౪. వఙ్గీసత్థేరఅపదానవణ్ణనా

చతుత్థాపదానే పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదికం ఆయస్మతో వఙ్గీసత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే మహాభోగకులే నిబ్బత్తో వుద్ధిప్పత్తో ధమ్మం సోతుం గచ్ఛన్తేహి నగరవాసీహి సద్ధిం విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకభిక్ఖుం పటిభానవన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సత్థు అధికారకమ్మం కత్వా – ‘‘అహమ్పి అనాగతే పటిభానవన్తానం అగ్గో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం కత్వా సత్థారా బ్యాకతో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు ఉభయసమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా మాతు పరిబ్బాజికాభావేన అపరభాగే పరిబ్బాజకోతి పాకటో వఙ్గీసోతి చ లద్ధనామో తయో వేదే ఉగ్గణ్హిత్వా తతో ఆచరియం ఆరాధేత్వా ఛవసీసజాననమన్తం నామ సిక్ఖిత్వా ఛవసీసం నఖేన ఆకోటేత్వా – ‘‘అయం సత్తో అసుకయోనియం నిబ్బత్తో’’తి జానాతి.

బ్రాహ్మణా ‘‘అయం అమ్హాకం జివికాయ మగ్గో’’తి వఙ్గీసం గహేత్వా గామనిగమరాజధానియో విచరింసు. వఙ్గీసో తివస్సమత్థకే మతానమ్పి సీసం ఆహరాపేత్వా నఖేన ఆకోటేత్వా – ‘‘అయం సత్తో అసుకయోనియం నిబ్బత్తో’’తి వత్వా మహాజనస్స కఙ్ఖాచ్ఛేదనత్థం తే తే జనే ఆవాహేత్వా అత్తనో అత్తనో గతిం కథాపేతి. తేన తస్మిం మహాజనో అభిప్పసీదతి. సో తం నిస్సాయ మహాజనస్స హత్థతో సతమ్పి సహస్సమ్పి లభతి. బ్రాహ్మణా వఙ్గీసం ఆదాయ యథారుచి విచరింసు. వఙ్గీసో సత్థు గుణే సుత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమితుకామో అహోసి. బ్రాహ్మణా ‘‘సమణో గోతమో మాయాయ తం ఆవట్టేస్సతీ’’తి పటిక్ఖిపింసు.

వఙ్గీసో తేసం వచనం అనాదియిత్వా, సత్థు సన్తికం గన్త్వా, పటిసన్థారం కత్వా, ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా తం పుచ్ఛి – ‘‘వఙ్గీస, కిఞ్చి సిప్పం జానాతీ’’తి? ‘‘ఆమ, భో గోతమ, ఛవసీసమన్తం నామేకం జానామి, తేన తివస్సమత్థకే మతానమ్పి సీసం నఖేన ఆకోటేత్వా నిబ్బత్తట్ఠానం జానామీ’’తి. అథ సత్థా తస్స ఏకం నిరయే నిబ్బత్తస్స సీసం, ఏకం మనుస్సేసు, ఏకం దేవేసు, ఏకం పరినిబ్బుతస్స సీసం ఆహరాపేత్వా దస్సేసి. సో పఠమసీసం ఆకోటేత్వా, ‘‘భో గోతమ, అయం సత్తో నిరయే నిబ్బత్తో’’తి ఆహ. సాధు వఙ్గీస, సుట్ఠు తయా దిట్ఠం, ‘‘అయం సత్తో కుహిం నిబ్బత్తో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘మనుస్సలోకే’’తి. ‘‘అయం కుహి’’న్తి? ‘‘దేవలోకే’’తి. తిణ్ణన్నమ్పి నిబ్బత్తట్ఠానం కథేసి. పరినిబ్బుతస్స పన సీసం నఖేన ఆకోటేన్తో నేవ అన్తం న కోటిం పస్సి. అథ నం సత్థా ‘‘న సక్కోసి, వఙ్గీసా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘పస్సథ, భో గోతమ, ఉపపరిక్ఖామి తావాతి పునప్పునం పరివత్తేత్వాపి బాహిరకమన్తేన ఖీణాసవస్స సీసం జానితుం న సక్కోతి. అథస్స మత్థకతో సేదో ముచ్చి. సో లజ్జిత్వా తుణ్హీ అహోసి’’. అథ నం సత్థా ‘‘కిలమసి, వఙ్గీసా’’తి ఆహ. ‘‘ఆమ, భో గోతమ, ఇమస్స నిబ్బత్తట్ఠానం జానితుం న సక్కోమి. సచే తుమ్హే జానాథ, కథేథా’’తి. ‘‘వఙ్గీస, అహం ఏతమ్పి జానామి, ఇతో ఉత్తరిపి జానామీ’’తి వత్వా –

‘‘చుతిం యో వేది సత్తానం, ఉపపత్తిఞ్చ సబ్బసో;

అసత్తం సుగతం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యస్స గతిం న జానన్తి, దేవా గన్ధబ్బమానుసా;

ఖీణాసవం అరహన్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి. (ధ. ప. ౪౧౯-౪౨౦; సు. ని. ౬౪౮-౬౪౯) –

ఇమా ద్వే గాథాయో అభాసి. సో తేన హి, భో గోతమ, తం విజ్జం మే దేథాతి అపచితిం దస్సేత్వా సత్థు సన్తికే నిసీది. సత్థా ‘‘అమ్హేహి సమానలిఙ్గస్స దేమా’’తి ఆహ. వఙ్గీసో ‘‘యం కిఞ్చి కత్వా మయా ఇమం మన్తం గహేతుం వట్టతీ’’తి బ్రాహ్మణే ఉపగన్త్వా ఆహ – ‘‘తుమ్హే మయి పబ్బజన్తే మా చిన్తయిత్థ, అహం మన్తం ఉగ్గణ్హిత్వా సకలజమ్బుదీపే జేట్ఠకో భవిస్సామి, తుమ్హాకమ్పి తేన భద్దమేవ భవిస్సతీ’’తి సో మన్తత్థాయ సత్థు సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. తదా చ థేరో నిగ్రోధకప్పో భగవతో సన్తికే ఠితో హోతి, తం భగవా ఆణాపేసి – ‘‘నిగ్రోధకప్ప, ఇమం పబ్బాజేహీ’’తి. థేరో సత్థు ఆణాయ తం పబ్బాజేత్వా ‘‘మన్తపరివారం తావ ఉగ్గణ్హాహీ’’తి ద్వత్తింసాకారకమ్మట్ఠానం విపస్సనాకమ్మట్ఠానఞ్చ ఆచిక్ఖి. సో ద్వత్తింసాకారకమ్మట్ఠానం సజ్ఝాయన్తోవ విపస్సనాయ కమ్మట్ఠానం పట్ఠపేసి. బ్రాహ్మణా తం ఉపసఙ్కమిత్వా – ‘‘కిం, భో వఙ్గీస, సమణస్స గోతమస్స సన్తికే సిప్పం ఉగ్గహిత’’న్తి పుచ్ఛింసు. ‘‘ఆమ సిక్ఖితం’’. ‘‘తేన హి ఏహి గమిస్సామా’’తి. ‘‘కిం సిప్పసిక్ఖనేన, గచ్ఛథ తుమ్హే న మయ్హం తుమ్హేహి కత్తబ్బకిచ్చ’’న్తి. బ్రాహ్మణా ‘‘త్వమ్పి దాని సమణస్స గోతమస్స వసం ఆపన్నో, మాయాయ ఆవట్టితో, కిం మయం తవ సన్తికే కరిస్సామా’’తి ఆగతమగ్గేనేవ పక్కమింసు. వఙ్గీసో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం సచ్ఛాకాసి.

౯౬. ఏవం థేరో అరహత్తం పత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో పదుముత్తరో నామ జినోతిఆదిమాహ. అనుత్తానత్థమేవ వణ్ణయిస్సామ.

౯౯. పభాహి అనురఞ్జన్తోతి సో పదుముత్తరో భగవా నీలపీతాదిఛబ్బణ్ణపభాహి రంసీహి అనురఞ్జన్తో జలన్తో సోభయమానో విజ్జోతమానోతి అత్థో. వేనేయ్యపదుమాని సోతి పదుముత్తరసూరియో అత్తనో వచనసఙ్ఖాతేన సూరియరంసియా వేనేయ్యజనసఙ్ఖాతపదుమాని విసేసేన బోధేన్తో పబోధేన్తో అరహత్తమగ్గాధిగమేన ఫుల్లితాని కరోతీతి అత్థో.

౧౦౦. వేసారజ్జేహి సమ్పన్నోతి –

‘‘అన్తరాయే చ నియ్యానే, బుద్ధత్తే ఆసవక్ఖయే;

ఏతేసు చతుట్ఠానేసు, బుద్ధో సుట్ఠు విసారదో’’తి. –

ఏవం వుత్తచతువేసారజ్జఞాణేహి సమ్పన్నో సమఙ్గీభూతో సమన్నాగతోతి అత్థో.

౧౦౫. వాగీసో వాదిసూదనోతి వాదీనం పణ్డితజనానం ఈసో పధానో ‘‘వాదీసో’’తి వత్తబ్బే ద-కారస్స గ-కారం కత్వా ఏవం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. సకత్థపరత్థవాదం సూదతి పగ్ఘరాపేతి పాకటం కరోతీతి వాదిసూదనో.

౧౧౦. మారమసనాతి ఖన్ధమారాదయో పఞ్చమారే మసతి పరామసతి విద్ధంసేతీతి మారమసనో. దిట్ఠిసూదనాతి వోహారపరమత్థసఙ్ఖాతం దిట్ఠిదస్సనం సూదతి పగ్ఘరం దీపేతీతి దిట్ఠిసూదనో.

౧౧౧. విస్సామభూమి సన్తానన్తి సకలసంసారసాగరే సన్తానం కిలమన్తానం సోతాపత్తిమగ్గాదిఅధిగమాపనేన విస్సమభూమి విస్సమట్ఠానం వూపసమనట్ఠానన్తి అత్థో.

౧౩౨. తతోహం విహతారమ్భోతి తతో పచ్చేకబుద్ధస్స సరీరదస్సనేన అహం విహతారమ్భో వినట్ఠసారమ్భో, వినట్ఠమానో నిమ్మదో హుత్వా పబ్బజ్జం సం సుట్ఠు యాచిం సంయాచిం ఆరోచేసిన్తి అత్థో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

వఙ్గీసత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.