౧. యసత్థేరఅపదానవణ్ణనా

ఛప్పఞ్ఞాసమే వగ్గే పఠమాపదానే మహాసముద్దం ఓగ్గయ్హాతిఆదికం ఆయస్మతో యసత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే మహానుభావో నాగరాజా హుత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం అత్తనో భవనం నేత్వా మహాదానం పవత్తేసి, భగవన్తం మహగ్ఘేన తిచీవరేన అచ్ఛాదేసి, ఏకేకఞ్చ భిక్ఖుం మహగ్ఘేనేవ పచ్చేకదుస్సయుగేన సబ్బేన చ సమణపరిక్ఖారేన. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే సేట్ఠిపుత్తో హుత్వా మహాబోధిమణ్డలం సత్తహి రతనేహి పూజేసి. కస్సపస్స భగవతో కాలే సాసనే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం అకాసి. ఏవం సో సుగతీసుయేవ సంసరన్తో అమ్హాకం భగవతో కాలే బారాణసియం మహావిభవస్స సేట్ఠినో పుత్తో హుత్వా సుజాతాయ భగవతో ఖీరపాయాసం దిన్నాయ సేట్ఠిధీతాయ కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి, యసో నామ నామేన పరమసుఖుమాలో. తస్స తయో పాసాదా హోన్తి – ఏకో హేమన్తికో, ఏకో గిమ్హికో, ఏకో వస్సికోతి. సో వస్సికే పాసాదే వస్సికే చత్తారో మాసే నిప్పురిసేహి తూరియేహి పరిచారయమానో వసతి, హేట్ఠాపాసాదం న ఓతరతి. హేమన్తికే పాసాదే చత్తారో మాసే సుఫుసితవాతపానకవాటే తత్థేవ పటివసతి. గిమ్హికే పాసాదే బహుకవాటవాతపానజాలాహి సమ్పన్నే తత్థేవ వసతి. హత్థపాదానం సుఖుమాలతాయ భూమియం నిసజ్జాదికిచ్చం నత్థి. సిమ్బలితులాదిపుణ్ణసభావే అత్థరిత్వా తత్థ ఉపధానాని కిచ్చాని కరోతి. ఏవం దేవలోకే దేవకుమారో వియ పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితస్స సమఙ్గీభూతస్స పరిచారయమానస్స పటికచ్చేవ నిద్దా ఓక్కమి, పరిజనస్సాపి నిద్దా ఓక్కమి, సబ్బరత్తియో చ తేలపదీపో ఝాయతి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో పటికచ్చేవ పబుజ్ఝిత్వా అద్దస సకం పరిజనం సుపన్తం అఞ్ఞిస్సా కచ్ఛే వీణం, అఞ్ఞిస్సా కణ్ఠే ముదిఙ్గం, అఞ్ఞిస్సా కచ్ఛే ఆళమ్బరం, అఞ్ఞం వికేసికం, విక్ఖేళికం, అఞ్ఞా విప్పలపన్తియో హత్థపత్తం సుసానం మఞ్ఞే, దిస్వానస్స ఆదీనవో పాతురహోసి, నిబ్బిదాయ చిత్తం సణ్ఠాసి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘ఉపద్దుతం వత భో, ఉపస్సట్ఠం వత భో’’తి.

అథ ఖో యసో కులపుత్తో సువణ్ణపాదుకాయో ఆరోహిత్వా యేన నివేసనద్వారం తేనుపసఙ్కమి, అమనుస్సా ద్వారం వివరింసు – ‘‘మా యసస్స కులపుత్తస్స కోచి అన్తరాయమకాసి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో యేన నగరద్వారం తేనుపసఙ్కమి, అమనుస్సా ద్వారం వివరింసు – ‘‘మా యసస్స కులపుత్తస్స కోచి అన్తరాయమకాసి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో యేన ఇసిపతనం మిగదాయో తేనుపసఙ్కమి.

తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ అజ్ఝోకాసే చఙ్కమతి, అద్దసా ఖో భగవా యసం కులపుత్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన చఙ్కమా ఓరోహిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో యసో కులపుత్తో భగవతో అవిదూరే ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘ఉపద్దుతం వత భో, ఉపస్సట్ఠం వత భో’’తి. అథ ఖో భగవా యసం కులపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం ఖో, యస, అనుపద్దుతం, ఇదం అనుపస్సట్ఠం, ఏహి, యస, నిసీద, ధమ్మం తే దేసేస్సామీ’’తి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో, ‘‘ఇదం కిర అనుపద్దుతం, ఇదం అనుపస్సట్ఠ’’న్తి హట్ఠో ఉదగ్గో సువణ్ణపాదుకాహి ఓరోహిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది, ఏకమన్తం నిసిన్నస్స ఖో యసస్స కులపుత్తస్స భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం, దానకథం సీలకథం సగ్గకథం కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి యసం కులపుత్తం కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా, తం పకాసేసి దుక్ఖం సముదయం నిరోధం మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య, ఏవమేవ యసస్స కులపుత్తస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి.

అథ ఖో యసస్స కులపుత్తస్స మాతా పాసాదం అభిరుహిత్వా యసం కులపుత్తం అపస్సన్తీ యేన సేట్ఠి గహపతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సేట్ఠిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘పుత్తో తే గహపతి యసో న దిస్సతీ’’తి. అథ ఖో, సేట్ఠి గహపతి, చతుద్దిసా అస్సదూతే ఉయ్యోజేత్వా సామంయేవ యేన ఇసిపతనం మిగదాయో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో, సేట్ఠి గహపతి, సువణ్ణపాదుకానం నిక్ఖేపం, దిస్వాన తంయేవ అనుగమాసి. అద్దసా ఖో భగవా సేట్ఠిం గహపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం తథారూపం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరేయ్యం, యథా సేట్ఠి గహపతి ఇధ నిసిన్నో ఇధ నిసిన్నం యసం కులపుత్తం న పస్సేయ్యా’’తి. అథ ఖో భగవా తథారూపం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరేసి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అపి, భన్తే, భగవా యసం కులపుత్తం పస్సేయ్యా’’తి. తేన హి గహపతి నిసీద, అప్పేవ నామ ఇధ నిసిన్నో ఇధ నిసిన్నం యసం కులపుత్తం పస్సేయ్యాసీతి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి ‘‘ఇధేవ కిరాహం నిసిన్నో ఇధ నిసిన్నం యసం కులపుత్తం పస్సిస్సామీ’’తి హట్ఠో ఉదగ్గో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది, ఏకమన్తం నిసిన్నస్స ఖో సేట్ఠిస్స గహపతిస్స భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి…పే… అపరప్పచ్చయో అత్థు సాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం భన్తే, అభిక్కన్తం భన్తే, సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి, ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ, ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. సోవ లోకే పఠమం ఉపాసకో అహోసి తేవాచికో.

అథ ఖో యసస్స కులపుత్తస్స పితునో ధమ్మే దేసియమానే యథాదిట్ఠం యథావిదితం భూమిం పచ్చవేక్ఖన్తస్స అనుపాదాయ ఆయవేహి చిత్తం విముచ్చి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యసస్స ఖో కులపుత్తస్స పితునో ధమ్మే దేసియమానే యథాదిట్ఠం యథావిదితం భూమిం పచ్చవేక్ఖన్తస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్తం, అభబ్బో ఖో యసో కులపుత్తో హీనాయావత్తిత్వా కామే పరిభుఞ్జితుం, సేయ్యథాపి పుబ్బే అగారికభూతో, యంనూనాహం తం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం పటిప్పస్సమ్భేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా తం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం పటిప్పస్సమ్భేసి. అద్దసా ఖో సేట్ఠి గహపతి యసం కులపుత్తం నిసిన్నం, దిస్వాన యసం కులపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘మాతా తే తాత, యస, పరిదేవసోకసమాపన్నా, దేహి మాతుయా జీవిత’’న్తి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో భగవన్తం ఉల్లోకేసి. అథ ఖో భగవా సేట్ఠిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, యస్స సేక్ఖేన ఞాణేన సేక్ఖేన దస్సనేన ధమ్మో దిట్ఠో విదితో సేయ్యథాపి తయా, తస్స యథాదిట్ఠం యథావిదితం భూమిం పచ్చవేక్ఖన్తస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్తం, భబ్బో ను ఖో సో, గహపతి, హీనాయావత్తిత్వా కామే పరిభుఞ్జితుం సేయ్యథాపి పుబ్బే అగారికభూతో’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యసస్స ఖో, గహపతి, కులపుత్తస్స సేక్ఖేన ఞాణేన సేక్ఖేన దస్సనేన ధమ్మో దిట్ఠో విదితో సేయ్యథాపి తయా, తస్స యథాదిట్ఠం యథావిదితం భూమిం పచ్చవేక్ఖన్తస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్తం, అభబ్బో ఖో, గహపతి, యసో కులపుత్తో హీనాయావత్తిత్వా కామే పరిభుఞ్జితుం సేయ్యథాపి పుబ్బే అగారికభూతో’’తి. ‘‘లాభా, భన్తే, యసస్స కులపుత్తస్స, సులద్ధం, భన్తే, యసస్స కులపుత్తస్స, యథా యసస్స కులపుత్తస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్తం, అధివాసేతు మే, భన్తే భగవా, అజ్జతనాయ భత్తం యసేన కులపుత్తేన పచ్ఛాసమణేనా’’తి. ‘‘అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన’’. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి, భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో యసో కులపుత్తో అచిరపక్కన్తే సేట్ఠిమ్హి గహపతిమ్హి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. ‘‘ఏహి భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ – ‘‘స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, చర బ్రహ్మచరియం సమ్మా దుక్ఖస్స అన్తకిరియాయా’’తి, సావ తస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదా అహోసి.

౧. అరహా పన హుత్వా సోమనస్సజాతో అత్తనో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో మహాసముద్దం ఓగ్గయ్హాతిఆదిమాహ. తత్థ సముద్దన్తి అఙ్గులిముద్దాయ సం సుట్ఠు దస్సేతబ్బతో సముద్దో, అథ వా సం సుట్ఠు ఉదియతి ఖోభియతి పసోధియతి ఘోసనం కరోన్తో ఆలుళియతీతి సముద్దో, మహన్తో చ సో సముద్దో చాతి మహాసముద్దో, తం మహాసముద్దం. ఓగ్గయ్హాతి అజ్ఝోగాహేత్వా అబ్భన్తరం పవిసిత్వా తస్స మహాసముద్దస్స అన్తో పవిసిత్వా, సామ్యత్థే చేతం ఉపయోగవచనన్తి దట్ఠబ్బం. భవనం మే సుమాపితన్తి ఏత్థ భవన్తి నిబ్బత్తన్తి నివసన్తి చతూహి ఇరియాపథేహి వాసం కప్పేన్తి ఏత్థాతి భవనం, మయ్హం తం భవనం తం విమానం తం పాసాదం పఞ్చపాకారకూటాగారేహి సం సుట్ఠు మాపితం నగరం, అత్తనో బలేన సుట్ఠు నిమ్మితన్తి అత్థో. సునిమ్మితా పోక్ఖరణీతి సుమహన్తా హుత్వా భూతా ఇతా గతా పవత్తా ఖణితా కతాతి పోక్ఖరణీ, మచ్ఛకచ్ఛపపుప్ఫపులినతిత్థమధురోదకాదీహి సుట్ఠు నిబ్బత్తా నిమ్మితాతి అత్థో. చక్కవాకూపకూజితాతి చక్కవాకకుక్కుటహంసాదీహి కూజితా ఘోసితా నాదితా సా పోక్ఖరణీతి సమ్బన్ధో. ఇతో పరం నదీవనద్విపదచతుప్పదపాదపపక్ఖీనం వణ్ణఞ్చ సుమేధస్స భగవతో దస్సనఞ్చ నిమన్తేత్వా సుమేధస్స భగవతో దానక్కమఞ్చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

లోకాహుతిపటిగ్గహన్తి ఏత్థ లోకే ఆహుతి లోకాహుతి, కామరూపారూపసఙ్ఖాతస్స లోకస్స ఆహుతిం పూజాసక్కారం పటిగ్గణ్హాతీతి లోకాహుతిపటిగ్గహం, సుమేధం భగవన్తన్తి అత్థో. సేసం బ్యాకరణదానఞ్చ అరహత్తప్పత్తఫలఞ్చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

యసత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.