౩. కల్యాణవగ్గో

[౧౭౧] ౧. కల్యాణధమ్మజాతకవణ్ణనా

కల్యాణధమ్మోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం బధిరసస్సుం ఆరబ్భ కథేసి. సావత్థియఞ్హి ఏకో కుటుమ్బికో సద్ధో పసన్నో తిసరణగతో పఞ్చసీలేన సమన్నాగతో. సో ఏకదివసం బహూని సప్పిఆదీని భేసజ్జాని చేవ పుప్ఫగన్ధవత్థాదీని చ గహేత్వా ‘‘జేతవనే సత్థు సన్తికే ధమ్మం సోస్సామీ’’తి అగమాసి. తస్స తత్థ గతకాలే సస్సు ఖాదనీయభోజనీయం గహేత్వా ధీతరం దట్ఠుకామా తం గేహం అగమాసి, సా చ థోకం బధిరధాతుకా హోతి. సా ధీతరా సద్ధిం భుత్తభోజనా భత్తసమ్మదం వినోదయమానా ధీతరం పుచ్ఛి – ‘‘కిం, అమ్మ, భత్తా తే సమ్మోదమానో అవివదమానో పియసంవాసం వసతీ’’తి. ‘‘కిం, అమ్మ, కథేథ యాదిసో తుమ్హాకం జామాతా సీలేన చేవ ఆచారసమ్పదాయ చ, తాదిసో పబ్బజితోపి దుల్లభో’’తి. ఉపాసికా ధీతు వచనం సాధుకం అసల్లక్ఖేత్వా ‘‘పబ్బజితో’’తి పదమేవ గహేత్వా ‘‘అమ్మ, కస్మా తే భత్తా పబ్బజితో’’తి మహాసద్దం అకాసి. తం సుత్వా సకలగేహవాసినో ‘‘అమ్హాకం కిర కుటుమ్బికో పబ్బజితో’’తి విరవింసు. తేసం సద్దం సుత్వా ద్వారేన సఞ్చరన్తా ‘‘కిం నామ కిరేత’’న్తి పుచ్ఛింసు. ‘‘ఇమస్మిం కిర గేహే కుటుమ్బికో పబ్బజితో’’తి. సోపి ఖో కుటుమ్బికో దసబలస్స ధమ్మం సుత్వా విహారా నిక్ఖమ్మ నగరం పావిసి.

అథ నం అన్తరామగ్గేయేవ ఏకో పురిసో దిస్వా ‘‘సమ్మ, త్వం కిర పబ్బజితోతి తవ గేహే పుత్తదారపరిజనో పరిదేవతీ’’తి ఆహ. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం అపబ్బజితమేవ కిర మం ‘పబ్బజితో’తి వదతి, ఉప్పన్నో ఖో పన మే కల్యాణసద్దో న అన్తరధాపేతబ్బో, అజ్జేవ మయా పబ్బజితుం వట్టతీ’’తి తతోవ నివత్తిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం ను ఖో, ఉపాసక, ఇదానేవ బుద్ధుపట్ఠానం కత్వా గన్త్వా ఇదానేవ పచ్చాగతోసీ’’తి వుత్తే తమత్థం ఆరోచేత్వా ‘‘భన్తే, కల్యాణసద్దో నామ ఉప్పన్నో న అన్తరధాపేతుం వట్టతి, తస్మా పబ్బజితుకామో హుత్వా ఆగతోమ్హీ’’తి ఆహ. సో పబ్బజ్జఞ్చ ఉపసమ్పదఞ్చ లభిత్వా సమ్మా పటిపన్నో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. ఇదం కిర కారణం భిక్ఖుసఙ్ఘే పాకటం జాతం. అథేకదివసం ధమ్మసభాయం భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘ఆవుసో, అసుకో నామ కుటుమ్బికో ‘ఉప్పన్నో కల్యాణసద్దో న అన్తరధాపేతబ్బో’తి పబ్బజిత్వా ఇదాని అరహత్తం పత్తో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖవే, పోరాణకపణ్డితాపి ‘ఉప్పన్నో కల్యాణసద్దో విరాధేతుం న వట్టతీ’తి పబ్బజింసుయేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో సేట్ఠికులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో పితు అచ్చయేన సేట్ఠిట్ఠానం పాపుణి. సో ఏకదివసం నివేసనా నిక్ఖమిత్వా రాజుపట్ఠానం అగమాసి. అథస్స సస్సు ‘‘ధీతరం పస్సిస్సామీ’’తి తం గేహం అగమాసి, సా థోకం బధిరధాతుకాతి సబ్బం పచ్చుప్పన్నవత్థుసదిసమేవ. తం పన రాజుపట్ఠానం గన్త్వా అత్తనో ఘరం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ఏకో పురిసో ‘‘తుమ్హే కిర పబ్బజితాతి తుమ్హాకం గేహే మహాపరిదేవో పవత్తతీ’’తి ఆహ. బోధిసత్తో ‘‘ఉప్పన్నో కల్యాణసద్దో నామ న అన్తరధాపేతుం వట్టతీ’’తి తతోవ నివత్తిత్వా రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం, మహాసేట్ఠి, ఇదానేవ గన్త్వా పున ఆగతోసీ’’తి వుత్తే ‘‘దేవ, గేహజనో కిర మం అపబ్బజితమేవ ‘పబ్బజితో’తి వత్వా పరిదేవతి, ఉప్పన్నో ఖో పన కల్యాణసద్దో న అన్తరధాపేతబ్బో, పబ్బజిస్సామహం, పబ్బజ్జం మే అనుజానాహీ’’తి ఏతమత్థం పకాసేతుం ఇమా గాథా ఆహ –

౪౧. ‘‘కల్యాణధమ్మోతి యదా జనిన్ద, లోకే సమఞ్ఞం అనుపాపుణాతి;

తస్మా న హియ్యేథ నరో సపఞ్ఞో, హిరియాపి సన్తో ఘురమాదియన్తి.

౪౨. ‘‘సాయం సమఞ్ఞా ఇధ మజ్జ పత్తా, కల్యాణధమ్మోతి జనిన్ద లోకే;

తాహం సమేక్ఖం ఇధ పబ్బజిస్సం, న హి మత్థి ఛన్దో ఇధ కామభోగే’’తి.

తత్థ కల్యాణధమ్మోతి సున్దరధమ్మో. సమఞ్ఞం అనుపాపుణాతీతి యదా సీలవా కల్యాణధమ్మో పబ్బజితోతి ఇదం పఞ్ఞత్తివోహారం పాపుణాతి. తస్మా న హియ్యేథాతి తతో సామఞ్ఞతో న పరిహాయేథ. హిరియాపి సన్తో ధురమాదియన్తీతి, మహారాజ, సప్పురిసా నామ అజ్ఝత్తసముట్ఠితాయ హిరియా బహిద్ధసముట్ఠితేన ఓత్తప్పేనపి ఏతం పబ్బజితధురం గణ్హన్తి. ఇధ మజ్జ పత్తాతి ఇధ మయా అజ్జ పత్తా. తాహం సమేక్ఖన్తి తం అహం గుణవసేన లద్ధసమఞ్ఞం సమేక్ఖన్తో పస్సన్తో. న హి మత్థి ఛన్దోతి న హి మే అత్థి ఛన్దో. ఇధ కామభోగేతి ఇమస్మిం లోకే కిలేసకామవత్థుకామపరిభోగేహి.

బోధిసత్తో ఏవం వత్వా రాజానం పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా హిమవన్తపదేసం గన్త్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకపరాయణో అహోసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా రాజా ఆనన్దో అహోసి, బారాణసిసేట్ఠి పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

కల్యాణధమ్మజాతకవణ్ణనా పఠమా.

[౧౭౨] ౨. దద్దరజాతకవణ్ణనా

కో ను సద్దేన మహతాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కోకాలికం ఆరబ్భ కథేసి. తస్మిఞ్హి కాలే బహూ బహుస్సుతా భిక్ఖూ మనోసిలాతలే నదమానా తరుణసీహా వియ ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తా వియ సఙ్ఘమజ్ఝే సరభాణం భణన్తి. కోకాలికో తేసు సరభాణం భణన్తేసు అత్తనో తుచ్ఛభావం అజానిత్వావ ‘‘అహమ్పి సరభాణం భణిస్సామీ’’తి భిక్ఖూనం అన్తరం పవిసిత్వా ‘‘అమ్హాకం సరభాణం న పాపేన్తి. సచే అమ్హాకమ్పి పాపేయ్యుం, మయమ్పి భణేయ్యామా’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నామం అగ్గహేత్వావ తత్థ తత్థ కథేన్తో ఆహిణ్డతి. తస్స సా కథా భిక్ఖుసఙ్ఘే పాకటా జాతా. భిక్ఖూ ‘‘వీమంసిస్సామ తావ న’’న్తి సఞ్ఞాయ ఏవమాహంసు – ‘‘ఆవుసో కోకాలిక, అజ్జ సఙ్ఘస్స సరభాణం భణాహీ’’తి. సో అత్తనో బలం అజానిత్వావ ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా ‘‘అజ్జ సరభాణం భణిస్సామీ’’తి అత్తనో సప్పాయం యాగుం పివి, ఖజ్జకం ఖాది, సప్పాయేనేవ సూపేన భుఞ్జి.

సూరియే అత్థఙ్గతే ధమ్మస్సవనకాలే ఘోసితే భిక్ఖుసఙ్ఘో సన్నిపతి. సో కణ్టకురణ్డకవణ్ణం కాసావం నివాసేత్వా కణికారపుప్ఫవణ్ణం చీవరం పారుపిత్వా సఙ్ఘమజ్ఝం పవిసిత్వా థేరే వన్దిత్వా అలఙ్కతరతనమణ్డపే పఞ్ఞత్తవరధమ్మాసనం అభిరుహిత్వా చిత్రబీజనిం గహేత్వా ‘‘సరభాణం భణిస్సామీ’’తి నిసీది, తావదేవస్స సరీరా సేదా ముచ్చింసు, సారజ్జం ఓక్కమి, పుబ్బగాథాయ పఠమం పదం ఉదాహరిత్వా అనన్తరం న పస్సి. సో కమ్పమానో ఆసనా ఓరుయ్హ లజ్జితో సఙ్ఘమజ్ఝతో అపక్కమ్మ అత్తనో పరివేణం అగమాసి. అఞ్ఞో బహుస్సుతో భిక్ఖు సరభాణం భణి. తతో పట్ఠాయ భిక్ఖూ తస్స తుచ్ఛభావం జానింసు. అథేకదివసం ధమ్మసభాయం భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘ఆవుసో, పఠమం కోకాలికస్స తుచ్ఛభావో దుజ్జానో, ఇదాని పనేస సయం నదిత్వా పాకటో జాతో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, కోకాలికో ఇదానేవ నదిత్వా పాకటో జాతో, పుబ్బేపి నదిత్వా పాకటో అహోసీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో హిమవన్తపదేసే సీహయోనియం నిబ్బత్తిత్వా బహూనం సీహానం రాజా అహోసి. సో అనేకసీహపరివారో రజతగుహాయం వాసం కప్పేసి. తస్స అవిదూరే ఏకిస్సాయ గుహాయ ఏకో సిఙ్గాలోపి వసతి. అథేకదివసం దేవే వస్సిత్వా విగతే సబ్బే సీహా సీహరాజస్సేవ గుహద్వారే సన్నిపతిత్వా సీహనాదం నదన్తా సీహకీళం కీళింసు. తేసం ఏవం నదిత్వా కీళనకాలే సోపి సిఙ్గాలో నదతి. సీహా తస్స సద్దం సుత్వా ‘‘అయం సిఙ్గాలో అమ్హేహి సద్ధిం నదతీ’’తి లజ్జితా తుణ్హీ అహేసుం. తేసం తుణ్హీభూతకాలే బోధిసత్తస్స పుత్తో సీహపోతకో ‘‘తాత, ఇమే సీహా నదిత్వా సీహకీళం కీళన్తా ఏతస్స సద్దం సుత్వా లజ్జాయ తుణ్హీ జాతా, కో నామేస అత్తనో సద్దేన అత్తానం జానాపేతీ’’తి పితరం పుచ్ఛన్తో పఠమం గాథమాహ –

౪౩. ‘‘కో ను సద్దేన మహతా, అభినాదేతి దద్దరం;

తం సీహా నప్పటినదన్తి, కో నామేసో మిగాధిభూ’’తి.

తత్థ అభినాదేతి దద్దరన్తి దద్దరం రజతపబ్బతం ఏకనాదం కరోతి. మిగాధిభూతి పితరం ఆలపతి. అయఞ్హేత్థ అత్థో – మిగాధిభూ మిగజేట్ఠక సీహరాజ పుచ్ఛామి తం ‘‘కో నామేసో’’తి.

అథస్స వచనం సుత్వా పితా దుతియం గాథమాహ –

౪౪. ‘‘అధమో మిగజాతానం, సిఙ్గాలో తాత వస్సతి;

జాతిమస్స జిగుచ్ఛన్తా, తుణ్హీ సీహా సమచ్చరే’’తి.

తత్థ సమచ్చరేతి సన్తి ఉపసగ్గమత్తం, అచ్చన్తీతి అత్థో, తుణ్హీ హుత్వా నిసీదన్తీతి వుత్తం హోతి. పోత్థకేసు పన ‘‘సమచ్ఛరే’’తి లిఖన్తి.

సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, కోకాలికో ఇదానేవ అత్తనో నాదేన అత్తానం పాకటం కరోతి, పుబ్బేపి అకాసియేవా’’తి వత్వా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా సిఙ్గాలో కోకాలికో అహోసి, సీహపోతకో రాహులో, సీహరాజా పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

దద్దరజాతకవణ్ణనా దుతియా.

[౧౭౩] ౩. మక్కటజాతకవణ్ణనా

తాతమాణవకో ఏసోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం కుహకభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు పకిణ్ణకనిపాతే ఉద్దాలకజాతకే (జా. ౧.౧౪.౬౨ ఆదయో) ఆవిభవిస్సతి. తదా పన సత్థా ‘‘భిక్ఖవే, నాయం భిక్ఖు ఇదానేవ కుహకో, పుబ్బేపి మక్కటో హుత్వా అగ్గిస్స కారణా కోహఞ్ఞం అకాసియేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో ఏకస్మిం కాసిగామకే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో తక్కసిలాయం సిప్పం ఉగ్గణ్హిత్వా ఘరావాసం సణ్ఠపేసి. అథస్స బ్రాహ్మణీ ఏకం పుత్తం విజాయిత్వా పుత్తస్స ఆధావిత్వా పరిధావిత్వా విచరణకాలే కాలమకాసి. బోధిసత్తో తస్సా పేతకిచ్చం కత్వా ‘‘కిం మే దాని ఘరావాసేన, పుత్తం గహేత్వా పబ్బజిస్సామీ’’తి అస్సుముఖం ఞాతిమిత్తవగ్గం పహాయ పుత్తం ఆదాయ హిమవన్తం పవిసిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా తత్థ వనమూలఫలాహారో వాసం కప్పేసి. సో ఏకదివసం వస్సానకాలే దేవే వస్సన్తే సారదారూని అగ్గిం జాలేత్వా విసిబ్బన్తో ఫలకత్థరే నిపజ్జి, పుత్తోపిస్స తాపసకుమారకో పితు పాదే సమ్బాహన్తోవ నిసీది.

అథేకో వనమక్కటో సీతేన పీళియమానో తస్స పణ్ణసాలాయ తం అగ్గిం దిస్వా ‘‘సచాహం ఏత్థ పవిసిస్సామి, ‘మక్కటో మక్కటో’తి మం పోథేత్వా నీహరిస్సన్తి, అగ్గిం విసిబ్బేతుం న లభిస్సామి, అత్థి దాని మే ఉపాయో, తాపసవేసం గహేత్వా కోహఞ్ఞం కత్వా పవిసిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఏకస్స మతతాపసస్స వక్కలాని నివాసేత్వా పచ్ఛిఞ్చ అఙ్కుసయట్ఠిఞ్చ గహేత్వా పణ్ణసాలద్వారే ఏకం తాలరుక్ఖం నిస్సాయ సంకుటితో అట్ఠాసి. తాపసకుమారకో తం దిస్వా మక్కటభావం అజానన్తో ‘‘ఏకో మహల్లకతాపసో సీతేన పీళితో అగ్గిం విసిబ్బేతుం ఆగతో భవిస్సతీ’’తి పితు తాపసస్స కథేత్వా ‘‘ఏతం పణ్ణసాలం పవేసేత్వా విసిబ్బాపేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పితరం ఆలపన్తో పఠమం గాథమాహ –

౪౫. ‘‘తాత మాణవకో ఏసో, తాలమూలం అపస్సితో;

అగారకఞ్చిదం అత్థి, హన్ద దేమస్సగారక’’న్తి.

తత్థ మాణవకోతి సత్తాధివచనం. తేన ‘‘తాత, ఏసో ఏకో మాణవకో సత్తో ఏకో తాపసో’’తి దీపేతి. తాలమూలం అపస్సితోతి తాలక్ఖన్ధం నిస్సాయ ఠితో. అగారకఞ్చిదం అత్థీతి ఇదఞ్చ అమ్హాకం పబ్బజితాగారం అత్థి, పణ్ణసాలం సన్ధాయ వదతి. హన్దాతి వవస్సగ్గత్థే నిపాతో. దేమస్సగారకన్తి ఏతస్స ఏకమన్తే వసనత్థాయ అగారకం దేమ.

బోధిసత్తో పుత్తస్స వచనం సుత్వా ఉట్ఠాయ పణ్ణసాలద్వారే ఠత్వా ఓలోకేన్తో తస్స మక్కటభావం ఞత్వా ‘‘తాత, మనుస్సానం నామ న ఏవరూపం ముఖం హోతి, మక్కటో ఏస, నయిధ పక్కోసితబ్బో’’తి వత్వా దుతియం గాథమాహ –

౪౬. ‘‘మా ఖో త్వం తాత పక్కోసి, దూసేయ్య నో అగారకం;

నేతాదిసం ముఖం హోతి, బ్రాహ్మణస్స సుసీలినో’’తి.

తత్థ దూసేయ్య నో అగారకన్తి అయఞ్హి ఇధ పవిట్ఠో సమానో ఇమం కిచ్ఛేన కతం పణ్ణసాలం అగ్గినా వా ఝాపేన్తో ఉచ్చారాదీని వా కరోన్తో దూసేయ్య. నేతాదిసన్తి ‘‘ఏతాదిసం బ్రాహ్మణస్స సుసీలినో ముఖం న హోతి, మక్కటో ఏసో’’తి వత్వా బోధిసత్తో ఏకం ఉమ్ముకం గహేత్వా ‘‘కిం ఏత్థ తిట్ఠసీ’’తి ఖిపిత్వా తం పలాపేసి. మక్కటో వక్కలాని ఛడ్డేత్వా రుక్ఖం అభిరుహిత్వా వనసణ్డం పావిసి. బోధిసత్తో చత్తారో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మక్కటో అయం కుహకభిక్ఖు అహోసి, తాపసకుమారో రాహులో, తాపసో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

మక్కటజాతకవణ్ణనా తతియా.

[౧౭౪] ౪. దుబ్భియమక్కటజాతకణ్ణనా

అదమ్హ తే వారి పహూతరూపన్తి ఇదం సత్థా వేళువనే విహరన్తో దేవదత్తం ఆరబ్భ కథేసి. ఏకదివసఞ్హి ధమ్మసభాయం భిక్ఖూ దేవదత్తస్స అకతఞ్ఞుమిత్తదుబ్భిభావం కథేన్తా నిసీదింసు. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, దేవదత్తో ఇదానేవ అకతఞ్ఞూ మిత్తదుబ్భీ, పుబ్బేపి ఏవరూపో అహోసీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో ఏకస్మిం కాసిగామకే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో ఘరావాసం సణ్ఠపేసి. తస్మిం పన సమయే కాసిరట్ఠే వత్తనిమహామగ్గే ఏకో గమ్భీరో ఉదపానో హోతి అనోతరణీయో తిరచ్ఛానానం, మగ్గప్పటిపన్నా పుఞ్ఞత్థికా మనుస్సా దీఘరజ్జుకేన వారకేన ఉదకం ఉస్సిఞ్చిత్వా ఏకిస్సా దోణియా పూరేత్వా తిరచ్ఛానానం పానీయం దేన్తి. తస్స సామన్తతో మహన్తం అరఞ్ఞం, తత్థ బహూ మక్కటా వసన్తి. అథ తస్మిం మగ్గే ద్వే తీణి దివసాని మనుస్ససఞ్చారో పచ్ఛిజ్జి, తిరచ్ఛానా పానీయం న లభింసు. ఏకో మక్కటో పిపాసాతురో హుత్వా పానీయం పరియేసన్తో ఉదపానస్స సన్తికే విచరతి. బోధిసత్తో కేనచిదేవ కరణీయేన తం మగ్గం పటిపజ్జిత్వా తత్థ గచ్ఛన్తో పానీయం ఉత్తారేత్వా పివిత్వా హత్థపాదే ధోవిత్వా ఠితో తం మక్కటం అద్దస. అథస్స పిపాసితభావం ఞత్వా పానీయం ఉస్సిఞ్చిత్వా దోణియం ఆకిరిత్వా అదాసి, దత్వా చ పన ‘‘విస్సమిస్సామీ’’తి ఏకస్మిం రుక్ఖమూలే నిపజ్జి. మక్కటో పానీయం పివిత్వా అవిదూరే నిసీదిత్వా ముఖమక్కటికం కరోన్తో బోధిసత్తం భింసాపేసి. బోధిసత్తో తస్స తం కిరియం దిస్వా ‘‘అరే దుట్ఠమక్కట, అహం తవ పిపాసితస్స కిలన్తస్స బహుం పానీయం అదాసిం, ఇదాని త్వం మయ్హం ముఖమక్కటికం కరోసి, అహో పాపజనస్స నామ కతో ఉపకారో నిరత్థకో’’తి వత్వా పఠమం గాథమాహ –

౪౭. ‘‘అదమ్హ తే వారి పహూతరూపం, ఘమ్మాభితత్తస్స పిపాసితస్స;

సో దాని పిత్వాన కిరిఙ్కరోసి, అసఙ్గమో పాపజనేన సేయ్యో’’తి.

తత్థ సో దాని పిత్వాన కిరిఙ్కరోసీతి సో ఇదాని త్వం మయా దిన్నపానీయం పివిత్వా ముఖమక్కటికం కరోన్తో ‘‘కిరి కిరీ’’తి సద్దం కరోసి. అసఙ్గమో పాపజనేన సేయ్యోతి పాపజనేన సద్ధిం సఙ్గమో న సేయ్యో, అసఙ్గమోవ సేయ్యోతి.

తం సుత్వా సో మిత్తదుబ్భీ మక్కటో ‘‘త్వం ‘ఏత్తకేనవేతం నిట్ఠిత’న్తి సఞ్ఞం కరోసి, ఇదాని తే సీసే వచ్చం పాతేత్వా గమిస్సామీ’’తి వత్వా దుతియం గాథమాహ –

౪౮. ‘‘కో తే సుతో వా దిట్ఠో వా, సీలవా నామ మక్కటో;

ఇదాని ఖో తం ఓహచ్ఛం, ఏసా అస్మాక ధమ్మతా’’తి.

తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – భో బ్రాహ్మణ, ‘‘మక్కటో కతగుణజాననకో ఆచారసమ్పన్నో సీలవా నామ అత్థీ’’తి కహం తయా సుతో వా దిట్ఠో వా, ఇదాని ఖో అహం తం ఓహచ్ఛం వచ్చం తే సీసే కత్వా పక్కమిస్సామి, అస్మాకఞ్హి మక్కటానం నామ ఏసా ధమ్మతా అయం జాతిసభావో, యదిదం ఉపకారకస్స సీసే వచ్చం కాతబ్బన్తి.

తం సుత్వా బోధిసత్తో ఉట్ఠాయ గన్తుం ఆరభి. మక్కటో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ఉప్పతిత్వా సాఖాయం నిసీదిత్వా ఓలమ్బకం ఓతరన్తో వియ తస్స సీసే వచ్చం పాతేత్వా విరవన్తో వనసణ్డం పావిసి. బోధిసత్తో న్హత్వా అగమాసి.

సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ దేవదత్తో, పుబ్బేపి మయా కతగుణం న జానాసియేవా’’తి వత్వా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మక్కటో దేవదత్తో అహోసి, బ్రాహ్మణో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

దుబ్భియమక్కటజాతకవణ్ణనా చతుత్థా.

[౧౭౫] ౫. ఆదిచ్చుపట్ఠానజాతకవణ్ణనా

సబ్బేసు కిర భూతేసూతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం కుహకభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు హేట్ఠా కథితసదిసమేవ.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో కాసిరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో తక్కసిలాయం సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా మహాపరివారో గణసత్థా హుత్వా హిమవన్తే వాసం కప్పేసి. సో తత్థ చిరం వసిత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ పబ్బతా ఓరుయ్హ పచ్చన్తే ఏకం గామం నిస్సాయ పణ్ణసాలాయం వాసం ఉపగఞ్ఛి. అథేకో లోలమక్కటో ఇసిగణే భిక్ఖాచారం గతే అస్సమపదం ఆగన్త్వా పణ్ణసాలా ఉత్తిణ్ణా కరోతి, పానీయఘటేసు ఉదకం ఛడ్డేతి, కుణ్డికం భిన్దతి, అగ్గిసాలాయం వచ్చం కరోతి. తాపసా వస్సం వసిత్వా ‘‘ఇదాని హిమవన్తో పుప్ఫఫలసమిద్ధో రమణీయో, తత్థేవ గమిస్సామా’’తి పచ్చన్తగామవాసికే ఆపుచ్ఛింసు. మనుస్సా ‘‘స్వే, భన్తే, మయం భిక్ఖం గహేత్వా అస్సమపదం ఆగమిస్సామ, తం పరిభుఞ్జిత్వావ గమిస్సథా’’తి వత్వా దుతియదివసే పహూతం ఖాదనీయభోజనీయం గహేత్వా తత్థ అగమంసు. తం దిస్వా సో మక్కటో చిన్తేసి – ‘‘కోహఞ్ఞం కత్వా మనుస్సే ఆరాధేత్వా మయ్హమ్పి ఖాదనీయభోజనీయం ఆహరాపేస్సామీ’’తి. సో తాపసచరణం చరన్తో వియ సీలవా వియ చ హుత్వా తాపసానం అవిదూరే సూరియం నమస్సమానో అట్ఠాసి. మనుస్సా తం దిస్వా ‘‘సీలవన్తానం సన్తికే వసన్తా సీలవన్తా హోన్తీ’’తి వత్వా పఠమం గాథమాహ –

౪౯. ‘‘సబ్బేసు కిర భూతేసు, సన్తి సీలసమాహితా;

పస్స సాఖమిగం జమ్మం, ఆదిచ్చముపతిట్ఠతీ’’తి.

తత్థ సన్తి సీలసమాహితాతి సీలేన సమన్నాగతా సంవిజ్జన్తి, సీలవన్తా చ సమాహితా చ ఏకగ్గచిత్తా సంవిజ్జన్తీతిపి అత్థో. జమ్మన్తి లామకం. ఆదిచ్చముపతిట్ఠతీతి సూరియం నమస్సమానో తిట్ఠతి.

ఏవం తే మనుస్సే తస్స గుణం కథేన్తే దిస్వా బోధిసత్తో ‘‘తుమ్హే ఇమస్స లోలమక్కటస్స సీలాచారం అజానిత్వా అవత్థుస్మింయేవ పసన్నా’’తి వత్వా దుతియం గాథమాహ –

౫౦. ‘‘నాస్స సీలం విజానాథ, అనఞ్ఞాయ పసంసథ;

అగ్గిహుత్తఞ్చ ఉహన్నం, ద్వే చ భిన్నా కమణ్డలూ’’తి.

తత్థ అనఞ్ఞాయాతి అజానిత్వా. ఉహన్నన్తి ఇమినా పాపమక్కటేన ఊహదం. కమణ్డలూతి కుణ్డికా. ‘‘ద్వే చ కుణ్డికా తేన భిన్నా’’తి ఏవమస్స అగుణం కథేసి.

మనుస్సా మక్కటస్స కుహకభావం ఞత్వా లేడ్డుఞ్చ యట్ఠిఞ్చ గహేత్వా పోథేత్వా పలాపేత్వా ఇసిగణస్స భిక్ఖం అదంసు. ఇసయోపి హిమవన్తమేవ గన్త్వా అపరిహీనజ్ఝానా బ్రహ్మలోకపరాయణా అహేసుం.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మక్కటో అయం కుహకో భిక్ఖు అహోసి, ఇసిగణో బుద్ధపరిసా, గణసత్థా పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

ఆదిచ్చుపట్ఠానజాతకవణ్ణనా పఞ్చమా.

[౧౭౬] ౬. కళాయముట్ఠిజాతకవణ్ణనా

బాలో వతాయం దుమసాఖగోచరోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కోసలరాజానం ఆరబ్భ కథేసి. ఏకస్మిఞ్హి సమయే వస్సకాలే కోసలరఞ్ఞో పచ్చన్తో కుపి. తత్థ ఠితా యోధా ద్వే తీణి యుద్ధాని కత్వా పచ్చత్థికే అభిభవితుం అసక్కోన్తా రఞ్ఞో సాసనం పేసేసుం. రాజా అకాలే వస్సానేయేవ నిక్ఖమిత్వా జేతవనసమీపే ఖన్ధావారం బన్ధిత్వా చిన్తేసి – ‘‘అహం అకాలే నిక్ఖన్తో, కన్దరపదరాదయో ఉదకపూరా, దుగ్గమో మగ్గో, సత్థారం ఉపసఙ్కమిస్సామి, సో మం ‘కహం గచ్ఛసి, మహారాజా’తి పుచ్ఛిస్సతి, అథాహం ఏతమత్థం ఆరోచేస్సామి, న ఖో పన మం సత్థా సమ్పరాయికేనేవత్థేన అనుగ్గణ్హాతి, దిట్ఠధమ్మికేనాపి అనుగ్గణ్హాతియేవ, తస్మిం సచే మే గమనేన అవుడ్ఢి భవిస్సతి, ‘అకాలో, మహారాజా’తి వక్ఖతి. సచే పన వుడ్డి భవిస్సతి, తుణ్హీ భవిస్సతీ’’తి. సో జేతవనం పవిసిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ‘‘హన్ద కుతో ను త్వం, మహారాజ, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, అహం పచ్చన్తం వూపసమేతుం నిక్ఖన్తో ‘తుమ్హే వన్దిత్వా గమిస్సామీ’తి ఆగతోమ్హీ’’తి. సత్థా ‘‘పుబ్బేపి, మహారాజ, రాజానో సేనాయ అబ్భుగ్గచ్ఛమానాయ పణ్డితానం కథం సుత్వా అకాలే అబ్భుగ్గమనం నామ న గమింసూ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో తస్స అత్థధమ్మానుసాసకో సబ్బత్థకఅమచ్చో అహోసి. అథ రఞ్ఞో పచ్చన్తే కుపితే పచ్చన్తయోధా పణ్ణం పేసేసుం. రాజా వస్సకాలే నిక్ఖమిత్వా ఉయ్యానే ఖన్ధావారం బన్ధి, బోధిసత్తో రఞ్ఞో సన్తికే అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే అస్సానం కళాయే సేదేత్వా ఆహరిత్వా దోణియం పక్ఖిపింసు. ఉయ్యానే మక్కటేసు ఏకో మక్కటో రుక్ఖా ఓతరిత్వా తతో కళాయే గహేత్వా ముఖం పూరేత్వా హత్థేహిపి గహేత్వా ఉప్పతిత్వా రుక్ఖే నిసీదిత్వా ఖాదితుం ఆరభి, అథస్స ఖాదమానస్స హత్థకో ఏకో కళాయో భూమియం పతి. సో ముఖేన చ హత్థేహి చ గహితే సబ్బే కళాయే ఛడ్డేత్వా రుక్ఖా ఓరుయ్హ తమేవ కళాయం ఓలోకేన్తో తం కళాయం అదిస్వావ పున రుక్ఖం అభిరుహిత్వా అడ్డే సహస్సపరాజితో వియ సోచమానో దుమ్ముఖో రుక్ఖసాఖాయం నిసీది. రాజా మక్కటస్స కిరియం దిస్వా బోధిసత్తం ఆమన్తేత్వా ‘‘పస్సథ, కిం నామేతం మక్కటేన కత’’న్తి పుచ్ఛి. బోధిసత్తో ‘‘మహారాజ, బహుం అనవలోకేత్వా అప్పం ఓలోకేత్వా దుబ్బుద్ధినో బాలా ఏవరూపం కరోన్తియేవా’’తి వత్వా పఠమం గాథమాహ –

౫౧. ‘‘బాలో వతాయం దుమసాఖగోచరో, పఞ్ఞా జనిన్ద నయిమస్స విజ్జతి;

కళాయముట్ఠిం అవకిరియ కేవలం, ఏకం కళాయం పతితం గవేసతీ’’తి.

తత్థ దుమసాఖగోచరోతి మక్కటో. సో హి దుమసాఖాసు గోచరం గణ్హాతి, సావ అస్స గోచరో సఞ్చరణభూమిభూతా, తస్మా ‘‘దుమసాఖగోచరో’’తి వుచ్చతి. జనిన్దాతి రాజానం ఆలపతి. రాజా హి పరమిస్సరభావేన జనస్స ఇన్దోతి జనిన్దో. కళాయముట్ఠిన్తి చణకముట్ఠిం. ‘‘కాళరాజమాసముట్ఠి’’న్తిపి వదన్తియేవ. అవకిరియాతి అవకిరిత్వా. కేవలన్తి సబ్బం. గవేసతీతి భూమియం పతితం ఏకమేవ పరియేసతి.

ఏవం వత్వా పున బోధిసత్తో తం ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం ఆమన్తేత్వా దుతియం గాథమాహ –

౫౨. ‘‘ఏవమేవ మయం రాజ, యే చఞ్ఞే అతిలోభినో;

అప్పేన బహుం జియ్యామ, కళాయేనేవ వానరో’’తి.

తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – మహారాజ, ఏవమేవ మయఞ్చ యే చఞ్ఞే లోభాభిభూతా జనా సబ్బేపి అప్పేన బహుం జియ్యామ. మయఞ్హి ఏతరహి అకాలే వస్సానసమయే మగ్గం గచ్ఛన్తా అప్పకస్స అత్థస్స కారణా బహుకా అత్థా పరిహాయామ. కళాయేనేవ వానరోతి యథా అయం వానరో ఏకం కళాయం పరియేసమానో తేనేకేన కళాయేన సబ్బకళాయేహి పరిహీనో, ఏవం మయమ్పి అకాలేన కన్దరపదరాదీసు పూరేసు గచ్ఛమానా అప్పమత్తకం అత్థం పరియేసమానా బహూహి హత్థివాహనఅస్సవాహనాదీహి చేవ బలకాయేన చ పరిహాయిస్సామ. తస్మా అకాలే గన్తుం న వట్టతీతి రఞ్ఞో ఓవాదం అదాసి.

రాజా తస్స కథం సుత్వా తతో నివత్తిత్వా బారాణసిమేవ పావిసి. చోరాపి ‘‘రాజా కిర చోరమద్దనం కరిస్సామీతి నగరా నిక్ఖన్తో’’తి సుత్వా పచ్చన్తతో పలాయింసు. పచ్చుప్పన్నేపి చోరా ‘‘కోసలరాజా కిర నిక్ఖన్తో’’తి సుత్వా పలాయింసు. రాజా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా సావత్థిమేవ పావిసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా రాజా ఆనన్దో అహోసి, పణ్డితామచ్చో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

కళాయముట్ఠిజాతకవణ్ణనా ఛట్ఠా.

[౧౭౭] ౭. తిన్దుకజాతకవణ్ణనా

ధనుహత్థకలాపేహీతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్ఞాపారమిం ఆరబ్భ కథేసి. సత్థా హి మహాబోధిజాతకే (జా. ౨.౧౮.౧౨౪ ఆదయో) వియ ఉమఙ్గజాతకే (జా. ౨.౨౨.౫౯౦ ఆదయో) వియ చ అత్తనో పఞ్ఞాయ వణ్ణం వణ్ణితం సుత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ తథాగతో పఞ్ఞవా, పుబ్బేపి పఞ్ఞవా ఉపాయకుసలోయేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో వానరయోనియం నిబ్బత్తిత్వా అసీతిసహస్సవానరగణపరివారో హిమవన్తపదేసే వాసం కప్పేసి. తస్సాసన్నే ఏకో పచ్చన్తగామకో కదాచి వసతి, కదాచి ఉబ్బసతి. తస్స పన గామస్స మజ్ఝే సాఖావిటపసమ్పన్నో మధురఫలో ఏకో తిన్దుకరుక్ఖో అత్థి, వానరగణో ఉబ్బసితకాలే ఆగన్త్వా తస్స ఫలాని ఖాదతి. అథాపరస్మిం ఫలవారే సో గామో పున ఆవాసో అహోసి దళ్హపరిక్ఖిత్తో ద్వారయుత్తో, సోపి రుక్ఖో ఫలభారనమితసాఖో అట్ఠాసి. వానరగణో చిన్తేసి – ‘‘మయం పుబ్బే అసుకగామే తిన్దుకఫలాని ఖాదామ, ఫలితో ను ఖో సో ఏతరహి రుక్ఖో, ఉదాహు నో, ఆవసితో సో గామో, ఉదాహు నో’’తి. ఏవఞ్చ పన చిన్తేత్వా ‘‘గచ్ఛ ఇమం పవత్తిం జానాహీ’’తి ఏకం వానరం పేసేసి. సో గన్త్వా రుక్ఖస్స చ ఫలితభావం గామస్స చ గాళ్హవాసభావం ఞత్వా ఆగన్త్వా వానరానం ఆరోచేసి.

వానరా తస్స ఫలితభావం సుత్వా ‘‘మధురాని తిన్దుకఫలాని ఖాదిస్సామా’’తి ఉస్సాహజాతా వానరిన్దస్స తమత్థం ఆరోచేసుం. వానరిన్దో ‘‘గామో ఆవాసో అనావాసో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆవాసో, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి న గన్తబ్బం. మనుస్సా హి బహుమాయా హోన్తీ’’తి. ‘‘దేవ, మనుస్సానం పటిసల్లానవేలాయ అడ్ఢరత్తసమయే ఖాదిస్సామా’’తి బహూ గన్త్వా వానరిన్దం సమ్పటిచ్ఛాపేత్వా హిమవన్తా ఓతరిత్వా తస్స గామస్స అవిదూరే మనుస్సానం పటిసల్లానకాలం ఆగమయమానా మహాపాసాణపిట్ఠే సయిత్వా మజ్ఝిమయామే మనుస్సేసు నిద్దం ఓక్కమన్తేసు రుక్ఖం ఆరుయ్హ ఫలాని ఖాదింసు. అథేకో పురిసో సరీరకిచ్చేన గేహా నిక్ఖమిత్వా గామమజ్ఝగతో వానరే దిస్వా మనుస్సానం ఆచిక్ఖి. బహూ మనుస్సా ధనుకలాపం సన్నయ్హిత్వా నానావుధహత్థా లేడ్డుదణ్డాదీని ఆదాయ ‘‘పభాతాయ రత్తియా వానరే గణ్హిస్సామా’’తి రుక్ఖం పరివారేత్వా అట్ఠంసు. అసీతిసహస్సవానరా మనుస్సే దిస్వా మరణభయతజ్జితా ‘‘నత్థి నో అఞ్ఞం పటిస్సరణం అఞ్ఞత్ర వానరిన్దేనా’’తి తస్స సన్తికం గన్త్వా పఠమం గాథమాహంసు –

౫౩. ‘‘ధనుహత్థకలాపేహి, నేత్తింసవరధారిభి;

సమన్తా పరికిణ్ణమ్హ, కథం మోక్ఖో భవిస్సతీ’’తి.

తత్థ ధనుహత్థకలాపేహీతి ధనుకలాపహత్థేహి, ధనూని చేవ సరకలాపే చ గహేత్వా ఠితేహీతి అత్థో. నేత్తింసవరధారిభీతి నేత్తింసా వుచ్చన్తి ఖగ్గా, ఉత్తమఖగ్గధారీహీతి అత్థో. పరికిణ్ణమ్హాతి పరివారితమ్హ. కథన్తి కేన ను ఖో ఉపాయేన అమ్హాకం మోక్ఖో భవిస్సతీతి.

తేసం కథం సుత్వా వానరిన్దో ‘‘మా భాయిత్థ, మనుస్సా నామ బహుకిచ్చా, అజ్జపి మజ్ఝిమయామో వత్తతి, అపి నామ తేసం ‘అమ్హే మారేస్సామా’తి పరివారితానం ఇమస్స కిచ్చస్స అన్తరాయకరం అఞ్ఞం కిచ్చం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి వానరే సమస్సాసేత్వా దుతియం గాథమాహ –

౫౪. ‘‘అప్పేవ బహుకిచ్చానం, అత్థో జాయేథ కోచి నం;

అత్థి రుక్ఖస్స అచ్ఛిన్నం, ఖజ్జథఞ్ఞేవ తిన్దుక’’న్తి.

తత్థ నన్తి నిపాతమత్తం, అప్పేవ బహుకిచ్చానం మనుస్సానం అఞ్ఞో కోచి అత్థో ఉప్పజ్జేయ్యాతి అయమేవేత్థ అత్థో. అత్థి రుక్ఖస్స అచ్ఛిన్నన్తి ఇమస్స రుక్ఖస్స ఫలానం ఆకడ్ఢనపరికడ్ఢనవసేన అచ్ఛిన్నం బహు ఠానం అత్థి. ఖజ్జథఞ్ఞేవ తిన్దుకన్తి తిన్దుకఫలం ఖజ్జథఞ్ఞేవ. తుమ్హే హి యావతకేన వో అత్థో అత్థి, తత్తకం ఖాదథ, అమ్హాకం పహరణకాలం జానిస్సామాతి.

ఏవం మహాసత్తో కపిగణం సమస్సాసేసి. ఏత్తకఞ్హి అస్సాసం అలభమానా సబ్బేపి తే ఫలితేన హదయేన జీవితక్ఖయం పాపుణేయ్యుం. మహాసత్తో పన ఏవం వానరగణం అస్సాసేత్వా ‘‘సబ్బే వానరే సమానేథా’’తి ఆహ. సమానేన్తా తస్స భాగినేయ్యం సేనకం నామ వానరం అదిస్వా ‘‘సేనకో నాగతో’’తి ఆరోచేసుం. ‘‘సచే సేనకో నాగతో, తుమ్హే మా భాయిత్థ, ఇదాని వో సో సోత్థిం కరిస్సతీ’’తి. సేనకోపి ఖో వానరగణస్స గమనకాలే నిద్దాయిత్వా పచ్ఛా పబుద్ధో కఞ్చి అదిస్వా పదానుపదికో హుత్వా ఆగచ్ఛన్తో మనుస్సే దిస్వా ‘‘వానరగణస్స భయం ఉప్పన్న’’న్తి ఞత్వా ఏకస్మిం పరియన్తే గేహే అగ్గిం జాలేత్వా సుత్తం కన్తన్తియా మహల్లకిత్థియా సన్తికం గన్త్వా ఖేత్తం గచ్ఛన్తో గామదారకో వియ ఏకం ఉమ్ముకం గహేత్వా ఉపరివాతే ఠత్వా గామం పదీపేసి. మనుస్సా మక్కటే ఛడ్డేత్వా అగ్గిం నిబ్బాపేతుం అగమంసు. వానరా పలాయన్తా సేనకస్సత్థాయ ఏకేకం ఫలం గహేత్వా పలాయింసు.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా భాగినేయ్యో సేనకో మహానామో సక్కో అహోసి, వానరగణో బుద్ధపరిసా, వానరిన్దో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

తిన్దుకజాతకవణ్ణనా సత్తమా.

[౧౭౮] ౮. కచ్ఛపజాతకవణ్ణనా

జనిత్తం మే భవిత్తం మేతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం అహివాతకరోగముత్తం ఆరబ్భ కథేసి. సావత్థియం కిర ఏకస్మిం కులే అహివాతకరోగో ఉప్పజ్జి. మాతాపితరో పుత్తం ఆహంసు – ‘‘తాత, మా ఇమస్మిం గేహే వస, భిత్తిం భిన్దిత్వా పలాయిత్వా యత్థ కత్థచి గన్త్వా జీవితం రక్ఖ, పచ్ఛా ఆగన్త్వా ఇమస్మిం నామ ఠానే మహానిధానం అత్థి, తం ఉద్ధరిత్వా కుటుమ్బం సణ్ఠపేత్వా సుఖేన జీవేయ్యాసీ’’తి. పుత్తో తేసం వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా భిత్తిం భిన్దిత్వా పలాయిత్వా అత్తనో రోగే వూపసన్తే ఆగన్త్వా మహానిధానం ఉద్ధరిత్వా కుటుమ్బం సణ్ఠపేత్వా ఘరావాసం వసి. సో ఏకదివసం సప్పితేలాదీని చేవ వత్థచ్ఛాదనాదీని చ గాహాపేత్వా జేతవనం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా నిసీది. సత్థా తేన సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ‘‘తుమ్హాకం గేహే అహివాతకరోగో ఉప్పన్నోతి అస్సుమ్హ, కిన్తి కత్వా ముత్తోసీ’’తి పుచ్ఛి, సో తం పవత్తిం ఆచిక్ఖి. సత్థా ‘‘పుబ్బేపి ఖో, ఉపాసక, భయే ఉప్పన్నే అత్తనో వసనట్ఠానే ఆలయం కత్వా అఞ్ఞత్థ అగతా జీవితక్ఖయం పాపుణింసు, అనాలయం పన కత్వా అఞ్ఞత్థ గతా జీవితం లభింసూ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో కాసిగామకే కుమ్భకారకులే నిబ్బత్తిత్వా కుమ్భకారకమ్మం కత్వా పుత్తదారం పోసేసి. తదా పన బారాణసియం మహానదియా సద్ధిం ఏకాబద్ధో మహాజాతస్సరో అహోసి. సో బహుఉదకకాలే నదియా సద్ధిం ఏకోదకో హోతి, ఉదకే మన్దీభూతే విసుం హోతి. మచ్ఛకచ్ఛపా పన ‘‘ఇమస్మిం సంవచ్ఛరే సువుట్ఠికా భవిస్సతి, ఇమస్మిం సంవచ్ఛరే దుబ్బుట్ఠికా’’తి జానన్తి. అథ తస్మిం సరే నిబ్బత్తమచ్ఛకచ్ఛపా ‘‘ఇమస్మిం సంవచ్ఛరే దుబ్బుట్ఠికా భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ఉదకస్స ఏకాబద్ధకాలేయేవ తమ్హా సరా నిక్ఖమిత్వా నదిం అగమింసు. ఏకో పన కచ్ఛపో ‘‘ఇదం మే జాతట్ఠానం వడ్ఢితట్ఠానం, మాతాపితూహి వసితట్ఠానం, న సక్కోమి ఇమం జహితు’’న్తి నదిం న అగమాసి. అథ నిదాఘసమయే తత్థ ఉదకం ఛిజ్జి, సో కచ్ఛపో బోధిసత్తస్స మత్తికగహణట్ఠానే భూమిం ఖణిత్వా పావిసి. బోధిసత్తో ‘‘మత్తికం గహేస్సామీ’’తి తత్థ గన్త్వా మహాకుద్దాలేన భూమిం ఖణన్తో కచ్ఛపస్స పిట్ఠిం భిన్దిత్వా మత్తికపిణ్డం వియ కుద్దాలేనేవ నం ఉద్ధరిత్వా థలే పాతేసి. సో వేదనాప్పత్తో హుత్వా ‘‘వసనట్ఠానే ఆలయం జహితుం అసక్కోన్తో ఏవం వినాసం పాపుణి’’న్తి వత్వా పరిదేవమానో ఇమా గాథా అవోచ –

౫౫. ‘‘జనిత్తం మే భవిత్తం మే, ఇతి పఙ్కే అవస్సయిం;

తం మం పఙ్కో అజ్ఝభవి, యథా దుబ్బలకం తథా;

తం తం వదామి భగ్గవ, సుణోహి వచనం మమ.

౫౬. ‘‘గామే వా యది వారఞ్ఞే, సుఖం యత్రాధిగచ్ఛతి;

తం జనిత్తం భవిత్తఞ్చ, పురిసస్స పజానతో;

యమ్హి జీవే తమ్హి గచ్ఛే, న నికేతహతో సియా’’తి.

తత్థ జనిత్తం మే భవిత్తం మేతి ఇదం మమ జాతట్ఠానం, ఇదం మమ వడ్ఢితట్ఠానం. ఇతి పఙ్కే అవస్సయిన్తి ఇమినా కారణేనాహం ఇమస్మిం కద్దమే అవస్సయిం నిపజ్జిం, వాసం కప్పేసిన్తి అత్థో. అజ్ఝభవీతి అధిఅభవి వినాసం పాపేసి. భగ్గవాతి కుమ్భకారం ఆలపతి. కుమ్భకారానఞ్హి నామగోత్తపఞ్ఞత్తి ఏసా, యదిదం భగ్గవాతి. సుఖన్తి కాయికచేతసికస్సాదం. తం జనిత్తం భవిత్తఞ్చాతి తం జాతట్ఠానఞ్చ వడ్ఢితట్ఠానఞ్చ. ‘‘జానిత్తం భావిత్త’’న్తి దీఘవసేనపి పాఠో, సోయేవత్థో. పజానతోతి అత్థానత్థం కారణాకారణం జానన్తస్స. న నికేతహతో సియాతి నికేతే ఆలయం కత్వా అఞ్ఞత్థ అగన్త్వా నికేతేన హతో, ఏవరూపం మరణదుక్ఖం పాపితో న భవేయ్యాతి.

ఏవం సో బోధిసత్తేన సద్ధిం కథేన్తో కాలమకాసి. బోధిసత్తో తం గహేత్వా సకలగామవాసినో సన్నిపాతాపేత్వా తే మనుస్సే ఓవదన్తో ఏవమాహ – ‘‘పస్సథ ఇమం కచ్ఛపం, అయం అఞ్ఞేసం మచ్ఛకచ్ఛపానం మహానదిం గమనకాలే అత్తనో వసనట్ఠానే ఆలయం ఛిన్దితుం అసక్కోన్తో తేహి సద్ధిం అగన్త్వా మమ మత్తికగహణట్ఠానం పవిసిత్వా నిపజ్జి. అథస్సాహం మత్తికం గణ్హన్తో మహాకుద్దాలేన పిట్ఠిం భిన్దిత్వా మత్తికపిణ్డం వియ నం థలే పాతేసిం, అయం అత్తనా కతకమ్మం సరిత్వా ద్వీహి గాథాహి పరిదేవిత్వా కాలమకాసి. ఏవమేస అత్తనో వసనట్ఠానే ఆలయం కత్వా మరణం పత్తో, తుమ్హేపి మా ఇమినా కచ్ఛపేన సదిసా అహువత్థ, ఇతో పట్ఠాయ ‘మయ్హం రూపం మయ్హం సద్దో మయ్హం గన్ధో మయ్హం రసో మయ్హం ఫోట్ఠబ్బో మయ్హం పుత్తో మయ్హం ధీతా మయ్హం దాసదాసిపరిచ్ఛేదో మయ్హం హిరఞ్ఞసువణ్ణ’న్తి తణ్హావసేన ఉపభోగవసేన మా గణ్హిత్థ, ఏకకోవేస సత్తో తీసు భవేసు పరివత్తతీ’’తి. ఏవం బుద్ధలీలాయ మహాజనస్స ఓవాదమదాసి, సో ఓవాదో సకలజమ్బుదీపం పత్థరిత్వా సట్ఠిమత్తాని వస్ససహస్సాని అట్ఠాసి. మహాజనో బోధిసత్తస్స ఓవాదే ఠత్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా ఆయుపరియోసానే సగ్గపురం పూరేసి, బోధిసత్తోపి తథేవ పుఞ్ఞాని కత్వా సగ్గపురం పూరేసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే సో కులపుత్తో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాసి. ‘‘తదా కచ్ఛపో ఆనన్దో అహోసి, కుమ్భకారో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

కచ్ఛపజాతకవణ్ణనా అట్ఠమా.

[౧౭౯] ౯. సతధమ్మజాతకవణ్ణనా

తఞ్చ అప్పన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకవీసతివిధం అనేసనం ఆరబ్భ కథేసి. ఏకస్మిఞ్హి కాలే బహూ భిక్ఖూ వేజ్జకమ్మేన దూతకమ్మేన పహిణకమ్మేన జఙ్ఘపేసనికేన పిణ్డపటిపిణ్డేనాతి ఏవరూపాయ ఏకవీసతివిధాయ అనేసనాయ జీవికం కప్పేసుం. సా సాకేతజాతకే (జా. ౧.౨.౧౭౩-౧౭౪) ఆవిభవిస్సతి. సత్థా తేసం తథా జీవికకప్పనభావం ఞత్వా ‘‘ఏతరహి ఖో బహూ భిక్ఖూ అనేసనాయ జీవికం కప్పేన్తి, తే పన ఏవం జీవికం కప్పేత్వా యక్ఖత్తభావా పేతత్తభావా న ముచ్చిస్సన్తి, ధురగోణా హుత్వావ నిబ్బత్తిస్సన్తి, నిరయే పటిసన్ధిం గణ్హిస్సన్తి, ఏతేసం హితత్థాయ సుఖత్థాయ అత్తజ్ఝాసయం సకపటిభానం ఏకం ధమ్మదేసనం కథేతుం వట్టతీ’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఏకవీసతివిధాయ అనేసనాయ పచ్చయా ఉప్పాదేతబ్బా. అనేసనాయ హి ఉప్పన్నో పిణ్డపాతో ఆదిత్తలోహగుళసదిసో హలాహలవిసూపమో. అనేసనా హి నామేసా బుద్ధపచ్చేకబుద్ధసావకేహి గరహితబ్బా పటికుట్ఠా. అనేసనాయ ఉప్పన్నం పిణ్డపాతం భుఞ్జన్తస్స హి హాసో వా సోమనస్సం వా నత్థి. ఏవం ఉప్పన్నో హి పిణ్డపాతో మమ సాసనే చణ్డాలస్స ఉచ్ఛిట్ఠభోజనసదిసో, తస్స పరిభోగో సతధమ్మమాణవస్స చణ్డాలుచ్ఛిట్ఠభత్తపరిభోగో వియ హోతీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో చణ్డాలయోనియం నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో కేనచిదేవ కరణీయేన పాథేయ్యతణ్డులే చ భత్తపుటఞ్చ గహేత్వా మగ్గం పటిపజ్జి. తస్మిఞ్హి కాలే బారాణసియం ఏకో మాణవో అత్థి సతధమ్మో నామ ఉదిచ్చబ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తో. సోపి కేనచిదేవ కరణీయేన తణ్డులే చ భత్తపుటఞ్చ అగహేత్వావ మగ్గం పటిపజ్జి, తే ఉభోపి మహామగ్గే సమాగచ్ఛింసు. మాణవో బోధిసత్తం ‘‘కింజాతికోసీ’’తి పుచ్ఛి. సో ‘‘అహం చణ్డాలో’’తి వత్వా ‘‘త్వం కింజాతికోసీ’’తి మాణవం పుచ్ఛి. ‘‘ఉదిచ్చబ్రాహ్మణో అహ’’న్తి. ‘‘సాధు గచ్ఛామా’’తి తే ఉభోపి మగ్గం అగమంసు. బోధిసత్తో పాతరాసవేలాయ ఉదకఫాసుకట్ఠానే నిసీదిత్వా హత్థే ధోవిత్వా భత్తపుటం మోచేత్వా ‘‘మాణవ, భత్తం భుఞ్జాహీ’’తి ఆహ. ‘‘నత్థి, అరే చణ్డాల, మమ భత్తేన అత్థో’’తి. బోధిసత్తో ‘‘సాధూ’’తి పుటకభత్తం ఉచ్ఛిట్ఠం అకత్వావ అత్తనో యాపనమత్తం అఞ్ఞస్మిం పణ్ణే పక్ఖిపిత్వా పుటకభత్తం బన్ధిత్వా ఏకమన్తే ఠపేత్వా భుఞ్జిత్వా పానీయం పివిత్వా ధోతహత్థపాదో తణ్డులే చ సేసభత్తఞ్చ ఆదాయ ‘‘గచ్ఛామ, మాణవా’’తి మగ్గం పటిపజ్జి.

తే సకలదివసం గన్త్వా సాయం ఉభోపి ఏకస్మిం ఉదకఫాసుకట్ఠానే న్హత్వా పచ్చుత్తరింసు. బోధిసత్తో ఫాసుకట్ఠానే నిసీదిత్వా భత్తపుటం మోచేత్వా మాణవం అనాపుచ్ఛిత్వా భుఞ్జితుం ఆరభి. మాణవో సకలదివసం మగ్గగమనేన కిలన్తో ఛాతజ్ఝత్తో ‘‘సచే మే భత్తం దస్సతి, భుఞ్జిస్సామీ’’తి ఓలోకేన్తో అట్ఠాసి. ఇతరో కిఞ్చి అవత్వా భుఞ్జతేవ. మాణవో చిన్తేసి – ‘‘అయం చణ్డాలో మయ్హం అవత్వావ సబ్బం భుఞ్జతి నిప్పీళేత్వాపి తం గహేత్వా ఉపరి ఉచ్ఛిట్ఠభత్తం ఛడ్డేత్వా సేసం భుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి. సో తథా కత్వా ఉచ్ఛిట్ఠభత్తం భుఞ్జి. అథస్స భుత్తమత్తస్సేవ ‘‘మయా అత్తనో జాతిగోత్తకులపదేసానం అననుచ్ఛవికం కతం, చణ్డాలస్స నామ మే ఉచ్ఛిట్ఠభత్తం భుత్త’’న్తి బలవవిప్పటిసారో ఉప్పజ్జి, తావదేవస్స సలోహితం భత్తం ముఖతో ఉగ్గచ్ఛి. సో ‘‘అప్పమత్తకస్స వత మే కారణా అననుచ్ఛవికం కమ్మం కత’’న్తి ఉప్పన్నబలవసోకతాయ పరిదేవమానో పఠమం గాథమాహ –

౫౭. ‘‘తఞ్చ అప్పఞ్చ ఉచ్ఛిట్ఠం, తఞ్చ కిచ్ఛేన నో అదా;

సోహం బ్రాహ్మణజాతికో, యం భుత్తం తమ్పి ఉగ్గత’’న్తి.

తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – యం మయా భుత్తం, తం అప్పఞ్చ ఉచ్ఛిట్ఠఞ్చ, తఞ్చ సో చణ్డాలో న అత్తనో రుచియా మం అదాసి, అథ ఖో నిప్పీళియమానో కిచ్ఛేన కసిరేన అదాసి, సోహం పరిసుద్ధబ్రాహ్మణజాతికో, తేనేవ మే యం భుత్తం, తమ్పి సద్ధిం లోహితేన ఉగ్గతన్తి.

ఏవం మాణవో పరిదేవిత్వా ‘‘కిం దాని మే ఏవరూపం అననుచ్ఛవికం కమ్మం కత్వా జీవితేనా’’తి అరఞ్ఞం పవిసిత్వా కస్సచి అత్తానం అదస్సేత్వావ అనాథమరణం పత్తో.

సత్థా ఇమం అతీతం దస్సేత్వా ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సతధమ్మమాణవస్స తం చణ్డాలుచ్ఛిట్ఠకం భుఞ్జిత్వా అత్తనో అయుత్తభోజనస్స భుత్తత్తా నేవ హాసో, న సోమనస్సం ఉప్పజ్జి, ఏవమేవ యో ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజితో అనేసనాయ జీవికం కప్పేన్తో తథాలద్ధపచ్చయం పరిభుఞ్జతి, తస్స బుద్ధపటికుట్ఠగరహితజీవితభావతో నేవ హాసో, న సోమనస్సం ఉప్పజ్జతీ’’తి వత్వా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా దుతియం గాథమాహ –

౫౮. ‘‘ఏవం ధమ్మం నిరంకత్వా, యో అధమ్మేన జీవతి;

సతధమ్మోవ లాభేన, లద్ధేనపి న నన్దతీ’’తి.

తత్థ ధమ్మన్తి ఆజీవపారిసుద్ధిసీలధమ్మం. నిరంకత్వాతి నీహరిత్వా ఛడ్డేత్వా. అధమ్మేనాతి ఏకవీసతియా అనేసనసఙ్ఖాతేన మిచ్ఛాజీవేన. సతధమ్మోతి తస్స నామం, ‘‘సన్తధమ్మో’’తిపి పాఠో. న నన్దతీతి యథా సతధమ్మో మాణవో ‘‘చణ్డాలుచ్ఛిట్ఠకం మే లద్ధ’’న్తి తేన లాభేన న నన్దతి, ఏవం ఇమస్మిమ్పి సాసనే పబ్బజితో కులపుత్తో అనేసనాయ లద్ధలాభం పరిభుఞ్జన్తో న నన్దతి న తుస్సతి, ‘‘బుద్ధగరహితజీవికాయ జీవామీ’’తి దోమనస్సప్పత్తో హోతి. తస్మా అనేసనాయ జీవికం కప్పేన్తస్స సతధమ్మమాణవస్సేవ అరఞ్ఞం పవిసిత్వా అనాథమరణం మరితుం వరన్తి.

ఏవం సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం దేసేత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే బహూ భిక్ఖూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు. ‘‘తదా మాణవో ఆనన్దో అహోసి, అహమేవ చణ్డాలపుత్తో అహోసి’’న్తి.

సతధమ్మజాతకవణ్ణనా నవమా.

[౧౮౦] ౧౦. దుద్దదజాతకవణ్ణనా

దుద్దదం దదమానానన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో గణదానం ఆరబ్భ కథేసి. సావత్థియం కిర ద్వే సహాయకా కుటుమ్బియపుత్తా ఛన్దకం సంహరిత్వా సబ్బపరిక్ఖారదానం సజ్జేత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా సత్తమే దివసే సబ్బపరిక్ఖారే అదంసు. తేసు గణజేట్ఠకో సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమస్మిం దానే బహుదాయకాపి అత్థి అప్పదాయకాపి, తేసం సబ్బేసమ్పి ‘ఇదం దానం మహప్ఫలం హోతూ’’’తి దానం నియ్యాదేసి. సత్థా ‘‘తుమ్హేహి ఖో ఉపాసకా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా ఏవం నియ్యాదేన్తేహి మహాకమ్మం కతం, పోరాణకపణ్డితాపి దానం దత్వా ఏవమేవ నియ్యాదింసూ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో కాసిరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో తక్కసిలాయం సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ఘరావాసం పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా గణసత్థా హుత్వా హిమవన్తపదేసే చిరం వసిత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ జనపదచారికం చరమానో బారాణసిం పత్వా రాజుయ్యానే వసిత్వా పునదివసే ద్వారగామే సపరివారో భిక్ఖాయ చరి. మనుస్సా భిక్ఖం అదంసు. పునదివసే బారాణసియం చరి, మనుస్సా సమ్పియాయమానా భిక్ఖం దత్వా గణబన్ధనేన ఛన్దకం సంహరిత్వా దానం సజ్జేత్వా ఇసిగణస్స మహాదానం పవత్తయింసు. దానపరియోసానే గణజేట్ఠకో ఏవమేవ వత్వా ఇమినావ నియామేన దానం నియ్యాదేసి. బోధిసత్తో ‘‘ఆవుసో, చిత్తప్పసాదే సతి అప్పకం నామ దానం నత్థీ’’తి వత్వా అనుమోదనం కరోన్తో ఇమా గాథా అవోచ –

౫౯. ‘‘దుద్దదం దదమానానం, దుక్కరం కమ్మ కుబ్బతం;

అసన్తో నానుకుబ్బన్తి, సతం ధమ్మో దురన్నయో.

౬౦. ‘‘తస్మా సతఞ్చ అసతం, నానా హోతి ఇతో గతి;

అసన్తో నిరయం యన్తి, సన్తో సగ్గపరాయణా’’తి.

తత్థ దుద్దదన్తి దానం నామ లోభదోసవసికేహి అపణ్డితేహి దాతుం న సక్కా, తస్మా ‘‘దుద్దద’’న్తి వుచ్చతి. తం దదమానానం. దుక్కరం కమ్మ కుబ్బతన్తి తదేవ దానకమ్మం సబ్బేహి కాతుం న సక్కాతి దుక్కరం. తం కురుమానానం. అసన్తోతి అపణ్డితా బాలా. నానుకుబ్బన్తీతి తం కమ్మం నానుకరోన్తి. సతం ధమ్మోతి పణ్డితానం సభావో. దానం సన్ధాయేతం వుత్తం. దురన్నయోతి ఫలసమ్బన్ధవసేన దుజ్జానో, ఏవరూపస్స దానస్స ఏవరూపో ఫలవిపాకో హోతీతి దురనుబోధో. అపిచ దురన్నయోతి దురధిగమో, అపణ్డితేహి దానం దత్వా దానఫలం నామ లద్ధుం న సక్కాతిపి అత్థో. నానా హోతి ఇతో గతీతి ఇతో చవిత్వా పరలోకం గచ్ఛన్తానం పటిసన్ధిగ్గహణం నానా హోతి. అసన్తో నిరయం యన్తీతి అపణ్డితా దుస్సీలా దానం అదత్వా సీలం అరక్ఖిత్వా నిరయం గచ్ఛన్తి. సన్తో సగ్గపరాయణాతి పణ్డితా పన దానం దత్వా సీలం రక్ఖిత్వా ఉపోసథకమ్మం కరిత్వా తీణి సుచరితాని పూరేత్వా సగ్గపరాయణా హోన్తి, మహన్తం సగ్గసుఖసమ్పత్తిం అనుభవన్తీతి.

ఏవం బోధిసత్తో అనుమోదనం కత్వా చత్తారో వస్సికే మాసే తత్థేవ వసిత్వా వస్సాతిక్కమే హిమవన్తం గన్త్వా ఝానం నిబ్బత్తేత్వా అపరిహీనజ్ఝానో బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా ఇసిగణో బుద్ధపరిసా అహోసి, గణసత్థా పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

దుద్దదజాతకవణ్ణనా దసమా.

కల్యాణవగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

కల్యాణధమ్మం దద్దరం, మక్కటి దుబ్భిమక్కటం;

ఆదిచ్చుపట్ఠానఞ్చేవ, కళాయముట్ఠి తిన్దుకం;

కచ్ఛపం సతధమ్మఞ్చ, దుద్దదన్తి చ తే దస.