౪. అనాథపిణ్డికసేట్ఠివత్థు

పాపోపి పస్సతీ భద్రన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనాథపిణ్డికం ఆరబ్భ కథేసి.

అనాథపిణ్డికో హి విహారమేవ ఉద్దిస్స చతుపణ్ణాసకోటిధనం బుద్ధసాసనే వికిరిత్వా సత్థరి జేతవనే విహరన్తే దేవసికం తీణి మహాఉపట్ఠానాని గచ్ఛతి, గచ్ఛన్తో చ ‘‘కిం ను ఖో ఆదాయ ఆగతోతి సామణేరా వా దహరా వా హత్థమ్పి మే ఓలోకేయ్యు’’న్తి తుచ్ఛహత్థో నామ న గతపుబ్బో. పాతోవ గచ్ఛన్తో యాగుం గాహాపేత్వావ గచ్ఛతి, కతపాతరాసో సప్పినవనీతాదీని భేసజ్జాని. సాయన్హసమయే మాలాగన్ధవిలేపనవత్థాదీని గాహాపేత్వా గచ్ఛతి. ఏవం నిచ్చకాలమేవ దివసే దివసే దానం దత్వా సీలం రక్ఖతి. అపరభాగే ధనం పరిక్ఖయం గచ్ఛతి. వోహారూపజీవినోపిస్స హత్థతో అట్ఠారసకోటిధనం ఇణం గణ్హింసు, కులసన్తకాపిస్స అట్ఠారసహిరఞ్ఞకోటియో, నదీతీరే నిదహిత్వా ఠపితా ఉదకేన కూలే భిన్నే మహాసముద్దం పవిసింసు. ఏవమస్స అనుపుబ్బేన ధనం పరిక్ఖయం అగమాసి. సో ఏవంభూతోపి సఙ్ఘస్స దానం దేతియేవ, పణీతం పన కత్వా దాతుం న సక్కోతి.

సో ఏకదివసం సత్థారా ‘‘దీయతి పన తే, గహపతి, కులే దాన’’న్తి వుత్తే ‘‘దీయతి, భన్తే, తఞ్చ ఖో కణాజకం బిలఙ్గదుతియ’’న్తి ఆహ. అథ నం సత్థా, ‘‘గహపతి, ‘లూఖం దానం దేమీ’తి మా చిన్తయి. చిత్తస్మిఞ్హి పణీతే బుద్ధాదీనం దిన్నదానం లూఖం నామ నత్థి, అపిచ త్వం అట్ఠన్నం అరియపుగ్గలానం దానం దేసి, అహం పన వేలామకాలే సకలజమ్బుదీపం ఉన్నఙ్గలం కత్వా మహాదానం పవత్తయమానోపి తిసరణగతమ్పి కఞ్చి నాలత్థం, దక్ఖిణేయ్యా నామ ఏవం దుల్లభా. తస్మా ‘లూఖం మే దాన’న్తి మా చిన్తయీ’’తి వత్వా వేలామసుత్తమస్స (అ. ని. ౯.౨౦) కథేసి. అథస్స ద్వారకోట్ఠకే అధివత్థా దేవతా సత్థరి చేవ సత్థుసావకేసు చ గేహం పవిసన్తేసు తేసం తేజేన సణ్ఠాతుం అసక్కోన్తీ, ‘‘యథా ఇమే ఇమం గేహం న పవిసన్తి, తథా గహపతిం పరిభిన్దిస్సామీ’’తి తం వత్తుకామాపి ఇస్సరకాలే కిఞ్చి వత్తుం నాసక్ఖి, ఇదాని ‘‘పనాయం దుగ్గతో గణ్హిస్సతి మే వచన’’న్తి రత్తిభాగే సేట్ఠిస్స సిరిగబ్భం పవిసిత్వా ఆకాసే అట్ఠాసి. అథ సేట్ఠి నం దిస్వా ‘‘కో ఏసో’’తి ఆహ. అహం తే మహాసేట్ఠి చతుత్థద్వారకోట్ఠకే అధివత్థా దేవతా, తుయ్హం ఓవాదదానత్థాయ ఆగతాతి. తేన హి ఓవదేహీతి. మహాసేట్ఠి తయా పచ్ఛిమకాలం అనోలోకేత్వావ సమణస్స గోతమస్స సాసనే బహుం ధనం విప్పకిణ్ణం, ఇదాని దుగ్గతో హుత్వాపి తం న ముఞ్చసియేవ, ఏవం వత్తమానో కతిపాహేనేవ ఘాసచ్ఛాదనమత్తమ్పి న లభిస్ససి, కిం తే సమణేన గోతమేన, అతిపరిచ్చాగతో ఓరమిత్వా కమ్మన్తే పయోజేన్తో కుటుమ్బం సణ్ఠాపేహీతి. అయం మే తయా దిన్నఓవాదోతి. ఆమ, సేట్ఠీతి. గచ్ఛ, నాహం తాదిసీనం సతేనపి సహస్సేనపి సతసహస్సేనపి సక్కా కమ్పేతుం, అయుత్తం తే వుత్తం, కం తయా మమ గేహే వసమానాయ, సీఘం సీఘం మే ఘరా నిక్ఖమాహీతి. సా సోతాపన్నస్స అరియసావకస్స వచనం సుత్వా ఠాతుం అసక్కోన్తీ దారకే ఆదాయ నిక్ఖమి, నిక్ఖమిత్వా చ పన అఞ్ఞత్థ వసనట్ఠానం అలభమానా ‘‘సేట్ఠిం ఖమాపేత్వా తత్థేవ వసిస్సామీ’’తి నగరపరిగ్గాహకం దేవపుత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా అత్తనా కతాపరాధం ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘ఏహి, మం సేట్ఠిస్స సన్తికం నేత్వా ఖమాపేత్వా వసనట్ఠానం దాపేహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘అయుత్తం తయా వుత్తం, నాహం తస్స సన్తికం గన్తుం ఉస్సహామీ’’తి తం పటిక్ఖిపి. సా చతున్నం మహారాజానం సన్తికం గన్త్వా తేహిపి పటిక్ఖిత్తా సక్కం దేవరాజానం ఉపసఙ్కమిత్వా తం పవత్తిం ఆచిక్ఖిత్వా, ‘‘అహం, దేవ, వసనట్ఠానం అలభమానా దారకే హత్థేన గహేత్వా అనాథా విచరామి, వసనట్ఠానం మే దాపేహీ’’తి సుట్ఠుతరం యాచి.

అథ నం సో ‘‘అహమ్పి తవ కారణా సేట్ఠిం వత్తుం న సక్ఖిస్సామి, ఏకం పన తే ఉపాయం కథేస్సామీ’’తి ఆహ. సాధు, దేవ, కథేహీతి. గచ్ఛ, సేట్ఠినో ఆయుత్తకవేసం గహేత్వా సేట్ఠిస్స హత్థతో పణ్ణం ఆరోపేత్వా వోహారూపజీవీహి గహితం అట్ఠారసకోటిధనం అత్తనో ఆనుభావేన సోధేత్వా తుచ్ఛగబ్భే పూరేత్వా మహాసముద్దం పవిట్ఠం అట్ఠారసకోటిధనం అత్థి, అఞ్ఞమ్పి అసుకట్ఠానే నామ అస్సామికం అట్ఠారసకోటిధనం అత్థి, తం సబ్బం సంహరిత్వా తస్స తుచ్ఛగబ్భే పూరేత్వా దణ్డకమ్మం కత్వా ఖమాపేహీతి. సా ‘‘సాధు, దేవా’’తి వుత్తనయేనేవ తం సబ్బం కత్వా పున తస్స సిరిగబ్భం ఓభాసయమానా ఆకాసే ఠత్వా ‘‘కో ఏసో’’తి వుత్తే అహం తే చతుత్థద్వారకోట్ఠకే అధివత్థా అన్ధబాలదేవతా, మయా అన్ధబాలతాయ యం తుమ్హాకం సన్తికే కథితం, తం మే ఖమథ. సక్కస్స హి మే వచనేన చతుపణ్ణాసకోటిధనం సంహరిత్వా తుచ్ఛగబ్భపూరణం దణ్డకమ్మం కతం, వసనట్ఠానం అలభమానా కిలమామీతి. అనాథపిణ్డికో చిన్తేసి – ‘‘అయం దేవతా ‘దణ్డకమ్మఞ్చ మే కత’న్తి వదతి, అత్తనో చ దోసం పటిజానాతి, సమ్మాసమ్బుద్ధస్స నం దస్సేస్సామీ’’తి. సో తం సత్థు సన్తికం నేత్వా తాయ కతకమ్మం సబ్బం ఆరోచేసి. దేవతా సత్థు పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా, ‘‘భన్తే, యం మయా అన్ధబాలతాయ తుమ్హాకం గుణే అజానిత్వా పాపకం వచనం వుత్తం, తం మే ఖమథా’’తి సత్థారం ఖమాపేత్వా మహాసేట్ఠిం ఖమాపేసి. సత్థా కల్యాణపాపకానం కమ్మానం విపాకవసేన సేట్ఠిఞ్చేవ దేవతఞ్చ ఓవదన్తో ‘‘ఇధ, గహపతి, పాపపుగ్గలోపి యావ పాపం న పచ్చతి, తావ భద్రమ్పి పస్సతి. యదా పనస్స పాపం పచ్చతి, తదా పాపమేవ పస్సతి. భద్రపుగ్గలోపి యావ భద్రం న పచ్చతి, తావ పాపాని పస్సతి. యదా పనస్స భద్రం పచ్చతి, తదా భద్రమేవ పస్సతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౧౧౯. ‘‘పాపోపి పస్సతీ భద్రం, యావ పాపం న పచ్చతి;

యదా చ పచ్చతీ పాపం, అథ పాపో పాపాని పస్సతి.

౧౨౦. ‘‘భద్రోపి పస్సతీ పాపం, యావ భద్రం న పచ్చతి;

యదా చ పచ్చతీ భద్రం, అథ భద్రో భద్రాని పస్సతీ’’తి.

తత్థ పాపోతి కాయదుచ్చరితాదినా పాపకమ్మేన యుత్తపుగ్గలో. సోపి హి పురిమసుచరితానుభావేన నిబ్బత్తం సుఖం అనుభవమానో భద్రమ్పి పస్సతి. యావ పాపం న పచ్చతీతి యావస్స తం పాపకమ్మం దిట్ఠధమ్మే వా సమ్పరాయే వా విపాకం న దేతి. యదా పనస్స తం దిట్ఠధమ్మే వా సమ్పరాయే వా విపాకం దేతి, అథ దిట్ఠధమ్మే వివిధా కమ్మకారణా, సమ్పరాయే చ అపాయదుక్ఖం అనుభోన్తో సో పాపో పాపానియేవ పస్సతి. దుతియగాథాయపి కాయసుచరితాదినా భద్రకమ్మేన యుత్తో భద్రో. సోపి హి పురిమదుచ్చరితానుభావేన నిబ్బత్తం దుక్ఖం అనుభవమానో పాపం పస్సతి. యావ భద్రం న పచ్చతీతి యావస్స తం భద్రం కమ్మం దిట్ఠధమ్మే వా సమ్పరాయే వా విపాకం న దేతి. యదా పన తం విపాకం దేతి, అథ దిట్ఠధమ్మే లాభసక్కారాదిసుఖం, సమ్పరాయే చ దిబ్బసమ్పత్తిసుఖం అనుభవమానో సో భద్రో భద్రానియేవ పస్సతీతి.

దేసనావసానే సా దేవతా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

అనాథపిణ్డికసేట్ఠివత్థు చతుత్థం.