౭. ఛత్తపాణిఉపాసకవత్థు

యథాపి రుచిరం పుప్ఫన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో ఛత్తపాణిఉపాసకం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియఞ్హి ఛత్తపాణి నామ ఉపాసకో తిపిటకధరో అనాగామీ. సో పాతోవ ఉపోసథికో హుత్వా సత్థు ఉపట్ఠానం అగమాసి. అనాగామిఅరియసావకానఞ్హి సమాదానవసేన ఉపోసథకమ్మం నామ నత్థి, మగ్గేనేవ తేసం బ్రహ్మచరియఞ్చ ఏకభత్తికఞ్చ ఆగతం. తేనేవాహ – ‘‘ఘటికారో ఖో, మహారాజ, కుమ్భకారో ఏకభత్తికో బ్రహ్మచారీ సీలవా కల్యాణధమ్మో’’తి (మ. ని. ౨.౨౮౮). ఏవం అనాగామినో పకతియావ ఏకభత్తికా చ బ్రహ్మచారినో చ హోన్తి. సోపి తథేవ ఉపోసథికో హుత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ధమ్మకథం సుణన్తో నిసీది. తస్మిం సమయే రాజా పసేనది కోసలో సత్థు ఉపట్ఠానం అగమాసి. ఛత్తపాణి ఉపాసకో తం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘ఉట్ఠాతబ్బం ను ఖో, నో’’తి చిన్తేత్వా – ‘‘అహం అగ్గరాజస్స సన్తికే నిసిన్నో, తస్స మే పదేసరాజానం దిస్వా ఉట్ఠాతుం న యుత్తం, రాజా ఖో పన మే అనుట్ఠహన్తస్స కుజ్ఝిస్సతి, ఏతస్మిం కుజ్ఝన్తేపి నేవ ఉట్ఠహిస్సామి. రాజానం దిస్వా ఉట్ఠహన్తేన హి రాజా గరుకతో హోతి, నో సత్థా, తస్మా నేవ ఉట్ఠహిస్సామీ’’తి న ఉట్ఠహి. పణ్డితపురిసా నామ గరుతరానం సన్తికే నిసీదిత్వా అనుట్ఠహన్తం దిస్వా న కుజ్ఝన్తి. రాజా పన తం అనుట్ఠహన్తం దిస్వా కుపితమానసో సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా కుపితభావం ఞత్వా, ‘‘మహారాజ, అయం ఛత్తపాణి ఉపాసకో పణ్డితో దిట్ఠధమ్మో తిపిటకధరో అత్థానత్థకుసలో’’తి ఉపాసకస్స గుణం కథేసి. రఞ్ఞో తస్స గుణకథం సుణన్తస్సేవ చిత్తం ముదుకం జాతం.

అథేకదివసం రాజా ఉపరిపాసాదే ఠితో ఛత్తపాణిం ఉపాసకం కతభత్తకిచ్చం ఛత్తమాదాయ ఉపాహనమారుయ్హ రాజఙ్గణేన గచ్ఛన్తం దిస్వా పక్కోసాపేసి. సో ఛత్తుపాహనం అపనేత్వా రాజానముపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అథ నం రాజా ఆహ – ‘‘భో ఉపాసక, కిన్తే ఛత్తుపాహనం అపనీత’’న్తి. ‘‘‘రాజా పక్కోసతీ’తి సుత్వా అపనేత్వా ఆగతోమ్హీ’’తి. ‘‘అజ్జ అమ్హాకం రాజభావో తుమ్హేహి ఞాతో భవిస్సతీ’’తి. ‘‘సదాపి మయం, దేవ, తుమ్హాకం రాజభావం జానామా’’తి. ‘‘యది ఏవం కస్మా పురిమదివసే సత్థు సన్తికే నిసిన్నో మం దిస్వా న ఉట్ఠహీ’’తి? ‘‘మహారాజ, అహం అగ్గరాజస్స సన్తికే నిసిన్నో, పదేసరాజానం దిస్వా ఉట్ఠహన్తో సత్థరి అగారవం పవేదేయ్యం, తస్మా న ఉట్ఠహి’’న్తి. ‘‘హోతు, భో, తిట్ఠతేతం’’. ‘‘తుమ్హే కిర దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికానం అత్థానత్థానం కుసలా తిపిటకధరా అమ్హాకం అన్తేపురే ధమ్మం వాచేథా’’తి. ‘‘న సక్కోమి, దేవా’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? ‘‘రాజగేహం నామ మహాసావజ్జం, దుయుత్తసుయుత్తకాని గరుకానేత్థ, దేవా’’తి. ‘‘మా ఏవం వదేథ, ‘పురిమదివసే మం దిస్వా న ఉట్ఠితోమ్హీ’తి మా కుక్కుచ్చం కరోథా’’తి. ‘‘దేవ, గిహీనం విచరణట్ఠానం నామ మహాసావజ్జం, ఏకం పబ్బజితం పక్కోసాపేత్వా ధమ్మం వాచాపేథా’’తి. రాజా ‘‘సాధు, భో, గచ్ఛథ తుమ్హే’’తి తం ఉయ్యోజేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారం యాచి, ‘‘భన్తే, మల్లికా చ దేవీ వాసభఖత్తియా చ ధమ్మం పరియాపుణిస్సామాతి వదన్తి, పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం నిబద్ధం మమ గేహం గన్త్వా తాసం ధమ్మం ఉద్దిసథా’’తి. ‘‘బుద్ధానం నిబద్ధం ఏకట్ఠానగమనం నామ నత్థి, మహారాజా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, అఞ్ఞం ఏకం భిక్ఖుం దేథా’’తి. సత్థా ఆనన్దత్థేరస్స భారమకాసి. థేరో నిబద్ధం గన్త్వా తాసం ఉద్దేసం ఉద్దిసతి. తాసు మల్లికా సక్కచ్చం గహేత్వా సజ్ఝాయిత్వా ఉద్దేసం పటిచ్ఛాపేసి. వాసభఖత్తియా పన నేవ సక్కచ్చం గణ్హాతి, న సజ్ఝాయతి, న ఉద్దేసం పటిచ్ఛాపేతుం సక్కోతి.

అథేకదివసం సత్థా థేరం పుచ్ఛి – ‘‘కిమానన్ద, ఉపాసికా ధమ్మం పరియాపుణన్తీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కా సక్కచ్చం గణ్హాతీ’’తి? ‘‘మల్లికా, భన్తే, సక్కచ్చం గణ్హాతి, సక్కచ్చం సజ్ఝాయతి, సక్కచ్చం ఉద్దేసం పటిచ్ఛాపేతుం సక్కోతి. తుమ్హాకం పన ఞాతిధీతా నేవ సక్కచ్చం గణ్హాతి, న సజ్ఝాయతి, న ఉద్దేసం పటిచ్ఛాపేతుం సక్కోతీ’’తి. సత్థా థేరస్స వచనం సుత్వా, ‘‘ఆనన్ద, మయా కథితధమ్మో నామ సక్కచ్చమసుణన్తస్స అగ్గణ్హన్తస్స అసజ్ఝాయన్తస్స అదేసేన్తస్స వణ్ణసమ్పన్నం అగన్ధకపుప్ఫం వియ అఫలో హోతి, సక్కచ్చం పన సవనాదీని కరోన్తస్స మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో’’తి వత్వా ఇమా ద్వే గాథా అభాసి –

౫౧. ‘‘యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం అగన్ధకం;

ఏవం సుభాసితా వాచా, అఫలా హోతి అకుబ్బతో.

౫౨. ‘‘యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం సగన్ధకం;

ఏవం సుభాసితా వాచా, సఫలా హోతి కుబ్బతో’’తి.

తత్థ రుచిరన్తి సోభనం. వణ్ణవన్తన్తి వణ్ణసణ్ఠానసమ్పన్నం, అగన్ధకన్తి గన్ధవిరహితం పాలిభద్దకగిరికణ్ణికజయసుమనాదిభేదం. ఏవం సుభాసితా వాచాతి సుభాసితా వాచా నామ తేపిటకం బుద్ధవచనం. తం వణ్ణసణ్ఠానసమ్పన్నం అగన్ధకపుప్ఫసదిసం. యథా పన అగన్ధకపుప్ఫం యో నం ధారేతి, తస్స సరీరే గన్ధం న ఫరతి, ఏవం ఏతమ్పి యో నం సక్కచ్చం సవనాదీహి న సమాచరతి, తస్స సక్కచ్చం అసమాచరన్తస్స యం తత్థ కత్తబ్బం, తం అకుబ్బతో సుతగన్ధఞ్చ వాచాగన్ధఞ్చ పటిపత్తిగన్ధఞ్చ న ఆవహతి అఫలా హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘ఏవం సుభాసితా వాచా, అఫలా హోతి అకుబ్బతో’’తి. సగన్ధకన్తి చమ్పకనీలుప్పలాదిభేదం. ఏవన్తి యథా తం పుప్ఫం ధారేన్తస్స సరీరే గన్ధో ఫరతి, ఏవం తేపిటకబుద్ధవచనసఙ్ఖాతా సుభాసితా వాచాపి. కుబ్బతోతి యో సక్కచ్చం సవనాదీహి తత్థ కత్తబ్బం కరోతి, సా అస్స పుగ్గలస్స సఫలా హోతి, సుతగన్ధవాచాగన్ధపటిపత్తిగన్ధానం ఆవహనతో మహప్ఫలా హోతి, మహానిసంసాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పత్తా. దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతాతి.

ఛత్తపాణిఉపాసకవత్థు సత్తమం.