౯. సోరేయ్యత్థేరవత్థు

న తం మాతా పితా కయిరాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం జేతవనే విహరన్తో సోరేయ్యత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

వత్థు సోరేయ్యనగరే సముట్ఠితం, సావత్థియం నిట్ఠాపేసి. సమ్మాసమ్బుద్ధే సావత్థియం విహరన్తే సోరేయ్యనగరే సోరేయ్యసేట్ఠిపుత్తో ఏకేన సహాయకేన సద్ధిం సుఖయానకే నిసీదిత్వా మహన్తేన పరివారేన న్హానత్థాయ నగరా నిక్ఖమి. తస్మిం ఖణే మహాకచ్చాయనత్థేరో సోరేయ్యనగరం పిణ్డాయ పవిసితుకామో హుత్వా బహినగరే సఙ్ఘాటిం పారుపతి. థేరస్స చ సువణ్ణవణ్ణం సరీరం. సోరేయ్యసేట్ఠిపుత్తో తం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అహో వత అయం వా థేరో మమ భరియా భవేయ్య, మమ వా భరియాయ సరీరవణ్ణో ఏతస్స సరీరవణ్ణో వియ భవేయ్యా’’తి. తస్స చిన్తితమత్తేయేవ పురిసలిఙ్గం అన్తరధాయి, ఇత్థిలిఙ్గం పాతురహోసి. సో లజ్జమానో యానకా ఓరుయ్హ పలాయి. పరిజనో తం అసఞ్జానన్తో ‘‘కిమేత’’న్తి ఆహ. సాపి తక్కసిలమగ్గం పటిపజ్జి. సహాయకోపిస్సా ఇతో చితో చ విచరిత్వాపి నాద్దస. సబ్బే న్హాయిత్వా గేహం అగమింసు. ‘‘కహం సేట్ఠిపుత్తో’’తి చ వుత్తే, ‘‘న్హత్వా ఆగతో భవిస్సతీతి మఞ్ఞిమ్హా’’తి వదింసు. అథస్స మాతాపితరో తత్థ తత్థ పరియేసిత్వా అపస్సన్తా రోదిత్వా పరిదేవిత్వా, ‘‘మతో భవిస్సతీ’’తి మతకభత్తం అదంసు. సా ఏకం తక్కసిలగామిం సత్థవాహం దిస్వా యానకస్స పచ్ఛతో పచ్ఛతో అనుబన్ధి.

అథ నం మనుస్సా దిస్వా, ‘‘అమ్హాకం యానకస్స పచ్ఛతో పచ్ఛతో అనుగచ్ఛతి, మయం ‘కస్సేసా దారికా’తి తం న జానామా’’తి వదింసు. సాపి ‘‘తుమ్హే అత్తనో యానకం పాజేథ, అహం పదసా గమిస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తీ అఙ్గులిముద్దికం దత్వా ఏకస్మిం యానకే ఓకాసం కారేసి. మనుస్సా చిన్తయింసు – ‘‘తక్కసిలనగరే అమ్హాకం సేట్ఠిపుత్తస్స భరియా నత్థి, తస్స ఆచిక్ఖిస్సామ, మహాపణ్ణాకారో నో భవిస్సతీ’’తి. తే గేహం గన్త్వా, ‘‘సామి, అమ్హేహి తుమ్హాకం ఏకం ఇత్థిరతనం ఆనీత’’న్తి ఆహంసు. సో తం సుత్వా తం పక్కోసాపేత్వా అత్తనో వయానురూపం అభిరూపం పాసాదికం దిస్వా ఉప్పన్నసినేహో గేహే అకాసి. పురిసా హి ఇత్థియో, ఇత్థియో వా పురిసా అభూతపుబ్బా నామ నత్థి. పురిసా హి పరస్స దారేసు అతిచరిత్వా కాలం కత్వా బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా మనుస్సజాతిం ఆగచ్ఛన్తా అత్తభావసతే ఇత్థిభావం ఆపజ్జన్తి.

ఆనన్దత్థేరోపి కప్పసతసహస్సం పూరితపారమీ అరియసావకో సంసారే సంసరన్తో ఏకస్మిం అత్తభావే కమ్మారకులే నిబ్బత్తో. పరదారకమ్మం కత్వా నిరయే పచ్చిత్వా పక్కావసేసేన చుద్దససు అత్తభావేసు పురిసస్స పాదపరిచారికా ఇత్థీ అహోసి, సత్తసు అత్తభావేసు బీజుద్ధరణం పాపుణి. ఇత్థియో పన దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా ఇత్థిభావే ఛన్దం విరాజేత్వా, ‘‘ఇదం నో పుఞ్ఞం పురిసత్తభావపటిలాభాయ సంవత్తతూ’’తి చిత్తం అధిట్ఠహిత్వా కాలం కత్వా పురిసత్తభావం పటిలభన్తి, పతిదేవతా హుత్వా సామికే సమ్మాపటిపత్తివసేనాపి పురిసత్తభావం పటిలభన్తేవ.

అయం పన సేట్ఠిపుత్తో థేరే అయోనిసో చిత్తం ఉప్పాదేత్వా ఇమస్మింయేవ అత్తభావే ఇత్థిభావం పటిలభి. తక్కసిలాయం సేట్ఠిపుత్తేన సద్ధిం సంవాసమన్వాయ పన తస్సా కుచ్ఛియం గబ్భో పతిట్ఠాసి. సా దసమాసచ్చయేన పుత్తం లభిత్వా తస్స పదసా గమనకాలే అపరమ్పి పుత్తం పటిలభి. ఏవమస్సా కుచ్ఛియం వుత్థా ద్వే, సోరేయ్యనగరే తం పటిచ్చ నిబ్బత్తా ద్వేతి చత్తారో పుత్తా అహేసుం. తస్మిం కాలే సోరేయ్యనగరతో తస్సా సహాయకో సేట్ఠిపుత్తో పఞ్చహి సకటసతేహి తక్కసిలం గన్త్వా సుఖయానకే నిసిన్నో నగరం పావిసి. అథ నం సా ఉపరిపాసాదతలే వాతపానం వివరిత్వా అన్తరవీథిం ఓలోకయమానా ఠితా దిస్వా సఞ్జానిత్వా దాసిం పేసేత్వా పక్కోసాపేత్వా మహాతలే నిసీదాపేత్వా మహన్తం సక్కారసమ్మానం అకాసి. అథ నం సో ఆహ – ‘‘భద్దే, త్వం ఇతో పుబ్బే అమ్హేహి న దిట్ఠపుబ్బా, అథ చ పన నో మహన్తం సక్కారం కరోసి, జానాసి త్వం అమ్హే’’తి. ‘‘ఆమ, సామి, జానామి, నను తుమ్హే సోరేయ్యనగరవాసినో’’తి? ‘‘ఆమ, భద్దే’’తి. సా మాతాపితూనఞ్చ భరియాయ చ పుత్తానఞ్చ అరోగభావం పుచ్ఛి. ఇతరో ‘‘ఆమ, భద్దే, అరోగా’’తి వత్వా ‘‘జానాసి త్వం ఏతే’’తి ఆహ. ‘‘ఆమ సామి, జానామి. తేసం ఏకో పుత్తో అత్థి, సో కహం, సామీ’’తి? ‘‘భద్దే, మా ఏతం కథేహి, మయం తేన సద్ధిం ఏకదివసం సుఖయానకే నిసీదిత్వా న్హాయితుం నిక్ఖన్తా నేవస్స గతిం జానామ, ఇతో చితో చ విచరిత్వా తం అదిస్వా మాతాపితూనం ఆరోచయిమ్హా, తేపిస్స రోదిత్వా కన్దిత్వా పేతకిచ్చం కిరింసూ’’తి. ‘‘అహం సో, సామీ’’తి. ‘‘అపేహి, భద్దే, కిం కథేసి మయ్హం సహాయో దేవకుమారో వియ ఏకో పురిసో’’తి? ‘‘హోతు, సామి, అహం సో’’తి. ‘‘అథ ఇదం కిం నామా’’తి? ‘‘తం దివసం తే అయ్యో మహాకచ్చాయనత్థేరో దిట్ఠో’’తి? ‘‘ఆమ, దిట్ఠో’’తి. అహం అయ్యం మహాకచ్చాయనత్థేరం ఓలోకేత్వా, ‘‘అహో వత అయం వా థేరో మమ భరియా భవేయ్య, ఏతస్స వా సరీరవణ్ణో వియ మమ భరియాయ సరీరవణ్ణో భవేయ్యా’’తి చిన్తేసిం. చిన్తితక్ఖణేయేవ మే పురిసలిఙ్గం అన్తరధాయి, ఇత్థిలిఙ్గం పాతుభవి. అథాహం లజ్జమానా కస్సచి కిఞ్చి వత్తుం అసక్కుణిత్వా తతో పలాయిత్వా ఇధాగతా, సామీతి.

‘‘అహో వత తే భారియం కమ్మం కతం, కస్మా మయ్హం నాచిక్ఖి, అపిచ పన తే థేరో ఖమాపితో’’తి? ‘‘న ఖమాపితో, సామి. జానాసి పన త్వం కహం థేరో’’తి? ‘‘ఇమమేవ నగరం ఉపనిస్సాయ విహరతీ’’తి. ‘‘సచే పిణ్డాయ చరన్తో ఇధాగచ్ఛేయ్య, అహం మమ అయ్యస్స భిక్ఖాహారం దదేయ్యం, సామీ’’తి. ‘‘తేన హి సీఘం సక్కారం కరోహి, అమ్హాకం అయ్యం ఖమాపేస్సామా’’తి సో థేరస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో, ‘‘భన్తే, స్వే మయ్హం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి ఆహ. ‘‘నను త్వం, సేట్ఠిపుత్త, ఆగన్తుకోసీ’’తి. ‘‘భన్తే, మా అమ్హాకం ఆగన్తుకభావం పుచ్ఛథ, స్వే మే భిక్ఖం గణ్హథా’’తి. థేరో అధివాసేసి, గేహేపి థేరస్స మహాసక్కారో పటియత్తో. థేరో పునదివసే తం గేహద్వారం అగమాసి. అథ నం నిసీదాపేత్వా పణీతేనాహారేన పరివిసిత్వా సేట్ఠిపుత్తో తం ఇత్థిం గహేత్వా థేరస్స పాదమూలే నిపజ్జాపేత్వా, ‘‘భన్తే, మయ్హం సహాయికాయ ఖమథా’’తి ఆహ. ‘‘కిమేత’’న్తి? ‘‘అయం, భన్తే, పుబ్బే మయ్హం పియసహాయకో హుత్వా తుమ్హే ఓలోకేత్వా ఏవం నామ చిన్తేసి, అథస్స పురిసలిఙ్గం అన్తరధాయి, ఇత్థిలిఙ్గం పాతుభవి, ఖమథ, భన్తే’’తి. ‘‘తేన హి ఉట్ఠహథ, ఖమామి వో అహ’’న్తి. థేరేన ‘‘ఖమామీ’’తి వుత్తమత్తేయేవ ఇత్థిలిఙ్గం అన్తరధాయి, పురిసలిఙ్గం పాతుభవి.

పురిసలిఙ్గే పాతుభూతమత్తేయేవ తం తక్కసిలాయ సేట్ఠిపుత్తో ఆహ – ‘‘సమ్మ సహాయక, ఇమే ద్వే దారకా తవ కుచ్ఛియం వుత్థత్తా మం పటిచ్చ నిబ్బత్తత్తా ఉభిన్నమ్పినో పుత్తా ఏవ, ఇధేవ వసిస్సామ, మా ఉక్కణ్ఠీ’’తి. ‘‘సమ్మ, అహం ఏకేనత్తభావేన పఠమం పురిసో హుత్వా ఇత్థిభావం పత్వా పున పురిసో జాతోతి విప్పకారప్పత్తో, పఠమం మం పటిచ్చ ద్వే పుత్తా నిబ్బత్తా, ఇదాని మే కుచ్ఛితో ద్వే పుత్తా నిక్ఖన్తా, స్వాహం ఏకేనత్తభావేన విప్పకారప్పత్తో, పున ‘గేహే వసిస్సతీ’తి సఞ్ఞం మా కరి, అహం మమ అయ్యస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామి. ఇమే ద్వే దారకా తవ భారాతి, ఇమేసు మా పమజ్జీ’’తి వత్వా పుత్తే సీసే పరిచుమ్బిత్వా పరిమజ్జిత్వా ఉరే నిపజ్జాపేత్వా పితు నియ్యాదేత్వా నిక్ఖమిత్వా థేరస్స సన్తికే పబ్బజ్జం యాచి. థేరోపి నం పబ్బాజేత్వా ఉపసమ్పాదేత్వా గణ్హిత్వావ చారికం చరమానో అనుపుబ్బేన సావత్థిం అగమాసి. తస్స సోరేయ్యత్థేరోతి నామం అహోసి. జనపదవాసినో తం పవత్తిం ఞత్వా సఙ్ఖుభిత్వా కోతూహలజాతా తం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘ఏవం కిర, భన్తే’’తి? ‘‘ఆమ, ఆవుసో’’తి. ‘‘భన్తే, ఏవరూపమ్పి కారణం నామ హోతి’’? ‘‘తుమ్హాకం కుచ్ఛియం కిర ద్వే పుత్తా నిబ్బత్తా, తుమ్హే పటిచ్చ ద్వే జాతా, తేసం వో కతరేసు బలవసినేహో హోతీ’’తి? ‘‘కుచ్ఛియం వుత్థకేసు, ఆవుసో’’తి. ఆగతాగతా నిబద్ధం తథేవ పుచ్ఛింసు.

థేరో ‘‘కుచ్ఛియం వుత్తకేసు ఏవ సినేహో బలవా’’తి పునప్పునం కథేన్తో హరాయమానో ఏకోవ నిసీదతి, ఏకోవ తిట్ఠతి. సో ఏవం ఏకత్తూపగతో అత్తభావే ఖయవయం సముట్ఠాపేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. అథ నం ఆగతాగతా పుచ్ఛన్తి – ‘‘భన్తే, ఏవం కిర నామ అహోసీ’’తి? ‘‘ఆమావుసో’’తి. ‘‘కతరేసు సినేహో బలవా’’తి? ‘‘మయ్హం కత్థచి సినేహో నామ నత్థీ’’తి. భిక్ఖూ ‘‘అయం అభూతం కథేసి, పురిమదివసేసు ‘కుచ్ఛియం వుత్థపుత్తేసు సినేహో బలవా’తి వత్వా ఇదాని ‘మయ్హం కత్థచి సినేహో నత్థీ’తి వదతి, అఞ్ఞం బ్యాకరోతి, భన్తే’’తి ఆహంసు. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, మమ పుత్తో అఞ్ఞం బ్యాకరోతి, మమ పుత్తస్స సమ్మాపణిహితేన చిత్తేన మగ్గస్స దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ న కత్థచి సినేహో జాతో, యం సమ్పత్తిం నేవ మాతా, న పితా కాతుం సక్కోతి, తం ఇమేసం సత్తానం అబ్భన్తరే పవత్తం సమ్మాపణిహితం చిత్తమేవ దేతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౩. ‘‘న తం మాతా పితా కయిరా, అఞ్ఞే వాపి చ ఞాతకా;

సమ్మాపణిహితం చిత్తం, సేయ్యసో నం తతో కరే’’తి.

తత్థన తన్తి తం కారణం నేవ మాతా కరేయ్య, న పితా, న అఞ్ఞే ఞాతకా. సమ్మాపణిహితన్తి దససు కుసలకమ్మపథేసు సమ్మా ఠపితం. సేయ్యసో నం తతో కరేతి తతో కారణతో సేయ్యసో నం వరతరం ఉత్తరితరం కరేయ్య, కరోతీతి అత్థో. మాతాపితరో హి పుత్తానం ధనం దదమానా ఏకస్మింయేవ అత్తభావే కమ్మం అకత్వా సుఖేన జీవికకప్పనం ధనం దాతుం సక్కోన్తి. విసాఖాయ మాతాపితరోపి తావ మహద్ధనా మహాభోగా, తస్సా ఏకస్మింయేవ అత్తభావే సుఖేన జీవికకప్పనం ధనం అదంసు. చతూసు పన దీపేసు చక్కవత్తిసిరిం దాతుం సమత్థా మాతాపితరోపి నామ పుత్తానం నత్థి, పగేవ దిబ్బసమ్పత్తిం వా పఠమజ్ఝానాదిసమ్పత్తిం వా, లోకుత్తరసమ్పత్తిదానే కథావ నత్థి, సమ్మాపణిహితం పన చిత్తం సబ్బమ్పేతం సమ్పత్తిం దాతుం సక్కోతి. తేన వుత్తం ‘‘సేయ్యసో నం తతో కరే’’తి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పత్తా. దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతాతి.

సోరేయ్యత్థేరవత్థు నవమం.

చిత్తవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియో వగ్గో.