౬. పావేయ్యకాజీవకవత్థు

న పరేసం విలోమానీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో పావేయ్యం నామ ఆజీవకం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకా గహపతానీ పుత్తట్ఠానే ఠపేత్వా పావేయ్యం నామ ఆజీవకం పటిజగ్గి. తస్సానన్తరఘరేసు మనుస్సా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా ఆగన్త్వా, ‘‘అహో అచ్ఛరియా బుద్ధానం ధమ్మదేసనా’’తి నానప్పకారేహి బుద్ధగుణే వణ్ణేన్తి. సా బుద్ధానం గుణకథం సుత్వా విహారం గన్త్వా ధమ్మం సోతుకామా ఆజీవకస్స ఏతమత్థం కథేత్వా, ‘‘గచ్ఛిస్సామి అహం బుద్ధసన్తికం, అయ్యా’’తి ఆహ. సో ‘‘మా గచ్ఛాహీ’’తి నివారేత్వా తం పునప్పునం యాచమానమ్పి నివారేసి ఏవ. సా ‘‘అయం మమ విహారం గన్త్వా ధమ్మం సోతుం న దేతి, సత్థారం నిమన్తేత్వా ఇధేవ ధమ్మం సుణిస్సామీ’’తి సాయన్హసమయే పుత్తం పక్కోసిత్వా, ‘‘గచ్ఛ, తాత, స్వాతనాయ సత్థారం నిమన్తేహీ’’తి పేసేసి. సో గచ్ఛన్తో పఠమతరం ఆజీవకస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా తం వన్దిత్వా నిసీది. అథ నం సో ‘‘కహం గచ్ఛసీ’’తి ఆహ. ‘‘మాతు వచనేన సత్థారం నిమన్తేతుం గచ్ఛామీ’’తి ఆహ. ‘‘మా తస్స సన్తికం గచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘అలం, అయ్య, మమ మాతు భాయామి, గచ్ఛిస్సామహ’’న్తి. ‘‘ఏతస్స కతసక్కారం ఉభోపి ఖాదిస్సామ, మా గచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘అలం, అయ్య, మాతా మే తజ్జేస్సతీ’’తి. తేన హి గచ్ఛ, గన్త్వా పన నిమన్తేత్వా, ‘‘అమ్హాకం గేహం అసుకట్ఠానే వా అసుకవీథియం వా అసుకమగ్గేన వా గన్తబ్బ’’న్తి మా ఆచిక్ఖి. ‘‘సన్తికే ఠితో వియ అఞ్ఞేన మగ్గేన గచ్ఛన్తో వియ పలాయిత్వా ఏహీ’’తి. సో ఆజీవకస్స వచనం సుత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా నిమన్తేత్వా ఆజీవకేన వుత్తనియామేనేవ సబ్బం కత్వా తస్స సన్తికం గన్త్వా, ‘‘కిం తే కత’’న్తి పుట్ఠో, ‘‘సబ్బం కతం, అయ్యా’’తి ఆహ. ‘‘భద్దకం తే కతం, తస్స సక్కారం ఉభోపి ఖాదిస్సామా’’తి వత్వా పునదివసే ఆజీవకో పాతోవ తం గేహం అగమాసి. తం గహేత్వా పచ్ఛాగబ్భే నిసీదాపేసుం.

పటివిస్సకమనుస్సా తం గేహం అల్లగోమయేన ఉపలిమ్పిత్వా లాజపఞ్చమాని పుప్ఫాని వికిరిత్వా సత్థు నిసీదనత్థాయ మహారహం ఆసనం పఞ్ఞాపేసుం. బుద్ధేహి సద్ధిం అపరిచితమనుస్సా హి ఆసనపఞ్ఞత్తిం న జానన్తి, బుద్ధానఞ్చ మగ్గదేసకేన కిచ్చం నామ నత్థి, బోధిమూలే దససహస్సిసోకధాతుం కమ్పేత్వా సమ్బోధిం పత్తదివసేయేవ హి నేసం ‘‘అయం మగ్గో నిరయం గచ్ఛతి, అయం తిరచ్ఛానయోనిం, అయం పేత్తివిసయం, అయం మనుస్సలోకం, అయం దేవలోకం, అయం అమతమహానిబ్బాన’’న్తి సబ్బే మగ్గా ఆవిభూతా. గామనిగమాదీనం పన మగ్గే వత్తబ్బమేవ నత్థి. తస్మా సత్థా పాతోవ పత్తచీవరమాదాయ మహాఉపాసికాయ గేహద్వారం గతో. సా గేహా నిక్ఖమిత్వా సత్థారం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా అన్తోనివేసనం పవేసేత్వా ఆసనే నిసీదాపేత్వా దక్ఖిణోదకం దత్వా పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన పరివిసి. ఉపాసికా కతభత్తకిచ్చస్స సత్థునో అనుమోదనం కారేతుకామా పత్తం గణ్హి. సత్థా మధురస్సరేన అనుమోదనధమ్మకథం ఆరభి. ఉపాసికా ‘‘సాధు, సాధూ’’తి సాధుకారం దదమానా ధమ్మం సుణి. ఆజీవకోపి పచ్ఛాగబ్భే నిసిన్నోవ తస్సా సాధుకారం దత్వా ధమ్మం సుణన్తియా సద్దం సుత్వా సన్ధారేతుం నాసక్ఖి. ‘‘న ఇదానేసా మయ్హ’’న్తి నిక్ఖమిత్వా ‘‘నట్ఠాసి కాళకణ్ణి, ఏతస్స ఏవం సక్కారం కరోతీ’’తి నానప్పకారేన ఉపాసికఞ్చ సత్థారఞ్చ అక్కోసన్తో పలాయి. ఉపాసికా తస్స కథాయ లజ్జితా అఞ్ఞథత్తం గతం చిత్తం దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేతుం నాసక్ఖి. అథ నం సత్థా ‘‘కిం ఉపాసికే చిత్తం దేసనానుగతం కాతుం న సక్కోసీ’’తి? ‘‘భన్తే, ఏతస్స మే కథాయ చిత్తం అఞ్ఞథత్తం ఉపగత’’న్తి. సత్థా ‘‘ఏవరూపస్స విసభాగజనస్స కథితం కథం నామ ఆవజ్జితుం న వట్టతి, ఏవరూపం అసమన్నాహరిత్వా అత్తనో కతాకతమేవ ఓలోకేతుం వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౫౦. ‘‘న పరేసం విలోమాని, న పరేసం కతాకతం;

అత్తనోవ అవేక్ఖేయ్య, కతాని అకతాని చా’’తి.

తత్థ న పరేసం విలోమానీతి పరేసం విలోమాని ఫరుసాని మమ్మచ్ఛేదకవచనాని న మనసికాతబ్బాని. న పరేసం కతాకతన్తి ‘‘అసుకో ఉపాసకో అస్సద్ధో అప్పసన్నో, నాపిస్స గేహే కటచ్ఛుభిక్ఖాదీని దియ్యన్తి, న సలాకభత్తాదీని, న చీవరాదిపచ్చయదానం ఏతస్స అత్థి, తథా అసుకా ఉపాసికా అస్సద్ధా అప్పసన్నా, నాపిస్సా గేహే కటచ్ఛుభిక్ఖాదీని దియ్యన్తి, న సలాకభత్తాదీని, న చీవరాదిపచ్చయదానం ఏతిస్సా అత్థి, తథా అసుకో భిక్ఖు అస్సద్ధో అప్పసన్నో, నాపి ఉపజ్ఝాయవత్తం కరోతి, న ఆచరియవత్తం, న ఆగన్తుకవత్తం, న గమికవత్తం, న చేతియఙ్గణవత్తం, న ఉపోసథాగారవత్తం, న భోజనసాలావత్తం, న జన్తాఘరవత్తాదీని, నాపిస్స కిఞ్చి ధుతఙ్గం అత్థి, న భావనారామతాయ ఉస్సాహమత్తమ్పీ’’తి ఏవం పరేసం కతాకతం నామ న ఓలోకేతబ్బం. అత్తనోవ అవేక్ఖేయ్యాతి ‘‘కథం భూతస్స మే రత్తిన్దివా వీతివత్తన్తీతి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బ’’న్తి (అ. ని. ౧౦.౪౮) ఇమం ఓవాదం అనుస్సరన్తో సద్ధాపబ్బజితో కులపుత్తో ‘‘కిం ను ఖో అహం ‘అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా’తి తిలక్ఖణం ఆరోపేత్వా యోగే కమ్మం కాతుం సక్ఖిం, నాసక్ఖి’’న్తి ఏవం అత్తనో కతాకతాని ఓలోకేయ్యాతి.

దేసనావసానే సా ఉపాసికా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితా, దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతాతి.

పావేయ్యకాజీవకవత్థు ఛట్ఠం.