౧౨. గరహదిన్నవత్థు

యథా సఙ్కారట్ఠానస్మిన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో గరహదిన్నం నామ నిగణ్ఠసావకం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియఞ్హి సిరిగుత్తో చ గరహదిన్నో చాతి ద్వే సహాయకా అహేసుం. తేసు సిరిగుత్తో ఉపాసకో బుద్ధసావకో, గరహదిన్నో నిగణ్ఠసావకో. తం నిగణ్ఠా అభిక్ఖణం ఏవం వదన్తి – ‘‘తవ సహాయకం సిరిగుత్తం ‘కిం త్వం సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమసి, తస్స సన్తికే కిం లభిస్ససీ’తి వత్వా యథా అమ్హే ఉపసఙ్కమిత్వా అమ్హాకఞ్చ దేయ్యధమ్మం దస్సతి, కిం ఏవం ఓవదితుం న వట్టతీ’’తి. గరహదిన్నో తేసం వచనం సుత్వా అభిక్ఖణం గన్త్వా ఠితనిసిన్నట్ఠానాదీసు సిరిగుత్తం ఏవం ఓవదతి – ‘‘సమ్మ, కిం తే సమణేన గోతమేన, తం ఉపసఙ్కమిత్వా కిం లభిస్ససి, కిం తే మమ, అయ్యే, ఉపసఙ్కమిత్వా తేసం దానం దాతుం న వట్టతీ’’తి? సిరిగుత్తో తస్స కథం సుత్వాపి బహూ దివసే తుణ్హీ హుత్వా నిబ్బిజ్జిత్వా ఏకదివసం, ‘‘సమ్మ, త్వం అభిక్ఖణం ఆగన్త్వా మం ఠితట్ఠానాదీసు ఏవం వదేసి, ‘సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా కిం లభిస్ససి, మమ, అయ్యే, ఉపసఙ్కమిత్వా తేసం దానం దేహీ’తి, కథేహి తావ మే, తవ, అయ్యా, కిం జానన్తీ’’తి? ‘‘‘అహో, సామి, మా ఏవం వద, మమ అయ్యానం అఞ్ఞాతం నామ నత్థి, సబ్బం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం సబ్బం కాయవచీమనోకమ్మం ఇదం భవిస్సతి, ఇదం న భవిస్సతీ’తి సబ్బం భబ్బాభబ్బం జానన్తీ’’తి? ‘‘ఏవం వదేసీ’’తి. ‘‘ఆమ, వదేమీ’’తి. ‘‘యది ఏవం, అతిభారియం తే కతం, ఏత్తకం కాలం మయ్హం ఏతమత్థం అనాచిక్ఖన్తేన, అజ్జ మయా అయ్యానం ఞాణానుభావో ఞాతో, గచ్ఛ, సమ్మ, అయ్యే, మమ వచనేన నిమన్తేహీ’’తి. సో నిగణ్ఠానం సన్తికం గన్త్వా తే వన్దిత్వా ‘‘మయ్హం సహాయకో సిరిగుత్తో స్వాతనాయ తుమ్హే నిమన్తేతీ’’తి ఆహ. ‘‘సిరిగుత్తేన సామం త్వం వుత్తో’’తి? ‘‘ఆమ, అయ్యా’’తి. తే హట్ఠతుట్ఠా హుత్వా ‘‘నిప్ఫన్నం నో కిచ్చం, సిరిగుత్తస్స అమ్హేసు పసన్నకాలతో పట్ఠాయ కా నామ సమ్పత్తి అమ్హాకం న భవిస్సతీ’’తి వదింసు.

సిరిగుత్తస్సాపి మహన్తం నివేసనం. సో తస్మిం ద్విన్నం గేహానం అన్తరే ఉభతో దీఘం ఆవాటం ఖణాపేత్వా గూథకలలస్స పూరాపేసి. బహిఆవాటే ద్వీసు పరియన్తేసు ఖాణుకే కోట్టాపేత్వా తేసు రజ్జుయో బన్ధాపేత్వా ఆసనానం పురిమపాదే ఆవాటస్స పురిమపస్సే ఠపాపేత్వా పచ్ఛిమపాదే రజ్జుకేసు ఠపాపేసి. ‘‘ఏవం నిసిన్నకాలే ఏవం అవంసిరా పతిస్సన్తీ’’తి మఞ్ఞమానో యథా ఆవాటో న పఞ్ఞాయతి, ఏవం ఆసనానం ఉపరి పచ్చత్థరణాని దాపేసి. మహన్తా మహన్తా చాటియో ఠపాపేత్వా కదలిపణ్ణేహి చ సేతపిలోతికాహి చ ముఖాని బన్ధాపేత్వా తా తుచ్ఛా ఏవ గేహస్స పచ్ఛిమభాగే బహి యాగుభత్తసిత్థసప్పితేలమధుఫాణితపూవచుణ్ణమక్ఖితా కత్వా ఠపాపేసి. గరహదిన్నో పాతోవ తస్స ఘరం వేగేన గన్త్వా, ‘‘అయ్యానం సక్కారో సజ్జితో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, సమ్మ, సజ్జితో’’తి. ‘‘కహం పన ఏసో’’తి. ‘‘ఏతాసు ఏత్తికాసు చాటీసు యాగు, ఏత్తికాసు భత్తం, ఏత్తికాసు సప్పిఫాణితపూవాదీని పూరితాని, ఆసనాని పఞ్ఞత్తానీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి వత్వా గతో తస్స గతకాలే పఞ్చసతా నిగణ్ఠా ఆగమింసు. సిరిగుత్తో గేహా నిక్ఖమిత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన నిగణ్ఠే వన్దిత్వా తేసం పురతో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ఠితో ఏవం చిన్తేసి – ‘‘తుమ్హే కిర అతీతాదిభేదం సబ్బం జానాథ, ఏవం తుమ్హాకం ఉపట్ఠాకేన మయ్హం కథితం. సచే సబ్బం తుమ్హే జానాథ, మయ్హం గేహం మా పవిసిత్థ. మమ గేహం పవిట్ఠానఞ్హి వో నేవ యాగు అత్థి, న భత్తాదీని. సచే అజానిత్వా పవిసిస్సథ, గూథఆవాటే వో పాతేత్వా పోథేస్సామీ’’తి ఏవం చిన్తేత్వా పురిసానం సఞ్ఞం అదాసి. ఏవం తేసం నిసీదనభావం ఞత్వా పచ్ఛిమపస్సే ఠత్వా ఆసనానం ఉపరి పచ్చత్థరణాని అపనేయ్యాథ, మా తాని అసుచినా మక్ఖయింసూతి.

అథ నిగణ్ఠే ‘‘ఇతో ఏథ, భన్తే’’తి ఆహ. నిగణ్ఠా పవిసిత్వా పఞ్ఞత్తాసనేసు నిసీదితుం ఆరభింసు. అథ నే మనుస్సా వదింసు – ‘‘ఆగమేథ, భన్తే, మా తావ నిసీదథా’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి? ‘‘అమ్హాకం గేహం పవిట్ఠానం అయ్యానం వత్తం ఞత్వా నిసీదితుం వట్టతీ’’తి. ‘‘కిం కాతుం వట్టతి, ఆవుసో’’తి? ‘‘అత్తనో అత్తనో పత్తాసనమూలేసు ఠత్వా సబ్బేపి ఏకప్పహారేనేవ నిసీదితుం వట్టతీ’’తి. ఇదం కిరస్స అధిప్పాయో – ‘‘ఏకస్మిం ఆవాటే పతితే ‘మా, ఆవుసో, అవసేసా ఆసనే నిసీదన్తూ’తి వత్తుం మా లభతూ’’తి. తే ‘‘సాధూ’’తి వత్వా ‘‘ఇమేహి కథితకథం అమ్హేహి కాతుం వట్టతీ’’తి చిన్తయింసు. అథ సబ్బే అత్తనో అత్తనో పత్తాసనమూలే పటిపాటియా అట్ఠంసు. అథ నే, ‘‘భన్తే, ఖిప్పం ఏకప్పహారేనేవ నిసీదథా’’తి వత్వా తేసం నిసిన్నభావం ఞత్వా ఆసనానం ఉపరి పచ్చత్థరణాని నీహరింసు. నిగణ్ఠా ఏకప్పహారేనేవ నిసిన్నా, రజ్జూనం ఉపరి ఠపితా ఆసనపాదా భట్ఠా, నిగణ్ఠా అవంసిరా ఆవాటే పతింసు. సిరిగుత్తో తేసు పతితేసు ద్వారం పిదహిత్వా తే ఉత్తిణ్ణుత్తిణ్ణే ‘‘అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం కస్మా న జానాథా’’తి దణ్డేహి పాథేత్వా ‘‘ఏత్తకం ఏతేసం వట్టిస్సతీ’’తి ద్వారం వివరాపేసి. తే నిక్ఖమిత్వా పలాయితుం ఆరభింసు. గమనమగ్గే పన తేసం సుధాపరికమ్మకతం భూమిం పిచ్ఛిలం కారాపేసి. తే తత్థ అసణ్ఠహిత్వా పతితే పతితే పున పోథాపేత్వా ‘‘అలం ఏత్తకం తుమ్హాక’’న్తి ఉయ్యోజేసి. తే ‘‘నాసితమ్హా తయా, నాసితమ్హా తయా’’తి కన్దన్తా ఉపట్ఠాకస్స గేహద్వారం అగమంసు.

గరహదిన్నో తం విప్పకారం దిస్వా కుద్ధో ‘‘నాసితమ్హి సిరిగుత్తేన, హత్థం పసారేత్వా వన్దన్తానం సదేవకే లోకే యథారుచియా దాతుం సమత్థే నామ పుఞ్ఞక్ఖేత్తభూతే మమ, అయ్యే, పోథాపేత్వా బ్యసనం పాపేసీ’’తి రాజకులం గన్త్వా తస్స కహాపణసహస్సం దణ్డం కారేసి. అథస్స రాజా సాసనం పేసేసి. సో గన్త్వా రాజానం వన్దిత్వా, ‘‘దేవ, ఉపపరిక్ఖిత్వా దణ్డం గణ్హథ, మా అనుపపరిక్ఖిత్వా’’తి ఆహ. ‘‘ఉపపరిక్ఖిత్వా గణ్హిస్సామీ’’తి. ‘‘సాధు, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి గణ్హాహీ’’తి. దేవ, మయ్హం సహాయకో నిగణ్ఠసావకో మం ఉపసఙ్కమిత్వా ఠితనిసిన్నట్ఠానాదీసు అభిణ్హం ఏవం వదేసి – ‘‘సమ్మ, కిం తే సమణేన గోతమేన, తం ఉపసఙ్కమిత్వా కిం లభిస్ససీ’’తి ఇదం ఆదిం కత్వా సిరిగుత్తో సబ్బం తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా ‘‘దేవ, సచే ఇమస్మిం కారణే దణ్డం గహేతుం యుత్తం, గణ్హథా’’తి. రాజా గరహదిన్నం ఓలోకేత్వా ‘‘సచ్చం కిర తే ఏవం వుత్త’’న్తి ఆహ. ‘‘సచ్చం, దేవా’’తి. త్వం ఏత్తకమ్పి అజానన్తే సత్థారోతి గహేత్వా విచరన్తో ‘‘సబ్బం జానన్తీ’’తి కిం కారణా తథాగతసావకస్స కథేసి. ‘‘తయా ఆరోపితదణ్డో తుయ్హమేవ హోతూ’’తి ఏవం స్వేవ దణ్డం పాపితో, తస్సేవ కులూపకా పోథేత్వా నీహటా.

సో తం కుజ్ఝిత్వా తతో పట్ఠాయ అడ్ఢమాసమత్తమ్పి సిరిగుత్తేన సద్ధిం అకథేత్వా చిన్తేసి – ‘‘ఏవం విచరితుం మయ్హం అయుత్తం, ఏతస్స కులూపకానమ్పి మయా బ్యసనం కాతుం వట్టతీ’’తి సిరిగుత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘సహాయ సిరిగుత్తా’’తి. ‘‘కిం, సమ్మా’’తి? ‘‘ఞాతిసుహజ్జానం నామ కలహోపి హోతి వివాదోపి, కిం త్వం కిఞ్చి న కథేసి, కస్మా ఏవం కరోసీ’’తి? ‘‘సమ్మ, తవ మయా సద్ధిం అకథనతో న కథేమీ’’తి. ‘‘యం, సమ్మ, కతం, కతమేవ తం న మయం మేత్తిం భిన్దిస్సామా’’తి. తతో పట్ఠాయ ఉభోపి ఏకట్ఠానే తిట్ఠన్తి నిసీదన్తి. అథేకదివసం సిరిగుత్తో గరహదిన్నం ఆహ – ‘‘కిం తే నిగణ్ఠేహి, తే ఉపసఙ్కమిత్వా కిం లభిస్ససి, మమ సత్థారం ఉపసఙ్కమితుం వా అయ్యానం దానం దాతుం వా కిం తే న వట్టతీ’’తి? సోపి ఏతమేవ పచ్చాసీసతి, తేనస్స కణ్డువనట్ఠానే నఖేన విలేఖితం వియ అహోసి. సో, ‘‘సిరిగుత్త, తవ సత్థా కిం జానాతీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అమ్భో, మా ఏవం వద, సత్థు మే అజానితబ్బం నామ నత్థి, అతీతాదిభేదం సబ్బం జానాతి, సోళసహాకారేహి సత్తానం చిత్తం పరిచ్ఛిన్దతీ’’తి. ‘‘అహం ఏవం న జానామి, కస్మా మయ్హం ఏత్తకం కాలం న కథేసి, తేన హి త్వం గచ్ఛ, తవ సత్థారం స్వాతనాయ నిమన్తేహి, భోజేస్సామి, పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మమ భిక్ఖం గణ్హితుం వదేహీ’’తి.

సిరిగుత్తో సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏవమాహ – ‘‘భన్తే, మమ సహాయకో గరహదిన్నో తుమ్హే నిమన్తాపేతి, పఞ్చహి కిర భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం స్వే తస్స భిక్ఖం గణ్హథ, పురిమదివసే ఖో పన తస్స కులూపకానం మయా ఇదం నామ కతం, మయా కతస్స పటికరణమ్పి న జానామి, తుమ్హాకం సుద్ధచిత్తేన భిక్ఖం దాతుకామతమ్పి న జానామి, ఆవజ్జేత్వా యుత్తం చే, అధివాసేథ. నో చే, మా అధివాసయిత్థా’’తి. సత్థా ‘‘కిం ను ఖో సో అమ్హాకం కాతు కామో’’తి ఆవజ్జేత్వా అద్దస ‘‘ద్విన్నం గేహానం అన్తరే మహన్తం ఆవాటం ఖణాపేత్వా అసీతిసకటమత్తాని ఖదిరదారూని ఆహరాపేత్వా పూరాపేత్వా అగ్గిం దత్వా అమ్హే అఙ్గారఆవాటే పాతేత్వా నిగ్గణ్హితుకామో’’తి. పున ఆవజ్జేసి – ‘‘కిం ను ఖో తత్థ గతపచ్చయా అత్థో అత్థి, నత్థీ’’తి. తతో ఇదం అద్దస – ‘‘అహం అఙ్గారఆవాటే పాదం పసారేస్సామి, తం పటిచ్ఛాదేత్వా ఠపితకిలఞ్జం అన్తరధాయిస్సతి, అఙ్గారకాసుం భిన్దిత్వా చక్కమత్తం మహాపదుమం ఉట్ఠహిస్సతి, అథాహం పదుమకణ్ణికా అక్కమన్తో ఆసనే నిసీదిస్సామి, పఞ్చసతా భిక్ఖూపి తథేవ గన్త్వా నిసీదిస్సన్తి, మహాజనో సన్నిపతిస్సతి, అహం తస్మిం సమాగమే ద్వీహి గాథాహి అనుమోదనం కరిస్సామి, అనుమోదనపరియోసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో భవిస్సతి, సిరిగుత్తో చ గరహదిన్నో చ సోతాపన్నా భవిస్సన్తి, అత్తనో చ ధనరాసిం సాసనే వికిరిస్సన్తి, ఇమం కులపుత్తం నిస్సాయ మయా గన్తుం వట్టతీ’’తి భిక్ఖం అధివాసేసి.

సిరిగుత్తో గన్త్వా సత్థు అధివాసనం గరహదిన్నస్స ఆరోచేత్వా ‘‘లోకజేట్ఠస్స సక్కారం కరోహీ’’తి ఆహ. గరహదిన్నో ‘‘ఇదానిస్స కత్తబ్బయుత్తకం జానిస్సామీ’’తి ద్విన్నం గేహానం అన్తరే మహన్తం ఆవాటం ఖణాపేత్వా అసీతిసకటమత్తాని ఖదిరదారూని ఆహరాపేత్వా పూరాపేత్వా అగ్గిం దత్వా ఖదిరఙ్గారరాసీనం యోజాపేత్వా సబ్బరత్తిం ధమాపేత్వా ఖదిరఙ్గారరాసిం కారాపేత్వా ఆవాటమత్థకే రుక్ఖపదరాని ఠపాపేత్వా కిలఞ్జేన పటిచ్ఛాదేత్వా గోమయేన లిమ్పాపేత్వా ఏకేన పస్సేన దుబ్బలదణ్డకే అత్థరిత్వా గమనమగ్గం కారేసి, ‘‘ఏవం అక్కన్తఅక్కన్తకాలే దణ్డకేసు భగ్గేసు పరివట్టేత్వా అఙ్గారకాసుయం పతిస్సన్తీ’’తి మఞ్ఞమానో గేహపచ్ఛాభాగే సిరిగుత్తేన ఠపితనియామేనేవ చాటియో ఠపాపేసి, ఆసనానిపి తథేవ పఞ్ఞాపేసి. సిరిగుత్తో పాతోవ తస్స గేహం గన్త్వా ‘‘కతో తే, సమ్మ, సక్కారో’’తి ఆహ. ‘‘ఆమ, సమ్మా’’తి. ‘‘కహం పన సో’’తి? ‘‘ఏహి, పస్సామా’’తి సబ్బం సిరిగుత్తేన దస్సితనయేనేవ దస్సేసి. సిరిగుత్తో ‘‘సాధు, సమ్మా’’తి ఆహ. మహాజనో సన్నిపతి. మిచ్ఛాదిట్ఠికేన హి నిమన్తితే మహన్తో సన్నిపాతో అహోసి. మిచ్ఛాదిట్ఠికాపి ‘‘సమణస్స గోతమస్స విప్పకారం పస్సిస్సామా’’తి సన్నిపతన్తి, సమ్మాదిట్ఠికాపి ‘‘అజ్జ సత్థా మహాధమ్మదేసనం దేసేస్సతి, బుద్ధవిసయం బుద్ధలీలం ఉపధారేస్సామా’’తి సన్నిపతన్తి.

పునదివసే సత్థా పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం గరహదిన్నస్స గేహద్వారం అగమాసి. సో గేహా నిక్ఖమిత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా పురతో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ఠితో చిన్తేసి – ‘‘భన్తే, ‘తుమ్హే కిర అతీతాదిభేదం సబ్బం జానాథ, సత్తానం సోళసహాకారేహి చిత్తం పరిచ్ఛిన్దథా’తి ఏవం తుమ్హాకం ఉపట్ఠాకేన మయ్హం కథితం. సచే జానాథ, మయ్హం గేహం మా పవిసిత్థ. పవిట్ఠానఞ్హి వో నేవ యాగు అత్థి, న భత్తాదీని, సబ్బే ఖో పన తుమ్హే అఙ్గారకాసుయం పాతేత్వా నిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి. ఏవం చిన్తేత్వా సత్థు పత్తం గహేత్వా ‘‘ఇతో ఏథ భగవా’’తి వత్వా, ‘‘భన్తే, అమ్హాకం గేహం ఆగతానం వత్తం ఞత్వా ఆగన్తుం వట్టతీ’’తి ఆహ. ‘‘కిం కాతుం వట్టతి, ఆవుసో’’తి? ‘‘ఏకేకస్స పవిసిత్వా పురతో గన్త్వా నిసిన్నకాలే పచ్ఛా అఞ్ఞేన ఆగన్తుం వట్టతీ’’తి. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘పురతో గచ్ఛన్తం అఙ్గారకాసుయం పతితం దిస్వా అవసేసా న ఆగచ్ఛిస్సన్తి, ఏకేకమేవ పాతేత్వా నిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి. సత్థా ‘‘సాధూ’’తి వత్వా ఏకకోవ పాయాసి. గరహదిన్నో అఙ్గారకాసుం పత్వా అపసక్కిత్వా ఠితో ‘‘పురతో యాథ, భన్తే’’తి ఆహ. అథ సత్థా అఙ్గారకాసుమత్థకే పాదం పసారేసి, కిలఞ్జం అన్తరధాయి, అఙ్గారకాసుం భిన్దిత్వా చక్కమత్తాని పదుమాని ఉట్ఠహింసు. సత్థా పదుమకణ్ణికా అక్కమన్తో గన్త్వా పఞ్ఞత్తే బుద్ధాసనే నిసీది, భిక్ఖూపి తథేవ గన్త్వా నిసీదింసు. గరహదిన్నస్స కాయతో డాహో ఉట్ఠహి.

సో వేగేన గన్త్వా సిరిగుత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘సామి, మే తాణం హోహీ’’తి ఆహ. ‘‘కిం ఏత’’న్తి? ‘‘పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం గేహే యాగు వా భత్తాదీని వా నత్థి, కిం ను ఖో కరోమీ’’తి? ‘‘కిం పన తయా కత’’న్తి ఆహ. అహం ద్విన్నం గేహానం అన్తరే మహన్తం ఆవాటం అఙ్గారస్స పూరం కారేసిం – ‘‘తత్థ పాతేత్వా నిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి. ‘‘అథ నం భిన్దిత్వా మహాపదుమాని ఉట్ఠహింసు. సబ్బే పదుమకణ్ణికా అక్కమిత్వా గన్త్వా పఞ్ఞత్తాసనేసు నిసిన్నా, ఇదాని కిం కరోమి, సామీ’’తి? నను త్వం ఇదానేవ మయ్హం ‘‘‘ఏత్తికా చాటియో, ఏత్తికా యాగు, ఏత్తకాని సత్తాదీనీ’తి దస్సేసీ’’తి. ‘‘ముసా తం, సామి, తుచ్ఛావ చాటియో’’తి. హోతు, ‘‘గచ్ఛ, తాసు చాటీసు యాగుఆదీని ఓలోకేహీ’’తి. తం ఖణఞ్ఞేవ తేన యాసు చాటీసు ‘‘యాగూ’’తి వుత్తం, తా యాగుయా పూరయింసు, యాసు ‘‘భత్తాదీనీ’’తి వుత్తం, తా భత్తాదీనం పరిపుణ్ణావ అహేసుం. తం సమ్పత్తిం దిస్వావ గరహదిన్నస్స సరీరం పీతిపామోజ్జేన పరిపూరితం, చిత్తం పసన్నం. సో సక్కచ్చం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా కతభత్తకిచ్చస్స సత్థునో అనుమోదనం కారేతుకామో పత్తం గణ్హి. సత్థా అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘ఇమే సత్తా పఞ్ఞాచక్ఖునో అభావేనేవ మమ సావకానం బుద్ధసాసనస్స గుణం న జానన్తి. పఞ్ఞాచక్ఖువిరహితా హి అన్ధా నామ, పఞ్ఞవన్తో సచక్ఖుకా నామా’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౫౮. ‘‘యథా సఙ్కారధానస్మిం, ఉజ్ఝితస్మిం మహాపథే;

పదుమం తత్థ జాయేథ, సుచిగన్ధం మనోరమం.

౫౯. ‘‘ఏవం సఙ్కారభూతేసు, అన్ధభూతే పుథుజ్జనే;

అతిరోచతి పఞ్ఞాయ, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో’’తి.

తత్థ సఙ్కారధానస్మిన్తి సఙ్కారఠానస్మిం, కచవరరాసిమ్హీతి అత్థో. ఉజ్ఝితస్మిం మహాపథేతి మహామగ్గే ఛడ్డితస్మిం. సుచిగన్ధన్తి సురభిగన్ధం. మనో ఏత్థ రమతీతి మనోరమం. సఙ్కారభూతేసూతి సఙ్కారమివ భూతేసు. పుథుజ్జనేతి పుథూనం కిలేసానం జననతో ఏవంలద్ధనామే లోకియమహాజనే. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా నామ మహాపథే ఛడ్డితే సఙ్కారరాసిమ్హి అసుచిజేగుచ్ఛియపటికూలేపి సుచిగన్ధం పదుమం జాయేథ, తం రాజరాజమహామత్తాదీనం మనోరమం పియం మనాపం ఉపరిమత్థకే పతిట్ఠానారహమేవ భవేయ్య, ఏవమేవ సఙ్కారభూతేసుపి పుథుజ్జనేసు జాతో నిప్పఞ్ఞస్స మహాజనస్స అచక్ఖుకస్స అన్తరే నిబ్బత్తోపి అత్తనో పఞ్ఞాబలేన కామేసు ఆదీనవం, నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం దిస్వా నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితో పబ్బజ్జామత్తేనపి, కతో ఉత్తరిం సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనాని ఆరాధేత్వాపి అతిరోచతి. సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో హి ఖీణాసవో భిక్ఖు అన్ధభూతే పుథుజ్జనే అతిక్కమిత్వా రోచతి విరోచతి సోభతీతి.

దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. గరహదిన్నో చ సిరిగుత్తో చ సోతాపత్తిఫలం పాపుణింసు. తే సబ్బం అత్తనో ధనం బుద్ధసాసనే విప్పకిరింసు. సత్థా ఉట్ఠాయాసనా విహారమగమాసి. భిక్ఖూ సాయన్హసమయే ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘అహో అచ్ఛరియా బుద్ధగుణా నామ, తథారూపం నామ ఖదిరఙ్గారరాసిం భిన్దిత్వా పదుమాని ఉట్ఠహింసూ’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే – ‘‘అనచ్ఛరియం, భిక్ఖవే, యం మమ ఏతరహి బుద్ధభూతస్స అఙ్గారరాసిమ్హా పదుమాని ఉట్ఠితాని, అపరిపక్కే ఞాణే వత్తమానస్స బోధిసత్తభూతస్సపి మే ఉట్ఠహింసూ’’తి వత్వా, ‘‘కదా, భన్తే, ఆచిక్ఖథ నో’’తి యాచితో అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘కామం పతామి నిరయం, ఉద్ధంపాదో అవంసిరో;

నానరియం కరిస్సామి, హన్ద పిణ్డం పటిగ్గహా’’తి. (జా. ౧.౧.౪౦) –

ఇదం ఖదిరఙ్గారజాతకం విత్థారేత్వా కథేసీతి.

గరహదిన్నవత్థు ద్వాదసమం.

పుప్ఫవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థో వగ్గో.