౫. సుక్కధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౪౨. పఞ్చమే సుక్కాతి న వణ్ణసుక్కతాయ సుక్కా, సుక్కభావాయ పన పరమవోదానాయ సంవత్తన్తీతి నిప్ఫత్తిసుక్కతాయ సుక్కా. సరసేనపి సబ్బే కుసలా ధమ్మా సుక్కా ఏవ కణ్హభావపటిపక్ఖతో. తేసఞ్హి ఉప్పత్తియా చిత్తం పభస్సరం హోతి పరిసుద్ధం. ధమ్మాతి కుసలా ధమ్మా. లోకన్తి సత్తలోకం. పాలేన్తీతి ఆధారసన్ధారణేన మరియాదం ఠపేన్తా రక్ఖన్తి. హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చాతి ఏత్థ హిరియతి హిరియితబ్బేన, హిరియన్తి ఏతేనాతి వా హిరీ. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘యం హిరియతి హిరియితబ్బేన, హిరియతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, అయం వుచ్చతి హిరీ’’తి (ధ. స. ౩౦). ఓత్తప్పతి ఓత్తప్పితబ్బేన, ఓత్తప్పన్తి ఏతేనాతి వా ఓత్తప్పం. వుత్తమ్పిచేతం ‘‘యం ఓత్తప్పతి ఓత్తప్పితబ్బేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, ఇదం వుచ్చతి ఓత్తప్ప’’న్తి (ధ. స. ౩౧).

తత్థ అజ్ఝత్తసముట్ఠానా హిరీ, బహిద్ధాసముట్ఠానం ఓత్తప్పం. అత్తాధిపతేయ్యా హిరీ, లోకాధిపతేయ్యం ఓత్తప్పం. లజ్జాసభావసణ్ఠితా హిరీ, భయసభావసణ్ఠితం ఓత్తప్పం. సప్పతిస్సవలక్ఖణా హిరీ, వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పం.

తత్థ అజ్ఝత్తసముట్ఠానం హిరిం చతూహి కారణేహి సముట్ఠాపేతి – జాతిం పచ్చవేక్ఖిత్వా, వయం పచ్చవేక్ఖిత్వా, సూరభావం పచ్చవేక్ఖిత్వా, బాహుసచ్చం పచ్చవేక్ఖిత్వా. కథం? ‘‘పాపకరణం నామేతం న జాతిసమ్పన్నానం కమ్మం, హీనజచ్చానం కేవట్టాదీనం కమ్మం, మాదిసస్స జాతిసమ్పన్నస్స ఇదం కమ్మం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం తావ జాతిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాణాతిపాతాదిపాపకమ్మం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకరణం నామేతం దహరేహి కత్తబ్బకమ్మం, మాదిసస్స వయే ఠితస్స ఇదం కమ్మం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం వయం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాణాతిపాతాదిపాపకమ్మం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకరణం నామేతం దుబ్బలజాతికానం కమ్మం, మాదిసస్స సూరభావసమ్పన్నస్స ఇదం కమ్మం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం సూరభావం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాణాతిపాతాదిపాపకమ్మం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకరణం నామేతం అన్ధబాలానం కమ్మం, న పణ్డితానం, మాదిసస్స పణ్డితస్స బహుస్సుతస్స ఇదం కమ్మం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం బాహుసచ్చం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాణాతిపాతాదిపాపకమ్మం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. ఏవం అజ్ఝత్తసముట్ఠానం హిరిం చతూహి కారణేహి సముట్ఠాపేతి. సముట్ఠాపేత్వా చ పన అత్తనో చిత్తే హిరిం పవేసేత్వా పాపకమ్మం న కరోతి. ఏవం హిరీ అజ్ఝత్తసముట్ఠానా నామ హోతి.

కథం ఓత్తప్పం బహిద్ధాసముట్ఠానం నామ? ‘‘సచే త్వం పాపకమ్మం కరిస్ససి, చతూసు పరిసాసు గరహప్పత్తో భవిస్ససి.

‘‘గరహిస్సన్తి తం విఞ్ఞూ, అసుచిం నాగరికో యథా;

వజ్జితో సీలవన్తేహి, కథం భిక్ఖు కరిస్ససీ’’తి. –

పచ్చవేక్ఖన్తో హి బహిద్ధాసముట్ఠితేన ఓత్తప్పేన పాపకమ్మం న కరోతి. ఏవం ఓత్తప్పం బహిద్ధాసముట్ఠానం నామ హోతి.

కథం హిరీ అత్తాధిపతేయ్యా నామ? ఇధేకచ్చో కులపుత్తో అత్తానం అధిపతిం జేట్ఠకం కత్వా ‘‘మాదిసస్స సద్ధాపబ్బజితస్స బహుస్సుతస్స ధుతవాదిస్స న యుత్తం పాపకమ్మం కాతు’’న్తి పాపకమ్మం న కరోతి. ఏవం హిరీ అత్తాధిపతేయ్యా నామ హోతి. తేనాహ భగవా –

‘‘సో అత్తానంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధమత్తానం పరిహరతీ’’తి (అ. ని. ౩.౪౦).

కథం ఓత్తప్పం లోకాధిపతేయ్యం నామ? ఇధేకచ్చో కులపుత్తో లోకం అధిపతిం జేట్ఠకం కత్వా పాపకమ్మం న కరోతి. యథాహ –

‘‘మహా ఖో పనాయం లోకసన్నివాసో. మహన్తస్మిం ఖో పన లోకసన్నివాసే సన్తి సమణబ్రాహ్మణా ఇద్ధిమన్తో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునో, తే దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం పజానన్తి, తేపి మం ఏవం జానిస్సన్తి ‘పస్సథ భో ఇమం కులపుత్తం, సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి. సన్తి దేవతా ఇద్ధిమన్తినియో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునియో, తా దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం పజానన్తి, తాపి మం ఏవం జానిస్సన్తి ‘పస్సథ భో ఇమం, కులపుత్తం, సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి. సో లోకంయేవ అధిపతిం కత్వా అకుసలం పజహతీ’’తి (అ. ని. ౩.౪౦).

ఏవం లోకాధిపతేయ్యం ఓత్తప్పం.

లజ్జాసభావసణ్ఠితాతి ఏత్థ లజ్జాతి లజ్జనాకారో, తేన సభావేన సణ్ఠితా హిరీ. భయన్తి అపాయభయం, తేన సభావేన సణ్ఠితం ఓత్తప్పం. తదుభయం పాపపరివజ్జనే పాకటం హోతి. తత్థ యథా ద్వీసు అయోగుళేసు ఏకో సీతలో భవేయ్య గూథమక్ఖితో, ఏకో ఉణ్హో ఆదిత్తో. తేసు యథా సీతలం గూథమక్ఖితత్తా జిగుచ్ఛన్తో విఞ్ఞుజాతికో న గణ్హాతి, ఇతరం దాహభయేన, ఏవం పణ్డితో లజ్జాయ జిగుచ్ఛన్తో పాపం న కరోతి, ఓత్తప్పేన అపాయభీతో పాపం న కరోతి. ఏవం లజ్జాసభావసణ్ఠితా హిరీ, భయసభావసణ్ఠితం ఓత్తప్పం.

కథం సప్పతిస్సవలక్ఖణా హిరీ, వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పం? ఏకచ్చో హి జాతిమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, సత్థుమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, దాయజ్జమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, సబ్రహ్మచారిమహత్తపచ్చవేక్ఖణాతి చతూహి కారణేహి తత్థ గారవేన సప్పతిస్సవలక్ఖణం హిరిం సముట్ఠాపేత్వా పాపం న కరోతి, ఏకచ్చో అత్తానువాదభయం, పరానువాదభయం, దణ్డభయం, దుగ్గతిభయన్తి చతూహి కారణేహి వజ్జతో భాయన్తో వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పం సముట్ఠాపేత్వా పాపం న కరోతి. ఏత్థ చ అజ్ఝత్తసముట్ఠానాదితా హిరోత్తప్పానం తత్థ తత్థ పాకటభావేన వుత్తా, న పన నేసం కదాచి అఞ్ఞమఞ్ఞవిప్పయోగో. న హి లజ్జనం నిబ్భయం, పాపభయం వా అలజ్జనం అత్థీతి.

ఇమే చే, భిక్ఖవే, ద్వే సుక్కా ధమ్మా లోకం న పాలేయ్యున్తి భిక్ఖవే, ఇమే ద్వే అనవజ్జధమ్మా యది లోకం న రక్ఖేయ్యుం, లోకపాలకా యది న భవేయ్యుం. నయిధ పఞ్ఞాయేథ మాతాతి ఇధ ఇమస్మిం లోకే జనికా మాతా ‘‘అయం మే మాతా’’తి గరుచిత్తీకారవసేన న పఞ్ఞాయేథ, ‘‘అయం మాతా’’తి న లబ్భేయ్య. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. మాతుచ్ఛాతి మాతుభగినీ. మాతులానీతి మాతులభరియా. గరూనన్తి మహాపితుచూళపితుజేట్ఠభాతుఆదీనం గరుట్ఠానియానం. సమ్భేదన్తి సఙ్కరం, మరియాదభేదం వా. యథా అజేళకాతిఆదీహి ఉపమం దస్సేతి. ఏతే హి సత్తా ‘‘అయం మే మాతా’’తి వా ‘‘మాతుచ్ఛా’’తి వా గరుచిత్తీకారవసేన న జానన్తి, యం వత్థుం నిస్సాయ ఉప్పన్నా, తత్థపి విప్పటిపజ్జన్తి. తస్మా ఉపమం ఆహరన్తో అజేళకాదయో ఆహరి. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – యథా అజేళకాదయో తిరచ్ఛానా హిరోత్తప్పరహితా మాతాదిసఞ్ఞం అకత్వా భిన్నమరియాదా సబ్బత్థ సమ్భేదేన వత్తన్తి, ఏవమయం మనుస్సలోకో యది లోకపాలకధమ్మా న భవేయ్యుం, సబ్బత్థ సమ్భేదేన వత్తేయ్య. యస్మా పనిమే లోకపాలకధమ్మా లోకం పాలేన్తి, తస్మా నత్థి సమ్భేదోతి.

గాథాసు యేసం చే హిరిఓత్తప్పన్తి చేతి నిపాతమత్తం. యేసం సత్తానం హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చ సబ్బదావ సబ్బకాలమేవ న విజ్జతి న ఉపలబ్భతి. వోక్కన్తా సుక్కమూలా తేతి తే సత్తా కుసలమూలపచ్ఛేదావహస్సాపి కమ్మస్స కరణతో కుసలకమ్మానం పతిట్ఠానభూతానం హిరోత్తప్పానమేవ వా అభావతో కుసలతో వోక్కమిత్వా, అపసక్కిత్వా, ఠితత్తా వోక్కన్తా సుక్కమూలా, పునప్పునం జాయనమీయనసభావత్తా జాతిమరణగామినో సంసారం నాతివత్తన్తీతి అత్థో.

యేసఞ్చ హిరిఓత్తప్పన్తి యేసం పన పరిసుద్ధమతీనం సత్తానం హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చాతి ఇమే ధమ్మా సదా సబ్బకాలం రత్తిన్దివం నవమజ్ఝిమత్థేరకాలేసు సమ్మా ఉపగమ్మ ఠితా పాపా జిగుచ్ఛన్తా భాయన్తా తదఙ్గాదివసేన పాపం పజహన్తా. విరూళ్హబ్రహ్మచరియాతి సాసనబ్రహ్మచరియే మగ్గబ్రహ్మచరియే చ విరూళ్హం ఆపన్నా, అగ్గమగ్గాధిగమేన సబ్బసో సన్తకిలేసతాయ సన్తగుణతాయ వా సన్తో, పునబ్భవస్స ఖేపితత్తా ఖీణపునబ్భవా హోన్తీతి.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.