౬. పఞ్చపుత్తఖాదకపేతివత్థువణ్ణనా

నగ్గా దుబ్బణ్ణరూపాసీతి ఇదం సత్థరి సావత్థియం విహరన్తే పఞ్చపుత్తఖాదకపేతిం ఆరబ్భ వుత్తం. సావత్థియా కిర అవిదూరే గామకే అఞ్ఞతరస్స కుటుమ్బికస్స భరియా వఞ్ఝా అహోసి. తస్స ఞాతకా ఏతదవోచుం – ‘‘తవ పజాపతి వఞ్ఝా, అఞ్ఞం తే కఞ్ఞం ఆనేమా’’తి. సో తస్సో భరియాయ సినేహేన న ఇచ్ఛి. అథస్స భరియా తం పవత్తిం సుత్వా సామికం ఏవమాహ – ‘‘సామి, అహం వఞ్ఝా, అఞ్ఞా కఞ్ఞా ఆనేతబ్బా, మా తే కులవంసో ఉపచ్ఛిజ్జీ’’తి. సో తాయ నిప్పీళియమానో అఞ్ఞం కఞ్ఞం ఆనేసి. సా అపరేన సమయేన గబ్భినీ అహోసి. వఞ్ఝిత్థీ – ‘‘అయం పుత్తం లభిత్వా ఇమస్స గేహస్స ఇస్సరా భవిస్సతీ’’తి ఇస్సాపకతా తస్సా గబ్భపాతనూపాయం పరియేసన్తీ అఞ్ఞతరం పరిబ్బాజికం అన్నపానాదీహి సఙ్గణ్హిత్వా తాయ తస్సా గబ్భపాతనం దాపేసి. సా గబ్భే పతితే అత్తనో మాతుయా ఆరోచేసి, మాతా అత్తనో ఞాతకే సమోధానేత్వా తమత్థం నివేదేసి. తే వఞ్ఝిత్థిం ఏతదవోచుం – ‘‘తయా ఇమిస్సా గబ్భో పాతితో’’తి? ‘‘నాహం పాతేమీ’’తి. ‘‘సచే తయా గబ్భో న పాతితో, సపథం కరోహీ’’తి. ‘‘సచే మయా గబ్భో పాతితో, దుగ్గతిపరాయణా ఖుప్పిపాసాభిభూతా సాయం పాతం పఞ్చ పఞ్చ పుత్తే విజాయిత్వా ఖాదిత్వా తిత్తిం న గచ్ఛేయ్యం, నిచ్చం దుగ్గన్ధా మక్ఖికాపరికిణ్ణా చ భవేయ్య’’న్తి ముసా వత్వా సపథం అకాసి. సా నచిరస్సేవ కాలం కత్వా తస్సేవ గామస్స అవిదూరే దుబ్బణ్ణరూపా పేతీ హుత్వా నిబ్బత్తి.

తదా జనపదే వుత్థవస్సా అట్ఠ థేరా సత్థు దస్సనత్థం సావత్థిం ఆగచ్ఛన్తా తస్స గామస్స అవిదూరే ఛాయూదకసమ్పన్నే అరఞ్ఞట్ఠానే వాసం ఉపగచ్ఛింసు. అథ సా పేతీ థేరానం అత్తానం దస్సేసి. తేసు సఙ్ఘత్థేరో తం పేతిం –

౨౬. ‘‘నగ్గా దుబ్బణ్ణరూపాసి, దుగ్గన్ధా పూతి వాయసి;

మక్ఖికాహి పరికిణ్ణా, కా ను త్వం ఇధ తిట్ఠసీ’’తి. –

గాథాయ పటిపుచ్ఛి. తత్థ నగ్గాతి నిచ్చోళా. దుబ్బణ్ణరూపాసీతి ణవిరూపా అతివియ బీభచ్ఛరూపేన సమన్నాగతా అసి. దుగ్గన్ధాతి అనిట్ఠగన్ధా. పూతి వాయసీతి సరీరతో కుణపగన్ధం వాయసి. మక్ఖికాహి పరికిణ్ణాతి నీలమక్ఖికాహి సమన్తతో ఆకిణ్ణా. కా ను త్వం ఇధ తిట్ఠసీతి కా నామ ఏవరూపా ఇమస్మిం ఠానే తిట్ఠసి, ఇతో చితో చ విచరసీతి అత్థో.

అథ సా పేతీ మహాథేరేన ఏవం పుట్ఠా అత్తానం పకాసేన్తీ సత్తానం సంవేగం జనేన్తీ –

౨౭. ‘‘అహం భదన్తే పేతీమ్హి, దుగ్గతా యమలోకికా;

పాపకమ్మం కరిత్వాన, పేతలోకం ఇతో గతా.

౨౮. ‘‘కాలేన పఞ్చ పుత్తాని, సాయం పఞ్చ పునాపరే;

విజాయిత్వాన ఖాదామి, తేపి నా హోన్తి మే అలం.

౨౯. ‘‘పరిడయ్హతి ధూమాయతి, ఖుదాయ హదయం మమ;

పానీయం న లభే పాతుం, పస్స మం బ్యసనం గత’’న్తి. –

ఇమా తిస్సో గాథా అభాసి.

౨౭. తత్థ భదన్తేతి థేరం గారవేన ఆలపతి. దుగ్గతాతి దుగ్గతిం గతా. యమలోకికాతి ‘‘యమలోకో’’తి లద్ధనామే పేతలోకే తత్థ పరియాపన్నభావేన విదితా. ఇతో గతాతి ఇతో మనుస్సలోకతో పేతలోకం ఉపపజ్జనవసేన గతా, ఉపపన్నాతి అత్థో.

౨౮. కాలేనాతి రత్తియా విభాతకాలే. భుమ్మత్థే హి ఏతం కరణవచనం. పఞ్చ పుత్తానీతి పఞ్చ పుత్తే. లిఙ్గవిపల్లాసేన హేతం వుత్తం. సాయం పఞ్చ పునాపరేతి సాయన్హకాలే పున అపరే పఞ్చ పుత్తే ఖాదామీతి యోజనా. విజాయిత్వానాతి దివసే దివసే దస దస పుత్తే విజాయిత్వా. తేపి నా హోన్తి మే అలన్తి తేపి దసపుత్తా ఏకదివసం మయ్హం ఖుదాయ పటిఘాతాయ అహం పరియత్తా న హోన్తి. గాథాసుఖత్థఞ్హేత్థ నా-ఇతి దీఘం కత్వా వుత్తం.

౨౯. పరిడయ్హతి ధూమాయతి ఖుదాయ హదయం మమాతి ఖుదాయ జిఘచ్ఛాయ బాధియమానాయ మమ హదయపదేసో ఉదరగ్గినా పరిసమన్తతో ఝాయతి ధూమాయతి సన్తప్పతి. పానీయం న లభే పాతున్తి పిపాసాభిభూతా తత్థ తత్థ విచరన్తీ పానీయమ్పి పాతుం న లభామి. పస్స మం బ్యసనం గతన్తి పేతూపపత్తియా సాధారణం అసాధారణఞ్చ ఇమం ఈదిసం బ్యసనం ఉపగతం మం పస్స, భన్తేతి అత్తనా అనుభవియమానం దుక్ఖం థేరస్స పవేదేసి.

తం సుత్వా థేరో తాయ కతకమ్మం పుచ్ఛన్తో –

౩౦. ‘‘కిం ను కాయేన వాచాయ, మనసా దుక్కటం కతం;

కిస్స కమ్మవిపాకేన, పుత్తమంసాని ఖాదసీ’’తి. –

గాథమాహ. తత్థ దుక్కటన్తి దుచ్చరితం. కిస్స కమ్మవిపాకేనాతి కీదిసస్స కమ్మస్స విపాకేన, కిం పాణాతిపాతస్స, ఉదాహు అదిన్నాదానాదీసు అఞ్ఞతరస్సాతి అత్థో. ‘‘కేన కమ్మవిపాకేనా’’తి కేచి పఠన్తి.

అథ సా పేతీ అత్తనా కతకమ్మం థేరస్స కథేన్తీ –

౩౧. ‘‘సపతీ మే గబ్భినీ ఆసి, తస్సా పాపం అచేతయిం;

సాహం పదుట్ఠమనసా, అకరిం గబ్భపాతనం.

౩౨. ‘‘తస్స ద్వేమాసికో గబ్భో, లోహితఞ్ఞేవ పగ్ఘరి;

తదస్సా మాతా కుపితా, మయ్హం ఞాతీ సమానయి;

సపథఞ్చ మం అకారేసి, పరిభాసాపయీ చ మం.

౩౩. ‘‘సాహం ఘోరఞ్చ సపథం, ముసావాదం అభాసిసం;

‘పుత్తమంసాని ఖాదామి, సచే తం పకతం మయా’.

౩౪. ‘‘తస్స కమ్మస్స విపాకేన, ముసావాదస్స చూభయం;

పుత్తమంసాని ఖాదామి, పుబ్బలోహితమక్ఖితా’’తి. – గాథాయో అభాసి;

౩౧-౩౨. తత్థ సపతీతి సమానపతికా ఇత్థీ వుచ్చతి. తస్సా పాపం అచేతయిన్తి తస్స సపతియా పాపం లుద్దకం కమ్మం అచేతయిం. పదుట్ఠమనసాతి పదుట్ఠచిత్తా, పదుట్ఠేన వా మనసా. ద్వేమాసికోతి ద్వేమాసజాతో పతిట్ఠితో హుత్వా ద్వేమాసికా. లోహితఞ్ఞేవ పగ్ఘరీతి విపజ్జమానో రుహిరఞ్ఞేవ హుత్వా విస్సన్ది. తదస్సా మాతా కుపితా, మయ్హం ఞాతీ సమానయీతి తదా అస్సా సపతియా మాతా మయ్హం కుపితా అత్తనో ఞాతకే సమోధానేసి. ‘‘తతస్సా’’తి వా పాఠో, తతో అస్సాతి పదవిభాగో.

౩౩-౩౪. సపథన్తి సపనం. పరిభాసాపయీతి భయేన తజ్జాపేసి. సపథం ముసావాదం అభాసిసన్తి ‘‘సచే తం మయా కతం, ఈదిసీ భవేయ్య’’న్తి కతమేవ పాపం అకతం కత్వా దస్సేన్తీ ముసావాదం అభూతం సపథం అభాసిం. ముత్తమంసాని ఖాదామి, సచేతం పకతం మయాతి ఇదం తదా సపథస్స కతాకారదస్సనం. యది ఏతం గబ్భపాతనపాపం మయా కతం, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తియం మయ్హం పుత్తమంసానియేవ ఖాదేయ్యన్తి అత్థో. తస్స కమ్మస్సాతి తస్స గబ్భపాతనవసేన పకతస్స పాణాతిపాతకమ్మస్స. ముసావాదస్స చాతి ముసావాదకమ్మస్స చ. ఉభయన్తి ఉభయస్సపి కమ్మస్స ఉభయేన విపాకేన. కరణత్థే హి ఇదం పచ్చత్తవచనం. పుబ్బలోహితమక్ఖితాతి పసవనవసేన పరిభిజ్జనవసేన చ పుబ్బేన చ లోహితేన చ మక్ఖితా హుత్వా పుత్తమంసాని ఖాదామీతి యోజనా.

ఏవం సా పేతీ అత్తనో కమ్మవిపాకం పవేదేత్వా పున థేరే ఏవమాహ – ‘‘అహం, భన్తే, ఇమస్మింయేవ గామే అసుకస్స కుటుమ్బికస్స భరియా ఇస్సాపకతా హుత్వా పాపకమ్మం కత్వా ఏవం పేతయోనియం నిబ్బత్తా. సాధు, భన్తే, తస్స కుటుమ్బికస్స గేహం గచ్ఛథ, సో తుమ్హాకం దానం దస్సతి, తం దక్ఖిణం మయ్హం ఉద్దిసాపేయ్యాథ, ఏవం మే ఇతో పేతలోకతో ముత్తి భవిస్సతీ’’తి. థేరా తం సుత్వా తం అనుకమ్పమానా ఉల్లుమ్పనసభావసణ్ఠితా తస్స కుటుమ్బికస్స గేహం పిణ్డాయ పవిసింసు. కుటమ్బికో థేరే దిస్వా సఞ్జాతప్పసాదో పచ్చుగ్గన్త్వా పత్తాని గహేత్వా థేరే ఆసనేసు నిసీదాపేత్వా పణీతేన ఆహారేన భోజేతుం ఆరభి. థేరా తం పవత్తిం కుటుమ్బికస్స ఆరోచేత్వా తం దానం తస్సా పేతియా ఉద్దిసాపేసుం. తఙ్ఖణఞ్ఞేవ చ సా పేతీ తతో దుక్ఖతో అపేతా ఉళారసమ్పత్తిం పటిలభిత్వా రత్తియం కుటుమ్బికస్స అత్తానం దస్సేసి. అథ థేరా అనుక్కమేన సావత్థిం గన్త్వా భగవతో తమత్థం ఆరోచేసుం. భగవా చ తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. దేసనావసానే మహాజనో పటిలద్ధసంవేగో ఇస్సామచ్ఛేరతో పటివిరమి. ఏవం సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

పఞ్చపుత్తఖాదకపేతివత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.