౫. ఉపాలివగ్గో

౧. భాగినేయ్యుపాలిత్థేరఅపదానవణ్ణనా

ఖీణాసవసహస్సేహీతిఆదికం ఆయస్మతో ఉపాలిత్థేరస్స భాగినేయ్యుపాలిత్థేరస్స అపదానం. ఏసో హి థేరో పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తస్మిం తస్మిం భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే ఏకస్మిం కులే నిబ్బత్తో వుద్ధిమన్వాయ ఘరావాసే ఆదీనవం దిస్వా గేహం పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా పఞ్చాభిఞ్ఞాఅట్ఠసమాపత్తిలాభీ హుత్వా హిమవన్తే వాసం కప్పేసి. తస్మిం సమయే పదుముత్తరో భగవా వివేకకామో హిమవన్తం పావిసి. తాపసో భగవన్తం పుణ్ణచన్దమివ విరోచమానం దూరతోవ దిస్వా పసన్నమానసో అజినచమ్మం అంసే కత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ వన్దిత్వా ఠితకోవ దసనఖసమోధానఞ్జలిం సిరసి పతిట్ఠపేత్వా అనేకాహి ఉపమాహి అనేకేహి థుతివచనేహి భగవన్తం థోమేసి. తం సుత్వా భగవా – ‘‘అయం తాపసో అనాగతే గోతమస్స నామ భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా వినయే తిఖిణపఞ్ఞానం అగ్గో భవిస్సతీ’’తి బ్యాకరణమదాసి. సో యావతాయుకం ఠత్వా అపరిహీనజ్ఝానో బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి. తతో చుతో దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో సమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థునగరే ఉపాలిత్థేరస్స భాగినేయ్యో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో కమేన వుద్ధిప్పత్తో మాతులస్స ఉపాలిత్థేరస సన్తికే పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహా అహోసి. సో అత్తనో ఆచరియస్స సమీపే వసితత్తా వినయపఞ్హే తిఖిణఞాణో అహోసి. అథ భగవా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం వినయపఞ్హే తిఖిణపఞ్ఞానం భిక్ఖూనం యదిదం భాగినేయ్యుపాలీ’’తి తం ఏతదగ్గట్ఠానే ఠపేసి.

౧. సో ఏవం ఏతదగ్గట్ఠానం పత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో ఖీణాసవసహస్సేహీతిఆదిమాహ. తత్థ ఆ సమన్తతో యావభవగ్గా సవన్తి పవత్తన్తీతి ఆసవా. కామాసవాదయో చత్తారో ఆసవా, తే ఖీణా సోసితా విసోసితా విద్ధంసితా యేహి తేతి ఖీణాసవా, తేయేవ సహస్సా ఖీణాసవసహస్సా, తేహి ఖీణాసవసహస్సేహి. పరేతో పరివుతో లోకనాయకో లోకస్స నిబ్బానపాపనకో వివేకం అనుయుత్తో పటిసల్లితుం ఏకీభవితుం గచ్ఛతేతి సమ్బన్ధో.

౨. అజినేన నివత్థోహన్తి అహం అజినమిగచమ్మేన పటిచ్ఛన్నో, అజినచమ్మవసనోతి అత్థో. తిదణ్డపరిధారకోతి కుణ్డికట్ఠపనత్థాయ తిదణ్డం గహేత్వా ధారేన్తోతి అత్థో. భిక్ఖుసఙ్ఘేన పరిబ్యూళ్హం పరివారితం లోకనాయకం అద్దసన్తి సమ్బన్ధో. సేసం పాకటమేవాతి.

భాగినేయ్యుపాలిత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౨. సోణకోళివిసత్థేరఅపదానవణ్ణనా

అనోమదస్సిస్స మునినోతిఆదికం ఆయస్మతో కోళివిసత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో అనోమదస్సిస్స భగవతో కాలే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో వయప్పత్తో పుత్తదారేహి వడ్ఢితో విభవసమ్పన్నో భగవతో చఙ్కమనత్థాయ సోభనం చఙ్కమం కారేత్వా సుధాపరికమ్మం కారేత్వా ఆదాసతలమివ సమం విజ్జోతమానం కత్వా దీపధూపపుప్ఫాదీహి సజ్జేత్వా భగవతో నియ్యాదేత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేనాహారేన పూజేసి. సో ఏవం యావజీవం పుఞ్ఞాని కత్వా తతో చవిత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తో. తత్థ పాళియా వుత్తనయేన దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అన్తరా ఓక్కాకకులప్పసుతోతి తం సబ్బం పాళియా వుత్తానుసారేన వేదితబ్బం. పచ్ఛిమభవే పన కోలియరాజవంసే జాతో వయప్పత్తో కోటిఅగ్ఘనకస్స కణ్ణపిళన్ధనస్స ధారితత్తా కోటికణ్ణోతి, కుటికణ్ణోతి చ పాకటో అహోసి. సో భగవతి పసన్నో ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి.

౨౫. సో అరహా హుత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో అనోమదస్సిస్స మునినోతిఆదిమాహ. తత్థ అనోమదస్సిస్సాతి అనోమం అలామకం సున్దరం దస్సనం ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణపటిమణ్డితత్తా బ్యామప్పభామణ్డలోపసోభితత్తా ఆరోహపరిణాహేన సమన్నాగతత్తా చ దస్సనీయం సరీరం యస్స భగవతో సో అనోమదస్సీ, తస్స అనోమదస్సిస్స మునినోతి అత్థో. తాదినోతి ఇట్ఠానిట్ఠేసు అకమ్పియసభావస్స. సుధాయ లేపనం కత్వాతి సుధాయ అవలిత్తం కత్వా దీపధూపపుప్ఫధజపటాకాదీహి చ అలఙ్కతం చఙ్కమం కారయిం అకాసిన్తి అత్థో. సేసగాథానం అత్థో పాళియా అనుసారేన సువిఞ్ఞేయ్యోవ.

౩౫. పరివారసమ్పత్తిధనసమ్పత్తిసఙ్ఖాతం యసం ధారేతీతి యసోధరో, సబ్బే ఏతే సత్తసత్తతిచక్కవత్తిరాజానో యసోధరనామేన ఏకనామకాతి సమ్బన్ధో.

౫౨. అఙ్గీరసోతి అఙ్గతో సరీరతో నిగ్గతా రస్మి యస్స సో అఙ్గీరసో, ఛన్దదోసమోహభయాగతీహి వా పాపాచారవసేన వా చతురాపాయం న గచ్ఛతీతి నాగో, మహన్తో పూజితో చ సో నాగో చేతి మహానాగో. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

కోళివిసత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౩. కాళిగోధాపుత్తభద్దియత్థేరఅపదానవణ్ణనా

పదుముత్తరసమ్బుద్ధన్తిఆదికం ఆయస్మతో భద్దియస్స కాళిగోధాపుత్తత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే విభవసమ్పన్నే ఏకస్మిం కులే నిబ్బత్తో వుద్ధిప్పత్తో పుత్తదారేహి వడ్ఢితో నగరవాసినో పుఞ్ఞాని కరోన్తే దిస్వా సయమ్పి పుఞ్ఞాని కాతుకామో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా థూలపటలికాదిఅనేకాని మహారహాని సయనాని పఞ్ఞాపేత్వా తత్థ నిసిన్నే భగవతి ససఙ్ఘే పణీతేనాహారేన భోజేత్వా మహాదానం అదాసి. సో ఏవం యావతాయుకం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు ఉభయసమ్పత్తియో అనుభవిత్వా అపరభాగే ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కాళిగోధాయ నామ దేవియా పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో ఆరోహపరిణాహహత్థపాదరూపసమ్పత్తియా భద్దత్తా చ కాళిగోధాయ దేవియా పుత్తత్తా చ భద్దియో కాళిగోధాపుత్తోతి పాకటో. సత్థరి పసీదిత్వా మాతాపితరో ఆరాధేత్వా పబ్బజిత్వా నచిరస్సేవ అరహా అహోసి.

౫౪. సో అరహా హుత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో పదుముత్తరసమ్బుద్ధన్తిఆదిమాహ. తం హేట్ఠా వుత్తత్థమేవ. మేత్తచిత్తన్తి మిజ్జతి సినేహతి నన్దతి సబ్బసత్తేతి మేత్తా, మేత్తాయ సహగతం చిత్తం మేత్తచిత్తం, తం యస్స భగవతో అత్థీతి మేత్తచిత్తో, తం మేత్తచిత్తం. మహామునిన్తి సకలభిక్ఖూనం మహన్తత్తా మహాముని, తం పదుముత్తరం సమ్బుద్ధన్తి సమ్బన్ధో. జనతా సబ్బాతి సబ్బో జనకాయో, సబ్బనగరవాసినోతి అత్థో. సబ్బలోకగ్గనాయకన్తి సకలలోకస్స అగ్గం సేట్ఠం నిబ్బానస్స నయనతో పాపనతో నాయకం పదుముత్తరసమ్బుద్ధం జనతా ఉపేతి సమీపం గచ్ఛతీతి సమ్బన్ధో.

౫౫. సత్తుకఞ్చ బద్ధకఞ్చాతి బద్ధసత్తుఅబద్ధసత్తుసఙ్ఖాతం ఆమిసం. అథ వా భత్తపూపఖజ్జభోజ్జయాగుఆదయో యావకాలికత్తా ఆమిసం పానభోజనఞ్చ గహేత్వా పుఞ్ఞక్ఖేత్తే అనుత్తరే సత్థునో దదన్తీతి సమ్బన్ధో.

౫౮. ఆసనం బుద్ధయుత్తకన్తి బుద్ధయోగ్గం బుద్ధారహం బుద్ధానుచ్ఛవికం సత్తరతనమయం ఆసనన్తి అత్థో. సేసం నయానుయోగేన సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

కాళిగోధాపుత్తభద్దియత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౪. సన్నిట్ఠాపకత్థేరఅపదానవణ్ణనా

అరఞ్ఞే కుటికం కత్వాతిఆదికం ఆయస్మతో సన్నిట్ఠాపకత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో ఘరబన్ధనేన బద్ధో ఘరావాసే ఆదీనవం దిస్వా వత్థుకామకిలేసకామే పహాయ హిమవన్తస్స అవిదూరే పబ్బతన్తరే అరఞ్ఞవాసం కప్పేసి. తస్మిం కాలే పదుముత్తరో భగవా వివేకకామతాయ తం ఠానం పాపుణి. అథ సో తాపసో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో వన్దిత్వా నిసీదనత్థాయ తిణసన్థరం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. తత్థ నిసిన్నం భగవన్తం అనేకేహి మధురేహి తిణ్డుకాదీహి ఫలాఫలేహి సన్తప్పేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన తతో చుతో దేవేసు చ మనుస్సేసు చ అపరాపరం సంసరన్తో ద్వే సమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో సద్ధాసమ్పన్నో పబ్బజితో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహా అహోసి. ఖురగ్గే అరహత్తఫలప్పత్తియం వియ నిరుస్సాహేనేవ సన్తిపదసఙ్ఖాతే నిబ్బానే సుట్ఠు ఠితత్తా సన్నిట్ఠాపకత్థేరోతి పాకటో.

౭౦. అరహా పన హుత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో అరఞ్ఞే కుటికం కత్వాతిఆదిమాహ. తత్థ అరఞ్ఞేతి సీహబ్యగ్ఘాదీనం భయేన మనుస్సా ఏత్థ న రజ్జన్తి న రమన్తి న అల్లీయన్తీతి అరఞ్ఞం, తస్మిం అరఞ్ఞే. కుటికన్తి తిణచ్ఛదనకుటికం కత్వా పబ్బతన్తరే వసామి వాసం కప్పేసిన్తి అత్థో. లాభేన చ అలాభేన చ యసేన చ అయసేన చ సన్తుట్ఠో విహాసిన్తి సమ్బన్ధో.

౭౨. జలజుత్తమనామకన్తి జలే జాతం జలజం, పదుమం, జలజం ఉత్తమం జలజుత్తమం, జలజుత్తమేన సమానం నామం యస్స సో జలజుత్తమనామకో, తం జలజుత్తమనామకం బుద్ధన్తి అత్థో. సేసం పాళినయానుయోగేన సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

సన్నిట్ఠాపకత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౫. పఞ్చహత్థియత్థేరఅపదానవణ్ణనా

సుమేధో నామ సమ్బుద్ధోతిఆదికం ఆయస్మతో పఞ్చహత్థియత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్వా రతనత్తయే పసన్నో విహాసి. తస్మిం సమయే పఞ్చఉప్పలహత్థాని ఆనేసుం. సో తేహి పఞ్చఉప్పలహత్థేహి వీథియం చరమానం సుమేధం భగవన్తం పూజేసి. తాని గన్త్వా ఆకాసే వితానం హుత్వా ఛాయం కురుమానాని తథాగతేనేవ సద్ధిం గచ్ఛింసు. సో తం దిస్వా సోమనస్సజాతో పీతియా ఫుట్ఠసరీరో యావజీవం తదేవ పుఞ్ఞం అనుస్సరిత్వా తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తో అపరాపరం సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో సద్ధాజాతో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహా అహోసి. కతకుసలనామేన పఞ్చహత్థియత్థేరోతి పాకటో.

౭౭. సో అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా పచ్చక్ఖతో పఞ్ఞాయ దిట్ఠపుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో సుమేధో నామ సమ్బుద్ధోతిఆదిమాహ. తత్థ సుమేధోతి సున్దరా మేధా చతుసచ్చపటివేధపటిసమ్భిదాదయో పఞ్ఞా యస్స సో భగవా సుమేధో సమ్బుద్ధో అన్తరాపణే అన్తరవీథియం గచ్ఛతీతి సమ్బన్ధో. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి అధోఖిత్తచక్ఖు. మితభాణీతి పమాణం ఞత్వా భణనసీలో, పమాణం జానిత్వా ధమ్మం దేసేసీతి అత్థో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

పఞ్చహత్థియత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౬. పదుమచ్ఛదనియత్థేరఅపదానవణ్ణనా

నిబ్బుతే లోకనాథమ్హీతిఆదికం ఆయస్మతో పదుమచ్ఛదనియత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతపుఞ్ఞసమ్భారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో రతనత్తయే పసన్నో పరినిబ్బుతస్స విపస్సిస్స భగవతో చితకం పదుమపుప్ఫేహి పూజేసి. సో తేనేవ చిత్తప్పసాదేన యావతాయుకం ఠత్వా తతో సుగతీసుయేవ సంసరన్తో దిబ్బసమ్పత్తిం మనుస్ససమ్పత్తిఞ్చాతి ద్వే సమ్పత్తియో అనేకక్ఖత్తుం అనుభవిత్వా ఇమస్మిం అమ్హాకం సమ్మాసమ్బుద్ధకాలే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పసీదిత్వా సాసనే పబ్బజితో ఘటేన్తో వాయమన్తో నచిరస్సేవ అరహా అహోసి. తస్స రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానాదీసు తత్థ తత్థ విహరన్తస్స విహారో పదుమపుప్ఫేహి ఛాదీయతి, తేన సో పదుమచ్ఛదనియత్థేరోతి పాకటో.

౮౩. అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సవసేన పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో నిబ్బుతే లోకనాథమ్హీతిఆదిమాహ. తత్థ నిబ్బుతేతి ఖన్ధపరినిబ్బానేన పరినిబ్బుతే సత్థరి, విపస్సిస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సరీరే చితమానియమానే చితకే ఆరోపితే సుఫుల్లం పదుమకలాపం అహం గహేత్వా చితకం ఆరోపయిం పూజేసిన్తి అత్థో. సేసగాథాసు హేట్ఠా వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థమేవాతి.

పదుమచ్ఛదనియత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౭. సయనదాయకత్థేరఅపదానవణ్ణనా

సిద్ధత్థస్స భగవతోతిఆదికం ఆయస్మతో సయనదాయకత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే అఞ్ఞతరస్మిం కులే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పసీదిత్వా హత్థిదణ్డసువణ్ణాదీహి సయనత్థాయ మఞ్చం కారేత్వా అనగ్ఘేహి విచిత్తత్థరణేహి అత్థరిత్వా భగవన్తం పూజేసి. సో భగవా తస్సానుకమ్పాయ పటిగ్గహేత్వా అనుభవి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దిబ్బమనుస్ససమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్వా సత్థు సాసనే పసన్నో పబ్బజిత్వా విపస్సనం ఆరభిత్వా నచిరస్సేవ అరహా అహోసి. పుబ్బే కతపుఞ్ఞనామేన సయనదాయకత్థేరోతి పాకటో.

౮౮. సో ఏకదివసం అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతోతిఆదిమాహ. తం సబ్బం పాళినయానుసారేన సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

సయనదాయకత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౮. చఙ్కమనదాయకత్థేరఅపదానవణ్ణనా

అత్థదస్సిస్స మునినోతిఆదికం ఆయస్మతో చఙ్కమనదాయకత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పాయస్మా పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తేసు తేసు భవేసు వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పసీదిత్వా ఉచ్చవత్థుకం సుధాపరికమ్మకతం రజతరాసిసదిసం సోభమానం చఙ్కమం కారేత్వా ముత్తదలసదిసం సేతపులినం అత్థరిత్వా భగవతో అదాసి. పటిగ్గహేసి భగవా, చఙ్కమం పటిగ్గహేత్వా చ పన సుఖం కాయచిత్తసమాధిం అప్పేత్వా ‘‘అయం అనాగతే గోతమస్స భగవతో సాసనే సావకో భవిస్సతీ’’తి బ్యాకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు అపరాపరం సంసరన్తో ద్వే సమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో వుద్ధిప్పత్తో సద్ధాసమ్పన్నో సాసనే పబ్బజిత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పత్వా కతపుఞ్ఞనామేన చఙ్కమనదాయకత్థేరోతి పాకటో అహోసి.

౯౩. సో ఏకదివసం అత్తనా పుబ్బే కతపుఞ్ఞకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో అత్థదస్సిస్స మునినోతిఆదిమాహ. తత్థ అత్థదస్సిస్సాతి అత్థం పయోజనం వుద్ధిం విరూళ్హిం నిబ్బానం దక్ఖతి పస్సతీతి అత్థదస్సీ, అథ వా అత్థం నిబ్బానం దస్సనసీలో జాననసీలోతి అత్థదస్సీ, తస్స అత్థదస్సిస్స మునినో మోనేన ఞాణేన సమన్నాగతస్స భగవతో మనోరమం మనల్లీనం భావనీయం మనసి కాతబ్బం చఙ్కమం కారేసిన్తి సమ్బన్ధో. సేసం వుత్తనయానుసారేనేవ సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

చఙ్కమనదాయకత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౯. సుభద్దత్థేరఅపదానవణ్ణనా

పదుముత్తరో లోకవిదూతిఆదికం ఆయస్మతో సుభద్దత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే నిబ్బానాధిగమనత్థాయ పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే విభవసమ్పన్నే సద్ధాసమ్పన్నే ఏకస్మిం కులగేహే నిబ్బతో విఞ్ఞుతం పత్వా ఘరబన్ధనేన బద్ధో రతనత్తయే పసన్నో పరినిబ్బానమఞ్చే నిపన్నం పదుముత్తరం భగవన్తం దిస్వా సన్నిపతితా దససహస్సచక్కవాళదేవతాయో చ దిస్వా పసన్నమానసో నిగ్గుణ్డికేటకనీలకాసోకాసితాదిఅనేకేహి సుగన్ధపుప్ఫేహి పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన యావతాయుకం ఠత్వా తతో చవిత్వా తుసితాదీసు దిబ్బసమ్పత్తియో అనుభవిత్వా తతో మనుస్సేసు మనుస్ససమ్పత్తియో అనుభవిత్వా నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానేసు చ సుగన్ధేహి పుప్ఫేహి పూజితో అహోసి. ఇమస్మిం పన బుద్ధుప్పాదే ఏకస్మిం విభవసమ్పన్నే కులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో కామేసు ఆదీనవం దిస్వాపి యావ బుద్ధస్స భగవతో పరినిబ్బానకాలో తావ అలద్ధబుద్ధదస్సనో భగవతో పరినిబ్బానమఞ్చే నిపన్నకాలేయేవ పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణి. పుబ్బే కతపుఞ్ఞనామేన సుభద్దోతి పాకటో అహోసి.

౧౦౧. సో అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సవసేన పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో పదుముత్తరో లోకవిదూతిఆదిమాహ. తం ఉత్తానత్థమేవ. సుణాథ మమ భాసతో…పే… నిబ్బాయిస్సతినాసవోతి ఇదం పరినిబ్బానమఞ్చే నిపన్నోవ పదుముత్తరో భగవా బ్యాకాసి.

పఞ్చమభాణవారవణ్ణనా సమత్తా.

౧౧౫. సో అత్తనో పటిపత్తిం దస్సేన్తో పుబ్బకమ్మేన సంయుత్తోతిఆదిమాహ. ఏకగ్గోతి ఏకగ్గచిత్తో. సుసమాహితోతి సుట్ఠు సమాహితో, సన్తకాయచిత్తోతి అత్థో. బుద్ధస్స ఓరసో పుత్తోతి బుద్ధస్స ఉరసా హదయేన నిగ్గతఓవాదానుసాసనిం సుత్వా పత్తఅరహత్తఫలోతి అత్థో. ధమ్మజోమ్హి సునిమ్మితోతి ధమ్మతో కమ్మట్ఠానధమ్మతో జాతో అరియాయ జాతియా సునిమ్మితో సుట్ఠు నిప్ఫాదితసబ్బకిచ్చో అమ్హి భవామీతి అత్థో.

౧౧౬. ధమ్మరాజం ఉపగమ్మాతి ధమ్మేన సబ్బసత్తానం రాజానం ఇస్సరభూతం భగవన్తం ఉపగన్త్వా సమీపం గన్త్వాతి అత్థో. అపుచ్ఛిం పఞ్హముత్తమన్తి ఉత్తమం ఖన్ధాయతనధాతుసచ్చసముప్పాదాదిపటిసంయుత్తం పఞ్హం అపుచ్ఛిన్తి అత్థో. కథయన్తో చ మే పఞ్హన్తి ఏసో అమ్హాకం భగవా మే మయ్హం పఞ్హం కథయన్తో బ్యాకరోన్తో. ధమ్మసోతం ఉపానయీతి అనుపాదిసేసనిబ్బానధాతుసఙ్ఖాతం ధమ్మసోతం ధమ్మపవాహం ఉపానయి పావిసీతి అత్థో.

౧౧౮. జలజుత్తమనాయకోతి పదుముత్తరనామకో మ-కారస్స య-కారం కత్వా కతవోహారో. నిబ్బాయి అనుపాదానోతి ఉపాదానే పఞ్చక్ఖన్ధే అగ్గహేత్వా నిబ్బాయి న పఞ్ఞాయి అదస్సనం అగమాసి, మనుస్సలోకాదీసు కత్థచిపి అపతిట్ఠితోతి అత్థో. దీపోవ తేలసఙ్ఖయాతి వట్టితేలానం సఙ్ఖయా అభావా పదీపో ఇవ నిబ్బాయీతి సమ్బన్ధో.

౧౧౯. సత్తయోజనికం ఆసీతి తస్స పరినిబ్బుతస్స పదుముత్తరస్స భగవతో రతనమయం థూపం సత్తయోజనుబ్బేధం ఆసి అహోసీతి అత్థో. ధజం తత్థ అపూజేసిన్తి తత్థ తస్మిం చేతియే సబ్బభద్దం సబ్బతో భద్దం సబ్బసో మనోరమం ధజం పూజేసిన్తి అత్థో.

౧౨౦. కస్సపస్స చ బుద్ధస్సాతి పదుముత్తరస్స భగవతో కాలతో పట్ఠాయ ఆగతస్స దేవమనుస్సేసు సంసరతో మే మయ్హం ఓరసో పుత్తో తిస్సో నామ కస్సపస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అగ్గసావకో జినసాసనే బుద్ధసాసనే దాయాదో ఆసి అహోసీతి సమ్బన్ధో.

౧౨౧. తస్స హీనేన మనసాతి తస్స మమ పుత్తస్స తిస్సస్స అగ్గసావకస్స హీనేన లామకేన మనసా చిత్తేన అభద్దకం అసున్దరం అయుత్తకం ‘‘అన్తకో పచ్ఛిమో’’తి వాచం వచనం అభాసిం కథేసిన్తి అత్థో. తేన కమ్మవిపాకేనాతి తేన అరహన్తభక్ఖానసఙ్ఖాతస్స అకుసలకమ్మస్స విపాకేన. పచ్ఛిమే అద్దసం జినన్తి పచ్ఛిమే పరియోసానే పరినిబ్బానకాలే మల్లానం ఉపవత్తనే సాలవనే పరినిబ్బానమఞ్చే నిపన్నం జినం జితసబ్బమారం అమ్హాకం గోతమసమ్మాసమ్బుద్ధం అద్దసం అహన్తి అత్థో. ‘‘పచ్ఛా మే ఆసి భద్దక’’న్తిపి పాఠో. తస్స పచ్ఛా తస్స భగవతో అవసానకాలే నిబ్బానాసన్నకాలే మే మయ్హం భద్దకం సున్దరం చతుసచ్చపటివిజ్ఝనం ఆసి అహోసీతి అత్థో.

౧౨౨. పబ్బాజేసి మహావీరోతి మహావీరియో సబ్బసత్తహితో కరుణాయుత్తో జితమారో ముని మల్లానం ఉపవత్తనే సాలవనే పచ్ఛిమే సయనే పరినిబ్బానమఞ్చే సయితోవ మం పబ్బాజేసీతి సమ్బన్ధో.

౧౨౩. అజ్జేవ దాని పబ్బజ్జాతి అజ్జ ఏవ భగవతో పరినిబ్బానదివసేయేవ మమ పబ్బజ్జా, తథా అజ్జ ఏవ ఉపసమ్పదా, అజ్జ ఏవ ద్విపదుత్తమస్స సమ్ముఖా పరినిబ్బానం అహోసీతి సమ్బన్ధో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

సుభద్దత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

౧౦. చున్దత్థేరఅపదానవణ్ణనా

సిద్ధత్థస్స భగవతోతిఆదికం ఆయస్మతో చున్దత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతపుఞ్ఞసమ్భారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే విభవసమ్పన్నే కులే నిబ్బత్తో విఞ్ఞుతం పత్వా సత్థరి పసీదిత్వా సత్తరతనమయం సువణ్ణగ్ఘియం కారేత్వా సుమనపుప్ఫేహి ఛాదేత్వా భగవన్తం పూజేసి. తాని పుప్ఫాని ఆకాసం సముగ్గన్త్వా వితానాకారేన అట్ఠంసు. అథ నం భగవా ‘‘అనాగతే గోతమస్స నామ భగవతో సాసనే చున్దో నామ సావకో భవిస్సతీ’’తి బ్యాకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన తతో చుతో దేవలోకే ఉపపన్నో కమేన ఛసు కామావచరదేవేసు సుఖం అనుభవిత్వా మనుస్సేసు చక్కవత్తిఆదిసమ్పత్తియో చ అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బ్రాహ్మణకులే రూపసారియా పుత్తో సారిపుత్తత్థేరస్స కనిట్ఠో హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్స విఞ్ఞుతం పత్తస్స ఆరోహపరిణాహరూపవయానం సున్దరతాయ సకారస్స చకారం కత్వా చున్దోతి నామం కరింసు. సో వయప్పత్తో ఘరావాసే ఆదీనవం పబ్బజ్జాయ చ ఆనిసంసం దిస్వా భాతుత్థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి.

౧౨౫. సో పత్తఅరహత్తఫలో ఏకదివసం అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా సోమనస్సజాతో పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతోతిఆదిమాహ. తం హేట్ఠా వుత్తత్థమేవ. అగ్ఘియన్తిఆదయోపి ఉత్తానత్థాయేవ.

౧౨౮. వితిణ్ణకఙ్ఖో సమ్బుద్ధోతి విసేసేన మగ్గాధిగమేన విచికిచ్ఛాయ ఖేపితత్తా వితిణ్ణకఙ్ఖో అసంసయో సమ్బుద్ధో. తిణ్ణోఘేహి పురక్ఖతోతి కామోఘాదీనం చతున్నం ఓఘానం తిణ్ణత్తా అతిక్కన్తత్తా ఓఘతిణ్ణేహి ఖీణాసవేహి పురక్ఖతో పరివారితోతి అత్థో. బ్యాకరణగాథా ఉత్తానత్థాయేవ.

౧౩౯. ఉపట్ఠహిం మహావీరన్తి ఉత్తమత్థస్స నిబ్బానస్స పత్తియా పాపుణనత్థాయ కప్పసతసహస్సాధికేసు చతురాసఙ్ఖ్యేయ్యేసు కప్పేసు పారమియో పూరేన్తేన కతవీరియత్తా మహావీరం బుద్ధం ఉపట్ఠహిం ఉపట్ఠానం అకాసిన్తి అత్థో. అఞ్ఞే చ పేసలే బహూతి న కేవలమేవ బుద్ధం ఉపట్ఠహిం, పేసలే పియసీలే సీలవన్తే అఞ్ఞే చ బహుఅగ్గప్పత్తే సావకే, మే మయ్హం భాతరం సారిపుత్తత్థేరఞ్చ ఉపట్ఠహిన్తి సమ్బన్ధో.

౧౪౦. భాతరం మే ఉపట్ఠహిత్వాతి మయ్హం భాతరం ఉపట్ఠహిత్వా వత్తపటివత్తం కత్వా తస్స పరినిబ్బుతకాలే భగవతో పఠమం పరినిబ్బుతత్తా తస్స ధాతుయో గహేత్వా పత్తమ్హి ఓకిరిత్వా లోకజేట్ఠస్స నరానం ఆసభస్స బుద్ధస్స ఉపనామేసిం అదాసిన్తి అత్థో.

౧౪౧. ఉభో హత్థేహి పగ్గయ్హాతి తం మహా దిన్నం ధాతుం సో భగవా అత్తనో ఉభోహి హత్థేహి పకారేన గహేత్వా తం ధాతుం సంసుట్ఠు దస్సయన్తో అగ్గసావకం సారిపుత్తత్థేరం కిత్తయి పకాసేసీతి అత్థో. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

చున్దత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.

పఞ్చమవగ్గవణ్ణనా సమత్తా.