౬. ఉత్తరత్థేరఅపదానవణ్ణనా

ఛట్ఠాపదానే సుమేధో నామ సమ్బుద్ధోతిఆదికం ఆయస్మతో ఉత్తరసామణేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే విజ్జాధరో హుత్వా ఆకాసేన విచరతి. తేన చ సమయేన సత్థా తస్సేవ అనుగ్గణ్హనత్థం వనన్తరే అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది ఛబ్బణ్ణబుద్ధరంసియో విస్సజ్జేన్తో. సో అన్తలిక్ఖేన గచ్ఛన్తో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఆకాసతో ఓరుయ్హ సువిసుద్ధేహి విపులేహి కణికారపుప్ఫేహి భగవన్తం పూజేసి, పుప్ఫాని బుద్ధానుభావేన సత్థు ఉపరి ఛత్తాకారేన అట్ఠంసు, సో తేన భియ్యోసోమత్తాయ పసన్నచిత్తో హుత్వా అపరభాగే కాలం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తిత్వా దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తో యావతాయుకం తత్థ ఠత్వా తతో చుతో దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బ్రాహ్మణమహాసాలస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, ఉత్తరోతిస్స నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో బ్రాహ్మణవిజ్జాసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా జాతియా రూపేన విజ్జాయ వయేన సీలాచారేన చ లోకస్స సమ్భావనీయో జాతో.

తస్స తం సమ్పత్తిం దిస్వా వస్సకారో మగధమహామత్తో అత్తనో ధీతరం దాతుకామో హుత్వా అత్తనో అధిప్పాయం పవేదేసి. సో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ తం పటిక్ఖిపిత్వా కాలేన కాలం ధమ్మసేనాపతిం పయిరుపాసన్తో తస్స సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా వత్తసమ్పన్నో హుత్వా థేరం ఉపట్ఠహతి.

తేన చ సమయేన థేరస్స అఞ్ఞతరో ఆబాధో ఉప్పన్నో, తస్స భేసజ్జత్థాయ ఉత్తరో సామణేరో పాతోవ పత్తచీవరమాదాయ విహారతో నిక్ఖన్తో అన్తరామగ్గే తళాకస్స సమీపే పత్తం ఠపేత్వా ఉదకసమీపం గన్త్వా ముఖం ధోవతి. అథ అఞ్ఞతరో ఉమఙ్గచోరో కతకమ్మో ఆరక్ఖపురిసేహి అనుబద్ధో అగ్గమగ్గేన నగరతో నిక్ఖమిత్వా పలాయన్తో అత్తనా గహితం రతనభణ్డితం సామణేరస్స పత్తే పక్ఖిపిత్వా పలాయి. సామణేరోపి పత్తసమీపం ఉపగతో. చోరం అనుబన్ధన్తా రాజపురిసా సామణేరస్స పత్తే భణ్డికం దిస్వా ‘‘అయం చోరో, ఇమినా చోరియం కత’’న్తి సామణేరం పచ్ఛాబాహం బన్ధిత్వా వస్సకారస్స బ్రాహ్మణస్స దస్సేసుం. వస్సకారో చ తదా రఞ్ఞో వినిచ్ఛయే నియుత్తో హుత్వా ఛేజ్జభేజ్జం అనుసాసతి, సో ‘‘పుబ్బే మమ వచనం నాదియి, సుద్ధపాసణ్డియేసు పబ్బజీ’’తి (థేరగా. అట్ఠ. ౧.ఉత్తరత్థేరగాథావణ్ణనా) కమ్మం అసోధేత్వా ఘాతుకామత్తావ జీవన్తమేవ తం సూలే ఉత్తాసేసి.

అథస్స భగవా ఞాణపరిపాకం ఓలోకేత్వా తం ఠానం గన్త్వా విప్ఫురన్తహత్థనఖమణిమయూఖసమ్భిన్నసితాభతాయ పగ్ఘరన్తజాతిహిఙ్గులకసువణ్ణరసధారం వియ జాలాగుణ్ఠితముదుతలునదీఘఙ్గులిహత్థం ఉత్తరస్స సీసే ఠపేత్వా ‘‘ఉత్తర, ఇదం తే పురిమకమ్మస్స ఫలం ఉప్పన్నం, తత్థ తయా పచ్చవేక్ఖణబలేన అధివాసనా కాతబ్బా’’తి వత్వా అజ్ఝాసయానురూపం ధమ్మం దేసేసి. ఉత్తరో అమతాభిసేకసదిసేన సత్థు హత్థసమ్ఫస్సేన సఞ్జాతప్పసాదసోమనస్సతాయ ఉళారపీతిపామోజ్జం పటిలభిత్వా యథాపరిచితం విపస్సనామగ్గం సమారూళ్హో ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా సత్థు చ దేసనావిలాసేన తావదేవ మగ్గపటిపాటియా సబ్బే కిలేసే ఖేపేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా సూలతో ఉట్ఠహిత్వా పరానుద్దయాయ ఆకాసే ఠత్వా పాటిహారియం దస్సేసి. మహాజనో అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతో అహోసి. తావదేవస్స వణో సంరూళ్హి, సో భిక్ఖూహి, ‘‘ఆవుసో, తాదిసదుక్ఖం అనుభవన్తో కథం త్వం విపస్సనం అనుయుఞ్జితుం అసక్ఖీ’’తి పుట్ఠో, ‘‘పగేవ మే, ఆవుసో, సంసారే ఆదీనవో, సఙ్ఖారానఞ్చ సభావో సుదిట్ఠో, ఏవాహం తాదిసం దుక్ఖం అనుభవన్తోపి అసక్ఖిం విపస్సనం వడ్ఢేత్వా విసేసం అధిగన్తు’’న్తి ఆహ. ‘‘పుబ్బజాతియా దహరకాలే మక్ఖికం గహేత్వా నిమ్బసూలకం గహేత్వా సూలారోపనకీళం పటిచ్చ ఏవం అనేకజాతిసతేసు సూలారోపనదుక్ఖమనుభవిత్వా ఇమాయ పరియోసానజాతియా ఏవరూపం దుక్ఖమనుభూత’’న్తి ఆహ.

౫౫. అథ అపరభాగే పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో సుమేధో నామ సమ్బుద్ధోతిఆదిమాహ. తత్థ అనుత్తానపదవణ్ణనమేవ కరిస్సామ.

౫౭. విజ్జాధరో తదా ఆసిన్తి బాహిరకమన్తాదివిజ్జాసిద్ధియా ఆకాసగామిసమత్థో హుత్వా చరణవసేన తం విజ్జం రక్ఖిత్వా అవినాసేత్వా పరిహరణవసేన విజ్జాధరయోని ఆసిం అహోసిన్తి అత్థో. అన్తలిక్ఖచరో అహన్తి అన్తం పరియోసానం కోటిం లిఖతే సంకరిస్సతీతి అన్తలిక్ఖం. అథ వా అన్తం పరియోసానం లిఖ్యతే ఓలోకియతే ఏతేనాతి అన్తలిక్ఖం, తస్మిం అన్తలిక్ఖే, ఆకాసే చరణసీలో అహన్తి అత్థో. తిసూలం సుకతం గయ్హాతి తిఖిణం సూలం, అగ్గం ఆవుధం. తిసూలం సున్దరం కతం, కోట్టనఘంసనమద్దనపహరణవసేన సుట్ఠు కతం సూలావుధం గయ్హ గహేత్వా అమ్బరతో గచ్ఛామీతి అత్థో. సేసం సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయత్తావ నయానుయోగేన సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

ఉత్తరత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.