౩. తతియవగ్గవణ్ణనా

౧౪౧. తతియవగ్గస్స పఠమే దిట్ఠీవిసూకానీతి ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతాని. తాని హి మగ్గసమ్మాదిట్ఠియా విసూకట్ఠేన విజ్ఝనట్ఠేన విలోమట్ఠేన చ విసూకాని. ఏవం దిట్ఠియా విసూకానీతి దిట్ఠివిసూకాని, దిట్ఠియో ఏవ వా విసూకాని దిట్ఠివిసూకాని. ఉపాతివత్తోతి దస్సనమగ్గేన అతిక్కన్తో. పత్తో నియామన్తి అవినిపాతధమ్మతాయ సమ్బోధిపరాయనతాయ చ నియతభావం అధిగతో, సమ్మత్తనియామసఙ్ఖాతం వా పఠమమగ్గన్తి. ఏత్తావతా పఠమమగ్గకిచ్చనిప్ఫత్తి చ తస్స పటిలాభో చ వుత్తో. ఇదాని పటిలద్ధమగ్గోతి ఇమినా సేసమగ్గపటిలాభం దస్సేతి. ఉప్పన్నఞాణోమ్హీతి ఉప్పన్నపచ్చేకబోధిఞాణో అమ్హి. ఏతేన ఫలం దస్సేతి. అనఞ్ఞనేయ్యోతి అఞ్ఞేహి ‘‘ఇదం సచ్చం ఇదం సచ్చ’’న్తి ననేతబ్బో. ఏతేన సయమ్భుతం దీపేతి. పత్తే వా పచ్చేకబోధిఞాణే అఞ్ఞనేయ్యతాయ అభావా సయంవసితం. సమథవిపస్సనాయ వా దిట్ఠివిసూకాని ఉపాతివత్తో, ఆదిమగ్గేన పత్తో నియామం, సేసేహి పటిలద్ధమగ్గో, ఫలఞాణేన ఉప్పన్నఞాణో, తం సబ్బం అత్తనావ అధిగతోతి అనఞ్ఞనేయ్యో. సేసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౫౪; అప. అట్ఠ. ౧.౧.౧౧౧).

న పరనేయ్యోతి న అఞ్ఞేహి నేతబ్బో. న పరప్పత్తియోతి పచ్చక్ఖధమ్మత్తా న అఞ్ఞేహి సద్దహాపేతబ్బో. న పరప్పచ్చయోతి న అస్స పరో పచ్చయో, న పరస్స సద్ధాయ వత్తతీతి న పరప్పచ్చయో. న పరపటిబద్ధగూతి న అఞ్ఞేసం పటిబద్ధఞాణగమనో.

పఠమం.

౧౪౨. దుతియే నిల్లోలుపోతి అలోలుపో. యో హి రసతణ్హాభిభూతో హోతి, సో భుసం లుప్పతి పునప్పునఞ్చ లుప్పతి, తేన ‘‘లోలుపో’’తి వుచ్చతి. తస్మా ఏస తం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘నిల్లోలుపో’’తి. నిక్కుహోతి ఏత్థ కిఞ్చాపి యస్స తివిధకుహనవత్థు నత్థి, సో ‘‘నిక్కుహో’’తి వుచ్చతి, ఇమిస్సా పన గాథాయ మనుఞ్ఞభోజనాదీసు విమ్హయమనాపజ్జనతో నిక్కుహోతి అయమధిప్పాయో. నిప్పిపాసోతి ఏత్థ పాతుమిచ్ఛా పిపాసా, తస్సా అభావేన నిప్పిపాసో, సాదురసలోభేన భోత్తుకమ్యతావిరహితోతి అత్థో. నిమ్మక్ఖోతి ఏత్థ పరగుణవినాసనలక్ఖణో మక్ఖో, తస్స అభావేన నిమ్మక్ఖో. అత్తనో గహట్ఠకాలే సూదస్స గుణమక్ఖనాభావం సన్ధాయ ఆహ. నిద్ధన్తకసావమోహోతి ఏత్థ రాగాదయో తయో కాయదుచ్చరితాదీని చ తీణీతి ఛ ధమ్మా యథాసమ్భవం అప్పసన్నట్ఠేన సకభావం విజహాపేత్వా పరభావం గణ్హాపనట్ఠేన కసటట్ఠేన చ ‘‘కసావా’’తి వేదితబ్బా. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమే తయో కసావా? రాగకసావో దోసకసావో మోహకసావో, ఇమే తయో కసావా. తత్థ కతమే అపరేపి తయో కసావా? కాయకసావో వచీకసావో మనోకసావో’’తి (విభ. ౯౨౪).

తేసు మోహం ఠపేత్వా పఞ్చన్నం కసావానం తేసఞ్చ సబ్బేసం మూలభూతస్స మోహస్స నిద్ధన్తత్తా నిద్ధన్తకసావమోహో, తిణ్ణం ఏవ వా కాయవచీమనోకసావానం మోహస్స చ నిద్ధన్తత్తా నిద్ధన్తకసావమోహో. ఇతరేసు నిల్లోలుపతాదీహి రాగకసావస్స, నిమ్మక్ఖతాయ దోసకసావస్స నిద్ధన్తభావో సిద్ధో ఏవ. నిరాససోతి నిత్తణ్హో. సబ్బలోకేతి సకలలోకే, తీసు భవేసు ద్వాదససు వా ఆయతనేసు భవవిభవతణ్హావిరహితో హుత్వాతి అత్థో. సేసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. అథ వా తయోపి పాదే వత్వా ఏకో చరేతి ఏకో చరితుం సక్కుణేయ్యాతి ఏవమ్పి ఏత్థ సమ్బన్ధో కాతబ్బో (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౯౬).

దుతియం.

౧౪౩. తతియే అయం సఙ్ఖేపత్థో – య్వాయం దసవత్థుకాయ పాపదిట్ఠియా సమన్నాగతత్తా పాపో. పరేసమ్పి అనత్థం దస్సేతీతి అనత్థదస్సీ. కాయదుచ్చరితాదిమ్హి చ విసమే నివిట్ఠో. తం అత్థకామో కులపుత్తో పాపం సహాయం పరివజ్జయేథ, అనత్థదస్సిం విసమే నివిట్ఠం. సయం న సేవేతి అత్తనో వసేన తం న సేవేయ్య. యది పన పరవసో హోతి, కిం సక్కా కాతున్తి వుత్తం హోతి. పసుతన్తి పసటం, దిట్ఠివసేన తత్థ తత్థ లగ్గన్తి అత్థో. పమత్తన్తి కామగుణేసు వోస్సట్ఠచిత్తం, కుసలభావనారహితం వా. తం ఏవరూపం న సేవే న భజే న పయిరుపాసే, అఞ్ఞదత్థు ఏకో చరే ఖగ్గవిసాణకప్పోతి.

నిద్దేసే సయం న సేవేయ్యాతి సామం న ఉపసఙ్కమేయ్య. సామం న సేవేయ్యాతి చిత్తేనపి న ఉపసఙ్కమేయ్య. న సేవేయ్యాతి న భజేయ్య. న నిసేవేయ్యాతి సమీపమ్పి న గచ్ఛేయ్య. న సంసేవేయ్యాతి దూరే భవేయ్య. న పరిసంసేవేయ్యాతి పటిక్కమేయ్య.

తతియం.

౧౪౪. చతుత్థే అయం సఙ్ఖేపత్థో – బహుస్సుతన్తి దువిధో బహుస్సుతో తీసు పిటకేసు అత్థతో నిఖిలో పరియత్తిబహుస్సుతో చ మగ్గఫలవిజ్జాభిఞ్ఞానం పటివిద్ధత్తా పటివేధబహుస్సుతో చ. ఆగతాగమో ధమ్మధరో. ఉళారేహి పన కాయవచీమనోకమ్మేహి సమన్నాగతో ఉళారో. యుత్తపటిభానో చ ముత్తపటిభానో చ యుత్తముత్తపటిభానో చ పటిభానవా. పరియత్తిపరిపుచ్ఛాధిగమవసేన వా తిధా పటిభానవా వేదితబ్బో. యస్స హి పరియత్తి పటిభాతి, సో పరియత్తిపటిభానవా. యస్స అత్థఞ్చ ఞాయఞ్చ లక్ఖణఞ్చ ఠానాట్ఠానఞ్చ పరిపుచ్ఛన్తస్స పరిపుచ్ఛా పటిభాతి, సో పరిపుచ్ఛాపటిభానవా. యేన మగ్గాదయో పటివిద్ధా హోన్తి, సో అధిగమపటిభానవా. తం ఏవరూపం బహుస్సుతం ధమ్మధరం భజేథ, మిత్తం ఉళారం పటిభానవన్తం. తతో తస్సానుభావేన అత్తత్థపరత్థఉభయత్థభేదతో వా దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థభేదతో వా అనేకప్పకారాని అఞ్ఞాయ అత్థాని, తతో ‘‘అహోసిం ను ఖో అహం అతీతమద్ధాన’’న్తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౧౮; సం. ని. ౨.౨౦; మహాని. ౧౭౪) కఙ్ఖాట్ఠానేసు వినేయ్య కఙ్ఖం విచికిచ్ఛం వినేత్వా వినాసేత్వా ఏవం కతసబ్బకిచ్చో ఏకో చరే ఖగ్గవిసాణకప్పోతి (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౫౮).

చతుత్థం.

౧౪౫. పఞ్చమే ఖిడ్డా చ రతి చ పుబ్బే వుత్తావ. కామసుఖన్తి వత్థుకామసుఖం. వత్థుకామాపి హి సుఖస్స విసయాదిభావేన సుఖన్తి వుచ్చన్తి. యథాహ – ‘‘అత్థి రూపం సుఖం సుఖానుపతిత’’న్తి (సం. ని. ౩.౬౦). ఏవమేతం ఖిడ్డం రతిం కామసుఖఞ్చ ఇమస్మిం ఓకాసలోకే అనలఙ్కరిత్వా అలన్తి అకత్వా ‘‘ఏతం తప్పక’’న్తి వా ‘‘సారభూత’’న్తి వా ఏవం అగ్గహేత్వా. అనపేక్ఖమానోతి తేన అనలఙ్కరణేన అనపేక్ఖనసీలో అపిహాలుకో నిత్తణ్హో. విభూసట్ఠానావిరతో సచ్చవాదీ ఏకో చరేతి. తత్థ విభూసా దువిధా అగారికవిభూసా చ అనగారికవిభూసా చ. తత్థ అగారికవిభూసా సాకటవేఠనమాలాగన్ధాది, అనగారికవిభూసా చ పత్తమణ్డనాది. విభూసా ఏవ విభూసట్ఠానం, తస్మా విభూసట్ఠానా తివిధాయపి విరతియా విరతో. అవితథవచనతో సచ్చవాదీతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౫౯).

పఞ్చమం.

౧౪౬. ఛట్ఠే ధనానీతి ముత్తామణివేళురియసఙ్ఖసిలాపవాళరజతజాతరూపాదీని రతనాని. ధఞ్ఞానీతి సాలివీహియవగోధుమకఙ్కువరకకుద్రూసకప్పభేదాని సత్త సేసాపరణ్ణాని చ. బన్ధవానీతి ఞాతిబన్ధు, గోత్తబన్ధు, మిత్తబన్ధు, సిప్పబన్ధువసేన చతుబ్బిధబన్ధవే. యథోధికానీతి సకసకఓధివసేన ఠితానియేవ. సేసం వుత్తనయమేవాతి (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౬౦).

ఛట్ఠం.

౧౪౭. సత్తమే సఙ్గో ఏసోతి అత్తనో ఉపభోగం నిద్దిసతి. సో హి సజ్జన్తి తత్థ పాణినో కద్దమే పవిట్ఠో హత్థీ వియాతి సఙ్గో. పరిత్తమేత్థ సోఖ్యన్తి ఏత్థ పఞ్చకామగుణూపభోగకాలే విపరీతసఞ్ఞాయ ఉప్పాదేతబ్బతో కామావచరధమ్మపరియాపన్నతో వా లామకట్ఠేన సోఖ్యం పరిత్తం, విజ్జుప్పభాయ ఓభాసితనచ్చదస్సనసుఖం వియ ఇత్తరం, తావకాలికన్తి వుత్తం హోతి. అప్పస్సాదో దుక్ఖమేత్థ భియ్యోతి ఏత్థ చ య్వాయం ‘‘యం ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం కామానం అస్సాదో’’తి వుత్తో, సో యమిదం ‘‘కో చ, భిక్ఖవే, కామానం ఆదీనవో, ఇధ, భిక్ఖవే, కులపుత్తో యేన సిప్పట్ఠానేన జీవికం కప్పేతి యది ముద్దాయ యది గణనాయా’’తి (మ. ని. ౧.౧౬౨) ఏవమాదినా నయేనేత్థ దుక్ఖం వుత్తం, తం ఉపనిధాయ అప్పోదకబిన్దుమత్తో హోతి, అథ ఖో దుక్ఖమేవ భియ్యో బహు, చతూసు సముద్దేసు ఉదకసదిసో హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘అప్పస్సాదో దుక్ఖమేత్థ భియ్యో’’తి. గళో ఏసోతి అస్సాదం దస్సేత్వా ఆకడ్ఢనవసేన బళిసో వియ ఏసో, యదిదం పఞ్చ కామగుణా. ఇతి ఞత్వా మతిమాతి ఏవం ఞత్వా బుద్ధిమా పణ్డితో పురిసో సబ్బమ్పేతం పహాయ ఏకో చరే ఖగ్గవిసాణకప్పోతి (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౬౧).

సత్తమం.

౧౪౮. అట్ఠమగాథాయ దుతియపాదే జాలన్తి సుత్తమయం వుచ్చతి. అమ్బూతి ఉదకం, తత్థ చరతీతి అమ్బుచారీ, మచ్ఛస్సేతం అధివచనం. సలిలే అమ్బుచారీ సలిలమ్బుచారీ. తస్మిం నదీసలిలే జాలం భేత్వా గతఅమ్బుచారీవాతి వుత్తం హోతి. తతియపాదే దడ్ఢన్తి దడ్ఢట్ఠానం వుచ్చతి. యథా అగ్గి దడ్ఢట్ఠానం పున న నివత్తతి, న తత్థ భియ్యో ఆగచ్ఛతి, ఏవం మగ్గఞాణగ్గినా దడ్ఢం కామగుణట్ఠానం అనివత్తమానో, తత్థ భియ్యో అనాగచ్ఛన్తోతి వుత్తం హోతి. సేసం వుత్తనయమేవాతి.

సంయోజనానీతి యస్స సంవిజ్జన్తి, తం పుగ్గలం వట్టస్మిం సంయోజేన్తి బన్ధన్తీతి సంయోజనాని. ఇమాని పన సంయోజనాని కిలేసపటిపాటియాపి ఆహరితుం వట్టతి మగ్గపటిపాటియాపి. కామరాగపటిఘసంయోజనాని అనాగామిమగ్గేన పహీయన్తి, మానసంయోజనం అరహత్తమగ్గేన, దిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాసా సోతాపత్తిమగ్గేన, భవరాగసంయోజనం అరహత్తమగ్గేన, ఇస్సామచ్ఛరియాని సోతాపత్తిమగ్గేన, అవిజ్జా అరహత్తమగ్గేన. మగ్గపటిపాటియా దిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాసఇస్సామచ్ఛరియా సోతాపత్తిమగ్గేన పహీయన్తి, కామరాగపటిఘా అనాగామిమగ్గేన, మానభవరాగఅవిజ్జా అరహత్తమగ్గేనాతి. భిన్దిత్వాతి భేదం పాపేత్వా. పభిన్దిత్వాతి ఛిన్దం కత్వా. దాలయిత్వాతి ఫాలేత్వా. పదాలయిత్వాతి హీరేత్వా. సమ్పదాలయిత్వాతి ఉపసగ్గేన పదం వడ్ఢితం.

అట్ఠమం.

౧౪౯. నవమే ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి హేట్ఠాఖిత్తచక్ఖు, సత్త గీవట్ఠీని పటిపాటియా ఠపేత్వా పరివజ్జనపహాతబ్బదస్సనత్థం యుగమత్తం పేక్ఖమానోతి వుత్తం హోతి. న తు హనుకట్ఠినా హదయట్ఠిం సఙ్ఘట్టేన్తో. ఏవఞ్హి ఓక్ఖిత్తచక్ఖుతా న సమణసారూప్పా హోతి. న చ పాదలోలోతి ఏకస్స దుతియో ద్విన్నం తతియోతి ఏవం గణమజ్ఝం, పవిసితుకామతాయ కణ్డూయమానపాదో వియ అభవన్తో, దీఘచారికఅనవట్ఠితచారికవిరతో వా. గుత్తిన్ద్రియోతి ఛసు ఇన్ద్రియేసు ఇధ మనిన్ద్రియస్స విసుం వుత్తత్తా వుత్తావసేసవసేన గోపితిన్ద్రియో. రక్ఖితమానసానోతి మానసంయేవ మానసానం, తం రక్ఖితమస్సాతి రక్ఖితమానసానో. యథా కిలేసేతి న విలుప్పతి, ఏవం రక్ఖితచిత్తోతి వుత్తం హోతి. అనవస్సుతోతి ఇమాయ పటిపత్తియా తేసు తేసు ఆరమ్మణేసు కిలేసఅన్వాస్సవవిరహితో. అపరిడయ్హమానోతి ఏవం అన్వాస్సవవిరహితా ఏవ కిలేసగ్గీహి అపరిడయ్హమానో, బహిద్ధా వా అనవస్సుతో, అజ్ఝత్తం అపరిడయ్హమానో. సేసం వుత్తనయమేవాతి (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౬౩).

చక్ఖునా రూపం దిస్వాతి కారణవసేన ‘‘చక్ఖూ’’తి లద్ధవోహారేన రూపదస్సనసమత్థేన చక్ఖువిఞ్ఞాణేన రూపం దిస్వా. పోరాణా పనాహు –

‘‘చక్ఖు రూపం న పస్సతి అచిత్తకత్తా, చిత్తం న పస్సతి అచక్ఖుకత్తా, ద్వారారమ్మణసఙ్ఘట్టనే పన పసాదవత్థుకేన చిత్తేన పస్సతి. ఈదిసీ పనేసా ‘ధనునా విజ్ఝతీ’తిఆదీసు వియ ససమ్భారకథా నామ హోతి, తస్మా చక్ఖువిఞ్ఞాణేన రూపం దిస్వాతి అయమేవేత్థ అత్థో’’తి (విసుద్ధి. ౧.౧౫; ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౫౨).

నిమిత్తగ్గాహీతి ఇత్థిపురిసనిమిత్తం వా సుభనిమిత్తాదికం వా కిలేసవత్థుభూతం నిమిత్తం ఛన్దరాగవసేన గణ్హాతి, దిట్ఠమత్తవసేన న సణ్ఠాతి. అనుబ్యఞ్జనగ్గాహీతి కిలేసానం అనుబ్యఞ్జనతో పాకటభావకరణతో ‘‘అనుబ్యఞ్జన’’న్తి లద్ధవోహారం హత్థపాదహసితలపితవిలోకితాదిభేదం ఆకారం గణ్హాతి.

యత్వాధికరణమేనన్తిఆదిమ్హి యంకారణా యస్స చక్ఖున్ద్రియాసంవరస్స హేతు. ఏతం పుగ్గలం సతికవాటేన చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం అపిహితచక్ఖుద్వారం హుత్వా విహరన్తం ఏతే అభిజ్ఝాదయో ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం. తస్స సంవరాయ న పటిపజ్జతీతి తస్స చక్ఖున్ద్రియస్స సతికవాటేన పిదహనత్థాయ న పటిపజ్జతి. ఏవంభూతోయేవ చ ‘‘న రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం. న చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతీ’’తిపి వుచ్చతి.

తత్థ కిఞ్చాపి చక్ఖున్ద్రియే సంవరో వా అసంవరో వా నత్థి. న హి చక్ఖుపసాదం నిస్సాయ సతి వా ముట్ఠస్సచ్చం వా ఉప్పజ్జతి, అపి చ యదా రూపారమ్మణం చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛతి, తదా భవఙ్గే ద్విక్ఖత్తుం ఉప్పజ్జిత్వా నిరుద్ధే కిరియమనోధాతు ఆవజ్జనకిచ్చం సాధయమానా ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతి, తతో చక్ఖువిఞ్ఞాణం దస్సనకిచ్చం తతో విపాకమనోధాతు సమ్పటిచ్ఛనకిచ్చం తతో విపాకాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు సన్తీరణకిచ్చం తతో కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు వోట్ఠపనకిచ్చం సాధయమానా ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతి, తదనన్తరం జవనం జవతి. తత్రాపి నేవ భవఙ్గసమయే, న ఆవజ్జనాదీనం అఞ్ఞతరసమయే సంవరో వా అసంవరో వా అత్థి, జవనక్ఖణే పన సచే దుస్సీల్యం వా ముట్ఠస్సచ్చం వా అఞ్ఞాణం వా అక్ఖన్తి వా కోసజ్జం వా ఉప్పజ్జతి, అసంవరో హోతి. ఏవం హోన్తో పన సో చక్ఖున్ద్రియే అసంవరోతి వుచ్చతి. కస్మా? యస్మా తస్మిం సతి ద్వారమ్పి అగుత్తం హోతి భవఙ్గమ్పి ఆవజ్జనాదీని వీథిచిత్తానిపి. యథా కిం? యథా నగరే చతూసు ద్వారేసు అసంవుతేసు కిఞ్చాపి అన్తోఘరద్వారకోట్ఠకగబ్భాదయో సుసంవుతా, తథాపి అన్తోనగరే సబ్బం భణ్డం అరక్ఖితం అగోపితమేవ హోతి. నగరద్వారేన హి పవిసిత్వా చోరా యదిచ్ఛన్తి, తం హరేయ్యుం. ఏవమేవ జవనే దుస్సీల్యాదీసు ఉప్పన్నేసు తస్మిం అసంవరే సతి ద్వారమ్పి అగుత్తం హోతి భవఙ్గమ్పి ఆవజ్జనాదీని వీథిచిత్తానిపీతి.

చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతీతిఆదీసు న నిమిత్తగ్గాహీ హోతీతి ఛన్దరాగవసేన వుత్తప్పకారం నిమిత్తం న గణ్హాతి. ఏవం సేసపదానిపి వుత్తపటిక్ఖేపేన వేదితబ్బాని. యథా చ హేట్ఠా ‘‘జవనే దుస్సీల్యాదీసు ఉప్పన్నేసు తస్మిం అసంవరే సతి ద్వారమ్పి అగుత్తం హోతి భవఙ్గమ్పి ఆవజ్జనాదీని వీథిచిత్తానిపీ’’తి వుత్తం, ఏవమిధ తస్మిం సీలాదీసు ఉప్పన్నేసు ద్వారమ్పి గుత్తం హోతి భవఙ్గమ్పి ఆవజ్జనాదీని వీథిచిత్తానిపి. యథా కిం? యథా నగరద్వారేసు సంవుతేసు కిఞ్చాపి అన్తోఘరాదయో అసంవుతా హోన్తి. తథాపి అన్తోనగరే సబ్బం భణ్డం సురక్ఖితం సుగోపితమేవ హోతి. నగరద్వారేసు పిహితేసు చోరానం పవేసో నత్థి. ఏవమేవ జవనే సీలాదీసు ఉప్పన్నేసు ద్వారమ్పి గుత్తం హోతి భవఙ్గమ్పి ఆవజ్జనాదీని వీథిచిత్తానిపి. తస్మా జవనక్ఖణే ఉప్పజ్జమానోపి చక్ఖున్ద్రియే సంవరోతి వుత్తో (ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౫౨; విసుద్ధి. ౧.౧౫).

అవస్సుతపరియాయఞ్చాతి కిలేసేహి తిన్తకారణఞ్చ. అనవస్సుతపరియాయఞ్చాతి కిలేసేహి అతిన్తకారణఞ్చ.

పియరూపే రూపేతి ఇట్ఠజాతికే రూపారమ్మణే. అప్పియరూపే రూపేతి అనిట్ఠసభావే రూపారమ్మణే. బ్యాపజ్జతీతి దోసవసేన పూతిభావమాపజ్జతి. ఓతారన్తి ఛిద్దం అన్తరం. ఆరమ్మణన్తి పచ్చయం.

అధిభంసూతి మద్దంసు. న అధిభోసీతి న మద్ది. బహలమత్తికాతి పునప్పునం దానవసేన ఉద్ధమాయికా బహలమత్తికా. అద్దావలేపనాతి అసుక్ఖమత్తికదానా. సేసమేత్థ ఉత్తానం.

నవమం.

౧౫౦. దసమే కాసాయవత్థో అభినిక్ఖమిత్వాతి ఇమస్స పాదస్స గేహా అభినిక్ఖమిత్వా కాసాయవత్థో హుత్వాతి ఏవమత్థో వేదితబ్బో. సేసం వుత్తనయేనేవ సక్కా జానితున్తి న విత్థారితన్తి.

దసమం.

తతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.