్తియా తాదినో ఖీణాసవస్స కుతో కోధోతి అఞ్ఞాపదేసేన థేరో అత్తనో కోధాభావం తస్స చ కారణాని వత్వా ఇదాని కోధే అకోధే చ ఆదీనవానిసంసదస్సనేన ధమ్మం కథేన్తో ‘‘తస్సేవా’’తిఆదిమాహ. తత్థ యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతీతి యో పుగ్గలో అత్తనో ఉపరి కుద్ధం కుపితం పుగ్గలం పటికుజ్ఝతి, తస్సేవ తేన పటికుజ్ఝనపచ్చక్కోసనపటిప్పహరణాదినా పాపియో ఇధలోకే విఞ్ఞూగరహాదివసేన పరలోకే నిరయదుక్ఖాదివసేన అభద్దకతరం అకల్యాణతరం హోతి. కుజ్ఝనేన పన అకుద్ధస్స పాపం హోతీతి వత్తబ్బమేవ నత్థి. కేచి పన ‘‘యో అకుద్ధం పటికుద్ధం ఆరబ్భ కుజ్ఝతీ’’తి అత్థం వదన్తి. కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తోతి యో పన కుద్ధం పుగ్గలం ‘‘అయం కుద్ధో కోధపరేతో’’తి ఞత్వా న పటికుజ్ఝతి ఖమతి, సో దుజ్జయం కిలేససఙ్గామం జేతి నామ. న కేవలఞ్చస్స కిలేససఙ్గామజయో ఏవ, అథ ఖో ఉభయహితపటిపత్తిమ్పీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉభిన్నమత్థం…పే… ఉపసమ్మతీ’’తి. యో పరం పుగ్గలం సఙ్కుపితం కుద్ధం ‘‘కోధపరేతో’’తి ఞత్వా తం మేత్తాయన్తో అజ్ఝుపేక్ఖన్తో వా సతో సమ్పజానో హుత్వా ఉపసమ్మతి ఖమతి న పటిప్ఫరతి. సో అత్తనో చ పరస్స చాతి ఉభిన్నం ఉభయలోకసుఖావహం అత్థం హితం చరతి.

ఉభిన్నం తికిచ్ఛన్తం తన్తి తం అత్తనో చ పరస్స చాతి ఉభిన్నం ద్విన్నం కోధబ్యాధితికిచ్ఛాయ తికిచ్ఛన్తం ఖమన్తం పుగ్గలం యే జనా ధమ్మస్స అరియాచారధమ్మే అకుసలా, తే బాలా ‘‘అయం అవిద్దసు యో అత్తానం అక్కోసన్తస్స పహరన్తస్స కిఞ్చి న కరోతీ’’తి మఞ్ఞన్తి, తం తేసం అయోనిసో మఞ్ఞనన్తి అధిప్పాయో. ‘‘తికిచ్ఛన’’న్తిపి పఠన్తి, తికిచ్ఛనసభావన్తి అత్థో.

ఏవం థేరేన వుచ్చమానం ధమ్మం సుత్వా అక్కోసకబ్రాహ్మణో సంవిగ్గో పసన్నచిత్తో చ హుత్వా థేరం ఖమాపేత్వా తస్సేవ సన్తికే పబ్బజి. థేరో తస్స కమ్మట్ఠానం దేన్తో ‘‘ఇమస్స మేత్తాభావనా యుత్తా’’తి మేత్తాకమ్మట్ఠానం దత్వా కోధపరియుట్ఠానాదీసు పచ్చవేక్ఖణాదివిధిం దస్సేన్తో ‘‘ఉప్పజ్జే తే’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఉప్పజ్జే తే సచేతి సచే తే కమ్మట్ఠానం అనుయుఞ్జన్తస్స కఞ్చి పుగ్గలం నిస్సాయ చిరపరిచయో కోధో ఉప్పజ్జేయ్య, తస్స వూపసమాయ –

‘‘ఉభతోదణ్డకేన చేపి, భిక్ఖవే, కకచేన చోరా ఓచరకా అఙ్గమఙ్గాని ఓకన్తేయ్యుం, తత్రాపి యో మనో పదూసేయ్య, న మే సో తేన సాసనకరో’’తి (మ. ని. ౧.౨౩౨) –

సత్థారా వుత్తం కకచూపమం ఓవాదం ఆవజ్జేహి. ఉప్పజ్జే చే రసే తణ్హాతి సచే తే మధురాదిభేదే రసే తణ్హా అభిలాసో ఉప్పజ్జేయ్య, తస్స వూపసమాయ –

‘‘పుత్తమంసం జాయమ్పతికా యథా కన్తారనిత్థరణత్థమేవ ఖాదింసు, న రసతణ్హాయ ఏవం కులపుత్తోపి పబ్బజితో పిణ్డపాతం పటిసేవతి…పే… ఫాసువిహారో చా’’తి (సం. ని. ౨.౬౩ అత్థతో సమానం) –

ఏవం వుత్తం పుత్తమంసూపమోవాదం సర అనుస్సర.

సచే ధావతి తే చిత్తన్తి అయోనిసో మనసి కరోతో తవ చిత్తం కామేసు పఞ్చకామగుణేసు ఛన్దరాగవసేన, కామభవాదీసు భవేసు భవపత్థనావసేన సచే ధావతి సరతి జవతి. ఖిప్పం నిగ్గణ్హ సతియా, కిట్ఠాదం వియ దుప్పసున్తి తథా ధావితుం అదేన్తో యథా నామ పురిసో కిట్ఠాదం సస్సఖాదకం దుప్పసుం దుట్ఠగోణం యోత్తేన థమ్భే బన్ధిత్వా అత్తనో వసే వత్తేతి, ఏవం సతియా సతియోత్తేన సమ్మాధిథమ్భే బన్ధన్తో ఖిప్పం సీఘమేవ నిగ్గణ్హ, యథా కిలేసవిగమేన నిబ్బిసేవనం హోతి, తథా దమేహీతి. కేచి పన ‘‘థేరో పుథుజ్జనోవ హుత్వా అక్కోసం అధివాసేన్తో తేసం మనుస్సానం అరియగుణే పకాసేన్తో ధమ్మం కథేత్వా పచ్ఛా ద్వీహి గాథాహి అత్తానం ఓవదన్తో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో ఇమాయేవ గాథా అభాసీ’’తి వదన్తి.

బ్రహ్మదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.