౧౬. తింసనిపాతో

[౫౧౧] ౧. కింఛన్దజాతకవణ్ణనా

కింఛన్దో కిమధిప్పాయోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఉపోసథకమ్మం ఆరబ్భ కథేసి. ఏకదివసఞ్హి సత్థా బహూ ఉపాసకే చ ఉపాసికాయో చ ఉపోసథికే ధమ్మస్సవనత్థాయ ఆగన్త్వా ధమ్మసభాయం నిసిన్నే ‘‘ఉపోసథికాత్థ ఉపాసకా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘సాధు వో కతం ఉపోసథం కరోన్తేహి, పోరాణకా ఉపడ్ఢూపోసథకమ్మస్స నిస్సన్దేన మహన్తం యసం పటిలభింసూ’’తి వత్వా తేహి యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తో ధమ్మేన రజ్జం కారేన్తో సద్ధో అహోసి దానసీలఉపోసథకమ్మేసు అప్పమత్తో. సో సేసేపి అమచ్చాదయో దానాదీసు సమాదపేసి. పురోహితో పనస్స పరపిట్ఠిమంసికో లఞ్జఖాదకో కూటవినిచ్ఛయికో అహోసి. రాజా ఉపోసథదివసే అమచ్చాదయో పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఉపోసథికా హోథా’’తి ఆహ. పురోహితో ఉపోసథం న సమాదియి. అథ నం దివా లఞ్జం గహేత్వా కూటడ్డం కత్వా ఉపట్ఠానం ఆగతం రాజా ‘‘తుమ్హే ఉపోసథికా’’తి అమచ్చే పుచ్ఛన్తో ‘‘త్వమ్పి ఆచరియ ఉపోసథికో’’తి పుచ్ఛి. సో ‘‘ఆమా’’తి ముసావాదం కత్వా పాసాదా ఓతరి. అథ నం ఏకో అమచ్చో ‘‘నను తుమ్హే న ఉపోసథికా’’తి చోదేసి. సో ఆహ – ‘‘అహం వేలాయమేవ భుఞ్జిం, గేహం పన గన్త్వా ముఖం విక్ఖాలేత్వా ఉపోసథం అధిట్ఠాయ సాయం న భుఞ్జిస్సామి, రత్తిం సీలం రక్ఖిస్సామి, ఏవం మే ఉపడ్ఢూపోసథకమ్మం భవిస్సతీ’’తి? ‘‘సాధు, ఆచరియా’’తి. సో గేహం గన్త్వా తథా అకాసి. పునేకదివసం తస్మిం వినిచ్ఛయే నిసిన్నే అఞ్ఞతరా సీలవతీ ఇత్థీ అడ్డం కరోన్తీ ఘరం గన్తుం అలభమానా ‘‘ఉపోసథకమ్మం నాతిక్కమిస్సామీ’’తి ఉపకట్ఠే కాలే ముఖం విక్ఖాలేతుం ఆరభి. తస్మిం ఖణే బ్రాహ్మణస్స సుపక్కానం అమ్బఫలానం అమ్బపిణ్డి ఆహరియిత్థ. సో తస్సా ఉపోసథికభావం ఞత్వా ‘‘ఇమాని ఖాదిత్వా ఉపోసథికా హోహీ’’తి అదాసి. సా తథా అకాసి. ఏత్తకం బ్రాహ్మణస్స కమ్మం.

సో అపరభాగే కాలం కత్వా హిమవన్తపదేసే కోసికిగఙ్గాయ తీరే తియోజనికే అమ్బవనే రమణీయే భూమిభాగే సోభగ్గప్పత్తే కనకవిమానే అలఙ్కతసిరిసయనే సుత్తప్పబుద్ధో వియ నిబ్బత్తి అలఙ్కతపటియత్తో ఉత్తమరూపధరో సోళససహస్సదేవకఞ్ఞాపరివారో. సో రత్తిఞ్ఞేవ తం సిరిసమ్పత్తిం అనుభోతి. వేమానికపేతభావేన హిస్స కమ్మసరిక్ఖకో విపాకో అహోసి, తస్మా అరుణే ఉగ్గచ్ఛన్తే అమ్బవనం పవిసతి, పవిట్ఠక్ఖణేయేవస్స దిబ్బత్తభావో అన్తరధాయతి, అసీతిహత్థతాలక్ఖన్ధప్పమాణో అత్తభావో నిబ్బత్తతి, సకలసరీరం ఝాయతి, సుపుప్ఫితకింసుకో వియ హోతి. ద్వీసు హత్థేసు ఏకేకావ అఙ్గులి, తత్థ మహాకుద్దాలప్పమాణా నఖా హోన్తి. తేహి నఖేహి అత్తనో పిట్ఠిమంసం ఫాలేత్వా ఉప్పాటేత్వా ఖాదన్తో వేదనాప్పత్తో మహారవం రవన్తో దుక్ఖం అనుభోతి. సూరియే అత్థఙ్గతే తం సరీరం అన్తరధాయతి, దిబ్బసరీరం నిబ్బత్తతి, అలఙ్కతపటియత్తా దిబ్బనాటకిత్థియో నానాతూరియాని గహేత్వా పరివారేన్తి. సో మహాసమ్పత్తిం అనుభవన్తో రమణీయే అమ్బవనే దిబ్బపాసాదం అభిరుహతి. ఇతి సో ఉపోసథికాయ ఇత్థియా అమ్బఫలదానస్స నిస్సన్దేన తియోజనికం అమ్బవనం పటిలభతి, లఞ్జం గహేత్వా కూటడ్డకరణనిస్సన్దేన పన పిట్ఠిమంసం ఉప్పాటేత్వా ఖాదతి, ఉపడ్ఢూపోసథస్స నిస్సన్దేన రత్తిం సమ్పత్తిం అనుభోతి, సోళససహస్సనాటకిత్థీహి పరివుతో పరిచారేసి.

తస్మిం కాలే బారాణసిరాజా కామేసు దోసం దిస్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అధోగఙ్గాయ రమణీయే భూమిపదేసే పణ్ణసాలం కారేత్వా ఉఞ్ఛాచరియాయ యాపేన్తో విహాసి. అథేకదివసం తమ్హా అమ్బవనా మహాఘటప్పమాణం అమ్బపక్కం గఙ్గాయ పతిత్వా సోతేన వుయ్హమానం తస్స తాపసస్స పరిభోగతిత్థాభిముఖం అగమాసి. సో ముఖం ధోవన్తో తం మజ్ఝే నదియా ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ఉదకం తరన్తో గన్త్వా ఆదాయ అస్సమపదం ఆహరిత్వా అగ్యాగారే ఠపేత్వా సత్థకేన ఫాలేత్వా యాపనమత్తం ఖాదిత్వా సేసం కదలిపణ్ణేహి పటిచ్ఛాదేత్వా పునప్పునం దివసే దివసే యావ పరిక్ఖయా ఖాది. తస్మిం పన ఖీణే అఞ్ఞం ఫలాఫలం ఖాదితుం నాసక్ఖి, రసతణ్హాయ బజ్ఝిత్వా ‘‘తమేవ అమ్బపక్కం ఖాదిస్సామీ’’తి నదీతీరం గన్త్వా నదిం ఓలోకేన్తో ‘‘అమ్బం అలభిత్వా న ఉట్ఠహిస్సామీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా నిసీది. సో తత్థ నిరాహారో ఏకమ్పి దివసం, ద్వేపి, తీణి, చతు, పఞ్చ, ఛ దివసాని వాతాతపేన పరిసుస్సన్తో అమ్బం ఓలోకేన్తో నిసీది. అథ సత్తమే దివసే నదీదేవతా ఆవజ్జమానా తం కారణం ఞత్వా ‘‘అయం తాపసో తణ్హావసికో హుత్వా సత్తాహం నిరాహారో గఙ్గం ఓలోకేన్తో నిసీది, ఇమస్స అమ్బపక్కం అదాతుం న యుత్తం, అలభన్తో మరిస్సతి, దస్సామి తస్సా’’తి ఆగన్త్వా గఙ్గాయ ఉపరి ఆకాసే ఠత్వా తేన సద్ధిం సల్లపన్తీ పఠమం గాథమాహ –

౧. ‘‘కింఛన్దో కిమధిప్పాయో, ఏకో సమ్మసి ఘమ్మని;

కింపత్థయానో కిం ఏసం, కేన అత్థేన బ్రాహ్మణా’’తి.

తత్థ ఛన్దోతి అజ్ఝాసయో. అధిప్పాయోతి చిత్తం. సమ్మసీతి అచ్ఛసి. ఘమ్మనీతి గిమ్హే. ఏసన్తి ఏసన్తో. బ్రాహ్మణాతి పబ్బజితత్తా తాపసం ఆలపతి. ఇదం వుత్తం హోతి – బ్రాహ్మణ, త్వం కిం అధిప్పాయో కిం చిన్తేన్తో కిం పత్థేన్తో కిం గవేసన్తో కేనత్థేన ఇమస్మిం గఙ్గాతీరే గఙ్గం ఓలోకేన్తో నిసిన్నోతి.

తం సుత్వా తాపసో నవ గాథా అభాసి –

౨. ‘‘యథా మహా వారిధరో, కుమ్భో సుపరిణాహవా;

తథూపమం అమ్బపక్కం, వణ్ణగన్ధరసుత్తమం.

౩. ‘‘తం వుయ్హమానం సోతేన, దిస్వానామలమజ్ఝిమే;

పాణీభి నం గహేత్వాన, అగ్యాయతనమాహరిం.

౪. ‘‘తతో కదలిపత్తేసు, నిక్ఖిపిత్వా సయం అహం;

సత్థేన నం వికప్పేత్వా, ఖుప్పిపాసం అహాసి మే.

౫. ‘‘సోహం అపేతదరథో, బ్యన్తీభూతో దుఖక్ఖమో;

అస్సాదం నాధిగచ్ఛామి, ఫలేస్వఞ్ఞేసు కేసుచి.

౬. ‘‘సోసేత్వా నూన మరణం, తం మమం ఆవహిస్సతి;

అమ్బం యస్స ఫలం సాదు, మధురగ్గం మనోరమం;

యముద్ధరిం వుయ్హమానం, ఉదధిస్మా మహణ్ణవే.

౭. ‘‘అక్ఖాతం తే మయా సబ్బం, యస్మా ఉపవసామహం;

రమ్మం పతి నిసిన్నోస్మి, పుథులోమాయుతా పుథు.

౮. ‘‘త్వఞ్చ ఖో మేవ అక్ఖాహి, అత్తానమపలాయిని;

కా వా త్వమసి కల్యాణి, కిస్స వా త్వం సుమజ్ఝిమే.

౯. ‘‘రుప్పపట్టపలిమట్ఠీవ, బ్యగ్ఘీవ గిరిసానుజా;

యా సన్తి నారియో దేవేసు, దేవానం పరిచారికా.

౧౦. ‘‘యా చ మనుస్సలోకస్మిం, రూపేనాన్వాగతిత్థియో;

రూపేన తే సదిసీ నత్థి, దేవేసు గన్ధబ్బమనుస్సలోకే;

పుట్ఠాసి మే చారుపుబ్బఙ్గి, బ్రూహి నామఞ్చ బన్ధవే’’తి.

తత్థ వారిధరో కుమ్భోతి ఉదకఘటో. సుపరిణాహవాతి సుసణ్ఠానో. వణ్ణగన్ధరసుత్తమన్తి వణ్ణగన్ధరసేహి ఉత్తమం. దిస్వానాతి దిస్వా. అమలమజ్ఝిమేతి నిమ్మలమజ్ఝే. దేవతం ఆలపన్తో ఏవమాహ. పాణీభీతి హత్థేహి. అగ్యాయతనమాహరిన్తి అత్తనో అగ్గిహుతసాలం ఆహరిం. వికప్పేత్వాతి విచ్ఛిన్దిత్వా. ‘‘వికన్తేత్వా’’తిపి పాఠో. ‘‘ఖాది’’న్తి పాఠసేసో. అహాసి మేతి తం జివ్హగ్గే ఠపితమత్తమేవ సత్త రసహరణిసహస్సాని ఫరిత్వా మమ ఖుదఞ్చ పిపాసఞ్చ హరి. అపేతదరథోతి విగతకాయచిత్తదరథో. సుధాభోజనం భుత్తస్స వియ హి తస్స సబ్బదరథం అపహరి. బ్యన్తీభూతోతి తస్స అమ్బపక్కస్స విగతన్తో జాతో, పరిక్ఖీణఅమ్బపక్కో హుత్వాతి అత్థో. దుఖక్ఖమోతి దుక్ఖేన అసాతేన కాయక్ఖమేన చేవ చిత్తక్ఖమేన చ సమన్నాగతో. అఞ్ఞేసు పన కదలిపనసాదీసు ఫలేసు పరిత్తకమ్పి అస్సాదం నాధిగచ్ఛామి, సబ్బాని మే జివ్హాయ ఠపితమత్తాని తిత్తకానేవ సమ్పజ్జన్తీతి దీపేతి.

సోసేత్వాతి నిరాహారతాయ సోసేత్వా సుక్ఖాపేత్వా. తం మమన్తి తం మమ. యస్సాతి యం అస్స, అహోసీతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – యం ఫలం మమ సాదు అహోసి, యమహం గమ్భీరే పుథులఉదకక్ఖన్ధసఙ్ఖాతే మహణ్ణవే వుయ్హమానం తతో ఉదధిస్మా ఉద్ధరిం, తం అమ్బం మమ మరణం ఆవహిస్సతీతి మఞ్ఞామి, మయ్హం తం అలభన్తస్స జీవితం నప్పవత్తిస్సతీతి. ఉపవసామీతి ఖుప్పిపాసాహి ఉపగతో వసామి. రమ్మం పతి నిసిన్నోస్మీతి రమణీయం నదిం పతి అహం నిసిన్నో. పుథులోమాయుతా పుథూతి అయం నదీ పుథులోమేహి మచ్ఛేహి ఆయుతా పుథు విపులా, అపి నామ మే ఇతో సోత్థి భవేయ్యాతి అధిప్పాయో. అపలాయినీతి అపలాయిత్వా మమ సమ్ముఖే ఠితేతి తం దేవతం ఆలపతి. ‘‘అపలాసినీ’’తిపి పాఠో, పలాసరహితే అనవజ్జసరీరేతి అత్థో. కిస్స వాతి కిస్స వా కారణా ఇధాగతాసీతి పుచ్ఛతి.

రూపపట్టపలిమట్ఠీవాతి సుట్ఠు పరిమజ్జితకఞ్చనపట్టసదిసీ. బ్యగ్ఘీవాతి లీలావిలాసేన తరుణబ్యగ్ఘపోతికా వియ. దేవానన్తి ఛన్నం కామావచరదేవానం. యా చ మనుస్సలోకస్మిన్తి యా చ మనుస్సలోకే. రూపేనాన్వాగతిత్థియోతి రూపేన అన్వాగతా ఇత్థియో నత్థీతి అత్తనో సమ్భావనాయ ఏవమాహ. తవ రూపసదిసాయ నామ న భవితబ్బన్తి హిస్స అధిప్పాయో. గన్ధబ్బమనుస్సలోకేతి మూలగన్ధాదినిస్సితేసు గన్ధబ్బేసు చ మనుస్సలోకే చ. చారుపుబ్బఙ్గీతి చారునా పుబ్బఙ్గేన ఊరులక్ఖణేన సమన్నాగతే. నామఞ్చ బన్ధవేతి అత్తనో నామగోత్తఞ్చ బన్ధవే చ మయ్హం అక్ఖాహీతి వదతి.

తతో దేవధీతా అట్ఠ గాథా అభాసి –

౧౧. ‘‘యం త్వం పతి నిసిన్నోసి, రమ్మం బ్రాహ్మణ కోసికిం;

సాహం భుసాలయావుత్థా, వరవారివహోఘసా.

౧౨. ‘‘నానాదుమగణాకిణ్ణా, బహుకా గిరికన్దరా;

మమేవ పముఖా హోన్తి, అభిసన్దన్తి పావుసే.

౧౩. ‘‘అథో బహూ వనతోదా, నీలవారివహిన్ధరా;

బహుకా నాగవిత్తోదా, అభిసన్దన్తి వారినా.

౧౪. ‘‘తా అమ్బజమ్బులబుజా, నీపా తాలా చుదుమ్బరా;

బహూని ఫలజాతాని, ఆవహన్తి అభిణ్హసో.

౧౫. ‘‘యం కిఞ్చి ఉభతో తీరే, ఫలం పతతి అమ్బుని;

అసంసయం తం సోతస్స, ఫలం హోతి వసానుగం.

౧౬. ‘‘ఏతదఞ్ఞాయ మేధావి, పుథుపఞ్ఞ సుణోహి మే;

మా రోచయ మభిసఙ్గం, పటిసేధ జనాధిప.

౧౭. ‘‘న వాహం వడ్ఢవం మఞ్ఞే, యం త్వం రట్ఠాభివడ్ఢన;

ఆచేయ్యమానో రాజిసి, మరణం అభికఙ్ఖసి.

౧౮. ‘‘తస్స జానన్తి పితరో, గన్ధబ్బా చ సదేవకా;

యే చాపి ఇసయో లోకే, సఞ్ఞతత్తా తపస్సినో;

అసంసయం తేపి జానన్తి, పట్ఠభూతా యసస్సినో’’తి.

తత్థ కోసికిన్తి యం త్వం, బ్రాహ్మణ, రమ్మం కోసికిం గఙ్గం పతి నిసిన్నో. భుసాలయావుత్థాతి భుసే చణ్డసోతే ఆలయో యస్స విమానస్స, తస్మిం అధివత్థా, గఙ్గట్ఠకవిమానవాసినీతి అత్థో. వరవారివహోఘసాతి వరవారివహేన ఓఘేన సమన్నాగతా. పముఖాతి తా వుత్తప్పకారా గిరికన్దరా మం పముఖం కరోన్తి, అహం తాసం పామోక్ఖా హోమీతి దస్సేతి. అభిసన్దన్తీతి సన్దన్తి పవత్తన్తి, తతో తతో ఆగన్త్వా మం కోసికిగఙ్గం పవిసన్తీతి అత్థో. వనతోదాతి న కేవలం కన్దరావ, అథ ఖో బహూ వనతోదా తమ్హా తమ్హా వనమ్హా ఉదకానిపి మం బహూని పవిసన్తి. నీలవారివహిన్ధరాతి మణివణ్ణేన నీలవారినా యుత్తే ఉదకక్ఖన్ధసఙ్ఖాతే వహే ధారయన్తియో. నాగవిత్తోదాతి నాగానం విత్తికారేన ధనసఙ్ఖాతేన వా ఉదకేన సమన్నాగతా. వారినాతి ఏవరూపా హి బహూ నదియో మం వారినావ అభిసన్దన్తి పూరేన్తీతి దస్సేతి.

తాతి తా నదియో. ఆవహన్తీతి ఏతాని అమ్బాదీని ఆకడ్ఢన్తి. సబ్బాని హి ఏతాని ఉపయోగత్థే పచ్చత్తవచనాని. అథ వా తాతి ఉపయోగబహువచనం. ఆవహన్తీతి ఇమాని అమ్బాదీని తా నదియో ఆగచ్ఛన్తి, ఉపగచ్ఛన్తీతి అత్థో, ఏవం ఉపగతాని పన మమ సోతం పవిసన్తీతి అధిప్పాయో. సోతస్సాతి యం ఉభతో తీరే జాతరుక్ఖేహి ఫలం మమ అమ్బుని పతతి, సబ్బం తం మమ సోతస్సేవ వసానుగం హోతి. నత్థేత్థ సంసయోతి ఏవం అమ్బపక్కస్స నదీసోతేన ఆగమనకారణం కథేసి.

మేధావి పుథుపఞ్ఞాతి ఉభయం ఆలపనమేవ. మా రోచయాతి ఏవం తణ్హాభిసఙ్గం మా రోచయ. పటిసేధాతి పటిసేధేహి నన్తి రాజానం ఓవదతి. వడ్ఢవన్తి పఞ్ఞావడ్ఢభావం పణ్డితభావం. రట్ఠాభివడ్ఢనాతి రట్ఠస్స అభివడ్ఢన. ఆచేయ్యమానోతి మంసలోహితేహి ఆచియన్తో వడ్ఢన్తో, తరుణోవ హుత్వాతి అత్థో. రాజిసీతి తం ఆలపతి. ఇదం వుత్తం హోతి – యం త్వం నిరాహారతాయ సుస్సమానో తరుణోవ సమానో అమ్బలోభేన మరణం అభికఙ్ఖసి, న వే అహం తవ ఇమం పణ్డితభావం మఞ్ఞామీతి.

తస్సాతి యో పుగ్గలో తణ్హావసికో హోతి, తస్స తణ్హావసికభావం ‘‘పితరో’’తి సఙ్ఖం గతా బ్రహ్మానో చ సద్ధిం కామావచరదేవేహి గన్ధబ్బా చ వుత్తప్పకారా దిబ్బచక్ఖుకా ఇసయో చ అసంసయం జానన్తి. అనచ్ఛరియఞ్చేతం, యం తే ఇద్ధిమన్తో జానేయ్యుం, ‘‘అసుకో హి నామ తణ్హావసికో హోతీ’’తి. పున తేసం భాసమానానం వచనం సుత్వా యేపి తేసం పట్ఠభూతా యసస్సినో పరిచారకా, తేపి జానన్తి. పాపకమ్మం కరోన్తస్స హి రహో నామ నత్థీతి తాపసస్స సంవేగం ఉప్పాదేన్తీ ఏవమాహ.

తతో తాపసో చతస్సో గాథా అభాసి –

౧౯. ‘‘ఏవం విదిత్వా విదూ సబ్బధమ్మం, విద్ధంసనం చవనం జీవితస్స;

న చీయతీ తస్స నరస్స పాపం, సచే న చేతేతి వధాయ తస్స.

౨౦. ‘‘ఇసిపూగసమఞ్ఞాతే, ఏవం లోక్యా విదితా సతి;

అనరియపరిసమ్భాసే, పాపకమ్మం జిగీససి.

౨౧. ‘‘సచే అహం మరిస్సామి, తీరే తే పుథుసుస్సోణి;

అసంసయం తం అసిలోకో, మయి పేతే ఆగమిస్సతి.

౨౨. ‘‘తస్మా హి పాపకం కమ్మం, రక్ఖస్సేవ సుమజ్ఝిమే;

మా తం సబ్బో జనో పచ్ఛా, పకుట్ఠాయి మయి మతే’’తి.

తత్థ ఏవం విదిత్వాతి యథా అహం సీలఞ్చ అనిచ్చతఞ్చ జానామి, ఏవం జానిత్వా ఠితస్స. విదూతి విదునో. సబ్బధమ్మన్తి సబ్బం సుచరితధమ్మం. తివిధఞ్హి సుచరితం ఇధ సబ్బధమ్మోతి అధిప్పేతం. విద్ధంసనన్తి భఙ్గం. చవనన్తి చుతిం. జీవితస్సాతి ఆయునో. ఇదం వుత్తం హోతి – ఏవం విదిత్వా ఠితస్స పణ్డితస్స సబ్బం సుచరితధమ్మం జీవితస్స చ అనిచ్చతం జానన్తస్స ఏవరూపస్స నరస్స పాపం న చీయతి న వడ్ఢతి. సచే న చేతేతి వధాయ తస్సాతి తస్స సఙ్ఖం గతస్స పరపుగ్గలస్స వధాయ న చేతేతి న పకప్పేతి, నేవ పరపుగ్గలం వధాయ చేతేతి, నాపి పరసన్తకం వినాసేతి, అహఞ్చ కస్సచి వధాయ అచేతేత్వా కేవలం అమ్బపక్కే ఆసఙ్గం కత్వా గఙ్గం ఓలోకేన్తో నిసిన్నో, త్వం మయ్హం కిం నామ అకుసలం పస్ససీతి.

ఇసిపూగసమఞ్ఞాతేతి ఇసిగణేన సుట్ఠు అఞ్ఞాతే ఇసీనం సమ్మతే. ఏవం లోక్యాతి త్వం నామ పాపపవాహనేన లోకస్స హితాతి ఏవం విదితా. సతీతి సతి సోభనే ఉత్తమేతి ఆలపనమేతం. అనరియపరిసమ్భాసేతి ‘‘తస్స జానన్తి పితరో’’తిఆదికాయ అసున్దరాయ పరిభాసాయ సమన్నాగతే. జిగీససీతి మయి పాపే అసంవిజ్జన్తేపి మం ఏవం పరిభాసన్తీ చ పరమరణం అజ్ఝుపేక్ఖన్తీ చ అత్తనో పాపకమ్మం గవేససి ఉప్పాదేసి. తీరే తేతి తవ గఙ్గాతీరే. పుథుసుస్సోణీతి పుథులాయ సున్దరాయ సోణియా సమన్నాగతే. పేతేతి అమ్బపక్కం అలభిత్వా పరలోకం గతే, మతేతి అత్థో. పకుట్ఠాయీతి అక్కోసి గరహి నిన్ది. ‘‘పక్వత్థాసీ’’తిపి పాఠో.

తం సుత్వా దేవధీతా పఞ్చ గాథా అభాసి –

౨౩. ‘‘అఞ్ఞాతమేతం అవిసయ్హసాహి, అత్తానమమ్బఞ్చ దదామి తే తం;

యో దుబ్బజే కామగుణే పహాయ, సన్తిఞ్చ ధమ్మఞ్చ అధిట్ఠితోసి.

౨౪. ‘‘యో హిత్వా పుబ్బసఞ్ఞోగం, పచ్ఛాసంయోజనే ఠితో;

అధమ్మఞ్చేవ చరతి, పాపఞ్చస్స పవడ్ఢతి.

౨౫. ‘‘ఏహి తం పాపయిస్సామి, కామం అప్పోస్సుకో భవ;

ఉపనయామి సీతస్మిం, విహరాహి అనుస్సుకో.

౨౬. ‘‘తం పుప్ఫరసమత్తేభి, వక్కఙ్గేహి అరిన్దమ;

కోఞ్చా మయూరా దివియా, కోలట్ఠిమధుసాళికా;

కూజితా హంసపూగేహి, కోకిలేత్థ పబోధరే.

౨౭. ‘‘అమ్బేత్థ విప్పసాఖగ్గా, పలాలఖలసన్నిభా;

కోసమ్బసలళా నీపా, పక్కతాలవిలమ్బినో’’తి.

తత్థ అఞ్ఞాతమేతన్తి ‘‘గరహా తే భవిస్సతీతి వదన్తో అమ్బపక్కత్థాయ వదసీ’’తి ఏతం కారణం మయా అఞ్ఞాతం. అవిసయ్హసాహీతి రాజానో నామ దుస్సహం సహన్తి, తేన నం ఆలపన్తీ ఏవమాహ. అత్తానన్తి తం ఆలిఙ్గిత్వా అమ్బవనం నయన్తీ అత్తానఞ్చ తే దదామి తఞ్చ అమ్బం. కామగుణేతి కఞ్చనమాలాసేతచ్ఛత్తపటిమణ్డితే వత్థుకామే. సన్తిఞ్చ ధమ్మఞ్చాతి దుస్సీల్యవూపసమేన సన్తిసఙ్ఖాతం సీలఞ్చేవ సుచరితధమ్మఞ్చ. అధిట్ఠితోసీతి యో త్వం ఇమే గుణే ఉపగతో, ఏతేసు వా పతిట్ఠితోతి అత్థో.

పుబ్బసఞ్ఞోగన్తి పురిమబన్ధనం. పచ్ఛాసంయోజనేతి పచ్ఛిమబన్ధనే. ఇదం వుత్తం హోతి – అమ్భో తాపస యో మహన్తం రజ్జసిరివిభవం పహాయ అమ్బపక్కమత్తే రసతణ్హాయ బజ్ఝిత్వా వాతాతపం అగణేత్వా నదీతీరే సుస్సమానో నిసీదతి, సో మహాసముద్దం తరిత్వా వేలన్తే సంసీదనపుగ్గలసదిసో. యో పుగ్గలో రసతణ్హావసికో అధమ్మఞ్చేవ చరతి, రసతణ్హావసేన కరియమానం పాపఞ్చస్స పవడ్ఢతీతి. ఇతి సా తాపసం గరహన్తీ ఏవమాహ.

కామం అప్పోస్సుకో భవాతి ఏకంసేనేవ అమ్బపక్కే నిరాలయో హోహి. సీతస్మిన్తి సీతలే అమ్బవనే. తన్తి ఏవం వదమానావ దేవతా తాపసం ఆలిఙ్గిత్వా ఉరే నిపజ్జాపేత్వా ఆకాసే పక్ఖన్తా తియోజనికం దిబ్బఅమ్బవనం దిస్వా సకుణసద్దఞ్చ సుత్వా తాపసస్స ఆచిక్ఖన్తీ ‘‘త’’న్తి ఏవమాహ. పుప్ఫరసమత్తేభీతి పుప్ఫరసేన మత్తేహి. వక్కఙ్గేహీతి వఙ్కగీవేహి సకుణేహి అభినాదితన్తి అత్థో. ఇదాని తే సకుణే ఆచిక్ఖన్తీ ‘‘కోఞ్చా’’తిఆదిమాహ. తత్థ దివియాతి దిబ్యా. కోలట్ఠిమధుసాళికాతి కోలట్ఠిసకుణా చ నామ సువణ్ణసాళికా సకుణా చ. ఏతే దిబ్బసకుణా ఏత్థ వసన్తీతి దస్సేతి. కూజితా హంసపూగేహీతి హంసగణేహి ఉపకూజితా విరవసఙ్ఘట్టితా. కోకిలేత్థ పబోధరేతి ఏత్థ అమ్బవనే కోకిలా వస్సన్తియో అత్తానం పబోధేన్తి ఞాపేన్తి. అమ్బేత్థాతి అమ్బా ఏత్థ. విప్పసాఖగ్గాతి ఫలభారేన ఓనమితసాఖగ్గా. పలాలఖలసన్నిభాతి పుప్ఫసన్నిచయేన సాలిపలాలఖలసదిసా. పక్కతాలవిలమ్బినోతి పక్కతాలఫలవిలమ్బినో. ఏవరూపా రుక్ఖా చ ఏత్థ అత్థీతి అమ్బవనం వణ్ణేతి.

వణ్ణయిత్వా చ పన తాపసం తత్థ ఓతారేత్వా ‘‘ఇమస్మిం అమ్బవనే అమ్బాని ఖాదన్తో అత్తనో తణ్హం పూరేహీ’’తి వత్వా పక్కామి. తాపసో అమ్బాని ఖాదిత్వా తణ్హం పూరేత్వా విస్సమిత్వా అమ్బవనే విచరన్తో తం పేతం దుక్ఖం అనుభవన్తం దిస్వా కిఞ్చి వత్తుం నాసక్ఖి. సూరియే పన అత్థఙ్గతే తం నాటకిత్థిపరివారితం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవమానం దిస్వా తిస్సో గాథా అభాసి –

౨౮. ‘‘మాలీ కిరిటీ కాయూరీ, అఙ్గదీ చన్దనుస్సదో;

రత్తిం త్వం పరిచారేసి, దివా వేదేసి వేదనం.

౨౯. ‘‘సోళసిత్థిసహస్సాని, యా తేమా పరిచారికా;

ఏవం మహానుభావోసి, అబ్భుతో లోమహంసనో.

౩౦. ‘‘కిం కమ్మమకరీ పుబ్బే, పాపం అత్తదుఖావహం;

యం కరిత్వా మనుస్సేసు, పిట్ఠిమంసాని ఖాదసీ’’తి.

తత్థ మాలీతి దిబ్బమాలాధరో. కిరిటీతి దిబ్బవేఠనధరో. కాయూరీతి దిబ్బాభరణపటిమణ్డితో. అఙ్గదీతి దిబ్బఙ్గదసమన్నాగతో. చన్దనుస్సదోతి దిబ్బచన్దనవిలిత్తో. పరిచారేసీతి ఇన్ద్రియాని దిబ్బవిసయేసు చారేసి. దివాతి దివా పన మహాదుక్ఖం అనుభోసి. యా తేమాతి యా తే ఇమా. అబ్భుతోతి మనుస్సలోకే అభూతపుబ్బో. లోమహంసనోతి యే తం పస్సన్తి, తేసం లోమాని హంసన్తి. పుబ్బేతి పురిమభవే. అత్తదుఖావహన్తి అత్తనో దుక్ఖావహం. మనుస్సేసూతి యం మనుస్సలోకే కత్వా ఇదాని అత్తనో పిట్ఠిమంసాని ఖాదసీతి పుచ్ఛతి.

పేతో తం సఞ్జానిత్వా ‘‘తుమ్హే మం న సఞ్జానాథ, అహం తుమ్హాకం పురోహితో అహోసిం, ఇదం మే రత్తిం సుఖానుభవనం తుమ్హే నిస్సాయ కతస్స ఉపడ్ఢూపోసథస్స నిస్సన్దేన లద్ధం, దివా దుక్ఖానుభవనం పన మయా పకతస్స పాపస్సేవ నిస్సన్దేన. అహఞ్హి తుమ్హేహి వినిచ్ఛయే ఠపితో కూటడ్డం కరిత్వా లఞ్జం గహేత్వా పరపిట్ఠిమంసికో హుత్వా తస్స దివా కతస్స కమ్మస్స నిస్సన్దేన ఇదం దుక్ఖం అనుభవామీ’’తి వత్వా గాథాద్వయమాహ –

౩౧. ‘‘అజ్ఝేనాని పటిగ్గయ్హ, కామేసు గధితో అహం;

అచరిం దీఘమద్ధానం, పరేసం అహితాయహం.

౩౨. ‘‘యో పిట్ఠిమంసికో హోతి, ఏవం ఉక్కచ్చ ఖాదతి;

యథాహం అజ్జ ఖాదామి, పిట్ఠిమంసాని అత్తనో’’తి.

తత్థ అజ్ఝేనానీతి వేదే. పటిగ్గయ్హాతి పటిగ్గహేత్వా అధీయిత్వా. అచరిన్తి పటిపజ్జిం. అహితాయహన్తి అహితాయ అత్థనాసనాయ అహం. యో పిట్ఠిమంసికోతి యో పుగ్గలో పరేసం పిట్ఠిమంసఖాదకో పిసుణో హోతి. ఉక్కచ్చాతి ఉక్కన్తిత్వా.

ఇదఞ్చ పన వత్వా తాపసం పుచ్ఛి – ‘‘తుమ్హే కథం ఇధాగతా’’తి. తాపసో సబ్బం విత్థారేన కథేసి. ‘‘ఇదాని పన, భన్తే, ఇధేవ వసిస్సథ, గమిస్సథా’’తి. ‘‘న వసిస్సామి, అస్సమపదంయేవ గమిస్సామీ’’తి. పేతో ‘‘సాధు, భన్తే, అహం వో నిబద్ధం అమ్బపక్కేన ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి వత్వా అత్తనో ఆనుభావేన అస్సమపదేయేవ ఓతారేత్వా ‘‘అనుక్కణ్ఠా ఇధేవ వసథా’’తి పటిఞ్ఞం గహేత్వా గతో. తతో పట్ఠాయ నిబద్ధం అమ్బపక్కేన ఉపట్ఠహి. తాపసో తం పరిభుఞ్జన్తో కసిణపరికమ్మం కత్వా ఝానాభిఞ్ఞా నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకపరాయణో అహోసి.

సత్థా ఉపాసకానం ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే కేచి సోతాపన్నా అహేసుం, కేచి సకదాగామినో, కేచి అనాగామినో. తదా దేవధీతా ఉప్పలవణ్ణా అహోసి, తాపసో పన అహమేవ అహోసిన్తి.

కింఛన్దజాతకవణ్ణనా పఠమా.

[౫౧౨] ౨. కుమ్భజాతకవణ్ణనా

కో పాతురాసీతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో విసాఖాయ సహాయికా సురాపీతా పఞ్చసతా ఇత్థియో ఆరబ్భ కథేసి. సావత్థియం కిర సురాఛణే సఙ్ఘుట్ఠే తా పఞ్చసతా ఇత్థియో సామికానం ఛణే కీళమానానం తిక్ఖసురం పటియాదేత్వా ‘‘ఛణం కీళిస్సామా’’తి సబ్బాపి విసాఖాయ సన్తికం గన్త్వా ‘‘సహాయికే ఛణం కీళిస్సామా’’తి వత్వా ‘‘అయం సురాఛణో, న అహం సురం పివిస్సామీ’’తి వుత్తే – ‘‘తుమ్హే సమ్మాసమ్బుద్ధస్స దానం దేథ, మయం ఛణం కరిస్సామా’’తి ఆహంసు. సా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తా ఉయ్యోజేత్వా సత్థారం నిమన్తాపేత్వా మహాదానం పవత్తేత్వా బహుం గన్ధమాలం ఆదాయ సాయన్హసమయే ధమ్మకథం సోతుం తాహి పరివుతా జేతవనం అగమాసి. తా పనిత్థియో సురం పివమానావ తాయ సద్ధిం గన్త్వా ద్వారకోట్ఠకే ఠత్వా సురం పివిత్వావ తాయ సద్ధిం సత్థు సన్తికం అగమంసు. విసాఖా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది, ఇతరాసు ఏకచ్చా సత్థు సన్తికేయేవ నచ్చింసు, ఏకచ్చా గాయింసు, ఏకచ్చా హత్థకుక్కుచ్చపాదకుక్కుచ్చాని, ఏకచ్చా కలహం అకంసు.

సత్థా తాసం సంవేగజననత్థాయ భముకలోమతో రంసీ విస్సజ్జేసి, అన్ధకారతిమిసా అహోసి. తా భీతా అహేసుం మరణభయతజ్జితా, తేన తాసం సురా జీరి. సత్థా నిసిన్నపల్లఙ్కే అన్తరహితో సినేరుముద్ధని ఠత్వా ఉణ్ణలోమతో రంసీ విస్సజ్జేసి, చన్దసూరియసహస్సుగ్గమనం వియ అహోసి. సత్థా తత్థ ఠితోవ తాసం సంవేగజననత్థాయ –

‘‘కో ను హాసో కిమానన్దో, నిచ్చం పజ్జలితే సతి;

అన్ధకారేన ఓనద్ధా, పదీపం న గవేసథా’’తి. (ధ. ప. ౧౪౬) –

ఇమం గాథమాహ. గాథాపరియోసానే తా పఞ్చసతాపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు. సత్థా ఆగన్త్వా గన్ధకుటిఛాయాయ బుద్ధాసనే నిసీది. అథ నం విసాఖా వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇదం హిరోత్తప్పభేదకం సురాపానం నామ కదా ఉప్పన్న’’న్తి పుచ్ఛి. సో తస్సా ఆచిక్ఖన్తో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే ఏకో కాసిరట్ఠవాసీ సురో నామ వనచరకో భణ్డపరియేసనత్థాయ హిమవన్తం అగమాసి. తత్థేకో రుక్ఖో ఉగ్గన్త్వా పోరిసమత్తే ఠానే తిధాకప్పో అహోసి. తస్స తిణ్ణం కప్పానం అన్తరే చాటిప్పమాణో ఆవాటో అహోసి. సో దేవే వస్సన్తే ఉదకేన పూరితో, తం పరివారేత్వా హరీతకీ ఆమలకీ మరిచగచ్ఛో చ అహోసి, తేసం పక్కాని ఫలాని ఛిజ్జిత్వా తత్థ పతన్తి. తస్సావిదూరే సయంజాతసాలి జాతో, తతో సువకా సాలిసీసాని ఆహరిత్వా తస్మిం రుక్ఖే నిసీదిత్వా ఖాదన్తి. తేసం ఖాదమానానం సాలీపి తణ్డులాపి తత్థ పతన్తి. ఇతి తం ఉదకం సూరియసన్తాపేన పచ్చమానం రసం లోహితవణ్ణం అహోసి. నిదాఘసమయే పిపాసితా సకుణగణా ఆగన్త్వా తం పివిత్వా మత్తా పరివత్తిత్వా రుక్ఖమూలే పతింసు, తస్మిం థోకం నిద్దాయిత్వా వికూజమానా పక్కమన్తి. రుక్ఖసునఖమక్కటాదీసుపి ఏసేవ నయో. వనచరకో తం దిస్వా ‘‘సచే ఇదం విసం భవేయ్య, ఇమే మరేయ్యుం, ఇమే పన థోకం నిద్దాయిత్వా యథాసుఖం గచ్ఛన్తి, నయిదం విస’’న్తి సయం పివిత్వా మత్తో హుత్వా మంసం ఖాదితుకామో అహోసి. తతో అగ్గిం కత్వా రుక్ఖమూలే పతితే తిత్తిరకుక్కుటాదయో మారేత్వా మంసం అఙ్గారే పచిత్వా ఏకేన హత్థేన నచ్చన్తో ఏకేన మంసం ఖాదన్తో ఏకాహద్వీహం తత్థేవ అహోసి.

తతో పన అవిదూరే ఏకో వరుణో నామ తాపసో వసతి. వనచరకో అఞ్ఞదాపి తస్స సన్తికం గచ్ఛతి. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం పానం తాపసేన సద్ధిం పివిస్సామీ’’తి. సో ఏకం వేళునాళికం పూరేత్వా పక్కమంసేన సద్ధిం ఆహరిత్వా పణ్ణసాలం గన్త్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం పివథా’’తి వత్వా ఉభోపి మంసం ఖాదన్తా పివింసు. ఇతి సురేన చ వరుణేన చ దిట్ఠత్తా తస్స పానస్స ‘‘సురా’’తి చ ‘‘వరుణా’’తి చ నామం జాతం. తే ఉభోపి ‘‘అత్థేసో ఉపాయో’’తి వేళునాళియో పూరేత్వా కాజేనాదాయ పచ్చన్తనగరం గన్త్వా ‘‘పానకారకా నామ ఆగతా’’తి రఞ్ఞో ఆరోచాపేసుం. రాజా నే పక్కోసాపేసి, తే తస్స పానం ఉపనేసుం. రాజా ద్వే తయో వారే పివిత్వా మజ్జి, తస్స తం ఏకాహద్వీహమత్తమేవ అహోసి. అథ నే ‘‘అఞ్ఞమ్పి అత్థీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అత్థి, దేవా’’తి. ‘‘కుహి’’న్తి? ‘‘హిమవన్తే దేవా’’తి. ‘‘తేన హి ఆనేథా’’తి. తే గన్త్వా ఏకద్వే వారే ఆనేత్వా ‘‘నిబద్ధం గన్తుం న సక్ఖిస్సామా’’తి సమ్భారే సల్లక్ఖేత్వా తస్స రుక్ఖస్స తచం ఆదిం కత్వా సబ్బసమ్భారే పక్ఖిపిత్వా నగరే సురం కరింసు. నాగరా సురం పివిత్వా పమాదం ఆపన్నా దుగ్గతా అహేసుం, నగరం సుఞ్ఞం వియ అహోసి, తేన పానకారకా తతో పలాయిత్వా బారాణసిం గన్త్వా ‘‘పానకారకా ఆగతా’’తి రఞ్ఞో ఆరోచాపేసుం. రాజా నే పక్కోసాపేత్వా పరిబ్బయం అదాసి. తే తత్థాపి సురం అకంసు, తమ్పి నగరం తథేవ వినస్సి, తతో పలాయిత్వా సాకేతం, సాకేతతో సావత్థిం అగమంసు.

తదా సావత్థియం సబ్బమిత్తో నామ రాజా అహోసి. సో తేసం సఙ్గహం కత్వా ‘‘కేన వో అత్థో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సమ్భారమూలేన చేవ సాలిపిట్ఠేన చ పఞ్చహి చాటిసతేహి చా’’తి వుత్తే సబ్బం దాపేసి. తే పఞ్చసు చాటిసతేసు సురం సణ్ఠాపేత్వా మూసికభయేన చాటిరక్ఖణత్థాయ ఏకేకాయ చాటియా సన్తికే ఏకేకం బిళారం బన్ధింసు. తే పచ్చిత్వా ఉత్తరణకాలే చాటికుచ్ఛీసు పగ్ఘరన్తం సురం పివిత్వా మత్తా నిద్దాయింసు. మూసికా ఆగన్త్వా తేసం కణ్ణనాసికదాఠికనఙ్గుట్ఠే ఖాదిత్వా అగమంసు. ‘‘బిళారా సురం పివిత్వా మతా’’తి ఆయుత్తకపురిసా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజా ‘‘విసకారకా ఏతే భవిస్సన్తీ’’తి తేసం ద్విన్నమ్పి జనానం సీసాని ఛిన్దాపేసి. తే ‘‘సురం దేవ, మధురం దేవా’’తి విరవన్తావ మరింసు. రాజా తే మారాపేత్వా ‘‘చాటియో భిన్దథా’’తి ఆణాపేసి. బిళారాపి సురాయ జిణ్ణాయ ఉట్ఠహిత్వా కీళన్తా విచరింసు, తే దిస్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజా ‘‘సచే విసం అస్స, ఏతే మరేయ్యుం, మధురేనేవ భవితబ్బం, పివిస్సామి న’’న్తి నగరం అలఙ్కారాపేత్వా రాజఙ్గణే మణ్డపం కారాపేత్వా అలఙ్కతమణ్డపే సముస్సితసేతచ్ఛత్తే రాజపల్లఙ్కే నిసీదిత్వా అమచ్చగణపరివుతో సురం పాతుం ఆరభి.

తదా సక్కో దేవరాజా ‘‘కే ను ఖో మాతుపట్ఠానాదీసు అప్పమత్తా తీణి సుచరితాని పూరేన్తీ’’తి లోకం వోలోకేన్తో తం రాజానం సురం పాతుం నిసిన్నం దిస్వా ‘‘సచాయం సురం పివిస్సతి, సకలజమ్బుదీపో నస్సిస్సతి. యథా న పివిస్సతి, తథా నం కరిస్సామీ’’తి ఏకం సురాపుణ్ణం కుమ్భం హత్థతలే ఠపేత్వా బ్రాహ్మణవేసేనాగన్త్వా రఞ్ఞో సమ్ముఖట్ఠానే ఆకాసే ఠత్వా ‘‘ఇమం కుమ్భం కిణాథ, ఇమం కుమ్భం కిణాథా’’తి ఆహ. సబ్బమిత్తరాజా తం తథా వదన్తం ఆకాసే ఠితం దిస్వా ‘‘కుతో ను ఖో బ్రాహ్మణో ఆగచ్ఛతీ’’తి తేన సద్ధిం సల్లపన్తో తిస్సో గాథా అభాసి –

౩౩. ‘‘కో పాతురాసీ తిదివా నభమ్హి, ఓభాసయం సంవరిం చన్దిమావ;

గత్తేహి తే రస్మియో నిచ్ఛరన్తి, సతేరతా విజ్జురివన్తలిక్ఖే.

౩౪. ‘‘సో ఛిన్నవాతం కమసీ అఘమ్హి, వేహాయసం గచ్ఛసి తిట్ఠసీ చ;

ఇద్ధీ ను తే వత్థుకతా సుభావితా, అనద్ధగూనం అపి దేవతానం.

౩౫. ‘‘వేహాయసం గమ్మమాగమ్మ తిట్ఠసి, కుమ్భం కిణాథాతి యమేతమత్థం;

కో వా తువం కిస్స వా తాయ కుమ్భో, అక్ఖాహి మే బ్రాహ్మణ ఏతమత్థ’’న్తి.

తత్థ కో పాతురాసీతి కుతో పాతుభూతోసి, కుతో ఆగతోసీతి అత్థో. తిదివా నభమ్హీతి కిం తావతింసభవనా ఆగన్త్వా ఇధ నభమ్హి ఆకాసే పాకటో జాతోసీతి పుచ్ఛతి. సంవరిన్తి రత్తిం. సతేరతాతి ఏవంనామికా. సోతి సో త్వం. ఛిన్నవాతన్తి వలాహకోపి తావ వాతేన కమతి, తస్స పన సోపి వాతో నత్థి, తేనేవమాహ. కమసీతి పవత్తేసి. అఘమ్హీతి అప్పటిఘే ఆకాసే. వత్థుకతాతి వత్థు వియ పతిట్ఠా వియ కతా. అనద్ధగూనం అపి దేవతానన్తి యా పదసా అద్ధానం అగమనేన అనద్ధగూనం దేవతానం ఇద్ధి, సా అపి తవ సుభావితాతి పుచ్ఛతి. వేహాయసం గమ్మమాగమ్మాతి ఆకాసే పవత్తం పదవీతిహారం పటిచ్చ నిస్సాయ. ‘‘తిట్ఠసీ’’తి ఇమస్స ‘‘కో వా తువ’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధో, ఏవం తిట్ఠమానో కో వా త్వన్తి అత్థో. యమేతమత్థన్తి యం ఏతం వదసి. ఇమస్స ‘‘కిస్స వా తాయ’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధో, యం ఏతం కుమ్భం కిణాథాతి వదసి, కిస్స వా తే అయం కుమ్భోతి అత్థో.

తతో సక్కో ‘‘తేన హి సుణాహీ’’తి వత్వా సురాయ దోసే దస్సేన్తో ఆహ –

౩౬. ‘‘న సప్పికుమ్భో నపి తేలకుమ్భో, న ఫాణితస్స న మధుస్స కుమ్భో;

కుమ్భస్స వజ్జాని అనప్పకాని, దోసే బహూ కుమ్భగతే సుణాథ.

౩౭. ‘‘గళేయ్య యం పిత్వా పతే పపాతం, సోబ్భం గుహం చన్దనియోళిగల్లం;

బహుమ్పి భుఞ్జేయ్య అభోజనేయ్యం, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౩౮. ‘‘యం పిత్వా చిత్తస్మిం అనేసమానో, ఆహిణ్డతీ గోరివ భక్ఖసాదీ;

అనాథమానో ఉపగాయతి నచ్చతి చ, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౩౯. ‘‘యం వే పివిత్వా అచేలోవ నగ్గో, చరేయ్య గామే విసిఖన్తరాని;

సమ్మూళ్హచిత్తో అతివేలసాయీ, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౦. ‘‘యం పిత్వా ఉట్ఠాయ పవేధమానో, సీసఞ్చ బాహుఞ్చ పచాలయన్తో;

సో నచ్చతీ దారుకటల్లకోవ, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౧. ‘‘యం వే పివిత్వా అగ్గిదడ్ఢా సయన్తి, అథో సిగాలేహిపి ఖాదితాసే;

బన్ధం వధం భోగజానిఞ్చుపేన్తి, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౨. ‘‘యం పిత్వా భాసేయ్య అభాసనేయ్యం, సభాయమాసీనో అపేతవత్థో;

సమ్మక్ఖితో వన్తగతో బ్యసన్నో, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౩. ‘‘యం వే పివిత్వా ఉక్కట్ఠో ఆవిలక్ఖో, మమేవ సబ్బపథవీతి మఞ్ఞే;

న మే సమో చాతురన్తోపి రాజా, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౪. ‘‘మానాతిమానా కలహాని పేసుణీ, దుబ్బణ్ణినీ నగ్గయినీ పలాయినీ;

చోరాన ధుత్తాన గతీ నికేతో, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౫. ‘‘ఇద్ధాని ఫీతాని కులాని అస్సు, అనేకసాహస్సధనాని లోకే;

ఉచ్ఛిన్నదాయజ్జకతానిమాయ, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౬. ‘‘ధఞ్ఞం ధనం రజతం జాతరూపం, ఖేత్తం గవం యత్థ వినాసయన్తి;

ఉచ్ఛేదనీ విత్తగతం కులానం, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౭. ‘‘యం వే పిత్వా దిత్తరూపోవ పోసో, అక్కోసతి మాతరం పితరఞ్చ;

సస్సుమ్పి గణ్హేయ్య అథోపి సుణ్హం, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౮. ‘‘యం వే పిత్వా దిత్తరూపావ నారీ, అక్కోసతీ సస్సురం సామికఞ్చ;

దాసమ్పి గణ్హే పరిచారికమ్పి, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౪౯. ‘‘యం వే పివిత్వాన హనేయ్య పోసో, ధమ్మే ఠితం సమణం బ్రాహ్మణం వా;

గచ్ఛే అపాయమ్పి తతోనిదానం, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౫౦. ‘‘యం వే పివిత్వా దుచ్చరితం చరన్తి, కాయేన వాచాయ చ చేతసా చ;

నిరయం వజన్తి దుచ్చరితం చరిత్వా, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౫౧. ‘‘యం యాచమానా న లభన్తి పుబ్బే, బహుం హిరఞ్ఞమ్పి పరిచ్చజన్తా;

సో తం పివిత్వా అలికం భణాతి, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.

౫౨. ‘‘యం వే పిత్వా పేసనే పేసియన్తో, అచ్చాయికే కరణీయమ్హి జాతే;

అత్థమ్పి సో నప్పజానాతి వుత్తో, తస్సా పుణ్ణం కుమ్భమిమం కిణాథ.