౧౦. దసకనిపాతో

[౪౩౯] ౧. చతుద్వారజాతకవణ్ణనా

చతుద్వారమిదం నగరన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం దుబ్బచభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. పచ్చుప్పన్నవత్థు నవకనిపాతస్స పఠమజాతకే విత్థారితమేవ. ఇధ పన సత్థా తం భిక్ఖుం ‘‘సచ్చం కిర త్వం భిక్ఖు దుబ్బచో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘పుబ్బేపి త్వం భిక్ఖు దుబ్బచతాయ పణ్డితానం వచనం అకత్వా ఖురచక్కం ఆపాదేసీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే కస్సపదసబలస్స కాలే బారాణసియం అసీతికోటివిభవస్స సేట్ఠినో ఏకో పుత్తో మిత్తవిన్దకో నామ అహోసి. తస్స మాతాపితరో సోతాపన్నా అహేసుం, సో పన దుస్సీలో అస్సద్ధో. అథ నం అపరభాగే పితరి కాలకతే మాతా కుటుమ్బం విచారేన్తీ ఆహ – ‘‘తాత, తయా దుల్లభం మనుస్సత్తం లద్ధం, దానం దేహి, సీలం రక్ఖాహి, ఉపోసథకమ్మం కరోహి, ధమ్మం సుణాహీ’’తి. అమ్మ, న మయ్హం దానాదీహి అత్థో, మా మం కిఞ్చి అవచుత్థ, అహం యథాకమ్మం గమిస్సామీతి. ఏవం వదన్తమ్పి నం ఏకదివసం పుణ్ణముపోసథదివసే మాతా ఆహ – ‘‘తాత, అజ్జ అభిలక్ఖితో మహాఉపోసథదివసో, అజ్జ ఉపోసథం సమాదియిత్వా విహారం గన్త్వా సబ్బరత్తిం ధమ్మం సుత్వా ఏహి, అహం తే సహస్సం దస్సామీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి ధనలోభేన ఉపోసథం సమాదియిత్వా భుత్తపాతరాసో విహారం గన్త్వా దివసం వీతినామేత్వా రత్తిం యథా ఏకమ్పి ధమ్మపదం కణ్ణం న పహరతి, తథా ఏకస్మిం పదేసే నిపజ్జిత్వా నిద్దం ఓక్కమిత్వా పునదివసే పాతోవ ముఖం ధోవిత్వా గేహం గన్త్వా నిసీది.

మాతా పనస్స ‘‘అజ్జ మే పుత్తో ధమ్మం సుత్వా పాతోవ ధమ్మకథికత్థేరం ఆదాయ ఆగమిస్సతీ’’తి యాగుం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదేత్వా ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా తస్సాగమనం పటిమానేన్తీ తం ఏకకం ఆగతం దిస్వా ‘‘తాత, ధమ్మకథికో కేన న ఆనీతో’’తి వత్వా ‘‘న మయ్హం ధమ్మకథికేన అత్థో’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి యాగుం పివా’’తి ఆహ. సో ‘‘తుమ్హేహి మయ్హం సహస్సం పటిస్సుతం, తం తావ మే దేథ, పచ్ఛా పివిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘పివ, తాత, పచ్ఛా దస్సామీ’’తి. ‘‘గహేత్వావ పివిస్సామీ’’తి. అథస్స మాతా సహస్సభణ్డికం పురతో ఠపేసి. సో యాగుం పివిత్వా సహస్సభణ్డికం గహేత్వా వోహారం కరోన్తో న చిరస్సేవ వీససతసహస్సం ఉప్పాదేసి. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘నావం ఉపట్ఠపేత్వా వోహారం కరిస్సామీ’’తి. సో నావం ఉపట్ఠపేత్వా ‘‘అమ్మ, అహం నావాయ వోహారం కరిస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం మాతా ‘‘త్వం తాత, ఏకపుత్తకో, ఇమస్మిం ఘరే ధనమ్పి బహు, సముద్దో అనేకాదీనవో, మా గమీ’’తి నివారేసి. సో ‘‘అహం గమిస్సామేవ, న సక్కా మం నివారేతు’’న్తి వత్వా ‘‘అహం తం, తాత, వారేస్సామీ’’తి మాతరా హత్థే గహితో హత్థం విస్సజ్జాపేత్వా మాతరం పహరిత్వా పాతేత్వా అన్తరం కత్వా గన్త్వా నావాయ సముద్దం పక్ఖన్ది.

నావా సత్తమే దివసే మిత్తవిన్దకం నిస్సాయ సముద్దపిట్ఠే నిచ్చలా అట్ఠాసి. కాళకణ్ణిసలాకా కరియమానా మిత్తవిన్దకస్సేవ హత్థే తిక్ఖత్తుం పతి. అథస్స ఉళుమ్పం దత్వా ‘‘ఇమం ఏకం నిస్సాయ బహూ మా నస్సన్తూ’’తి తం సముద్దపిట్ఠే ఖిపింసు. తావదేవ నావా జవేన మహాసముద్దం పక్ఖన్ది. సోపి ఉళుమ్పే నిపజ్జిత్వా ఏకం దీపకం పాపుణి. తత్థ ఫలికవిమానే చతస్సో వేమానికపేతియో అద్దస. తా సత్తాహం దుక్ఖం అనుభవన్తి, సత్తాహం సుఖం. సో తాహి సద్ధిం సత్తాహం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవి. అథ నం తా దుక్ఖానుభవనత్థాయ గచ్ఛమానా ‘‘సామి, మయం సత్తమే దివసే ఆగమిస్సామ, యావ మయం ఆగచ్ఛామ, తావ అనుక్కణ్ఠమానో ఇధేవ వసా’’తి వత్వా అగమంసు. సో తణ్హావసికో హుత్వా తస్మింయేవ ఫలకే నిపజ్జిత్వా పున సముద్దపిట్ఠేన గచ్ఛన్తో అపరం దీపకం పత్వా తత్థ రజతవిమానే అట్ఠ వేమానికపేతియో దిస్వా ఏతేనేవ ఉపాయేన అపరస్మిం దీపకే మణివిమానే సోళస, అపరస్మిం దీపకే కనకవిమానే ద్వత్తింస వేమానికపేతియో దిస్వా తాహి సద్ధిం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా తాసమ్పి దుక్ఖం అనుభవితుం గతకాలే పున సముద్దపిట్ఠేన గచ్ఛన్తో ఏకం పాకారపరిక్ఖిత్తం చతుద్వారం నగరం అద్దస. ఉస్సదనిరయో కిరేస, బహూనం నేరయికసత్తానం కమ్మకరణానుభవనట్ఠానం మిత్తవిన్దకస్స అలఙ్కతపటియత్తనగరం వియ హుత్వా ఉపట్ఠాసి.

సో ‘‘ఇమం నగరం పవిసిత్వా రాజా భవిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఖురచక్కం ఉక్ఖిపిత్వా సీసే పచ్చమానం నేరయికసత్తం అద్దస. అథస్స తం తస్స సీసే ఖురచక్కం పదుమం వియ హుత్వా ఉపట్ఠాసి. ఉరే పఞ్చఙ్గికబన్ధనం ఉరచ్ఛదపసాధనం హుత్వా సీసతో గలన్తం లోహితం లోహితచన్దనవిలేపనం వియ హుత్వా పరిదేవనసద్దో మధురసరో గీతసద్దో వియ హుత్వా ఉపట్ఠాసి. సో తస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘భో పురిస, చిరం తయా పదుమం ధారితం, దేహి మే ఏత’’న్తి ఆహ. ‘‘సమ్మ, నయిదం పదుమం, ఖురచక్కం ఏత’’న్తి. ‘‘త్వం మయ్హం అదాతుకామతాయ ఏవం వదసీ’’తి. నేరయికసత్తో చిన్తేసి ‘‘మయ్హం కమ్మం ఖీణం భవిస్సతి, ఇమినాపి మయా వియ మాతరం పహరిత్వా ఆగతేన భవితబ్బం, దస్సామిస్స ఖురచక్క’’న్తి. అథ నం ‘‘ఏహి భో, గణ్హ ఇమ’’న్తి వత్వా ఖురచక్కం తస్స సీసే ఖిపి, తం తస్స మత్థకం పిసమానం భస్సి. తస్మిం ఖణే మిత్తవిన్దకో తస్స ఖురచక్కభావం ఞత్వా ‘‘తవ ఖురచక్కం గణ్హ, తవ ఖురచక్కం గణ్హా’’తి వేదనాప్పత్తో పరిదేవి, ఇతరో అన్తరధాయి. తదా బోధిసత్తో రుక్ఖదేవతా హుత్వా మహన్తేన పరివారేన ఉస్సదచారికం చరమానో తం ఠానం పాపుణి. మిత్తవిన్దకో తం ఓలోకేత్వా ‘‘సామి దేవరాజ, ఇదం మం చక్కం సణ్హకరణియం వియ తిలాని పిసమానం ఓతరతి, కిం ను ఖో మయా పాపం పకత’’న్తి పుచ్ఛన్తో ద్వే గాథా అభాసి –

౧. ‘‘చతుద్వారమిదం నగరం, ఆయసం దళ్హపాకారం;

ఓరుద్ధపటిరుద్ధోస్మి, కిం పాపం పకతం మయా.

౨. ‘‘సబ్బే అపిహితా ద్వారా, ఓరుద్ధోస్మి యథా దిజో;

కిమాధికరణం యక్ఖ, చక్కాభినిహతో అహ’’న్తి.

తత్థ దళ్హపాకారన్తి థిరపాకారం. ‘‘దళ్హతోరణ’’న్తిపి పాఠో, థిరద్వారన్తి అత్థో. ఓరుద్ధపటిరుద్ధోస్మీతి అన్తో కత్వా సమన్తా పాకారేన రుద్ధో, పలాయనట్ఠానం న పఞ్ఞాయతి. కిం పాపం పకతన్తి కిం ను ఖో మయా పాపకమ్మం కతం. అపిహితాతి థకితా. యథా దిజోతి పఞ్జరే పక్ఖిత్తో సకుణో వియ. కిమాధికరణన్తి కిం కారణం. చక్కాభినిహతోతి చక్కేన అభినిహతో.

అథస్స దేవరాజా కారణం కథేతుం ఛ గాథా అభాసి –

౩. ‘‘లద్ధా సతసహస్సాని, అతిరేకాని వీసతి;

అనుకమ్పకానం ఞాతీనం, వచనం సమ్మ నాకరి.

౪. ‘‘లఙ్ఘిం సముద్దం పక్ఖన్ది, సాగరం అప్పసిద్ధికం;

చతుబ్భి అట్ఠజ్ఝగమా, అట్ఠాహిపి చ సోళస.

౫. ‘‘సోళసాహి చ బాత్తింస, అతిచ్ఛం చక్కమాసదో;

ఇచ్ఛాహతస్స పోసస్స, చక్కం భమతి మత్థకే.

౬. ‘‘ఉపరివిసాలా దుప్పూరా, ఇచ్ఛా విసటగామినీ;

యే చ తం అనుగిజ్ఝన్తి, తే హోన్తి చక్కధారినో.

౭. ‘‘బహుభణ్డం అవహాయ, మగ్గం అప్పటివేక్ఖియ;

యేసఞ్చేతం అసఙ్ఖాతం, తే హోన్తి చక్కధారినో.

౮. ‘‘కమ్మం సమేక్ఖే విపులఞ్చ భోగం, ఇచ్ఛం న సేవేయ్య అనత్థసంహితం;

కరేయ్య వాక్యం అనుకమ్పకానం, తం తాదిసం నాతివత్తేయ్య చక్క’’న్తి.

తత్థ లద్ధా సతసహస్సాని, అతిరేకాని వీసతీతి త్వం ఉపోసథం కత్వా మాతు సన్తికా సహస్సం గహేత్వా వోహారం కరోన్తో సతసహస్సాని చ అతిరేకాని వీసతిసహస్సాని లభిత్వా. నాకరీతి తేన ధనేన అసన్తుట్ఠో నావాయ సముద్దం పవిసన్తో సముద్దే ఆదీనవఞ్చ కథేత్వా మాతుయా వారియమానోపి అనుకమ్పకానం ఞాతీనం వచనం న కరోసి, సోతాపన్నం మాతరం పహరిత్వా అన్తరం కత్వా నిక్ఖన్తోయేవాసీతి దీపేతి.

లఙ్ఘిన్తి నావం ఉల్లఙ్ఘనసమత్థం. పక్ఖన్దీతి పక్ఖన్దోసి. అప్పసిద్ధికన్తి మన్దసిద్ధిం వినాసబహులం. చతుబ్భి అట్ఠాతి అథ నం నిస్సాయ ఠితాయ నావాయ ఫలకం దత్వా సముద్దే ఖిత్తోపి త్వం మాతరం నిస్సాయ ఏకదివసం కతస్స ఉపోసథకమ్మస్స నిస్సన్దేన ఫలికవిమానే చతస్సో ఇత్థియో లభిత్వా తతో రజతవిమానే అట్ఠ, మణివిమానే సోళస, కనకవిమానే ద్వత్తింస అధిగతోసీతి. అతిచ్ఛం చక్కమాసదోతి అథ త్వం యథాలద్ధేన అసన్తుట్ఠో ‘‘అత్ర ఉత్తరితరం లభిస్సామీ’’తి ఏవం లద్ధం లద్ధం అతిక్కమనలోభసఙ్ఖాతాయ అతిచ్ఛాయ సమన్నాగతత్తా అతిచ్ఛో పాపపుగ్గలో తస్స ఉపోసథకమ్మస్స ఖీణత్తా ద్వత్తింస ఇత్థియో అతిక్కమిత్వా ఇమం పేతనగరం ఆగన్త్వా తస్స మాతుపహారదానఅకుసలస్స నిస్సన్దేన ఇదం ఖురచక్కం సమ్పత్తోసి. ‘‘అత్రిచ్ఛ’’న్తిపి పాఠో, అత్ర అత్ర ఇచ్ఛమానోతి అత్థో. ‘‘అత్రిచ్ఛా’’తిపి పాఠో, అత్రిచ్ఛాయాతి అత్థో. భమతీతి తస్స తే ఇచ్ఛాహతస్స పోసస్స ఇదం చక్కం మత్థకం పిసమానం ఇదాని కుమ్భకారచక్కం వియ మత్థకే భమతీతి అత్థో.

యే చ తం అనుగిజ్ఝన్తీతి తణ్హా నామేసా గచ్ఛన్తీ ఉపరూపరి విసాలా హోతి, సముద్దో వియ చ దుప్పూరా, రూపాదీసు తస్స తస్స ఇచ్ఛనఇచ్ఛాయ విసటగామినీ, తం ఏవరూపం తణ్హం యే చ అనుగిజ్ఝన్తి గిద్ధా గధితా హుత్వా పునప్పునం అల్లీయన్తి. తే హోన్తి చక్కధారినోతి తే ఏవం పచ్చన్తా ఖురచక్కం ధారేన్తి. బహుభణ్డన్తి మాతాపితూనం సన్తకం బహుధనం ఓహాయ. మగ్గన్తి గన్తబ్బం అప్పసిద్ధికం సముద్దమగ్గం అపచ్చవేక్ఖిత్వా యథా త్వం పటిపన్నో, ఏవమేవ అఞ్ఞేసమ్పి యేసఞ్చేతం అసఙ్ఖాతం అవీమంసితం, తే యథా త్వం తథేవ తణ్హావసికా హుత్వా ధనం పహాయ గమనమగ్గం అనపేక్ఖిత్వా పటిపన్నా చక్కధారినో హోన్తి. కమ్మం సమేక్ఖేతి తస్మా పణ్డితో పురిసో అత్తనా కత్తబ్బకమ్మం ‘‘సదోసం ను ఖో, నిద్దోస’’న్తి సమేక్ఖేయ్య పచ్చవేక్ఖేయ్య. విపులఞ్చ భోగన్తి అత్తనో ధమ్మలద్ధం ధనరాసిమ్పి సమేక్ఖేయ్య. నాతివత్తేయ్యాతి తం తాదిసం పుగ్గలం ఇదం చక్కం న అతివత్తేయ్య నావత్థరేయ్య. ‘‘నాతివత్తేతీ’’తిపి పాఠో, నావత్థరతీతి అత్థో.

తం సుత్వా మిత్తవిన్దకో ‘‘ఇమినా దేవపుత్తేన మయా కతకమ్మం తథతో ఞాతం, అయం మయ్హం పచ్చనపమాణమ్పి జానిస్సతి, పుచ్ఛామి న’’న్తి చిన్తేత్వా నవమం గాథమాహ –

౯. ‘‘కీవచిరం ను మే యక్ఖ, చక్కం సిరసి ఠస్సతి;

కతి వస్ససహస్సాని, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితో’’తి.

అథస్స కథేన్తో మహాసత్తో దసమం గాథమాహ –

౧౦. ‘‘అతిసరో పచ్చసరో, మిత్తవిన్ద సుణోహి మే;

చక్కం తే సిరసి మావిద్ధం, న తం జీవం పమోక్ఖసీ’’తి.

తత్థ అతిసరోతి అతిసరీతిపి అతిసరో, అతిసరిస్సతీతిపి అతిసరో. పచ్చసరోతి తస్సేవ వేవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – సమ్మ మిత్తవిన్దక, సుణోహి మే వచనం, త్వఞ్హి అతిదారుణస్స కమ్మస్స కతత్తా అతిసరో, తస్స పన న సక్కా వస్సగణనాయ విపాకో పఞ్ఞాపేతున్తి అపరిమాణం అతిమహన్తం విపాకదుక్ఖం సరిస్ససి పటిపజ్జిస్ససీతి అతిసరో. తేన తే ‘‘ఏత్తకాని వస్ససహస్సానీ’’తి వత్తుం న సక్కోమి. సిరసిమావిద్ధన్తి యం పన తే ఇదం చక్కం సిరస్మిం ఆవిద్ధం కుమ్భకారచక్కమివ భమతి. న తం జీవం పమోక్ఖసీతి తం త్వం యావ తే కమ్మవిపాకో న ఖీయతి, తావ జీవమానో న పమోక్ఖసి, కమ్మవిపాకే పన ఖీణే ఇదం చక్కం పహాయ యథాకమ్మం గమిస్ససీతి.

ఇదం వత్వా దేవపుత్తో అత్తనో దేవట్ఠానమేవ గతో, ఇతరోపి మహాదుక్ఖం పటిపజ్జి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మిత్తవిన్దకో అయం దుబ్బచభిక్ఖు అహోసి, దేవరాజా పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

చతుద్వారజాతకవణ్ణనా పఠమా.

[౪౪౦] ౨. కణ్హజాతకవణ్ణనా

కణ్హో వతాయం పురిసోతి ఇదం సత్థా కపిలవత్థుం ఉపనిస్సాయ నిగ్రోధారామే విహరన్తో సితపాతుకమ్మం ఆరబ్భ కథేసి. తదా కిర సత్థా సాయన్హసమయే నిగ్రోధారామే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో జఙ్ఘవిహారం అనుచఙ్కమమానో అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే సితం పాత్వాకాసి. ఆనన్దత్థేరో ‘‘కో ను ఖో హేతు, కో పచ్చయో భగవతో సితస్స పాతుకమ్మాయ, న అహేతు తథాగతా సితం పాతుకరోన్తి, పుచ్ఛిస్సామి తావా’’తి అఞ్జలిం పగ్గయ్హ సితకారణం పుచ్ఛి. అథస్స సత్థా ‘‘భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, కణ్హో నామ ఇసి అహోసి, సో ఇమస్మిం భూమిప్పదేసే విహాసి ఝాయీ ఝానరతో, తస్స సీలతేజేన సక్కస్స భవనం కమ్పీ’’తి సితకారణం వత్వా తస్స వత్థునో అపాకటత్తా థేరేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బారాణసియం ఏకేన అసీతికోటివిభవేన అపుత్తకేన బ్రాహ్మణేన సీలం సమాదియిత్వా పుత్తే పత్థితే బోధిసత్తో తస్స బ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి. కాళవణ్ణత్తా పనస్స నామగ్గహణదివసే ‘‘కణ్హకుమారో’’తి నామం అకంసు. సో సోళసవస్సకాలే మణిపటిమా వియ సోభగ్గప్పత్తో హుత్వా పితరా సిప్పుగ్గహణత్థాయ పేసితో తక్కసిలాయం సబ్బసిప్పాని ఉగ్గహేత్వా పచ్చాగచ్ఛి. అథ నం పితా అనురూపేన దారేన సంయోజేసి. సో అపరభాగే మాతాపితూనం అచ్చయేన సబ్బిస్సరియం పటిపజ్జి. అథేకదివసం రతనకోట్ఠాగారాని విలోకేత్వా వరపల్లఙ్కమజ్ఝగతో సువణ్ణపట్టం ఆహరాపేత్వా ‘‘ఏత్తకం ధనం అసుకేన ఉప్పాదితం, ఏత్తకం అసుకేనా’’తి పుబ్బఞాతీహి సువణ్ణపట్టే లిఖితాని అక్ఖరాని దిస్వా చిన్తేసి ‘‘యేహి ఇమం ధనం ఉప్పాదితం, తే న పఞ్ఞాయన్తి, ధనమేవ పఞ్ఞాయతి, ఏకోపి ఇదం ధనం గహేత్వా గతో నామ నత్థి, న ఖో పన సక్కా ధనభణ్డికం బన్ధిత్వా పరలోకం గన్తుం. పఞ్చన్నం వేరానం సాధారణభావేన హి అసారస్స ధనస్స దానం సారో, బహురోగసాధారణభావేన అసారస్స సరీరస్స సీలవన్తేసు అభివాదనాదికమ్మం సారో, అనిచ్చాభిభూతభావేన అసారస్స జీవితస్స అనిచ్చాదివసేన విపస్సనాయోగో సారో, తస్మా అసారేహి భోగేహి సారగ్గహణత్థం దానం దస్సామీ’’తి.

సో ఆసనా వుట్ఠాయ రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా రాజానం ఆపుచ్ఛిత్వా మహాదానం పవత్తేసి. యావ సత్తమా దివసా ధనం అపరిక్ఖీయమానం దిస్వా ‘‘కిం మే ధనేన, యావ మం జరా నాభిభవతి, తావదేవ పబ్బజిత్వా అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకపరాయణో భవిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా గేహే సబ్బద్వారాని వివరాపేత్వా ‘‘దిన్నం మే, హరన్తూ’’తి అసుచిం వియ జిగుచ్ఛన్తో వత్థుకామే పహాయ మహాజనస్స రోదన్తస్స పరిదేవన్తస్స నగరా నిక్ఖమిత్వా హిమవన్తపదేసం పవిసిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అత్తనో వసనత్థాయ రమణీయం భూమిభాగం ఓలోకేన్తో ఇమం ఠానం పత్వా ‘‘ఇధ వసిస్సామీ’’తి ఏకం ఇన్దవారుణీరుక్ఖం గోచరగామం అధిట్ఠాయ తస్సేవ రుక్ఖస్స మూలే విహాసి. గామన్తసేనాసనం పహాయ ఆరఞ్ఞికో అహోసి, పణ్ణసాలం అకత్వా రుక్ఖమూలికో అహోసి, అబ్భోకాసికో నేసజ్జికో. సచే నిపజ్జితుకామో, భూమియంయేవ నిపజ్జతి, దన్తమూసలికో హుత్వా అనగ్గిపక్కమేవ ఖాదతి, థుసపరిక్ఖిత్తం కిఞ్చి న ఖాదతి, ఏకదివసం ఏకవారమేవ ఖాదతి, ఏకాసనికో అహోసి. ఖమాయ పథవీఆపతేజవాయుసమో హుత్వా ఏతే ఏత్తకే ధుతఙ్గగుణే సమాదాయ వత్తతి, ఇమస్మిం కిర జాతకే బోధిసత్తో పరమప్పిచ్ఛో అహోసి. సో న చిరస్సేవ అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా ఝానకీళం కీళన్తో తత్థేవ వసతి, ఫలాఫలత్థమ్పి అఞ్ఞత్థ న గచ్ఛతి, రుక్ఖస్స ఫలితకాలే ఫలం ఖాదతి, పుప్ఫితకాలే పుప్ఫం ఖాదతి, సపత్తకాలే పత్తాని ఖాదతి, నిప్పత్తకాలే పపటికం ఖాదతి. ఏవం పరమసన్తుట్ఠో హుత్వా ఇమస్మిం ఠానే చిరం వసతి.

సో ఏకదివసం పుబ్బణ్హసమయే తస్స రుక్ఖస్స పక్కాని ఫలాని గణ్హి, గణ్హన్తో పన లోలుప్పచారేన ఉట్ఠాయ అఞ్ఞస్మిం పదేసే న గణ్హాతి, యథానిసిన్నోవ హత్థం పసారేత్వా హత్థప్పసారణట్ఠానే ఠితాని ఫలాని సంహరతి, తేసుపి మనాపామనాపం అవిచినిత్వా సమ్పత్తసమ్పత్తమేవ గణ్హాతి. ఏవం పరమసన్తుట్ఠస్స తస్స సీలతేజేన సక్కస్స పణ్డుకమ్బలసిలాసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. తం కిర సక్కస్స ఆయుక్ఖయేన వా ఉణ్హం హోతి పుఞ్ఞక్ఖయేన వా, అఞ్ఞస్మిం వా మహానుభావసత్తే తం ఠానం పత్థేన్తే, ధమ్మికానం వా మహిద్ధికసమణబ్రాహ్మణానం సీలతేజేన ఉణ్హం హోతి. సక్కో ‘‘కో ను ఖో మం ఠానా చావేతుకామో’’తి ఆవజ్జేత్వా ఇమస్మిం పదేసే వసన్తం కణ్హం ఇసిం రుక్ఖఫలాని ఉచ్చినన్తం దిస్వా చిన్తేసి ‘‘అయం ఇసి ఘోరతపో పరమజితిన్ద్రియో, ఇమం ధమ్మకథాయ సీహనాదం నదాపేత్వా సుకారణం సుత్వా వరేన సన్తప్పేత్వా ఇమమస్స రుక్ఖం ధువఫలం కత్వా ఆగమిస్సామీ’’తి. సో మహన్తేనానుభావేన సీఘం ఓతరిత్వా తస్మిం రుక్ఖమూలే తస్స పిట్ఠిపస్సే ఠత్వా ‘‘అత్తనో అవణ్ణే కథితే కుజ్ఝిస్సతి ను ఖో, నో’’తి వీమంసన్తో పఠమం గాథమాహ –

౧౧. ‘‘కణ్హో వతాయం పురిసో, కణ్హం భుఞ్జతి భోజనం;

కణ్హే భూమిపదేసస్మిం, న మయ్హం మనసో పియో’’తి.

తత్థ కణ్హోతి కాళవణ్ణో. భోజనన్తి రుక్ఖఫలభోజనం.

కణ్హో ఇసి సక్కస్స వచనం సుత్వా ‘‘కో ను ఖో మయా సద్ధిం కథేతీ’’తి దిబ్బచక్ఖునా ఉపధారేన్తో ‘‘సక్కో’’తి ఞత్వా అనివత్తిత్వా అనోలోకేత్వావ దుతియం గాథమాహ –

౧౨. ‘‘న కణ్హో తచసా హోతి, అన్తోసారో హి బ్రాహ్మణో;

యస్మిం పాపాని కమ్మాని, స వే కణ్హో సుజమ్పతీ’’తి.

తత్థ తచసాతి తచేన కణ్హో నామ న హోతీతి అత్థో. అన్తోసారోతి అబ్భన్తరే సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనసారేహి సమన్నాగతో. ఏవరూపో హి బాహితపాపత్తా బ్రాహ్మణో నామ హోతి. స వేతి యస్మిం పన పాపాని కమ్మాని అత్థి, సో యత్థ కత్థచి కులే జాతోపి యేన కేనచి సరీరవణ్ణేన సమన్నాగతోపి కాళకోవ.

ఏవఞ్చ పన వత్వా ఇమేసం సత్తానం కణ్హభావకరాని పాపకమ్మాని ఏకవిధాదిభేదేహి విత్థారేత్వా సబ్బానిపి తాని గరహిత్వా సీలాదయో గుణే పసంసిత్వా ఆకాసే చన్దం ఉట్ఠాపేన్తో వియ సక్కస్స ధమ్మం దేసేసి. సక్కో తస్స ధమ్మకథం సుత్వా పముదితో సోమనస్సజాతో మహాసత్తం వరేన నిమన్తేన్తో తతియం గాథమాహ –

౧౩. ‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే, పతిరూపే సుభాసితే;

వరం బ్రాహ్మణ తే దమ్మి, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛసీ’’తి.

తత్థ ఏతస్మిన్తి యం ఇదం తయా సబ్బఞ్ఞుబుద్ధేన వియ సులపితం, తస్మిం సులపితే తుమ్హాకమేవ అనుచ్ఛవికత్తా పతిరూపే సుభాసితే యం కిఞ్చి మనసా ఇచ్ఛసి, సబ్బం తే యం వరం ఇచ్ఛితం పత్థితం, తం దమ్మీతి అత్థో.

తం సుత్వా మహాసత్తో చిన్తేసి ‘‘అయం కిం ను ఖో అత్తనో అవణ్ణే కథితే కుజ్ఝిస్సతి, నోతి మం వీమంసన్తో మయ్హం ఛవివణ్ణఞ్చ భోజనఞ్చ వసనట్ఠానఞ్చ గరహిత్వా ఇదాని మయ్హం అకుద్ధభావం ఞత్వా పసన్నచిత్తో వరం దేతి, మం ఖో పనేస ‘సక్కిస్సరియబ్రహ్మిస్సరియానం అత్థాయ బ్రహ్మచరియం చరతీ’తిపి మఞ్ఞేయ్య, తత్రస్స నిక్కఙ్ఖభావత్థం మయ్హం పరేసు కోధో వా దోసో వా మా ఉప్పజ్జతు, పరసమ్పత్తియం లోభో వా పరేసు సినేహో వా మా ఉప్పజ్జతు, మజ్ఝత్తోవ భవేయ్యన్తి ఇమే మయా చత్తారో వరే గహేతుం వట్టతీ’’తి. సో తస్స నిక్కఙ్ఖభావత్థాయ చత్తారో వరే గణ్హన్తో చతుత్థం గాథమాహ –

౧౪. ‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

సునిక్కోధం సునిద్దోసం, నిల్లోభం వుత్తిమత్తనో;

నిస్నేహమభికఙ్ఖామి, ఏతే మే చతురో వరే’’తి.

తత్థ వరఞ్చే మే అదో సక్కాతి సచే త్వం మయ్హం వరం అదాసి. సునిక్కోధన్తి అకుజ్ఝనవసేన సుట్ఠు నిక్కోధం. సునిద్దోసన్తి అదుస్సనవసేన సుట్ఠు నిద్దోసం. నిల్లోభన్తి పరసమ్పత్తీసు నిల్లోభం. వుత్తిమత్తనోతి ఏవరూపం అత్తనో వుత్తిం. నిస్నేహన్తి పుత్తధీతాదీసు వా సవిఞ్ఞాణకేసు ధనధఞ్ఞాదీసు వా అవిఞ్ఞాణకేసు అత్తనో సన్తకేసుపి నిస్నేహం అపగతలోభం. అభికఙ్ఖామీతి ఏవరూపం ఇమేహి చతూహఙ్గేహి సమన్నాగతం అత్తనో వుత్తిం అభికఙ్ఖామి. ఏతే మే చతురో వరేతి ఏతే నిక్కోధాదికే చతురో మయ్హం వరే దేహీతి.

కిం పనేస న జానాతి ‘‘యథా న సక్కా సక్కస్స సన్తికే వరం గహేత్వా వరేన కోధాదయో హనితు’’న్తి. నో న జానాతి, సక్కే ఖో పన వరం దేన్తే న గణ్హామీతి వచనం న యుత్తన్తి తస్స చ నిక్కఙ్ఖభావత్థాయ గణ్హి. తతో సక్కో చిన్తేసి ‘‘కణ్హపణ్డితో వరం గణ్హన్తో అతివియ అనవజ్జే వరే గణ్హి, ఏతేసు వరేసు గుణదోసం ఏతమేవ పుచ్ఛిస్సామీ’’తి. అథ నం పుచ్ఛన్తో పఞ్చమం గాథమాహ –

౧౫. ‘‘కింను కోధే వా దోసే వా, లోభే స్నేహే చ బ్రాహ్మణ;

ఆదీనవం త్వం పస్ససి, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితో’’తి.

తస్సత్థో – బ్రాహ్మణ కిం ను ఖో త్వం కోధే దోసే లోభే స్నేహే చ ఆదీనవం పస్ససి, తం తావ మే పుచ్ఛితో అక్ఖాహి, న హి మయం ఏత్థ ఆదీనవం జానామాతి.

అథ నం మహాసత్తో ‘‘తేన హి సుణాహీ’’తి వత్వా చతస్సో గాథా అభాసి –

౧౬. ‘‘అప్పో హుత్వా బహు హోతి, వడ్ఢతే సో అఖన్తిజో;

ఆసఙ్గీ బహుపాయాసో, తస్మా కోధం న రోచయే.

౧౭. ‘‘దుట్ఠస్స ఫరుసా వాచా, పరామాసో అనన్తరా;

తతో పాణి తతో దణ్డో, సత్థస్స పరమా గతి;

దోసో కోధసముట్ఠానో, తస్మా దోసం న రోచయే.

౧౮. ‘‘ఆలోపసాహసాకారా, నికతీ వఞ్చనాని చ;

దిస్సన్తి లోభధమ్మేసు, తస్మా లోభం న రోచయే.

౧౯. ‘‘స్నేహసఙ్గథితా గన్థా, సేన్తి మనోమయా పుథూ;

తే భుసం ఉపతాపేన్తి, తస్మా స్నేహం న రోచయే’’తి.

తత్థ అఖన్తిజోతి సో అనధివాసకజాతికస్స అఖన్తితో జాతో కోధో పఠమం పరిత్తో హుత్వా పచ్ఛా బహు హోతి అపరాపరం వడ్ఢతి. తస్స వడ్ఢనభావో ఖన్తివాదీజాతకేన (జా. ౧.౪.౪౯ ఆదయో) చేవ చూళధమ్మపాలజాతకేన (జా. ౧.౫.౪౪ ఆదయో) చ వణ్ణేతబ్బో. అపిచ తిస్సామచ్చస్సపేత్థ భరియం ఆదిం కత్వా సబ్బం సపరిజనం మారేత్వా పచ్ఛా అత్తనో మారితవత్థు కథేతబ్బం. ఆసఙ్గీతి ఆసఙ్గకరణో. యస్స ఉప్పజ్జతి, తం ఆసత్తం లగ్గితం కరోతి, తం వత్థుం విస్సజ్జేత్వా గన్తుం న దేతి, నివత్తిత్వా అక్కోసనాదీని కారేతి. బహుపాయాసోతి బహునా కాయికచేతసికదుక్ఖసఙ్ఖాతేన ఉపాయాసేన కిలమథేన సమన్నాగతో. కోధం నిస్సాయ హి కోధవసేన అరియాదీసు కతవీతిక్కమా దిట్ఠధమ్మే చేవ సమ్పరాయే చ వధబన్ధవిప్పటిసారాదీని చేవ పఞ్చవిధబన్ధనకమ్మకరణాదీని చ బహూని దుక్ఖాని అనుభవన్తీతి కోధో బహుపాయాసో నామ. తస్మాతి యస్మా ఏస ఏవం అనేకాదీనవో, తస్మా కోధం న రోచేమి.

దుట్ఠస్సాతి కుజ్ఝనలక్ఖణేన కోధేన కుజ్ఝిత్వా అపరభాగే దుస్సనలక్ఖణేన దోసేన దుట్ఠస్స పఠమం తావ ‘‘అరే, దాస, పేస్సా’’తి ఫరుసవాచా నిచ్ఛరతి, వాచాయ అనన్తరా ఆకడ్ఢనవికడ్ఢనవసేన హత్థపరామాసో, తతో అనన్తరా ఉపక్కమనవసేన పాణి పవత్తతి, తతో దణ్డో, దణ్డప్పహారే అతిక్కమిత్వా పన ఏకతోధారఉభతోధారస్స సత్థస్స పరమా గతి, సబ్బపరియన్తా సత్థనిప్ఫత్తి హోతి. యదా హి సత్థేన పరం జీవితా వోరోపేత్వా పచ్ఛా తేనేవ సత్థేన అత్తానం జీవితా వోరోపేతి, తదా దోసో మత్థకప్పత్తో హోతి. దోసో కోధసముట్ఠానోతి యథా అనమ్బిలం తక్కం వా కఞ్జికం వా పరిణామవసేన పరివత్తిత్వా అమ్బిలం హోతి, తం ఏకజాతికమ్పి సమానం అమ్బిలం అనమ్బిలన్తి నానా వుచ్చతి, తథా పుబ్బకాలే కోధో పరిణమిత్వా అపరభాగే దోసో హోతి. సో అకుసలమూలత్తేన ఏకజాతికోపి సమానో కోధో దోసోతి నానా వుచ్చతి. యథా అనమ్బిలతో అమ్బిలం, ఏవం సోపి కోధతో సముట్ఠాతీతి కోధసముట్ఠానో. తస్మాతి యస్మా ఏవం అనేకాదీనవో దోసో, తస్మా దోసమ్పి న రోచేమి.

ఆలోపసాహసాకారాతి దివా దివస్సేవ గామం పహరిత్వా విలుమ్పనాని చ ఆవుధం సరీరే ఠపేత్వా ‘‘ఇదం నామ మే దేహీ’’తి సాహసాకారా చ. నికతీ వఞ్చనాని చాతి పతిరూపకం దస్సేత్వా పరస్స హరణం నికతి నామ, సా అసువణ్ణమేవ ‘‘సువణ్ణ’’న్తి కూటకహాపణం ‘‘కహాపణో’’తి దత్వా పరసన్తకగ్గహణే దట్ఠబ్బా. పటిభానవసేన పన ఉపాయకుసలతాయ పరసన్తకగ్గహణం వఞ్చనం నామ. తస్సేవం పవత్తి దట్ఠబ్బా – ఏకో కిర ఉజుజాతికో గామికపురిసో అరఞ్ఞతో ససకం ఆనేత్వా నదీతీరే ఠపేత్వా న్హాయితుం ఓతరి. అథేకో ధుత్తో తం ససకం సీసే కత్వా న్హాయితుం ఓతిణ్ణో. ఇతరో ఉత్తరిత్వా ససకం అపస్సన్తో ఇతో చితో చ విలోకేసి. తమేనం ధుత్తో ‘‘కిం భో విలోకేసీ’’తి వత్వా ‘‘ఇమస్మిం మే ఠానే ససకో ఠపితో, తం న పస్సామీ’’తి వుత్తే ‘‘అన్ధబాల, త్వం న జానాసి, ససకా నామ నదీతీరే ఠపితా పలాయన్తి, పస్స అహం అత్తనో ససకం సీసే ఠపేత్వావ న్హాయామీ’’తి ఆహ. సో అప్పటిభానతాయ ‘‘ఏవం భవిస్సతీ’’తి పక్కామి. ఏకకహాపణేన మిగపోతకం గహేత్వా పున తం దత్వా ద్వికహాపణగ్ఘనకస్స మిగస్స గహితవత్థుపేత్థ కథేతబ్బం. దిస్సన్తి లోభధమ్మేసూతి సక్క, ఇమే ఆలోపాదయో పాపధమ్మా లోభసభావేసు లోభాభిభూతేసు సత్తేసు దిస్సన్తి. న హి అలుద్ధా ఏవరూపాని కమ్మాని కరోన్తి. ఏవం లోభో అనేకాదీనవో, తస్మా లోభమ్పి న రోచేమి.

స్నేహసఙ్గథితా గన్థాతి ఆరమ్మణేసు అల్లీయనలక్ఖణేన స్నేహేన సఙ్గథితా పునప్పునం ఉప్పాదవసేన ఘటితా సుత్తేన పుప్ఫాని వియ బద్ధా నానప్పకారేసు ఆరమ్మణేసు పవత్తమానా అభిజ్ఝాకాయగన్థా. సేన్తి మనోమయా పుథూతి తే పుథూసు ఆరమ్మణేసు ఉప్పన్నా సువణ్ణాదీహి నిబ్బత్తాని సువణ్ణాదిమయాని ఆభరణాదీని వియ మనేన నిబ్బత్తత్తా మనోమయా అభిజ్ఝాకాయగన్థా తేసు ఆరమ్మణేసు సేన్తి అనుసేన్తి. తే భుసం ఉపతాపేన్తీతి తే ఏవం అనుసయితా బలవతాపం జనేన్తా భుసం ఉపతాపేన్తి అతికిలమేన్తి. తేసం పన భుసం ఉపతాపనే ‘‘సల్లవిద్ధోవ రుప్పతీ’’తి (సు. ని. ౭౭౩) గాథాయ వత్థు, ‘‘పియజాతికా హి గహపతి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభుతికా’’ (మ. ని. ౨.౩౫౩), ‘‘పియతో జాయతీ సోకో’’తిఆదీని (ధ. ప. ౨౧౨) సుత్తాని చ ఆహరితబ్బాని. అపిచ మఙ్గలబోధిసత్తస్స దారకే దత్వా బలవసోకేన హదయం ఫలి, వేస్సన్తరబోధిసత్తస్స మహన్తం దోమనస్సం ఉదపాది. ఏవం పూరితపారమీనం మహాసత్తానం పేమం ఉపతాపం కరోతియేవ. అయం స్నేహే ఆదీనవో, తస్మా స్నేహమ్పి న రోచేమీతి.

సక్కో పఞ్హవిస్సజ్జనం సుత్వా ‘‘కణ్హపణ్డిత తయా ఇమే పఞ్హా బుద్ధలీళాయ సాధుకం కథితా, అతివియ తుట్ఠోస్మి తే, అపరమ్పి వరం గణ్హాహీ’’తి వత్వా దసమం గాథమాహ –

౨౦. ‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే, పతిరూపే సుభాసితే;

వరం బ్రాహ్మణ తే దమ్మి, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛసీ’’తి.

తతో బోధిసత్తో అనన్తరగాథమాహ –

౨౧. ‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

అరఞ్ఞే మే విహరతో, నిచ్చం ఏకవిహారినో;

ఆబాధా మా ఉప్పజ్జేయ్యుం, అన్తరాయకరా భుసా’’తి.

తత్థ అన్తరాయకరా భుసాతి ఇమస్స మే తపోకమ్మస్స అన్తరాయకరా.

తం సుత్వా సక్కో ‘‘కణ్హపణ్డితో వరం గణ్హన్తో న ఆమిససన్నిస్సితం గణ్హాతి, తపోకమ్మనిస్సితమేవ గణ్హాతీ’’తి చిన్తేత్వా భియ్యోసోమత్తాయ పసన్నో అపరమ్పి వరం దదమానో ఇతరం గాథమాహ –

౨౨. ‘‘ఏతస్మిం తే సులపితే, పతిరూపే సుభాసితే;

వరం బ్రాహ్మణ తే దమ్మి, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛసీ’’తి.

బోధిసత్తోపి వరగ్గహణాపదేసేన తస్స ధమ్మం దేసేన్తో ఓసానగాథమాహ –

౨౩. ‘‘వరఞ్చే మే అదో సక్క, సబ్బభూతానమిస్సర;

న మనో వా సరీరం వా, మం-కతే సక్క కస్సచి;

కదాచి ఉపహఞ్ఞేథ, ఏతం సక్క వరం వరే’’తి.

తత్థ మనో వాతి మనోద్వారం వా. సరీరం వాతి కాయద్వారం వా, వచీద్వారమ్పి ఏతేసం గహణేన గహితమేవాతి వేదితబ్బం. మం-కతేతి మమ కారణా. ఉపహఞ్ఞేథాతి ఉపఘాతం ఆపజ్జేయ్య అపరిసుద్ధం అస్స. ఇదం వుత్తం హోతి – సక్క దేవరాజ, మమ కారణా మం నిస్సాయ మమ అనత్థకామతాయ కస్సచి సత్తస్స కిస్మిఞ్చి కాలే ఇదం తివిధమ్పి కమ్మద్వారం న ఉపహఞ్ఞేథ, పాణాతిపాతాదీహి దసహి అకుసలకమ్మపథేహి విముత్తం పరిసుద్ధమేవ భవేయ్యాతి.

ఇతి మహాసత్తో ఛసుపి ఠానేసు వరం గణ్హన్తో నేక్ఖమ్మనిస్సితమేవ గణ్హి, జానాతి చేస ‘‘సరీరం నామ బ్యాధిధమ్మం, న తం సక్కా సక్కేన అబ్యాధిధమ్మం కాతు’’న్తి. సత్తానఞ్హి తీసు ద్వారేసు పరిసుద్ధభావో అసక్కాయత్తోవ, ఏవం సన్తేపి తస్స ధమ్మదేసనత్థం ఇమే వరే గణ్హి. సక్కోపి తం రుక్ఖం ధువఫలం కత్వా మహాసత్తం వన్దిత్వా సిరసి అఞ్జలిం పతిట్ఠపేత్వా ‘‘అరోగా ఇధేవ వసథా’’తి వత్వా సకట్ఠానమేవ గతో. బోధిసత్తోపి అపరిహీనజ్ఝానో బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా ‘‘ఆనన్ద, పుబ్బే మయా నివుత్థభూమిప్పదేసో చేసో’’తి వత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా సక్కో అనురుద్ధో అహోసి, కణ్హపణ్డితో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

కణ్హజాతకవణ్ణనా దుతియా.

[౪౪౧] ౩. చతుపోసథికజాతకవణ్ణనా

౨౪-౩౮. యో కోపనేయ్యోతి ఇదం చతుపోసథికజాతకం పుణ్ణకజాతకే ఆవి భవిస్సతి.

చతుపోసథికజాతకవణ్ణనా తతియా.

[౪౪౨] ౪. సఙ్ఖజాతకవణ్ణనా

బహుస్సుతోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సబ్బపరిక్ఖారదానం ఆరబ్భ కథేసి. సావత్థియం కిరేకో ఉపాసకో తథాగతస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా పసన్నచిత్తో స్వాతనాయ నిమన్తేత్వా అత్తనో ఘరద్వారే మణ్డపం కారేత్వా అలఙ్కరిత్వా పునదివసే తథాగతస్స కాలం ఆరోచాపేసి. సత్థా పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో తత్థ గన్త్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఉపాసకో సపుత్తదారో సపరిజనో బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం దత్వా పున స్వాతనాయాతి ఏవం సత్తాహం నిమన్తేత్వా మహాదానం పవత్తేత్వా సత్తమే దివసే సబ్బపరిక్ఖారం అదాసి. తం పన దదమానో ఉపాహనదానం ఉస్సన్నం కత్వా అదాసి. దసబలస్స దిన్నో ఉపాహనసఙ్ఘాటో సహస్సగ్ఘనకో అహోసి, ద్విన్నం అగ్గసావకానం పఞ్చసతగ్ఘనకో, సేసానం పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం సతగ్ఘనకో. ఇతి సో సబ్బపరిక్ఖారదానం దత్వా అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం భగవతో సన్తికే నిసీది. అథస్స సత్థా మధురేన సరేన అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘ఉపాసక, ఉళారం తే సబ్బపరిక్ఖారదానం, అత్తమనో హోహి, పుబ్బే అనుప్పన్నే బుద్ధే పచ్చేకబుద్ధస్స ఏకం ఉపాహనసఙ్ఘాటం దత్వా నావాయ భిన్నాయ అప్పతిట్ఠే మహాసముద్దేపి ఉపాహనదాననిస్సన్దేన పతిట్ఠం లభింసు, త్వం పన బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సబ్బపరిక్ఖారదానం అదాసి, తస్స తే ఉపాహనదానస్స ఫలం కస్మా న పతిట్ఠా భవిస్సతీ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే అయం బారాణసీ మోళినీ నామ అహోసి. మోళినినగరే బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే సఙ్ఖో నామ బ్రాహ్మణో అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో పహూతవిత్తుపకరణో పహూతధనధఞ్ఞసువణ్ణరజతో చతూసు నగరద్వారేసు నగరమజ్ఝే నివేసనద్వారే చాతి ఛసు ఠానేసు ఛ దానసాలాయో కారేత్వా దేవసికం ఛసతసహస్సాని విస్సజ్జేన్తో కపణద్ధికానం మహాదానం పవత్తేసి. సో ఏకదివసం చిన్తేసి ‘‘అహం గేహే ధనే ఖీణే దాతుం న సక్ఖిస్సామి, అపరిక్ఖీణేయేవ ధనే నావాయ సువణ్ణభూమిం గన్త్వా ధనం ఆహరిస్సామీ’’తి. సో నావం బన్ధాపేత్వా భణ్డస్స పూరాపేత్వా పుత్తదారం ఆమన్తేత్వా ‘‘యావాహం ఆగచ్ఛామి, తావ మే దానం అనుపచ్ఛిన్దిత్వా పవత్తేయ్యాథా’’తి వత్వా దాసకమ్మకరపరివుతో ఛత్తం ఆదాయ ఉపాహనం ఆరుయ్హ మజ్ఝన్హికసమయే పట్టనగామాభిముఖో పాయాసి. తస్మిం ఖణే గన్ధమాదనే ఏకో పచ్చేకబుద్ధో ఆవజ్జేత్వా తం ధనాహరణత్థాయ గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘మహాపురిసో ధనం ఆహరితుం గచ్ఛతి, భవిస్సతి ను ఖో అస్స సముద్దే అన్తరాయో, నో’’తి ఆవజ్జేత్వా ‘‘భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘ఏస మం దిస్వా ఛత్తఞ్చ ఉపాహనఞ్చ మయ్హం దత్వా ఉపాహనదాననిస్సన్దేన సముద్దే భిన్నాయ నావాయ పతిట్ఠం లభిస్సతి, కరిస్సామిస్స అనుగ్గహ’’న్తి ఆకాసేనాగన్త్వా తస్సావిదూరే ఓతరిత్వా చణ్డవాతాతపే అఙ్గారసన్థరసదిసం ఉణ్హవాలుకం మద్దన్తో తస్స అభిముఖో ఆగచ్ఛి.

సో తం దిస్వావ ‘‘పుఞ్ఞక్ఖేత్తం మే ఆగతం, అజ్జ మయా ఏత్థ దానబీజం రోపేతుం వట్టతీ’’తి తుట్ఠచిత్తో వేగేన తం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘భన్తే, మయ్హం అనుగ్గహత్థాయ థోకం మగ్గా ఓక్కమ్మ ఇమం రుక్ఖమూలం ఉపసఙ్కమథా’’తి వత్వా తస్మిం రుక్ఖమూలం ఉపసఙ్కమన్తే రుక్ఖమూలే వాలుకం ఉస్సాపేత్వా ఉత్తరాసఙ్గం పఞ్ఞపేత్వా పచ్చేకబుద్ధం నిసీదాపేత్వా వన్దిత్వా వాసితపరిస్సావితేన ఉదకేన పాదే ధోవిత్వా గన్ధతేలేన మక్ఖేత్వా అత్తనో ఉపాహనా ఓముఞ్చిత్వా పప్ఫోటేత్వా గన్ధతేలేన మక్ఖేత్వా తస్స పాదేసు పటిముఞ్చిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమా ఉపాహనా ఆరుయ్హ ఛత్తం మత్థకే కత్వా గచ్ఛథా’’తి ఛత్తుపాహనం అదాసి. సో అస్స అనుగ్గహత్థాయ తం గహేత్వా పసాదసంవడ్ఢనత్థం పస్సన్తస్సేవస్స ఉప్పతిత్వా గన్ధమాదనమేవ అగమాసి. బోధిసత్తోపి తం దిస్వా అతివియ పసన్నచిత్తో పట్టనం గన్త్వా నావం అభిరుహి. అథస్స మహాసముద్దం పటిపన్నస్స సత్తమే దివసే నావా వివరం అదాసి, ఉదకం ఉస్సిఞ్చితుం నాసక్ఖింసు. మహాజనో మరణభయభీతో అత్తనో అత్తనో దేవతా నమస్సిత్వా మహావిరవం విరవి. మహాసత్తో ఏకం ఉపట్ఠాకం గహేత్వా సకలసరీరం తేలేన మక్ఖేత్వా సప్పినా సద్ధిం సక్ఖరచుణ్ణం యావదత్థం ఖాదిత్వా తమ్పి ఖాదాపేత్వా తేన సద్ధిం కూపకయట్ఠిమత్థకం ఆరుయ్హ ‘‘ఇమాయ దిసాయ అమ్హాకం నగర’’న్తి దిసం వవత్థపేత్వా మచ్ఛకచ్ఛపపరిపన్థతో అత్తానం మోచేన్తో తేన సద్ధిం ఉసభమత్తం అతిక్కమిత్వా పతి. మహాజనో వినాసం పాపుణి. మహాసత్తో పన ఉపట్ఠాకేన సద్ధిం సముద్దం తరితుం ఆరభి. తస్స తరన్తస్సేవ సత్తమో దివసో జాతో. సో తస్మిమ్పి కాలే లోణోదకేన ముఖం విక్ఖాలేత్వా ఉపోసథికో అహోసియేవ.

తదా పన చతూహి లోకపాలేహి మణిమేఖలా నామ దేవధీతా ‘‘సచే సముద్దే నావాయ భిన్నాయ తిసరణగతా వా సీలసమ్పన్నా వా మాతాపితుపట్ఠాకా వా మనుస్సా దుక్ఖప్పత్తా హోన్తి, తే రక్ఖేయ్యాసీ’’తి సముద్దే ఆరక్ఖణత్థాయ ఠపితా హోతి. సా అత్తనో ఇస్సరియేన సత్తాహమనుభవిత్వా పమజ్జిత్వా సత్తమే దివసే సముద్దం ఓలోకేన్తీ సీలాచారసంయుత్తం సఙ్ఖబ్రాహ్మణం దిస్వా ‘‘ఇమస్స సత్తమో దివసో సముద్దే పతితస్స, సచే సో మరిస్సతి అతివియ గారయ్హా మే భవిస్సతీ’’తి సంవిగ్గమానహదయా హుత్వా ఏకం సువణ్ణపాతిం నానగ్గరసభోజనస్స పూరేత్వా వాతవేగేన తత్థ గన్త్వా తస్స పురతో ఆకాసే ఠత్వా ‘‘బ్రాహ్మణ, త్వం సత్తాహం నిరాహారో, ఇదం దిబ్బభోజనం భుఞ్జా’’తి ఆహ. సో తం ఓలోకేత్వా ‘‘అపనేహి తవ భత్తం, అహం ఉపోసథికో’’తి ఆహ. అథస్స ఉపట్ఠాకో పచ్ఛతో ఆగతో దేవతం అదిస్వా సద్దమేవ సుత్వా ‘‘అయం బ్రాహ్మణో పకతిసుఖుమాలో సత్తాహం నిరాహారతాయ దుక్ఖితో మరణభయేన విలపతి మఞ్ఞే, అస్సాసేస్సామి న’’న్తి చిన్తేత్వా పఠమం గాథమాహ –

౩౯. ‘‘బహుస్సుతో సుతధమ్మోసి సఙ్ఖ, దిట్ఠా తయా సమణబ్రాహ్మణా చ;

అథక్ఖణే దస్సయసే విలాపం, అఞ్ఞో ను కో తే పటిమన్తకో మయా’’తి.

తత్థ సుతధమ్మోసీతి ధమ్మోపి తయా ధమ్మికసమణబ్రాహ్మణానం సన్తికే సుతో అసి. దిట్ఠా తయాతి తేసం పచ్చయే దేన్తేన వేయ్యావచ్చం కరోన్తేన ధమ్మికసమణబ్రాహ్మణా చ తయా దిట్ఠా. ఏవం అకరోన్తో హి పస్సన్తోపి తే న పస్సతియేవ. అథక్ఖణేతి అథ అక్ఖణే సల్లపన్తస్స కస్సచి అభావేన వచనస్స అనోకాసే. దస్సయసేతి ‘‘అహం ఉపోసథికో’’తి వదన్తో విలాపం దస్సేసి. పటిమన్తకోతి మయా అఞ్ఞో కో తవ పటిమన్తకో పటివచనదాయకో, కింకారణా ఏవం విప్పలపసీతి?

సో తస్స వచనం సుత్వా ‘‘ఇమస్స దేవతా న పఞ్ఞాయతి మఞ్ఞే’’తి చిన్తేత్వా ‘‘సమ్మ, నాహం మరణస్స భాయామి, అత్థి పన మే అఞ్ఞో పటిమన్తకో’’తి వత్వా దుతియం గాథమాహ –

౪౦. ‘‘సుబ్భూ సుభా సుప్పటిముక్కకమ్బు, పగ్గయ్హ సోవణ్ణమయాయ పాతియా;

‘భుఞ్జస్సు భత్తం’ ఇతి మం వదేతి, సద్ధావిత్తా, తమహం నోతి బ్రూమీ’’తి.

తత్థ సుబ్భూతి సుభముఖా. సుభాతి పాసాదికా ఉత్తమరూపధరా. సుప్పటిముక్కకమ్బూతి పటిముక్కసువణ్ణాలఙ్కారా. పగ్గయ్హాతి సువణ్ణపాతియా భత్తం గహేత్వా ఉక్ఖిపిత్వా. సద్ధావిత్తాతి సద్ధా చేవ తుట్ఠచిత్తా చ. ‘‘సద్ధం చిత్త’’న్తిపి పాఠో, తస్సత్థో సద్ధన్తి సద్దహన్తం, చిత్తన్తి తుట్ఠచిత్తం. తమహం నోతీతి తమహం దేవతం ఉపోసథికత్తా పటిక్ఖిపన్తో నోతి బ్రూమి, న విప్పలపామి సమ్మాతి.

అథస్స సో తతియం గాథమాహ –

౪౧. ‘‘ఏతాదిసం బ్రాహ్మణ దిస్వాన యక్ఖం, పుచ్ఛేయ్య పోసో సుఖమాసిసానో;

ఉట్ఠేహి నం పఞ్జలికాభిపుచ్ఛ, దేవీ నుసి త్వం ఉద మానుసీ నూ’’తి.

తత్థ సుఖమాసిసానోతి ఏతాదిసం యక్ఖం దిస్వా అత్తనో సుఖం ఆసీసన్తో పణ్డితో పురిసో ‘‘అమ్హాకం సుఖం భవిస్సతి, న భవిస్సతీ’’తి పుచ్ఛేయ్య. ఉట్ఠేహీతి ఉదకతో ఉట్ఠానాకారం దస్సేన్తో ఉట్ఠహ. పఞ్జలికాభిపుచ్ఛాతి అఞ్జలికో హుత్వా అభిపుచ్ఛ. ఉద మానుసీతి ఉదాహు మహిద్ధికా మానుసీ త్వన్తి.

బోధిసత్తో ‘‘యుత్తం కథేసీ’’తి తం పుచ్ఛన్తో చతుత్థం గాథమాహ –

౪౨. ‘‘యం త్వం సుఖేనాభిసమేక్ఖసే మం, భుఞ్జస్సు భత్తం ఇతి మం వదేసి;

పుచ్ఛామి తం నారి మహానుభావే, దేవీ నుసి త్వం ఉద మానుసీ నూ’’తి.

తత్థ యం త్వన్తి యస్మా త్వం సుఖేన మం అభిసమేక్ఖసే, పియచక్ఖూహి ఓలోకేసి. పుచ్ఛామి తన్తి తేన కారణేన తం పుచ్ఛామి.

తతో దేవధీతా ద్వే గాథా అభాసి –

౪౩. ‘‘దేవీ అహం సఙ్ఖ మహానుభావా, ఇధాగతా సాగరవారిమజ్ఝే;

అనుకమ్పికా నో చ పదుట్ఠచిత్తా, తవేవ అత్థాయ ఇధాగతాస్మి.

౪౪. ‘‘ఇధన్నపానం సయనాసనఞ్చ, యానాని నానావివిధాని సఙ్ఖ;

సబ్బస్స త్యాహం పటిపాదయామి, యం కిఞ్చి తుయ్హం మనసాభిపత్థిత’’న్తి.

తత్థ ఇధాతి ఇమస్మిం మహాసముద్దే. నానావివిధానీతి బహూని చ అనేకప్పకారాని చ హత్థియానఅస్సయానాదీని అత్థి. సబ్బస్స త్యాహన్తి తస్స అన్నపానాదినో సబ్బస్స సామికం కత్వా తం తే అన్నపానాదిం పటిపాదయామి దదామి. యం కిఞ్చీతి అఞ్ఞమ్పి యం కిఞ్చి మనసా ఇచ్ఛితం, తం సబ్బం తే దమ్మీతి.

తం సుత్వా మహాసత్తో ‘‘అయం దేవధీతా సముద్దపిట్ఠే మయ్హం ‘ఇదఞ్చిదఞ్చ దమ్మీ’తి వదతి, కిం ను ఖో ఏసా మయా కతేన పుఞ్ఞకమ్మేన దాతుకామా, ఉదాహు అత్తనో బలేన, పుచ్ఛిస్సామి తావ న’’న్తి చిన్తేత్వా పుచ్ఛన్తో సత్తమం గాథమాహ –

౪౫. ‘‘యం కిఞ్చి యిట్ఠఞ్చ హుతఞ్చ మయ్హం, సబ్బస్స నో ఇస్సరా త్వం సుగత్తే;

సుస్సోణి సుబ్భము సువిలగ్గమజ్ఝే, కిస్స మే కమ్మస్స అయం విపాకో’’తి.

తత్థ యిట్ఠన్తి దానవసేన యజితం. హుతన్తి ఆహునపాహునవసేన దిన్నం. సబ్బస్స నో ఇస్సరా త్వన్తి తస్స అమ్హాకం పుఞ్ఞకమ్మస్స త్వం ఇస్సరా, ‘‘ఇమస్స అయం విపాకో, ఇమస్స అయ’’న్తి బ్యాకరితుం సమత్థాతి అత్థో. సుస్సోణీతి సున్దరఊరులక్ఖణే. సుబ్భమూతి సున్దరభముకే. సువిలగ్గమజ్ఝేతి సుట్ఠువిలగ్గితతనుమజ్ఝే. కిస్స మేతి మయా కతకమ్మేసు కతరకమ్మస్స అయం విపాకో, యేనాహం అప్పతిట్ఠే సముద్దే పతిట్ఠం లభామీతి.

తం సుత్వా దేవధీతా ‘‘అయం బ్రాహ్మణో ‘యం తేన కుసలం కతం, తం కమ్మం న జానాతీ’తి అఞ్ఞాయ పుచ్ఛతి మఞ్ఞే, కథయిస్సామి దానిస్సా’’తి తం కథేన్తీ అట్ఠమం గాథమాహ –

౪౬. ‘‘ఘమ్మే పథే బ్రాహ్మణ ఏకభిక్ఖుం, ఉగ్ఘట్టపాదం తసితం కిలన్తం;

పటిపాదయీ సఙ్ఖ ఉపాహనాని, సా దక్ఖిణా కామదుహా తవజ్జా’’తి.

తత్థ ఏకభిక్ఖున్తి ఏకం పచ్చేకబుద్ధం సన్ధాయాహ. ఉగ్ఘట్టపాదన్తి ఉణ్హవాలుకాయ ఘట్టితపాదం. తసితన్తి పిపాసితం. పటిపాదయీతి పటిపాదేసి, యోజేసీతి అత్థో. కామదుహాతి సబ్బకామదాయికా.

తం సుత్వా మహాసత్తో ‘‘ఏవరూపేపి నామ అప్పతిట్ఠే మహాసముద్దే మయా దిన్నఉపాహనదానం మమ సబ్బకామదదం జాతం, అహో సుదిన్నం మే పచ్చేకబుద్ధస్స దాన’’న్తి తుట్ఠచిత్తో నవమం గాథమాహ –

౪౭. ‘‘సా హోతు నావా ఫలకూపపన్నా, అనవస్సుతా ఏరకవాతయుత్తా;

అఞ్ఞస్స యానస్స న హేత్థ భూమి, అజ్జేవ మం మోళినిం పాపయస్సూ’’తి.

తస్సత్థో – దేవతే, ఏవం సన్తే మయ్హం ఏకం నావం మాపేహి, ఖుద్దకం పన ఏకదోణికనావం మాపేహి, యం నావం మాపేస్ససి, సా హోతు నావా బహూహి సుసిబ్బితేహి ఫలకేహి ఉపపన్నా, ఉదకపవేసనస్సాభావేన అనవస్సుతా, ఏరకేన సమ్మా గహేత్వా గచ్ఛన్తేన వాతేన యుత్తా, ఠపేత్వా దిబ్బనావం అఞ్ఞస్స యానస్స ఏత్థ భూమి నత్థి, తాయ పన దిబ్బనావాయ అజ్జేవ మం మోళినినగరం పాపయస్సూతి.

దేవధీతా తస్స వచనం సుత్వా తుట్ఠచిత్తా సత్తరతనమయం నావం మాపేసి. సా దీఘతో అట్ఠఉసభా అహోసి విత్థారతో చతుఉసభా, గమ్భీరతో వీసతియట్ఠికా. తస్సా ఇన్దనీలమయా తయో కూపకా, సోవణ్ణమయాని యోత్తాని రజతమయాని పత్తాని సోవణ్ణమయాని చ ఫియారిత్తాని అహేసుం. దేవతా తం నావం సత్తన్నం రతనానం పూరేత్వా బ్రాహ్మణం ఆలిఙ్గిత్వా అలఙ్కతనావాయ ఆరోపేసి, ఉపట్ఠాకం పనస్స న ఓలోకేసి. బ్రాహ్మణో అత్తనా కతకల్యాణతో తస్స పత్తిం అదాసి, సో అనుమోది. తదా దేవతా తమ్పి ఆలిఙ్గిత్వా నావాయ పతిట్ఠాపేసి. అథ నం నావం మోళినినగరం నేత్వా బ్రాహ్మణస్స ఘరే ధనం పతిట్ఠాపేత్వా అత్తనో వసనట్ఠానమేవ అగమాసి. సత్థా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా –

౪౮. ‘‘సా తత్థ విత్తా సుమనా పతీతా, నావం సుచిత్తం అభినిమ్మినిత్వా;

ఆదాయ సఙ్ఖం పురిసేన సద్ధిం, ఉపానయీ నగరం సాధురమ్మ’’న్తి. –

ఇమం ఓసానగాథం అభాసి.

తత్థ సాతి భిక్ఖవే, సా దేవతా తత్థ సముద్దమజ్ఝే తస్స వచనం సుత్వా విత్తిసఙ్ఖాతాయ పీతియా సమన్నాగతత్తా విత్తా. సుమనాతి సున్దరమనా పామోజ్జేన పతీతచిత్తా హుత్వా విచిత్రనావం నిమ్మినిత్వా బ్రాహ్మణం పరిచారకేన సద్ధిం ఆదాయ సాధురమ్మం అతిరమణీయం నగరం ఉపానయీతి.

బ్రాహ్మణోపి యావజీవం అపరిమితధనం గేహం అజ్ఝావసన్తో దానం దత్వా సీలం రక్ఖిత్వా జీవితపరియోసానే సపరిసో దేవనగరం పరిపూరేసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే ఉపాసకో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి.

తదా దేవధీతా ఉప్పలవణ్ణా అహోసి, ఉపట్ఠాకపురిసో ఆనన్దో, సఙ్ఖబ్రాహ్మణో పన అహమేవ అహోసిన్తి.

సఙ్ఖజాతకవణ్ణనా చతుత్థా.

[౪౪౩] ౫. చూళబోధిజాతకవణ్ణనా

యో తే ఇమం విసాలక్ఖిన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం కోధనం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. సో కిర భిక్ఖు నియ్యానికే బుద్ధసాసనే పబ్బజిత్వాపి కోధం నిగ్గహేతుం నాసక్ఖి, కోధనో అహోసి ఉపాయాసబహులో, అప్పమ్పి వుత్తో సమానో అభిసజ్జి కుప్పి బ్యాపజ్జి పతిట్ఠయి. సత్థా తస్స కోధనభావం సుత్వా పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం కిర త్వం కోధనో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖు కోధో నామ వారేతబ్బో, ఏవరూపో హి ఇధలోకే చ పరలోకే చ అనత్థకారకో, త్వం నిక్కోధస్స బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా కస్మా కుజ్ఝసి, పోరాణకపణ్డితా బాహిరసాసనే పబ్బజిత్వాపి కోధం న కరింసూ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే అఞ్ఞతరస్మిం కాసినిగమే ఏకో బ్రాహ్మణో అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో అపుత్తకో అహోసి, తస్స బ్రాహ్మణీ పుత్తం పత్థేసి. తదా బోధిసత్తో బ్రహ్మలోకా చవిత్వా తస్సా కుచ్ఛియం నిబ్బత్తి, తస్స నామగ్గహణదివసే ‘‘బోధికుమారో’’తి నామం కరింసు. తస్స వయప్పత్తకాలే తక్కసిలం గన్త్వా సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా పచ్చాగతస్స అనిచ్ఛన్తస్సేవ మాతాపితరో సమానజాతికా కులా కుమారికం ఆనేసుం. సాపి బ్రహ్మలోకా చుతావ ఉత్తమరూపధరా దేవచ్ఛరపటిభాగా. తేసం అనిచ్ఛమానానఞ్ఞేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆవాహవివాహం కరింసు. ఉభిన్నం పనేతేసం కిలేససముదాచారో నామ న భూతపుబ్బో, సంరాగవసేన అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఓలోకనం నామ నాహోసి, సుపినేపి మేథునధమ్మో నామ న దిట్ఠపుబ్బో, ఏవం పరిసుద్ధసీలా అహేసుం.

అథాపరభాగే మహాసత్తో మాతాపితూసు కాలకతేసు తేసం సరీరకిచ్చం కత్వా తం పక్కోసిత్వా ‘‘భద్దే, త్వం ఇమం అసీతికోటిధనం గహేత్వా సుఖేన జీవాహీ’’తి ఆహ. ‘‘కిం కరిస్సథ తుమ్హే పన, అయ్యపుత్తా’’తి? ‘‘మయ్హం ధనేన కిచ్చం నత్థి, హిమవన్తపదేసం పవిసిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అత్తనో పతిట్ఠం కరిస్సామీ’’తి. ‘‘కిం పన అయ్యపుత్త పబ్బజ్జా నామ పురిసానఞ్ఞేవ వట్టతీ’’తి? ‘‘ఇత్థీనమ్పి వట్టతి, భద్దే’’తి. ‘‘తేన హి అహం తుమ్హేహి ఛట్టితఖేళం న గణ్హిస్సామి, మయ్హమ్పి ధనేన కిచ్చం నత్థి, అహమ్పి పబ్బజిస్సామీ’’తి. ‘‘సాధు, భద్దే’’తి. తే ఉభోపి మహాదానం దత్వా నిక్ఖమిత్వా రమణీయే భూమిభాగే అస్సమం కత్వా పబ్బజిత్వా ఉఞ్ఛాచరియాయ ఫలాఫలేహి యాపేన్తా తత్థ దసమత్తాని సంవచ్ఛరాని వసింసు, ఝానం పన నేసం న తావ ఉప్పజ్జతి. తే తత్థ పబ్బజ్జాసుఖేనేవ దస సంవచ్ఛరే వసిత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ జనపదచారికం చరన్తా అనుపుబ్బేన బారాణసిం పత్వా రాజుయ్యానే వసింసు.