౧. అత్తదన్తవత్థు

అహం నాగో వాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా కోసమ్బియం విహరన్తో అత్తానం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు అప్పమాదవగ్గస్స ఆదిగాథావణ్ణనాయ విత్థారితమేవ. వుత్తఞ్హేతం తత్థ (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.సామావతివత్థు) –

మాగణ్డియా తాసం కిఞ్చి కాతుం అసక్కుణిత్వా ‘‘సమణస్స గోతమస్సేవ కత్తబ్బం కరిస్సామీ’’తి నాగరానం లఞ్జం దత్వా ‘‘సమణం గోతమం అన్తోనగరం పవిసిత్వా చరన్తం దాసకమ్మకరపోరిసేహి సద్ధిం అక్కోసేత్వా పరిభాసేత్వా పలాపేథా’’తి ఆణాపేసి. మిచ్ఛాదిట్ఠికా తీసు రతనేసు అప్పసన్నా అన్తోనగరం పవిట్ఠం సత్థారం అనుబన్ధిత్వా ‘‘చోరోసి బాలోసి మూళ్హోసి థేనోసి ఓట్ఠోసి గోణోసి గద్రభోసి నేరయికోసి తిరచ్ఛానగతోసి, నత్థి తుయ్హం సుగతి, దుగ్గతియేవ తుయ్హం పాటికఙ్ఖా’’తి దసహి అక్కోసవత్థూహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి. తం సుత్వా ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థారం ఏతదవోచ – ‘‘భన్తే, ఇమే నాగరా అమ్హే అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి, ఇతో అఞ్ఞత్థ గచ్ఛామా’’తి. ‘‘కుహిం, ఆనన్దా’’తి? ‘‘అఞ్ఞం నగరం, భన్తే’’తి. ‘‘తత్థ మనుస్సేసు అక్కోసన్తేసు పరిభాసన్తేసు పున కత్థ గమిస్సామానన్దా’’తి. ‘‘తతోపి అఞ్ఞం నగరం, భన్తే’’తి. ‘‘తత్థ మనుస్సేసు అక్కోసన్తేసు పరిభాసన్తేసు కుహిం గమిస్సామానన్దా’’తి. ‘‘తతోపి అఞ్ఞం నగరం, భన్తే’’తి. ‘‘ఆనన్ద, న ఏవం కాతుం వట్టతి, యత్థ అధికరణం ఉప్పన్నం, తత్థేవ తస్మిం వూపసన్తే అఞ్ఞత్థ గన్తుం వట్టతి, కే పన తే, ఆనన్ద, అక్కోసన్తీ’’తి. ‘‘భన్తే, దాసకమ్మకరే ఉపాదాయ సబ్బే అక్కోసన్తీ’’తి. ‘‘అహం, ఆనన్ద, సఙ్గామం ఓతిణ్ణహత్థిసదిసో. సఙ్గామం ఓతిణ్ణహత్థినో హి చతూహి దిసాహి ఆగతే సరే సహితుం భారో, తథేవ బహూహి దుస్సీలేహి కథితకథానం సహనం నామ మయ్హం భారో’’తి వత్వా అత్తానం ఆరబ్భ ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౩౨౦. ‘‘అహం నాగోవ సఙ్గామే, చాపతో పతితం సరం;

అతివాక్యం తితిక్ఖిస్సం, దుస్సీలో హి బహుజ్జనో.

౩౨౧. ‘‘దన్తం నయన్తి సమితిం, దన్తం రాజాభిరూహతి;

దన్తో సేట్ఠో మనుస్సేసు, యోతివాక్యం తితిక్ఖతి.

౩౨౨. ‘‘వరమస్సతరా దన్తా, ఆజానీయా చ సిన్ధవా;

కుఞ్జరా చ మహానాగా, అత్తదన్తో తతో వర’’న్తి.

తత్థ నాగోవాతి హత్థీ వియ. చాపతో పతితన్తి ధనుతో ముత్తం. అతివాక్యన్తి అట్ఠఅనరియవోహారవసేన పవత్తం వీతిక్కమవచనం. తితిక్ఖిస్సన్తి యథా సఙ్గామావచరో సుదన్తో మహానాగో ఖమో సత్తిపహారాదీని చాపతో ముచ్చిత్వా అత్తని పతితే సరే అవిహఞ్ఞమానో తితిక్ఖతి, ఏవమేవ ఏవరూపం అతివాక్యం తితిక్ఖిస్సం, సహిస్సామీతి అత్థో. దుస్సీలో హీతి అయఞ్హి లోకియమహాజనో బహుదుస్సీలో అత్తనో అత్తనో రుచివసేన వాచం నిచ్ఛారేత్వా ఘట్టేన్తో చరతి, తత్థ అధివాసనం అజ్ఝుపేక్ఖనమేవ మమ భారో. సమితిన్తి ఉయ్యానకీళమణ్డలాదీసు మహాజనమజ్ఝం గచ్ఛన్తా దన్తమేవ గోణజాతిం వా అస్సజాతిం వా యానే యోజేత్వా నయన్తి. రాజాతి తథారూపేహేవ వాహనేహి గచ్ఛన్తో రాజాపి దన్తమేవ అభిరూహతి. మనుస్సేసూతి మనుస్సేసుపి చతూహి అరియమగ్గేహి దన్తో నిబ్బిసేవనోవ సేట్ఠో. యోతివాక్యన్తి యో ఏవరూపం అతిక్కమవచనం పునప్పునం వుచ్చమానమ్పి తితిక్ఖతి న పటిప్ఫరతి న విహఞ్ఞతి, ఏవరూపో దన్తో సేట్ఠోతి అత్థో.

అస్సతరాతి వళవాయ గద్రభేన జాతా. ఆజానీయాతి యం అస్సదమసారథి కారణం కారేతి, తస్స ఖిప్పం జాననసమత్థా. సిన్ధవాతి సిన్ధవరట్ఠే జాతా అస్సా. మహానాగాతి కుఞ్జరసఙ్ఖాతా మహాహత్థినో. అత్తదన్తోతి ఏతే అస్సతరా చ సిన్ధవా చ కుఞ్జరా చ దన్తావ వరం, న అదన్తా. యో పన చతూహి అరియమగ్గేహి అత్తనో దన్తతాయ అత్తదన్తో నిబ్బిసేవనో, అయం తతోపి వరం, సబ్బేహిపి ఏతేహి ఉత్తరితరోతి అత్థో.

దేసనావసానే లఞ్జం గహేత్వా వీథిసిఙ్ఘాటకాదీసు ఠత్వా అక్కోసన్తో పరిభాసన్తో సబ్బోపి సో మహాజనో సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణీతి.

అత్తదన్తవత్థు పఠమం.