౪. పతిపూజికకుమారివత్థు

పుప్ఫాని హేవాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో పతిపూజికం నామ కుమారికం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు తావతింసదేవలోకే సముట్ఠితం.

తత్థ కిర మాలభారీ నామ దేవపుత్తో అచ్ఛరాసహస్సపరివుతో ఉయ్యానం పావిసి. పఞ్చసతా దేవధీతరో రుక్ఖం ఆరుయ్హ పుప్ఫాని పాతేన్తి, పఞ్చసతా పతితాని పుప్ఫాని గహేత్వా దేవపుత్తం అలఙ్కరోన్తి. తాసు ఏకా దేవధీతా రుక్ఖసాఖాయమేవ చుతా, సరీరం దీపసిఖా వియ నిబ్బాయి. సా సావత్థియం ఏకస్మిం కులగేహే పటిసన్ధిం గహేత్వా జాతకాలే జాతిస్సరా హుత్వా ‘‘మాలభారీదేవపుత్తస్స భరియామ్హీ’’తి అనుస్సరన్తీ వుడ్ఢిమన్వాయ గన్ధమాలాదీహి పూజం కత్వా సామికస్స సన్తికే అభినిబ్బత్తిం పత్థేసి. సా సోళసవస్సకాలే పరకులం గతాపి సలాకభత్తపక్ఖికభత్తవస్సావాసికాదీని దత్వా, ‘‘అయం మే సామికస్స సన్తికే నిబ్బత్తనత్థాయ పచ్చయో హోతూ’’తి వదతి. అథస్సా భిక్ఖూ ‘‘అయం కుమారికా ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ పతిమేవ పత్థేతీతి పతిపూజికా’’తి నామం కరింసు. సాపి నిబద్ధం ఆసనసాలం పటిజగ్గతి, పానీయం ఉపట్ఠపేతి, ఆసనాని పఞ్ఞపేతి. అఞ్ఞేపి మనుస్సా సలాకభత్తాదీని దాతుకామా, ‘‘అమ్మ, ఇమానిపి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పటిపాదేయ్యాసీ’’తి వత్వా ఆహరిత్వా దేన్తి. సాపి ఏతేన నియామేన ఆగచ్ఛన్తీ గచ్ఛన్తీ ఏకపదవారే ఛపఞ్ఞాస కుసలధమ్మే (ధ. స. ౧; ధ. స. అట్ఠ. ౧ యేవాపనకవణ్ణనా) పటిలభతి. తస్సా కుచ్ఛియం గబ్భో పతిట్ఠహి. సా దసమాసచ్చయేన పుత్తం విజాయి. తస్స పదసా గమనకాలే అఞ్ఞమ్పి అఞ్ఞమ్పీతి చత్తారో పుత్తే పటిలభి.

సా ఏకదివసం దానం దత్వా పూజం కత్వా ధమ్మం సుత్వా సిక్ఖాపదాని రక్ఖిత్వా దివసపరియోసానే తం ఖణం నిబ్బత్తేన కేనచి రోగేన కాలం కత్వా అత్తనో సామికస్సేవ సన్తికే నిబ్బత్తి. ఇతరాపి ఏత్తకం కాలం దేవపుత్తం అలఙ్కరోన్తి ఏవ. దేవపుత్తో తం దిస్వా ‘‘త్వం పాతోవ పట్ఠాయ న దిస్ససి, కుహిం గతాసీ’’తి ఆహ. ‘‘చుతామ్హి సామీ’’తి. ‘‘కిం వదేసీ’’తి? ‘‘ఏవమేతం, సామీ’’తి. ‘‘కుహిం నిబ్బత్తాసీ’’తి? ‘‘సావత్థియం కులగేహే’’తి. ‘‘కిత్తకం కాలం తత్థ ఠితాసీ’’తి? ‘‘దసమాసచ్చయేన మాతు కుచ్ఛితో నిక్ఖమిత్వా సోళసవస్సకాలే పరకులం గన్త్వా చత్తారో పుత్తే విజాయిత్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా తుమ్హే పత్థేత్వా ఆగన్త్వా తుమ్హాకమేవ సన్తికే నిబ్బత్తామ్హి, సామీ’’తి. ‘‘మనుస్సానం కిత్తకం ఆయూ’’తి? ‘‘వస్ససతమత్త’’న్తి. ‘‘ఏత్తకమేవా’’తి? ‘‘ఆమ, సామీ’’తి. ‘‘ఏత్తకం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తమనుస్సా కిం ను ఖో సుత్తపమత్తా కాలం అతిక్కామేన్తి, ఉదాహు దానాదీని పుఞ్ఞాని కరోన్తీ’’తి. ‘‘కిం వదేథ, సామి’’? ‘‘అసఙ్ఖ్యేయ్యం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తా వియ అజరామరా వియ చ నిచ్చం పమత్తా, మనుస్సా’’తి. మాలభారీదేవపుత్తస్స మహాసంవేగో ఉదపాది ‘‘వస్ససతమత్తమాయుం గహేత్వా నిబ్బత్తమనుస్సా కిర పమత్తా నిపజ్జిత్వా నిద్దాయన్తి, కదా ను ఖో దుక్ఖా ముచ్చిస్సన్తీ’’తి? మనుస్సానం పన వస్ససతం తావతింసానం దేవానం ఏకో రత్తిన్దివో, తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో, తేన మాసేన ద్వాదసమాసికో సంవచ్ఛరో, తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బవస్ససహస్సం ఆయుప్పమాణం, తం మనుస్సగణనాయ తిస్సో వస్సకోటియో, సట్ఠి చ వస్ససతసహస్సాని హోన్తి. తస్మా తస్స దేవపుత్తస్స ఏకదివసోపి నాతిక్కన్తో ముహుత్తసదిసోవ కాలో అహోసి. ఏవం అప్పాయుకమనుస్సానం పమాదో నామ అతివియ అయుత్తోతి.

పునదివసే భిక్ఖూ గామం పవిట్ఠా ఆసనసాలం అపటిజగ్గితం, ఆసనాని అపఞ్ఞత్తాని, పానీయం అనుట్ఠపితం దిస్వా, ‘‘కహం పతిపూజికా’’తి ఆహంసు. ‘‘భన్తే, కహం తుమ్హే తం దక్ఖిస్సథ, హియ్యో అయ్యేసు భుఞ్జిత్వా గతేసు సాయన్హసమయే మతా’’తి. తం సుత్వా పుథుజ్జనా భిక్ఖూ తస్సా ఉపకారం సరన్తా అస్సూని సన్ధారేతుం నాసక్ఖింసు. ఖీణాసవానం ధమ్మసంవేగో ఉదపాది. తే భత్తకిచ్చం కత్వా విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే, పతిపూజికా నామ ఉపాసికా ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ నానప్పకారాని పుఞ్ఞాని కత్వా సామికమేవ పత్థేసి, సా ఇదాని మతా, కహం ను ఖో నిబ్బత్తా’’తి? ‘‘అత్తనో సామికస్సేవ సన్తికే, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘నత్థి, భన్తే, సామికస్స సన్తికే’’తి. ‘‘న సా, భిక్ఖవే, ఏతం సామికం పత్థేతి, తావతింసభవనే తస్సా మాలభారీదేవపుత్తో నామ సామికో, సా తస్స పుప్ఫపిలన్ధనట్ఠానతో చవిత్వా పున గన్త్వా తస్సేవ సన్తికే నిబ్బత్తా’’తి. ‘‘ఏవం కిర, భన్తే’’తి. ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘అహో పరిత్తం, భన్తే, సత్తానం జీవితం, పాతోవ అమ్హే పరివిసిత్వా సాయం ఉప్పన్నబ్యాధినా మతా’’తి. సత్థా ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, పరిత్తం సత్తానం జీవితం నామ, తేనేవ ఇమే సత్తే వత్థుకామేహి చేవ కిలేసకామేహి చ అతిత్తే ఏవ అన్తకో అత్తనో వసే వత్తేత్వా కన్దన్తే పరిదేవన్తే గహేత్వా గచ్ఛతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౮. ‘‘పుప్ఫాని హేవ పచినన్తం, బ్యాసత్తమనసం నరం;

అతిత్తంయేవ కామేసు, అన్తకో కురుతే వస’’న్తి.

తత్థ పుప్ఫాని హేవ పచినన్తన్తి పుప్ఫారామే మాలాకారో నానాపుప్ఫాని వియ అత్తభావపటిబద్ధాని చేవ ఉపకరణపటిబద్ధాని చ కామగుణపుప్ఫాని ఓచినన్తమేవ. బ్యాసత్తమనసం నరన్తి అసమ్పత్తేసు పత్థనావసేన, సమ్పత్తేసు గేధవసేన వివిధేనాకారేన ఆసత్తచిత్తం. అతిత్తంయేవ కామేసూతి వత్థుకామకిలేసకామేసు పరియేసనేనపి పటిలాభేనపి పరిభోగేనపి నిధానేనపి అతిత్తం ఏవ సమానం. అన్తకో కురుతే వసన్తి మరణసఙ్ఖాతో అన్తకో కన్దన్తం పరిదేవన్తం గహేత్వా గచ్ఛన్తో అత్తనో వసం పాపేతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పత్తా, దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతాతి.

పతిపూజికకుమారివత్థు చతుత్థం.