౧. అవారియవగ్గో

[౩౭౬] ౧. అవారియజాతకవణ్ణనా

మాసు కుజ్ఝ భూమిపతీతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం తిత్థనావికం ఆరబ్భ కథేసి. సో కిర బాలో అహోసి అఞ్ఞాణో, నేవ సో బుద్ధాదీనం రతనానం, న అఞ్ఞేసం పుగ్గలానం గుణం జానాతి, చణ్డో ఫరుసో సాహసికో. అథేకో జానపదో భిక్ఖు ‘‘బుద్ధుపట్ఠానం కరిస్సామీ’’తి ఆగచ్ఛన్తో సాయం అచిరవతీతిత్థం పత్వా తం ఏవమాహ ‘‘ఉపాసక, పరతీరం గమిస్సామి, నావం మే దేహీ’’తి. ‘‘భన్తే, ఇదాని అకాలో, ఏకస్మిం ఠానే వసస్సూ’’తి. ‘‘ఉపాసక, ఇధ కుహిం వసిస్సామి, మం గణ్హిత్వా గచ్ఛా’’తి. సో కుజ్ఝిత్వా ‘‘ఏహి రే సమణ, వహామీ’’తి థేరం నావం ఆరోపేత్వా ఉజుకం అగన్త్వా హేట్ఠా నావం నేత్వా ఉల్లోళం కత్వా తస్స పత్తచీవరం తేమేత్వా కిలమేత్వా తీరం పత్వా అన్ధకారవేలాయం ఉయ్యోజేసి. అథ సో విహారం గన్త్వా తం దివసం బుద్ధుపట్ఠానస్స ఓకాసం అలభిత్వా పునదివసే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదిత్వా సత్థారా కతపటిసన్థారో ‘‘కదా ఆగతోసీ’’తి వుత్తే ‘‘హియ్యో, భన్తే’’తి వత్వా ‘‘అథ కస్మా అజ్జ బుద్ధుపట్ఠానం ఆగతోసీ’’తి వుత్తే తమత్థం ఆరోచేసి. తం సుత్వా సత్థా ‘‘న ఖో భిక్ఖు ఇదానేవ, పుబ్బేపేస చణ్డో ఫరుసో సాహసికో, ఇదాని పన తేన త్వం కిలమితో, పుబ్బేపేస పణ్డితే కిలమేసీ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో తక్కసిలాయం సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా దీఘమద్ధానం హిమవన్తే ఫలాఫలేన యాపేత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ బారాణసిం పత్వా రాజుయ్యానే వసిత్వా పునదివసే నగరం భిక్ఖాయ పావిసి. అథ నం రాజఙ్గణప్పత్తం రాజా దిస్వా తస్స ఇరియాపథే పసీదిత్వా అన్తేపురం ఆనేత్వా భోజేత్వా పటిఞ్ఞం గహేత్వా రాజుయ్యానే వసాపేసి, దేవసికం ఉపట్ఠానం అగమాసి. తమేనం బోధిసత్తో ‘‘రఞ్ఞా నామ, మహారాజ, చత్తారి అగతిగమనాని వజ్జేత్వా అప్పమత్తేన ఖన్తిమేత్తానుద్దయసమ్పన్నేన హుత్వా ధమ్మేన రజ్జం కారేతబ్బ’’న్తి వత్వా దేవసికం ఓవదన్తో –

౧. ‘‘మాసు కుజ్ఝ భూమిపతి, మాసు కుజ్ఝ రథేసభ;

కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తో, రాజా రట్ఠస్స పూజితో.

౨. ‘‘గామే వా యది వారఞ్ఞే, నిన్నే వా యది వా థలే;

సబ్బత్థ అనుసాసామి, మాసు కుజ్ఝ రథేసభా’’తి. – ద్వే గాథా అభాసి;

తత్థ రట్ఠస్స పూజితోతి ఏవరూపో రాజా రట్ఠస్స పూజనీయో హోతీతి అత్థో. సబ్బత్థ అనుసాసామీతి ఏతేసు గామాదీసు యత్థ కత్థచి వసన్తోపాహం మహారాజ, ఇమాయ ఏవ అనుసిట్ఠియా తమనుసాసామి, ఏతేసు వా గామాదీసు యత్థ కత్థచి ఏకస్మిమ్పి ఏకసత్తేపి అనుసాసామి. మాసు కుజ్ఝ రథేసభాతి ఏవమేవాహం తం అనుసాసామి, రఞ్ఞా నామ కుజ్ఝతుం న వట్టతి. కింకారణా? రాజానో నామ వాచావుధా, తేసం కుద్ధానం వచనమత్తేనేవ బహూ జీవితక్ఖయం పాపుణన్తీతి.

ఏవం బోధిసత్తో రఞ్ఞో ఆగతాగతదివసే ఇమా ద్వే గాథా అభాసి. రాజా అనుసిట్ఠియా పసన్నచిత్తో మహాసత్తస్స సతసహస్సుట్ఠానకం ఏకం గామవరం అదాసి, బోధిసత్తో పటిక్ఖిపి. ఇతి సో తత్థేవ ద్వాదససంవచ్ఛరం వసిత్వా ‘‘అతిచిరం నివుత్థోమ్హి, జనపదచారికం తావ చరిత్వా ఆగమిస్సామీ’’తి రఞ్ఞో అకథేత్వావ ఉయ్యానపాలం ఆమన్తేత్వా ‘‘తాత, ఉక్కణ్ఠితరూపోస్మి, జనపదం చరిత్వా ఆగమిస్సామి, త్వం రఞ్ఞో కథేయ్యాసీ’’తి వత్వా పక్కన్తో గఙ్గాయ నావాతిత్థం పాపుణి. తత్థ అవారియపితా నామ నావికో అహోసి. సో బాలో నేవ గుణవన్తానం గుణం జానాతి, న అత్తనో ఆయాపాయం జానాతి, సో గఙ్గం తరితుకామం జనం పఠమం తారేత్వా పచ్ఛా వేతనం యాచతి, వేతనం అదేన్తేహి సద్ధిం కలహం కరోన్తో అక్కోసప్పహారేయేవ బహూ లభతి, అప్పం లాభం, ఏవరూపో అన్ధబాలో. తం సన్ధాయ సత్థా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా తతియం గాథమాహ –

౩. ‘‘అవారియపితా నామ, అహు గఙ్గాయ నావికో;

పుబ్బే జనం తారేత్వాన, పచ్ఛా యాచతి వేతనం;

తేనస్స భణ్డనం హోతి, న చ భోగేహి వడ్ఢతీ’’తి.

తత్థ అవారియపితా నామాతి అవారియా నామ తస్స ధీతా, తస్సా వసేన అవారియపితా నామ జాతో. తేనస్స భణ్డనన్తి తేన కారణేన, తేన వా పచ్ఛా యాచియమానేన జనేన సద్ధిం తస్స భణ్డనం హోతి.

బోధిసత్తో తం నావికం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘ఆవుసో, పరతీరం మం నేహీ’’తి ఆహ. తం సుత్వా సో ఆహ ‘‘సమణ, కిం మే నావావేతనం దస్ససీ’’తి? ‘‘ఆవుసో, అహం భోగవడ్ఢిం అత్థవడ్ఢిం ధమ్మవడ్ఢిం నామ తే కథేస్సామీ’’తి. తం సుత్వా నావికో ‘‘ధువం ఏస మయ్హం కిఞ్చి దస్సతీ’’తి తం పరతీరం నేత్వా ‘‘దేహి మే నావాయ వేతన’’న్తి ఆహ. సో తస్స ‘‘సాధు, ఆవుసో’’తి పఠమం భోగవడ్ఢిం కథేన్తో –

౪. ‘‘అతిణ్ణంయేవ యాచస్సు, అపారం తాత నావిక;

అఞ్ఞో హి తిణ్ణస్స మనో, అఞ్ఞో హోతి పారేసినో’’తి. – గాథమాహ;

తత్థ అపారన్తి తాత, నావిక పరతీరం అతిణ్ణమేవ జనం ఓరిమతీరే ఠితఞ్ఞేవ వేతనం యాచస్సు, తతో లద్ధఞ్చ గహేత్వా గుత్తట్ఠానే ఠపేత్వా పచ్ఛా మనుస్సే పరతీరం నేయ్యాసి, ఏవం తే భోగవడ్ఢి భవిస్సతి. అఞ్ఞో హి తిణ్ణస్స మనోతి తాత నావిక, పరతీరం గతస్స అఞ్ఞో మనో భవతి, అదత్వావ గన్తుకామో హోతి. యో పనేస పారేసీ నామ పరతీరం ఏసతి, పరతీరం గన్తుకామో హోతి, సో అతిరేకమ్పి దత్వా గన్తుకామో హోతి, ఇతి పారేసినో అఞ్ఞో మనో హోతి, తస్మా త్వం అతిణ్ణమేవ యాచేయ్యాసి, అయం తావ తే భోగానం వడ్ఢి నామాతి.

తం సుత్వా నావికో చిన్తేసి ‘‘అయం తావ మే ఓవాదో భవిస్సతి, ఇదాని పనేస అఞ్ఞం కిఞ్చి మయ్హం దస్సతీ’’తి. అథ నం బోధిసత్తో ‘‘అయం తావ తే, ఆవుసో, భోగవడ్ఢి, ఇదాని అత్థధమ్మవడ్ఢిం సుణాహీ’’తి వత్వా ఓవదన్తో –

౫. ‘‘గామే వా యది వారఞ్ఞే, నిన్నే వా యది వా థలే;

సబ్బత్థ అనుసాసామి, మాసు కుజ్ఝిత్థ నావికా’’తి. – గాథమాహ;

ఇతిస్స ఇమాయ గాథాయ అత్థధమ్మవడ్ఢిం కథేత్వా ‘‘అయం తే అత్థవడ్ఢి చ ధమ్మవడ్ఢి చా’’తి ఆహ. సో పన దన్ధపురిసో తం ఓవాదం న కిఞ్చి మఞ్ఞమానో ‘‘ఇదం, సమణ, తయా మయ్హం దిన్నం నావావేతన’’న్తి ఆహ. ‘‘ఆమావుసో’’తి. ‘‘మయ్హం ఇమినా కమ్మం నత్థి, అఞ్ఞం మే దేహీ’’తి. ‘‘ఆవుసో, ఇదం ఠపేత్వా మయ్హం అఞ్ఞం నత్థీ’’తి. ‘‘అథ త్వం కస్మా మమ నావం ఆరుళ్హోసీ’’తి తాపసం గఙ్గాతీరే పాతేత్వా ఉరే నిసీదిత్వా ముఖమేవస్స పోథేసి.

సత్థా ‘‘ఇతి సో, భిక్ఖవే, తాపసో యం ఓవాదం దత్వా రఞ్ఞో సన్తికా గామవరం లభి, తమేవ ఓవాదం అన్ధబాలస్స నావికస్స కథేత్వా ముఖపోథనం పాపుణి, తస్మా ఓవాదం దేన్తేన యుత్తజనస్సేవ దాతబ్బో, న అయుత్తజనస్సా’’తి వత్వా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా తదనన్తరం గాథమాహ –

౬. ‘‘యాయేవానుసాసనియా, రాజా గామవరం అదా;

తాయేవానుసాసనియా, నావికో పహరీ ముఖ’’న్తి.

తస్స తం పహరన్తస్సేవ భరియా భత్తం గహేత్వా ఆగతా పాపపురిసం దిస్వా ‘‘సామి, అయం తాపసో నామ రాజకులూపకో, మా పహరీ’’తి ఆహ. సో కుజ్ఝిత్వా ‘‘త్వం మే ఇమం కూటతాపసం పహరితుం న దేసీ’’తి ఉట్ఠాయ తం పహరిత్వా పాతేసి. అథ భత్తపాతి పతిత్వా భిజ్జి, తస్సా చ పన గరుగబ్భాయ గబ్భో భూమియం పతి. అథ నం మనుస్సా సమ్పరివారేత్వా ‘‘పురిసఘాతకచోరో’’తి గహేత్వా బన్ధిత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా వినిచ్ఛినిత్వా తస్స రాజాణం కారేసి. సత్థా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా తమత్థం పకాసేన్తో ఓసానగాథమాహ –

౭. ‘‘భత్తం భిన్నం హతా భరియా, గబ్భో చ పతితో ఛమా;

మిగోవ జాతరూపేన, న తేనత్థం అబన్ధి సూ’’తి.

తత్థ భత్తం భిన్నన్తి భత్తపాతి భిన్నా. హతాతి పహతా. ఛమాతి భూమియం. మిగోవ జాతరూపేనాతి యథా మిగో సువణ్ణం వా హిరఞ్ఞం వా ముత్తామణిఆదీని వా మద్దిత్వా గచ్ఛన్తోపి అత్థరిత్వా నిపజ్జన్తోపి తేన జాతరూపేన అత్తనో అత్థం వడ్ఢేతుం నిబ్బత్తేతుం న సక్కోతి, ఏవమేవ సో అన్ధబాలో పణ్డితేహి దిన్నం ఓవాదం సుత్వాపి అత్తనో అత్థం వడ్ఢేతుం నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖీతి వుత్తం హోతి. అబన్ధి సూతి ఏత్థ అబన్ధి సోతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. స-ఓఇతి ఇమేసం పదానఞ్హి సూతి సన్ధి హోతి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే సో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. తదా నావికో ఇదాని నావికోవ అహోసి, రాజా ఆనన్దో, తాపసో పన అహమేవ అహోసిన్తి.

అవారియజాతకవణ్ణనా పఠమా.

[౩౭౭] ౨. సేతకేతుజాతకవణ్ణనా

మా తాత కుజ్ఝి న హి సాధు కోధోతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కుహకభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి, పచ్చుప్పన్నవత్థు ఉద్దాలజాతకే (జా. ౧.౧౪.౬౨ ఆదయో) ఆవి భవిస్సతి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో బారాణసియం దిసాపామోక్ఖో ఆచరియో హుత్వా పఞ్చసతే మాణవే మన్తే వాచేసి. తేసం జేట్ఠకో సేతకేతు నామ ఉదిచ్చబ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తమాణవో, తస్స జాతిం నిస్సాయ మహన్తో మానో అహోసి. సో ఏకదివసం అఞ్ఞేహి మాణవేహి సద్ధిం నగరా నిక్ఖమన్తో నగరం పవిసన్తం ఏకం చణ్డాలం దిస్వా ‘‘కోసి త్వ’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘చణ్డాలోహమస్మీ’’తి వుత్తే తస్స సరీరం పహరిత్వా ఆగతవాతస్స అత్తనో సరీరే ఫుసనభయేన ‘‘నస్స, చణ్డాల, కాళకణ్ణీ, అధోవాతం యాహీ’’తి వత్వా వేగేన తస్స ఉపరివాతం అగమాసి. చణ్డాలో సీఘతరం గన్త్వా తస్స ఉపరివాతే అట్ఠాసి. అథ నం సో ‘‘నస్స కాళకణ్ణీ’’తి సుట్ఠుతరం అక్కోసి పరిభాసి. తం సుత్వా చణ్డాలో ‘‘త్వం కోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘బ్రాహ్మణమాణవోహమస్మీ’’తి. ‘‘బ్రాహ్మణో హోతు, మయా పన పుట్ఠపఞ్హం కథేతుం సక్ఖిస్ససీ’’తి. ‘‘ఆమ, సక్ఖిస్సామీ’’తి. ‘‘సచే న సక్కోసి, పాదన్తరేన తం గమేమీ’’తి. సో అత్తానం తక్కేత్వా ‘‘గమేహీ’’తి ఆహ.

చణ్డాలపుత్తో తస్స కథం పరిసం గాహాపేత్వా ‘‘మాణవ, దిసా నామ కతరా’’తి పఞ్హం పుచ్ఛి. ‘‘దిసా నామ పురత్థిమాదయో చతస్సో దిసా’’తి. చణ్డాలో ‘‘నాహం తం ఏతం దిసం పుచ్ఛామి, త్వం ఏత్తకమ్పి అజానన్తో మమ సరీరే పహటవాతం జిగుచ్ఛసీ’’తి తం ఖన్ధట్ఠికే గహేత్వా ఓనమేత్వా అత్తనో పాదన్తరేన గమేసి. మాణవా తం పవత్తిం ఆచరియస్స ఆచిక్ఖింసు. తం సుత్వా ఆచరియో ‘‘సచ్చం కిర, తాత, సేతకేతు చణ్డాలేనాసి పాదన్తరేన గమితో’’తి? ‘‘ఆమ, ఆచరియ, సో మం చణ్డాలదాసిపుత్తో దిసామత్తమ్పి న జానాసీ’’తి అత్తనో పాదన్తరేన గమేసి, ఇదాని దిస్వా కత్తబ్బం అస్స జానిస్సామీతి కుద్ధో చణ్డాలపుత్తం అక్కోసి పరిభాసి. అథ నం ఆచరియో ‘తాత, సేతకేతు మా తస్స కుజ్ఝి, పణ్డితో చణ్డాలదాసిపుత్తో, న సో తం ఏతం దిసం పుచ్ఛతి, అఞ్ఞం దిసం పుచ్ఛి, తయా పన దిట్ఠసుతవిఞ్ఞాతతో అదిట్ఠాసుతావిఞ్ఞాతమేవ బహుతర’’న్తి ఓవదన్తో ద్వే గాథా అభాసి –

౮. ‘‘మా తాత కుజ్ఝి న హి సాధు కోధో, బహుమ్పి తే అదిట్ఠమస్సుతఞ్చ;

మాతా పితా దిసతా సేతకేతు, ఆచరియమాహు దిసతం పసత్థా.

౯. ‘‘అగారినో అన్నదపానవత్థదా, అవ్హాయికా తమ్పి దిసం వదన్తి;

ఏసా దిసా పరమా సేతకేతు, యం పత్వా దుక్ఖీ సుఖినో భవన్తీ’’తి.

తత్థ న హి సాధు కోధోతి కోధో నామ ఉప్పజ్జమానో సుభాసితదుబ్భాసితం అత్థానత్థం హితాహితం జానితుం న దేతీతి న సాధు న లద్ధకో. బహుమ్పి తే అదిట్ఠన్తి తయా చక్ఖునా అదిట్ఠం సోతేన చ అస్సుతమేవ బహుతరం. దిసతాతి దిసా. మాతాపితరో పుత్తానం పురిమతరం ఉప్పన్నత్తా పురత్థిమదిసా నామ జాతాతి వదతి. ఆచరియమాహు దిసతం పసత్థాతి ఆచరియా పన దక్ఖిణేయ్యత్తా దిసతం పసత్థా దక్ఖిణా దిసాతి బుద్ధాదయో అరియా ఆహు కథేన్తి దీపేన్తి.

అగారినోతి గహట్ఠా. అన్నదపానవత్థదాతి అన్నదా, పానదా, వత్థదా చ. అవ్హాయికాతి ‘‘ఏథ దేయ్యధమ్మం పటిగ్గణ్హథా’’తి పక్కోసనకా. తమ్పి దిసం వదన్తీతి తమ్పి బుద్ధాదయో అరియా ఏకం దిసం వదన్తి. ఇమినా చతుపచ్చయదాయకా గహట్ఠా పచ్చయే అపదిసిత్వా ధమ్మికసమణబ్రాహ్మణేహి ఉపగన్తబ్బత్తా ఏకా దిసా నామాతి దీపేతి. అపరో నయో – యే ఏతే అగారినో అన్నపానవత్థదా, తేసం ఛకామసగ్గసమ్పత్తిదాయకట్ఠేన ఉపరూపరి అవ్హాయనతో యే అవ్హాయికా ధమ్మికసమణబ్రాహ్మణా, తమ్పి దిసం వదన్తి, బుద్ధాదయో అరియా ఉపరిమదిసం నామ వదన్తీతి దీపేతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘మాతా పితా దిసా పుబ్బా, ఆచరియా దక్ఖిణా దిసా;

పుత్తదారా దిసా పచ్ఛా, మిత్తామచ్చా చ ఉత్తరా.

‘‘దాసకమ్మకరా హేట్ఠా, ఉద్ధం సమణబ్రాహ్మణా;

ఏతా దిసా నమస్సేయ్య, అలమత్తో కులే గిహీ’’తి. (దీ. ని. ౩.౨౭౩);

ఏసా దిసాతి ఇదం పన నిబ్బానం సన్ధాయ వుత్తం. జాతిఆదినా హి నానప్పకారేన దుక్ఖేన దుక్ఖితా సత్తా యం పత్వా నిద్దుక్ఖా సుఖినో భవన్తి, ఏసా ఏవ చ సత్తేహి అగతపుబ్బా దిసా నామ. తేనేవ చ నిబ్బానం ‘‘పరమా’’తి ఆహ. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘సమతిత్తికం అనవసేసకం, తేలపత్తం యథా పరిహరేయ్య;

ఏవం సచిత్తమనురక్ఖే, పత్థయానో దిసం అగతపుబ్బ’’న్తి. (జా. ౧.౧.౯౬);

ఏవం మహాసత్తో మాణవస్స దిసా కథేసి. సో పన ‘‘చణ్డాలేనమ్హి పాదన్తరేన గమితో’’తి తస్మిం ఠానే అవసిత్వా తక్కసిలం గన్త్వా దిసాపామోక్ఖాచరియస్స సన్తికే సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ఆచరియేన అనుఞ్ఞాతో తక్కసిలతో నిక్ఖమిత్వా సబ్బసమయసిప్పం సిక్ఖన్తో విచరి. సో ఏకం పచ్చన్తగామం పత్వా తం నిస్సాయ వసన్తే పఞ్చసతే తాపసే దిస్వా తేసం సన్తికే పబ్బజిత్వా యం తే జానన్తి సిప్పమన్తచరణం, తం ఉగ్గణ్హిత్వా గణసత్థా హుత్వా తేహి పరివారితో బారాణసిం గన్త్వా పునదివసే భిక్ఖం చరన్తో రాజఙ్గణం అగమాసి. రాజా తాపసానం ఇరియాపథే పసీదిత్వా అన్తోనివేసనే భోజేత్వా తే అత్తనో ఉయ్యానే వసాపేసి. సో ఏకదివసం తాపసే పరివిసిత్వా ‘‘అజ్జ సాయన్హే ఉయ్యానం గన్త్వా అయ్యే వన్దిస్సామీ’’తి ఆహ.

సేతకేతు ఉయ్యానం గన్త్వా తాపసే సన్నిపాతేత్వా ‘‘మారిసా, అజ్జ రాజా ఆగమిస్సతి, రాజానో చ నామ సకిం ఆరాధేత్వా యావతాయుకం సుఖం జీవితుం సక్కా, అజ్జ ఏకచ్చే వగ్గులివతం చరథ, ఏకచ్చే కణ్టకసేయ్యం కప్పేథ, ఏకచ్చే పఞ్చాతపం తప్పేథ, ఏకచ్చే ఉక్కుటికప్పధానమనుయుఞ్జథ, ఏకచ్చే ఉదకోరోహణకమ్మం కరోథ, ఏకచ్చే మన్తే సజ్ఝాయథా’’తి విచారేత్వా సయం పక్కసాలద్వారే అపస్సయపీఠకే నిసీదిత్వా పఞ్చవణ్ణరఙ్గసముజ్జలవాసనం ఏకం పోత్థకం విచిత్రవణ్ణే ఆధారకే ఠపేత్వా సుసిక్ఖితేహి చతూహి పఞ్చహి మాణవేహి పుచ్ఛితే పుచ్ఛితే పఞ్హే కథేసి. తస్మిం ఖణే రాజా ఆగన్త్వా తే మిచ్ఛాతపం కరోన్తే దిస్వా తుట్ఠో సేతకేతుం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో పురోహితేన సద్ధిం సల్లపన్తో తతియం గాథమాహ –

౧౦. ‘‘ఖరాజినా జటిలా పఙ్కదన్తా, దుమ్మక్ఖరూపా యేమే జప్పన్తి మన్తే;

కచ్చి ను తే మానుసకే పయోగే, ఇదం విదూ పరిముత్తా అపాయా’’తి.

తత్థ ఖరాజినాతి సఖురేహి అజినచమ్మేహి సమన్నాగతా. పఙ్కదన్తాతి దన్తకట్ఠస్స అఖాదనేన మలగ్గహితదన్తా. దుమ్మక్ఖరూపాతి అనఞ్జితామణ్డితలూఖనివాసనపారుపనా మాలాగన్ధవిలేపనవజ్జితా, కిలిట్ఠరూపాతి వుత్తం హోతి. యేమే జప్పన్తీతి యే ఇమే మన్తే సజ్ఝాయన్తి. మానుసకే పయోగేతి మనుస్సేహి కత్తబ్బపయోగే ఠితా. ఇదం విదూ పరిముత్తా అపాయాతి ఇమస్మిం పయోగే ఠత్వా ఇమం లోకం విదిత్వా పాకటం కత్వా ‘‘కచ్చి ఏతే ఇసయో చతూహి అపాయేహి ముత్తా’’తి పుచ్ఛతి.

తం సుత్వా పురోహితో చతుత్థం గాథమాహ –

౧౧. ‘‘పాపాని కమ్మాని కరిత్వ రాజ, బహుస్సుతో చే న చరేయ్య ధమ్మం;

సహస్సవేదోపి న తం పటిచ్చ, దుక్ఖా పముఞ్చే చరణం అపత్వా’’తి.

తత్థ కరిత్వాతి కత్వా. చరణన్తి సహ సీలేన అట్ఠ సమాపత్తియో. ఇదం వుత్తం హోతి. మహారాజ, ‘‘అహం బహుస్సుతోమ్హీ’’తి సహస్సవేదోపి చే తివిధం సుచరితధమ్మం న చరేయ్య, పాపానేవ కరేయ్య, సో తాని పాపాని కమ్మాని కత్వా తం బాహుసచ్చం పటిచ్చ సీలసమాపత్తిసఙ్ఖాతం చరణం అప్పత్వా దుక్ఖా న పముఞ్చే, అపాయదుక్ఖతో న ముచ్చతేవాతి.

తం సుత్వా రాజా తాపసేసు పసాదం హరి. తతో సేతకేతు చిన్తేసి ‘‘ఇమస్స రఞ్ఞో తాపసేసు పసాదో ఉదపాది, తం పనేస పురోహితో వాసియా పహరిత్వా వియ ఛిన్ది, మయా ఏతేన సద్ధిం కథేతుం వట్టతీ’’తి. సో తేన సద్ధిం కథేన్తో పఞ్చమం గాథమాహ –

౧౨. ‘‘సహస్సవేదోపి న తం పటిచ్చ, దుక్ఖా పముఞ్చే చరణం అపత్వా;

మఞ్ఞామి వేదా అఫలా భవన్తి, ససంయమం చరణమేవ సచ్చ’’న్తి.

తస్సత్థో – సచే సహస్సవేదోపి తం బాహుసచ్చం పటిచ్చ చరణం అప్పత్వా అత్తానం దుక్ఖా న పముఞ్చే, ఏవం సన్తే అహం మఞ్ఞామి ‘‘తయో వేదా అఫలా హోన్తి, ససీలం సమాపత్తిచరణమేవ సచ్చం హోతీ’’తి.

తం సుత్వా పురోహితో ఛట్ఠం గాథమాహ –

౧౩. ‘‘న హేవ వేదా అఫలా భవన్తి, ససంయమం చరణమేవ సచ్చం;

కిత్తిఞ్హి పప్పోతి అధిచ్చ వేదే, సన్తిం పుణేతి చరణేన దన్తో’’తి.

తస్సత్థో – తయో వేదా అఫలా న భవన్తి, ససంయమం చరణమేవ సచ్చం సేయ్యం ఉత్తమం పవరం న హేవ హోతి. కింకారణా? కిత్తిఞ్హి పప్పోతి అధిచ్చ వేదేతి తయో వేదే అధిచ్చ దిట్ఠధమ్మే కిత్తిమత్తం యసమత్తం లాభమత్తం లభతి, ఇతో పరం అఞ్ఞం నత్థి, తస్మా న తే అఫలా. సన్తిం పుణేతి చరణేన దన్తోతి సీలే పతిట్ఠాయ సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా సమాపత్తిపదట్ఠానం విపస్సనం వడ్ఢేన్తో అచ్చన్తం సన్తం నిబ్బానం నామ తం ఏతి పాపుణాతి.

ఇతి పురోహితో సేతకేతునో వాదం భిన్దిత్వా తే సబ్బే గిహీ కారేత్వా ఫలకావుధాని గాహాపేత్వా మహన్తతరకే కత్వా రఞ్ఞో ఉపట్ఠాకే కారేసి. అయం కిర మహన్తతరకానం వంసో.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా సేతకేతు కుహకభిక్ఖు అహోసి, చణ్డాలో సారిపుత్తో, రాజా ఆనన్దో, పురోహితో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

సేతకేతుజాతకవణ్ణనా దుతియా.

[౩౭౮] ౩. దరీముఖజాతకవణ్ణనా

పఙ్కో చ కామాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మహాభినిక్ఖమనం ఆరబ్భ కథేసి. పచ్చుప్పన్నవత్థు హేట్ఠా కథితమేవ.

అతీతే రాజగహనగరే మగధరాజా నామ రజ్జం కారేసి. తదా బోధిసత్తో తస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి, బ్రహ్మదత్తకుమారోతిస్స నామం అకంసు. తస్స జాతదివసేయేవ పురోహితస్సపి పుత్తో జాయి, తస్స ముఖం అతివియ సోభతి, తేనస్స దరీముఖోతి నామం అకంసు. తే ఉభోపి రాజకులేయేవ సంవడ్ఢా అఞ్ఞమఞ్ఞం పియసహాయా హుత్వా సోళసవస్సకాలే తక్కసిలం గన్త్వా సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ‘‘సబ్బసమయసిప్పఞ్చ సిక్ఖిస్సామ, దేసచారిత్తఞ్చ జానిస్సామా’’తి గామనిగమాదీసు చరన్తా బారాణసిం పత్వా దేవకులే వసిత్వా పునదివసే బారాణసిం భిక్ఖాయ పవిసింసు. తత్థ ఏకస్మిం కులే ‘‘బ్రాహ్మణే భోజేత్వా వాచనకం దస్సామా’’తి పాయాసం పచిత్వా ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని హోన్తి. మనుస్సా తే ఉభోపి భిక్ఖాయ చరన్తే దిస్వా ‘‘బ్రాహ్మణా ఆగతా’’తి గేహం పవేసేత్వా మహాసత్తస్స ఆసనే సుద్ధవత్థం పఞ్ఞాపేసుం, దరీముఖస్స ఆసనే రత్తకమ్బలం. దరీముఖో తం నిమిత్తం దిస్వా ‘‘అజ్జ మయ్హం సహాయో బారాణసిరాజా భవిస్సతి, అహం సేనాపతీ’’తి అఞ్ఞాసి. తే తత్థ భుఞ్జిత్వా వాచనకం గహేత్వా మఙ్గలం వత్వా నిక్ఖమ్మ తం రాజుయ్యానం అగమంసు. తత్థ మహాసత్తో మఙ్గలసిలాపట్టే నిపజ్జి, దరీముఖో పనస్స పాదే పరిమజ్జన్తో నిసీది.

తదా బారాణసిరఞ్ఞో మతస్స సత్తమో దివసో హోతి. పురోహితో రఞ్ఞో సరీరకిచ్చం కత్వా అపుత్తకే రజ్జే సత్తమే దివసే ఫుస్సరథం విస్సజ్జేసి. ఫుస్సరథవిస్సజ్జనకిచ్చం మహాజనకజాతకే (జా. ౨.౨౨.౧౨౩ ఆదయో) ఆవి భవిస్సతి. ఫుస్సరథో నగరా నిక్ఖమిత్వా చతురఙ్గినియా సేనాయ పరివుతో అనేకసతేహి తూరియేహి వజ్జమానేహి ఉయ్యానద్వారం పాపుణి. దరీముఖో తూరియసద్దం సుత్వా ‘‘సహాయస్స మే ఫుస్సరథో ఆగచ్ఛతి, అజ్జేవేస రాజా హుత్వా మయ్హం సేనాపతిట్ఠానం దస్సతి, కో మే ఘరావాసేనత్థో, నిక్ఖమిత్వా పబ్బజిస్సామీ’’తి బోధిసత్తం అనామన్తేత్వావ ఏకమన్తం గన్త్వా పటిచ్ఛన్నే అట్ఠాసి. పురోహితో ఉయ్యానద్వారే రథం ఠపేత్వా ఉయ్యానం పవిట్ఠో బోధిసత్తం మఙ్గలసిలాపట్టే నిపన్నం దిస్వా పాదేసు లక్ఖణాని ఓలోకేత్వా ‘‘అయం పుఞ్ఞవా సత్తో ద్విసహస్సదీపపరివారానం చతున్నమ్పి మహాదీపానం రజ్జం కారేతుం సమత్థో, ధితి పనస్స కీదిసా’’తి సబ్బతూరియాని పగ్గణ్హాపేసి. బోధిసత్తో పబుజ్ఝిత్వా ముఖతో సాటకం అపనేత్వా మహాజనం ఓలోకేత్వా పున సాటకేన ముఖం పటిచ్ఛాదేత్వా థోకం నిపజ్జిత్వా పస్సద్ధదరథో ఉట్ఠాయ సిలాపట్టే పల్లఙ్కేన నిసీది. పురోహితో జాణుకేన పతిట్ఠాయ ‘‘దేవ, రజ్జం తుమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి ఆహ. ‘‘అపుత్తకం భణే రజ్జ’’న్తి. ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛి. తే తస్స ఉయ్యానేయేవ అభిసేకం అకంసు. సో యసమహన్తతాయ దరీముఖం అసరిత్వావ రథం అభిరుయ్హ మహాజనపరివుతో నగరం పవిసిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా రాజద్వారే ఠితోవ అమచ్చానం ఠానన్తరాని విచారేత్వా పాసాదం అభిరుహి.

తస్మిం ఖణే దరీముఖో ‘‘సుఞ్ఞం దాని ఉయ్యాన’’న్తి ఆగన్త్వా మఙ్గలసిలాయ నిసీది, అథస్స పురతో పణ్డుపలాసం పతి. సో తస్మింయేవ పణ్డుపలాసే ఖయవయం పట్ఠపేత్వా తిలక్ఖణం సమ్మసిత్వా పథవిం ఉన్నాదేన్తో పచ్చేకబోధిం నిబ్బత్తేసి. తస్స తఙ్ఖణఞ్ఞేవ గిహిలిఙ్గం అన్తరధాయి, ఇద్ధిమయపత్తచీవరం ఆకాసతో ఓతరిత్వా సరీరే పటిముఞ్చి. తావదేవ అట్ఠపరిక్ఖారధరో ఇరియాపథసమ్పన్నో వస్ససట్ఠికత్థేరో వియ హుత్వా ఇద్ధియా ఆకాసే ఉప్పతిత్వా హిమవన్తపదేసే నన్దమూలకపబ్భారం అగమాసి. బోధిసత్తోపి ధమ్మేన రజ్జం కారేసి, యసమహన్తతాయ పన యసేన పమత్తో హుత్వా చత్తాలీస వస్సాని దరీముఖం న సరి, చత్తాలీసే పన సంవచ్ఛరే అతీతే తం సరిత్వా ‘‘మయ్హం సహాయో దరీముఖో నామ అత్థి, కహం ను ఖో సో’’తి తం దట్ఠుకామో అహోసి. సో తతో పట్ఠాయ అన్తేపురేపి పరిసమజ్ఝేపి ‘‘కహం ను ఖో మయ్హం సహాయో దరీముఖో, యో మే తస్స వసనట్ఠానం కథేతి, మహన్తమస్స యసం దస్సామీ’’తి వదతి. ఏవం తస్స పునప్పునం తం సరన్తస్సేవ అఞ్ఞాని దస సంవచ్ఛరాని అతిక్కన్తాని.

దరీముఖపచ్చేకబుద్ధోపి పఞ్ఞాసవస్సచ్చయేన ఆవజ్జేన్తో ‘‘మం ఖో సహాయో సరతీ’’తి ఞత్వా ‘‘ఇదాని సో మహల్లకో పుత్తధీతాదీహి వుద్ధిప్పత్తో, గన్త్వా ధమ్మం కథేత్వా పబ్బాజేస్సామి న’’న్తి ఇద్ధియా ఆకాసేన ఆగన్త్వా ఉయ్యానే ఓతరిత్వా సువణ్ణపటిమా వియ సిలాపట్టే నిసీది. ఉయ్యానపాలో తం దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘భన్తే, కుతో తుమ్హే ఏథా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘నన్దమూలకపబ్భారతో’’తి. ‘‘కే నామ తుమ్హే’’తి? ‘‘దరీముఖపచ్చేకబుద్ధో నామాహం, ఆవుసో’’తి. ‘‘భన్తే, అమ్హాకం రాజానం జానాథా’’తి? ‘‘ఆమ జానామి, గిహికాలే నో సహాయో’’తి. ‘‘భన్తే, రాజా తుమ్హే దట్ఠుకామో, కథేస్సామి తస్స తుమ్హాకం ఆగతభావ’’న్తి. ‘‘గచ్ఛ కథేహీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి వత్వా తురితతురితోవ గన్త్వా తస్స సిలాపట్టే నిసిన్నభావం రఞ్ఞో కథేసి. రాజా ‘‘ఆగతో కిర మే సహాయో, పస్సిస్సామి న’’న్తి రథం ఆరుయ్హ మహన్తేన పరివారేన ఉయ్యానం గన్త్వా పచ్చేకబుద్ధం వన్దిత్వా పటిసన్థారం కత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ నం పచ్చేకబుద్ధో ‘‘కిం, బ్రహ్మదత్త, ధమ్మేన రజ్జం కారేసి, అగతిగమనం న గచ్ఛసి, ధనత్థాయ లోకం న పీళేసి, దానాదీని పుఞ్ఞాని కరోసీ’’తిఆదీని వదన్తో పటిసన్థారం కత్వా ‘‘బ్రహ్మదత్త, మహల్లకోసి, ఏతరహి కామే పహాయ పబ్బజితుం తే సమయో’’తి వత్వా తస్స ధమ్మం దేసేన్తో పఠమం గాథమాహ –

౧౪. ‘‘పఙ్కో చ కామా పలిపో చ కామా, భయఞ్చ మేతం తిమూలం పవుత్తం;

రజో చ ధూమో చ మయా పకాసితా, హిత్వా తువం పబ్బజ బ్రహ్మదత్తా’’తి.

తత్థ పఙ్కోతి ఉదకే జాతాని తిణసేవాలకుముదగచ్ఛాదీని అధిప్పేతాని. యథా హి ఉదకం తరన్తం తాని లగ్గాపేన్తి సజ్జాపేన్తి, తథా సంసారసాగరం తరన్తస్స యోగావచరస్స పఞ్చ కామగుణా సబ్బే వా పన వత్థుకామకిలేసకామా లగ్గాపనవసేన పఙ్కో నామ. ఇమస్మిఞ్హి పఙ్కే ఆసత్తా విసత్తా దేవాపి మనుస్సాపి తిరచ్ఛానాపి కిలమన్తి రోదన్తి పరిదేవన్తి. పలిపో చ కామాతి పలిపో వుచ్చతి మహాకద్దమో, యమ్హి లగ్గా సూకరమిగాదయోపి సీహాపి వారణాపి అత్తానం ఉద్ధరిత్వా గన్తుం న సక్కోన్తి, వత్థుకామకిలేసకామాపి తంసరిక్ఖతాయ ‘‘పలిపా’’తి వుత్తా. పఞ్ఞవన్తోపి హి సత్తా తేసు కామేసు సకిం లగ్గకాలతో పట్ఠాయ తే కామే పదాలేత్వా సీఘం ఉట్ఠాయ అకిఞ్చనం అపలిబోధం రమణీయం పబ్బజ్జం ఉపగన్తుం న సక్కోన్తి. భయఞ్చ మేతన్తి భయఞ్చ ఏతం, మ-కారో బ్యఞ్జనసన్ధివసేన వుత్తో. తిమూలన్తి తీహి మూలేహి పతిట్ఠితం వియ అచలం. బలవభయస్సేతం నామం. పవుత్తన్తి మహారాజ, ఏతే కామా నామ దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికస్స అత్తానువాదభయాదికస్స చేవ ద్వత్తింసకమ్మకరణఛనవుతిరోగవసప్పవత్తస్స చ భయస్స పచ్చయట్ఠేన బలవభయన్తి బుద్ధపచ్చేకబుద్ధబుద్ధసావకేహి చేవ సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తేహి చ పవుత్తం కథితం, దీపితన్తి అత్థో. అథ వా భయఞ్చ మేతన్తి భయఞ్చ మయా ఏతం తిమూలం పవుత్తన్తి ఏవఞ్చేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బోయేవ.

రజో చ ధూమో చాతి రజధూమసదిసత్తా ‘‘రజో’’తి చ ‘‘ధూమో’’తి చ మయా పకాసితా. యథా హి సున్హాతస్స సువిలిత్తాలఙ్కతస్స పురిసస్స సరీరే సుఖుమరజం పతితం, తం సరీరం దుబ్బణ్ణం సోభారహితం కిలిట్ఠం కరోతి, ఏవమేవ ఇద్ధిబలేన ఆకాసేన ఆగన్త్వా చన్దో వియ చ సూరియో వియ చ లోకే పఞ్ఞాతాపి సకిం కామరజస్స అన్తో పతితకాలతో పట్ఠాయ గుణవణ్ణగుణసోభాగుణసుద్ధీనం ఉపహతత్తా దుబ్బణ్ణా సోభారహితా కిలిట్ఠాయేవ హోన్తి. యథా చ ధూమేన పహటకాలతో పట్ఠాయ సుపరిసుద్ధాపి భిత్తి కాళవణ్ణా హోతి, ఏవం అతిపరిసుద్ధఞ్ఞాణాపి కామధూమేన పహటకాలతో పట్ఠాయ గుణవినాసప్పత్తియా మహాజనమజ్ఝే కాళకావ హుత్వా పఞ్ఞాయన్తి. ఇతి రజధూమసరిక్ఖతాయ ఏతే కామా ‘‘రజో చ ధూమో చా’’తి మయా తుయ్హం పకాసితా, తస్మా ఇమే కామే హిత్వా తువం పబ్బజ బ్రహ్మదత్తాతి రాజానం పబ్బజ్జాయ ఉస్సాహం జనేతి.

తం సుత్వా రాజా కిలేసేహి అత్తనో బద్ధభావం కథేన్తో దుతియం గాథమాహ –

౧౫. ‘‘గధితో చ రత్తో చ అధిముచ్ఛితో చ, కామేస్వహం బ్రాహ్మణ భింసరూపం;

తం నుస్సహే జీవికత్థో పహాతుం, కాహామి పుఞ్ఞాని అనప్పకానీ’’తి.

తత్థ గధితోతి అభిజ్ఝాకాయగన్థేన బద్ధో. రత్తోతి పకతిజహాపనేన రాగేన రత్తో. అధిముచ్ఛితోతి అతివియ ముచ్ఛితో. కామేస్వహన్తి దువిధేసుపి కామేసు అహం. బ్రాహ్మణాతి దరీముఖపచ్చేకబుద్ధం ఆలపతి. భింసరూపన్తి బలవరూపం. తం నుస్సహేతి తం దువిధమ్పి కామం న ఉస్సహామి న సక్కోమి. జీవికత్థో పహాతున్తి ఇమాయ జీవికాయ అత్థికో అహం తం కామం పహాతుం న సక్కోమీతి వదతి. కాహామి పుఞ్ఞానీతి ఇదాని దానసీలఉపోసథకమ్మసఙ్ఖాతాని పుఞ్ఞాని అనప్పకాని బహూని కరిస్సామీతి.

ఏవం కిలేసకామో నామేస సకిం అల్లీనకాలతో పట్ఠాయ అపనేతుం న సక్కోతి, యేన సంకిలిట్ఠచిత్తో మహాపురిసో పచ్చేకబుద్ధేన పబ్బజ్జాయ గుణే కథితేపి ‘‘పబ్బజితుం న సక్కోమీ’’తి ఆహ. యోయం దీపఙ్కరపాదమూలే అత్తని సమ్భవేన ఞాణేన బుద్ధకరధమ్మే విచినన్తో తతియం నేక్ఖమ్మపారమిం దిస్వా –

‘‘ఇమం త్వం తతియం తావ, దళ్హం కత్వా సమాదియ;

నేక్ఖమ్మపారమితం గచ్ఛ, యది బోధిం పత్తుమిచ్ఛసి.

‘‘యథా అన్దుఘరే పురిసో, చిరవుత్థో దుఖట్టితో;

న తత్థ రాగం జనేతి, ముత్తింయేవ గవేసతి.

‘‘తథేవ త్వం సబ్బభవే, పస్స అన్దుఘరే వియ;

నేక్ఖమ్మాభిముఖో హుత్వా, సమ్బోధిం పాపుణిస్ససీ’’తి. –

ఏవం నేక్ఖమ్మే గుణం పరికిత్తేసి, సో పచ్చేకబుద్ధేన పబ్బజ్జాయ వణ్ణం వత్వా ‘‘కిలేసే ఛడ్డేత్వా సమణో హోహీ’’తి వుచ్చమానోపి ‘‘నాహం కిలేసే ఛడ్డేత్వా సమణో భవితుం సక్కోమీ’’తి వదతి.

ఇమస్మిం కిర లోకే అట్ఠ ఉమ్మత్తకా నామ. తేనాహు పోరాణా ‘‘అట్ఠ పుగ్గలా ఉమ్మత్తకసఞ్ఞం పటిలభన్తి, కాముమ్మత్తకో లోభవసం గతో, కోధుమ్మత్తకో దోసవసం గతో, దిట్ఠుమ్మత్తకో విపల్లాసవసం గతో, మోహుమ్మత్తకో అఞ్ఞాణవసం గతో, యక్ఖుమ్మత్తకో యక్ఖవసం గతో, పిత్తుమ్మత్తకో పిత్తవసం గతో, సురుమ్మత్తకో పానవసం గతో, బ్యసనుమ్మత్తకో సోకవసం గతో’’తి. ఇమేసు అట్ఠసు ఉమ్మత్తకేసు మహాసత్తో ఇమస్మిం జాతకే కాముమ్మత్తకో హుత్వా లోభవసం గతో పబ్బజ్జాయ గుణం న అఞ్ఞాసి.

ఏవం అనత్థకారకం పన ఇమం గుణపరిధంసకం లోభజాతం కస్మా సత్తా పరిముఞ్చితుం న సక్కోన్తీతి? అనమతగ్గే సంసారే అనేకాని కప్పకోటిసతసహస్సాని ఏకతో బన్ధితభావేన. ఏవం సన్తేపి తం పణ్డితా ‘‘అప్పస్సాదా కామా’’తిఆదీనం అనేకేసం పచ్చవేక్ఖణానం వసేన పజహన్తి. తేనేవ దరీముఖపచ్చేకబుద్ధో మహాసత్తేన ‘‘పబ్బజితుం న సక్కోమీ’’తి వుత్తేపి ధురనిక్ఖేపం అకత్వా ఉత్తరిమ్పి ఓవదన్తో ద్వే గాథా ఆహ.

౧౬. ‘‘యో అత్థకామస్స హితానుకమ్పినో, ఓవజ్జమానో న కరోతి సాసనం;

ఇదమేవ సేయ్యో ఇతి మఞ్ఞమానో, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో.

౧౭. ‘‘సో ఘోరరూపం నిరయం ఉపేతి, సుభాసుభం ముత్తకరీసపూరం;

సత్తా సకాయే న జహన్తి గిద్ధా, యే హోన్తి కామేసు అవీతరాగా’’తి.

తత్థ అత్థకామస్సాతి వుడ్ఢికామస్స. హితానుకమ్పినోతి హితేన ముదుచిత్తేన అనుకమ్పన్తస్స. ఓవజ్జమానోతి ఓవదియమానో. ఇదమేవ సేయ్యోతి యం అత్తనా గహితం అసేయ్యం అనుత్తమమ్పి సమానం, తం ఇదమేవ సేయ్యో ఇతి మఞ్ఞమానో. మన్దోతి సో అఞ్ఞాణపుగ్గలో మాతుకుచ్ఛియం వాసం నాతిక్కమతి, పునప్పునం గబ్భం ఉపేతియేవాతి అత్థో.

సో ఘోరరూపన్తి మహారాజ, సో మన్దో తం మాతుకుచ్ఛిం ఉపేన్తో ఘోరరూపం దారుణజాతికం నిరయం ఉపేతి నామ. మాతుకుచ్ఛి హి నిరస్సాదట్ఠేన ఇధ ‘‘నిరయో’’తి వుత్తో, ‘‘చతుకుట్టికనిరయో’’తి వుచ్చతి. ‘‘చతుకుట్టికనిరయో నామ కతరో’’తి వుత్తే మాతుకుచ్ఛిమేవ వత్తుం వట్టతి. అవీచిమహానిరయే నిబ్బత్తసత్తస్స హి అపరాపరం ఆధావనపరిధావనం హోతియేవ, తస్మా తం ‘‘చతుకుట్టికనిరయో’’తి వత్తుం న లబ్భతి, మాతుకుచ్ఛియం పన నవ వా దస వా మాసే చతూహిపి పస్సేహి ఇతో చితో చ ధావితుం నామ న సక్కా, అతిసమ్బాధే ఓకాసే చతుకోటేన చతుసఙ్కుటితేనేవ హుత్వా అచ్ఛితబ్బం, తస్మా ఏస ‘‘చతుకుట్టికనిరయో’’తి వుచ్చతి.

సుభాసుభన్తి సుభానం అసుభం. సుభానఞ్హి సంసారభీరుకానం యోగావచరకులపుత్తానం మాతుకుచ్ఛి ఏకన్తం అసుభసమ్మతో. తేన వుత్తం –

‘‘అజఞ్ఞం జఞ్ఞసఙ్ఖాతం, అసుచిం సుచిసమ్మతం;

నానాకుణపపరిపూరం, జఞ్ఞరూపం అపస్సతో.

‘‘ధిరత్థుమం ఆతురం పూతికాయం, జేగుచ్ఛియం అస్సుచిం బ్యాధిధమ్మం;

యత్థప్పమత్తా అధిముచ్ఛితా పజా, హాపేన్తి మగ్గం సుగతూపపత్తియా’’తి. (జా. ౧.౩.౧౨౮-౧౨౯);

సత్తాతి ఆసత్తా విసత్తా లగ్గా లగ్గితా సకాయే న జహన్తీతి తం మాతుకుచ్ఛిం న పరిచ్చజన్తి. గిద్ధాతి గధితా. యే హోన్తీతి యే కామేసు అవీతరాగా హోన్తి, తే ఏతం గబ్భవాసం న జహన్తీతి.

ఏవం దరీముఖపచ్చేకబుద్ధో గబ్భఓక్కన్తిమూలకఞ్చ, పరిహారమూలకఞ్చ దుక్ఖం దస్సేత్వా ఇదాని గబ్భవుట్ఠానమూలకం దస్సేతుం దియడ్ఢగాథమాహ.

౧౮. ‘‘మీళ్హేన లిత్తా రుహిరేన మక్ఖితా, సేమ్హేన లిత్తా ఉపనిక్ఖమన్తి;

యం యఞ్హి కాయేన ఫుసన్తి తావదే, సబ్బం అసాతం దుఖమేవ కేవలం.

౧౯. ‘‘దిస్వా వదామి న హి అఞ్ఞతో సవం, పుబ్బేనివాసం బహుకం సరామీ’’తి.

తత్థ మీళ్హేన లిత్తాతి మహారాజ, ఇమే సత్తా మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమన్తా న చతుజ్జాతిగన్ధేహి విలిమ్పిత్వా సురభిమాలం పిళన్ధిత్వా నిక్ఖమన్తి, పురాణగూథేన పన మక్ఖితా పలిబుద్ధా హుత్వా నిక్ఖమన్తి. రుహిరేన మక్ఖితాతి రత్తలోహితచన్దనానులిత్తాపి చ హుత్వా న నిక్ఖమన్తి, రత్తలోహితమక్ఖితా పన హుత్వా నిక్ఖమన్తి. సేమ్హేన లిత్తాతి న చాపి సేతచన్దనవిలిత్తా నిక్ఖమన్తి, బహలపిచ్ఛిలసేమ్హలిత్తా పన హుత్వా నిక్ఖమన్తి. ఇత్థీనఞ్హి గబ్భవుట్ఠానకాలే ఏతా అసుచియో నిక్ఖమన్తి. తావదేతి తస్మిం సమయే. ఇదం వుత్తం హోతి – మహారాజ, ఇమే సత్తా తస్మిం మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమనసమయే ఏవం మీళ్హాదిలిత్తా నిక్ఖమన్తా యం యం నిక్ఖమనమగ్గపదేసం వా హత్థం వా పాదం వా ఫుసన్తి, తం సబ్బం అసాతం అమధురం కేవలం అసమ్మిస్సం దుక్ఖమేవ ఫుసన్తి, సుఖం నామ తేసం తస్మిం సమయే నత్థీతి.

దిస్వా వదామి న హి అఞ్ఞతో సవన్తి మహారాజ, అహం ఇమం ఏత్తకం వదన్తో న అఞ్ఞతో సవం, అఞ్ఞస్స సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా తం సుత్వా న వదామి, అత్తనో పన పచ్చేకబోధిఞాణేన దిస్వా పటివిజ్ఝిత్వా పచ్చక్ఖం కత్వా వదామీతి అత్థో. పుబ్బేనివాసం బహుకన్తి ఇదం అత్తనో ఆనుభావం దస్సేన్తో ఆహ. ఇదం వుత్తం హోతి – మహారాజ, అహఞ్హి పుబ్బే నివుత్థక్ఖన్ధపటిపాటిసఙ్ఖాతం పుబ్బేనివాసం బహుకం సరామి, సతసహస్సకప్పాధికాని ద్వే అసఙ్ఖ్యేయ్యాని సరామీతి.

ఇదాని సత్థా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా ‘‘ఏవం సో పచ్చేకబుద్ధో రాజానం సుభాసితకథాయ సఙ్గణ్హీ’’తి వత్వా ఓసానే ఉపడ్ఢగాథమాహ –

‘‘చిత్రాహి గాథాహి సుభాసితాహి, దరీముఖో నిజ్ఝాపయి సుమేధ’’న్తి.

తత్థ చిత్రాహీతి అనేకత్థసన్నిస్సితాహి. సుభాసితాహీతి సుకథితాహి. దరీముఖో నిజ్ఝాపయి సుమేధన్తి భిక్ఖవే, సో దరీముఖపచ్చేకబుద్ధో తం సుమేధం సున్దరపఞ్ఞం కారణాకారణజాననసమత్థం రాజానం నిజ్ఝాపేసి సఞ్ఞాపేసి, అత్తనో వచనం గణ్హాపేసీతి అత్థో.

ఏవం పచ్చేకబుద్ధో కామేసు దోసం దస్సేత్వా అత్తనో వచనం గాహాపేత్వా ‘‘మహారాజ, ఇదాని పబ్బజ వా మా వా, మయా పన తుయ్హం కామేసు ఆదీనవో పబ్బజ్జాయ చ ఆనిసంసో కథితో, త్వం అప్పమత్తో హోహీ’’తి వత్వా సువణ్ణరాజహంసో వియ ఆకాసే ఉప్పతిత్వా వలాహకగబ్భం మద్దన్తో నన్దమూలకపబ్భారమేవ గతో. మహాసత్తో దసనఖసమోధానసముజ్జలం అఞ్జలిం సిరస్మిం ఠపేత్వా నమస్సమానో తస్మిం దస్సనవిసయే అతీతే జేట్ఠపుత్తం పక్కోసాపేత్వా రజ్జం పటిచ్ఛాపేత్వా మహాజనస్స రోదన్తస్స పరిదేవన్తస్స కామే పహాయ హిమవన్తం పవిసిత్వా పణ్ణసాలం మాపేత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా న చిరస్సేవ అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా ఆయుపరియోసానే బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే బహూ సోతాపన్నాదయో అహేసుం. తదా రాజా అహమేవ అహోసిన్తి.

దరీముఖజాతకవణ్ణనా తతియా.

[౩౭౯] ౪. నేరుజాతకవణ్ణనా

కాకోలా కాకసఙ్ఘా చాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. సో కిర సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఏకం పచ్చన్తగామం అగమాసి. మనుస్సా తస్స ఇరియాపథే పసీదిత్వా తం భోజేత్వా పటిఞ్ఞం గహేత్వా అరఞ్ఞే పణ్ణసాలం కత్వా తత్థ వసాపేసుం, అతివియ చస్స సక్కారం కరింసు. అథేకే సస్సతవాదా ఆగమంసు. తే తేసం వచనం సుత్వా థేరస్స వాదం విస్సజ్జేత్వా సస్సతవాదం గహేత్వా తేసఞ్ఞేవ సక్కారం కరింసు. తతో ఉచ్ఛేదవాదా ఆగమంసు తే సస్సతవాదం విస్సజ్జేత్వా ఉచ్ఛేదవాదమేవ గణ్హింసు. అథఞ్ఞే అచేలకా ఆగమింసు. తే ఉచ్ఛేదవాదం విస్సజ్జేత్వా అచేలకవాదం గణ్హింసు. సో తేసం గుణాగుణం అజానన్తానం మనుస్సానం సన్తికే దుక్ఖేన వసిత్వా వుత్థవస్సో పవారేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా కతపటిసన్థారో ‘‘కహం వస్సంవుత్థోసీ’’తి వుత్తే ‘‘పచ్చన్తం నిస్సాయ, భన్తే’’తి వత్వా ‘‘సుఖం వుత్థోసీ’’తి పుట్ఠో ‘‘భన్తే, గుణాగుణం అజానన్తానం సన్తికే దుక్ఖం వుత్థోస్మీ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘భిక్ఖు పోరాణకపణ్డితా తిరచ్ఛానయోనియం నిబ్బత్తాపి గుణాగుణం అజానన్తేహి సద్ధిం ఏకదివసమ్పి న వసింసు, త్వం అత్తనో గుణాగుణం అజాననట్ఠానే కస్మా వసీ’’తి వత్వా తేన యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో సువణ్ణహంసయోనియం నిబ్బత్తి, కనిట్ఠభాతాపిస్స అత్థి. తే చిత్తకూటపబ్బతే వసన్తా హిమవన్తపదేసే సయంజాతసాలిం ఖాదన్తి. తే ఏకదివసం తత్థ చరిత్వా చిత్తకూటం ఆగచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే ఏకం నేరుం నామ కఞ్చనపబ్బతం దిస్వా తస్స మత్థకే నిసీదింసు. తం పన పబ్బతం నిస్సాయ వసన్తా సకుణసఙ్ఘా చతుప్పదా చ గోచరభూమియం నానావణ్ణా హోన్తి, పబ్బతం పవిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ తే సబ్బే తస్సోభాసేన సువణ్ణవణ్ణా హోన్తి. తం దిస్వా బోధిసత్తస్స కనిట్ఠో తం కారణం అజానిత్వా ‘‘కిం ను ఖో ఏత్థ కారణ’’న్తి భాతరా సద్ధిం సల్లపన్తో ద్వే గాథా అభాసి –

౨౦. ‘‘కాకోలా కాకసఙ్ఘా చ, మయఞ్చ పతతం వరా;

సబ్బేవ సదిసా హోమ, ఇమం ఆగమ్మ పబ్బతం.

౨౧. ‘‘ఇధ సీహా చ బ్యగ్ఘా చ, సిఙ్గాలా చ మిగాధమా;

సబ్బేవ సదిసా హోన్తి, అయం కో నామ పబ్బతో’’తి.

తత్థ కాకోలాతి వనకాకా. కాకసఙ్ఘాతి పకతికాకసఙ్ఘా చ. పతతం వరాతి పక్ఖీనం సేట్ఠా. సదిసా హోమాతి సదిసవణ్ణా హోమ.

తస్స వచనం సుత్వా బోధిసత్తో తతియం గాథమాహ –

౨౨. ‘‘ఇమం నేరూతి జానన్తి, మనుస్సా పబ్బతుత్తమం;

ఇధ వణ్ణేన సమ్పన్నా, వసన్తి సబ్బపాణినో’’తి.

తత్థ ఇధ వణ్ణేనాతి ఇమస్మిం నేరుపబ్బతే ఓభాసేన వణ్ణసమ్పన్నా హుత్వా.

తం సుత్వా కనిట్ఠో సేసగాథా అభాసి –

౨౩. ‘‘అమాననా యత్థ సియా, అన్తానం వా విమాననా;

హీనసమ్మాననా వాపి, న తత్థ విసతింవసే.

౨౪. ‘‘యత్థాలసో చ దక్ఖో చ, సూరో భీరు చ పూజియా;

న తత్థ సన్తో వసన్తి, అవిసేసకరే నరే.

౨౫. ‘‘నాయం నేరు విభజతి, హీనఉక్కట్ఠమజ్ఝిమే;

అవిసేసకరో నేరు, హన్ద నేరుం జహామసే’’తి.

తత్థ పఠమగాథాయ అయమత్థో – యత్థ సన్తానం పణ్డితానం సీలసమ్పన్నానం మాననస్స అభావేన అమాననా అవమఞ్ఞనా చ అవమానవసేన విమాననా వా హీనానం వా దుస్సీలానం సమ్మాననా సియా, తత్థ నివాసే న వసేయ్య. పూజియాతి ఏతే ఏత్థ ఏకసదిసాయ పూజాయ పూజనీయా హోన్తి, సమకం సక్కారం లభన్తి. హీనఉక్కట్ఠమజ్ఝిమేతి జాతిగోత్తకులప్పదేససీలాచారఞాణాదీహి హీనే చ మజ్ఝిమే చ ఉక్కట్ఠే చ అయం న విభజతి. హన్దాతి వవస్సగ్గత్థే నిపాతో. జహామసేతి పరిచ్చజామ. ఏవఞ్చ పన వత్వా ఉభోపి తే హంసా ఉప్పతిత్వా చిత్తకూటమేవ గతా.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే సో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. తదా కనిట్ఠహంసో ఆనన్దో అహోసి, జేట్ఠకహంసో పన అహమేవ అహోసిన్తి.

నేరుజాతకవణ్ణనా చతుత్థా.

[౩౮౦] ౫. ఆసఙ్కజాతకవణ్ణనా

ఆసావతీ నామ లతాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పురాణదుతియికాపలోభనం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు ఇన్ద్రియజాతకే (జా. ౧.౮.౬౦ ఆదయో) ఆవి భవిస్సతి. ఇధ పన సత్థా తం భిక్ఖుం ‘‘సచ్చం కిర త్వం ఉక్కణ్ఠితోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘కేన ఉక్కణ్ఠాపితోసీ’’తి వత్వా ‘‘పురాణదుతియికాయ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖు ఏసా ఇత్థీ తుయ్హం అనత్థకారికా, పుబ్బేపి త్వం ఏతం నిస్సాయ చతురఙ్గినిసేనం జహిత్వా హిమవన్తపదేసే మహన్తం దుక్ఖం అనుభవన్తో తీణి సంవచ్ఛరాని వసీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో కాసిగామే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో తక్కసిలాయం ఉగ్గహితసిప్పో ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా వనమూలఫలాహారో అభిఞ్ఞా చ సమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేత్వా హిమవన్తపదేసే వసి. తస్మిం కాలే ఏకో పుఞ్ఞసమ్పన్నో సత్తో తావతింసభవనతో చవిత్వా తస్మిం ఠానే పదుమసరే ఏకస్మిం పదుమగబ్భే దారికా హుత్వా నిబ్బత్తి, సేసపదుమేసు పురాణభావం పత్వా పతన్తేసుపి తం మహాకుచ్ఛికం హుత్వా తిట్ఠతేవ. తాపసో నహాయితుం పదుమసరం గతో తం దిస్వా ‘‘అఞ్ఞేసు పదుమేసు పతన్తేసుపి ఇదం మహాకుచ్ఛికం హుత్వా తిట్ఠతి, కిం ను ఖో కారణ’’న్తి చిన్తేత్వా ఉదకసాటకం నివాసేత్వా ఓతరన్తో గన్త్వా తం పదుమం వివరిత్వా తం దారికం దిస్వా ధీతుసఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా పణ్ణసాలం ఆనేత్వా పటిజగ్గి. సా అపరభాగే సోళసవస్సికా హుత్వా అభిరూపా అహోసి ఉత్తమరూపధరా అతిక్కన్తా మానుసకవణ్ణం, అపత్తా దేవవణ్ణం. తదా సక్కో బోధిసత్తస్స ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛతి, సో తం దారికం దిస్వా ‘‘కుతో ఏసా’’తి పుచ్ఛిత్వా లద్ధనియామం సుత్వా ‘‘ఇమిస్సా కిం లద్ధుం వట్టతీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘నివాసట్ఠానం వత్థాలఙ్కారభోజనవిధానం, మారిసా’’తి. సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి తస్సా వసనట్ఠానస్స ఆసన్నే ఫలికపాసాదం మాపేత్వా దిబ్బసయనదిబ్బవత్థాలఙ్కారదిబ్బన్నపానాని మాపేసి.

సో పాసాదో తస్సా అభిరుహనకాలే ఓతరిత్వా భూమియం పతిట్ఠాతి, అభిరుళ్హకాలే లఙ్ఘిత్వా ఆకాసే తిట్ఠతి. సా బోధిసత్తస్స వత్తపటివత్తం కురుమానా పాసాదే వసతి. తమేకో వనచరకో దిస్వా ‘‘అయం, వో భన్తే, కిం హోతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ధీతా మే’’తి సుత్వా బారాణసిం గన్త్వా ‘‘దేవ, మయా హిమవన్తపదేసే ఏవరూపా నామ ఏకస్స తాపసస్స ధీతా దిట్ఠా’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసి. తం సుత్వా సో సవనసంసగ్గేన బజ్ఝిత్వా వనచరకం మగ్గదేసకం కత్వా చతురఙ్గినియా సేనాయ తం ఠానం గన్త్వా ఖన్ధావారం నివాసాపేత్వా వనచరకం ఆదాయ అమచ్చగణపరివుతో అస్సమపదం పవిసిత్వా మహాసత్తం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో ‘‘భన్తే, ఇత్థియో నామ బ్రహ్మచరియస్స మలం, తుమ్హాకం ధీతరం అహం పటిజగ్గిస్సామీ’’తి ఆహ. బోధిసత్తో పన ‘‘కిం ను ఖో ఏతస్మిం పదుమే’’తి ఆసఙ్కం కత్వా ఉదకం ఓతరిత్వా ఆనీతభావేన తస్సా కుమారికాయ ఆసఙ్కాతి నామం అకాసి. సో తం రాజానం ‘‘ఇమం గహేత్వా గచ్ఛా’’తి ఉజుకం అవత్వా ‘‘మహారాజ, ఇమాయ కుమారికాయ నామం జానన్తో గణ్హిత్వా గచ్ఛా’’తి ఆహ. ‘‘తుమ్హేహి కథితే ఞస్సామి, భన్తే’’తి. ‘‘అహం తే న కథేమి, త్వం అత్తనో పఞ్ఞాబలేన నామం జానన్తోవ గహేత్వా యాహీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తతో పట్ఠాయ అమచ్చేహి సద్ధిం ‘‘కిన్నామా ను ఖో ఏసా’’తి నామం ఉపధారేతి. సో యాని దుజ్జానాని నామాని, తాని కిత్తేత్వా ‘‘అసుకా నామ భవిస్సతీ’’తి బోధిసత్తేన సద్ధిం కథేతి. బోధిసత్తో ‘‘న ఏవంనామా’’తి పటిక్ఖిపతి.

రఞ్ఞో చ నామం ఉపధారేన్తస్స సంవచ్ఛరో అతీతో. తదా హత్థిఅస్సమనుస్సే సీహాదయో వాళా గణ్హన్తి, దీఘజాతికపరిపన్థో హోతి, మక్ఖికపరిపన్థో హోతి, సీతేన కిలమిత్వా బహూ మనుస్సా మరన్తి. అథ రాజా కుజ్ఝిత్వా ‘‘కిం మే ఏతాయా’’తి బోధిసత్తస్స కథేత్వా పాయాసి. ఆసఙ్కా కుమారికా తం దివసం ఫలికవాతపానం వివరిత్వా అత్తానం దస్సేన్తీ అట్ఠాసి. రాజా తం దిస్వా ‘‘మయం తవ నామం జానితుం న సక్కోమ, త్వం హిమవన్తేయేవ వస, మయం గమిస్సామా’’తి ఆహ. ‘‘కహం, మహారాజ, గచ్ఛన్తో మాదిసం ఇత్థిం లభిస్ససి, మమ వచనం సుణాహి, తావతింసదేవలోకే చిత్తలతావనే ఆసావతీ నామ లతా అత్థి, తస్సా ఫలస్స అబ్భన్తరే దిబ్బపానం నిబ్బత్తం, తం ఏకవారం పివిత్వా చత్తారో మాసే మత్తా హుత్వా దిబ్బసయనే సయన్తి, సా పన వస్ససహస్సేన ఫలతి, సురాసోణ్డా దేవపుత్తా ‘ఇతో ఫలం లభిస్సామా’తి దిబ్బపానపిపాసం అధివాసేత్వా వస్ససహస్సం నిబద్ధం గన్త్వా తం లతం ‘అరోగా ను ఖో’తి ఓలోకేన్తి, త్వం పన ఏకసంవచ్ఛరేనేవ ఉక్కణ్ఠితో, ఆసాఫలవతీ నామ సుఖా, మా ఉక్కణ్ఠీ’’తి వత్వా తిస్సో గాథా అభాసి –

౨౬. ‘‘ఆసావతీ నామ లతా, జాతా చిత్తలతావనే;

తస్సా వస్ససహస్సేన, ఏకం నిబ్బత్తతే ఫలం.

౨౭. ‘‘తం దేవా పయిరుపాసన్తి, తావ దూరఫలం సతిం;

ఆసీసేవ తువం రాజ, ఆసా ఫలవతీ సుఖా.

౨౮. ‘‘ఆసీసతేవ సో పక్ఖీ, ఆసీసతేవ సో దిజో;

తస్స చాసా సమిజ్ఝతి, తావ దూరగతా సతీ;

ఆసీసేవ తువం రాజ, ఆసా ఫలవతీ సుఖా’’తి.