౪. మహాసుదస్సనసుత్తవణ్ణనా

కుసావతీరాజధానీవణ్ణనా

౨౪౧. ఏవం మే సుతన్తి మహాసుదస్సనసుత్తం. తత్రాయం అపుబ్బపదవణ్ణనా – సబ్బరతనమయోతి ఏత్థ ఏకా ఇట్ఠకా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా, ఏకా లోహితఙ్కమయా, ఏకా మసారగల్లమయా, ఏకా సబ్బరతనమయా, అయం పాకారో సబ్బపాకారానం అన్తో ఉబ్బేధేన సట్ఠిహత్థో అహోసి. ఏకే పన థేరా – ‘‘నగరం నామ అన్తో ఠత్వా ఓలోకేన్తానం దస్సనీయం వట్టతి, తస్మా సబ్బబాహిరో సట్ఠిహత్థో, సేసా అనుపుబ్బనీచా’’తి వదన్తి. ఏకే – ‘‘బహి ఠత్వా ఓలోకేన్తానం దస్సనీయం వట్టతి, తస్మా సబ్బఅబ్భన్తరిమో సట్ఠిహత్థో, సేసా అనుపుబ్బనీచా’’తి. ఏకే – ‘‘అన్తో చ బహి చ ఠత్వా ఓలోకేన్తానం దస్సనీయం వట్టతి, తస్మా మజ్ఝే పాకారో సట్ఠిహత్థో, అన్తో చ బహి చ తయో తయో అనుపుబ్బనీచా’’తి.

ఏసికాతి ఏసికత్థమ్భో. తిపోరిసఙ్గాతి ఏకం పోరిసం మజ్ఝిమపురిసస్స అత్తనో హత్థేన పఞ్చహత్థం, తేన తిపోరిసపరిక్ఖేపా పన్నరసహత్థపరిమాణాతి అత్థో. తే పన కథం ఠితాతి? నగరస్స బాహిరపస్సే ఏకేకం మహాద్వారబాహం నిస్సాయ ఏకేకో, ఏకేకం ఖుద్దకద్వారబాహం నిస్సాయ ఏకేకో, మహాద్వారఖుద్దకద్వారానం అన్తరా తయో తయోతి. తాలపన్తీసు సబ్బరతనమయానం తాలానం ఏకం సోవణ్ణమయన్తి పాకారే వుత్తలక్ఖణమేవ వేదితబ్బం, పణ్ణఫలేసుపి ఏసేవ నయో. తా పన తాలపన్తియో అసీతిహత్థా ఉబ్బేధేన, విప్పకిణ్ణవాలుకే సమతలే భూమిభాగే పాకారన్తరే ఏకేకా హుత్వా ఠితా.

వగ్గూతి ఛేకో సున్దరో. రజనీయోతి రఞ్జేతుం సమత్థో. ఖమనీయోతి దివసమ్పి సుయ్యమానో ఖమతేవ, న బీభచ్ఛేతి. మదనీయోతి మానమదపురిసమదజననో. పఞ్చఙ్గికస్సాతి ఆతతం వితతం ఆతతవితతం సుసిరం ఘనన్తి ఇమేహి పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స. తత్థ ఆతతం నామ చమ్మపరియోనద్ధేసు భేరీఆదీసు ఏకతలం తూరియం. వితతం నామ ఉభయతలం. ఆతతవితతం నామ సబ్బతో పరియోనద్ధం. సుసిరం నామ వంసాది. ఘనం నామ సమ్మాది. సువినీతస్సాతి ఆకడ్ఢనసిథిలకరణాదీహి సుముచ్ఛితస్స. సుప్పటితాళితస్సాతి పమాణే ఠితభావజాననత్థం సుట్ఠు పటితాళితస్స. సుకుసలేహి సమన్నాహతస్సాతి యే వాదితుం ఛేకా కుసలా, తేహి వాదితస్స. ధుత్తాతి అక్ఖధుత్తా,. సోణ్డాతి సురాసోణ్డా. తేయేవ పునప్పునం పాతుకామతావసేన పిపాసా. పరిచారేసున్తి (దీ. ని. ౨.౧౩౨) హత్థం వా పాదం వా చాలేత్వా నచ్చన్తా కీళింసు.

చక్కరతనవణ్ణనా

౨౪౩. సీసం న్హాతస్సాతి సీసేన సద్ధిం గన్ధోదకేన నహాతస్స. ఉపోసథికస్సాతి సమాదిన్నఉపోసథఙ్గస్స. ఉపరిపాసాదవరగతస్సాతి పాసాదవరస్స ఉపరి గతస్స, సుభోజనం భుఞ్జిత్వా పాసాదవరస్స ఉపరిమహాతలే సిరిగబ్భం పవిసిత్వా సీలాని ఆవజ్జన్తస్స. తదా కిర రాజా పాతోవ సతసహస్సం విస్సజ్జేత్వా మహాదానం దత్వా సోళసహి గన్ధోదకఘటేహి సీసం నహాయిత్వా కతపాతరాసో సుద్ధం ఉత్తరాసఙ్గం ఏకంసం కరిత్వా ఉపరిపాసాదస్స సిరిసయనే పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా నిసిన్నో అత్తనో దానాదిమయం పుఞ్ఞసముదాయం ఆవజ్జన్తో నిసీది. అయం సబ్బచక్కవత్తీనం ధమ్మతా.

తేసం తం ఆవజ్జన్తానంయేవ వుత్తప్పకారపుఞ్ఞకమ్మపచ్చయఉతుసముట్ఠానం నీలమణిసఙ్ఘాతసదిసం పాచీనసముద్దజలతలం భిన్దమానం వియ, ఆకాసం అలఙ్కురుమానం వియ దిబ్బం చక్కరతనం పాతుభవతి. తం మహాసుదస్సనస్సాపి తథేవ పాతురహోసి. తయిదం దిబ్బానుభావయుత్తత్తా దిబ్బన్తి వుత్తం. సహస్సం అస్స అరానన్తి సహస్సారం. సహ నేమియా, సహ నాభియా చాతి సనేమికం సనాభికం. సబ్బేహి ఆకారేహి పరిపుణ్ణన్తి సబ్బాకారపరిపూరం.

తత్థ చక్కఞ్చ తం రతిజననట్ఠేన రతనఞ్చాతి చక్కరతనం. యాయ పన తం నాభియా ‘‘సనాభిక’’న్తి వుత్తం, సా ఇన్దనీలమయా హోతి, మజ్ఝే పనస్సా సారరజతమయా పనాళి, యాయ సుద్ధసినిద్ధదన్తపన్తియా హసమానా వియ విరోచతి, మజ్ఝే ఛిద్దేన వియ చన్దమణ్డలేన, ఉభోసుపి బాహిరన్తేసు రజతపట్టేన కతపరిక్ఖేపా హోతి. తేసు పనస్స నాభిపనాళిపరిక్ఖేపపట్టేసు యుత్తయుత్తట్ఠానేసు పరిచ్ఛేదలేఖా సువిభత్తావ హుత్వా పఞ్ఞాయన్తి. అయం తావ అస్స నాభియా సబ్బాకారపరిపూరతా.

యేహి పన తం – ‘‘అరేహి సహస్సార’’న్తి వుత్తం, తే సత్తరతనమయా సూరియరస్మియో వియ పభాసమ్పన్నా హోన్తి, తేసమ్పి ఘటకమణికపరిచ్ఛేదలేఖాదీని సువిభత్తానేవ హుత్వా పఞ్ఞాయన్తి. అయమస్స అరానం సబ్బాకారపరిపూరతా.

యాయ పన తం నేమియా – ‘‘సనేమిక’’న్తి వుత్తం, సా బాలసూరియరస్మికలాపసిరిం అవహసమానా వియ సురత్తసుద్ధసినిద్ధపవాళమయా హోతి. సన్ధీసు పనస్సా సఞ్ఝారాగసస్సిరికా రత్తజమ్బునదపట్టా వట్టపరిచ్ఛేదలేఖా సువిభత్తా హుత్వా పఞ్ఞాయన్తి. అయమస్స నేమియా సబ్బాకారపరిపూరతా.

నేమిమణ్డలపిట్ఠియం పనస్స దసన్నం దసన్నం అరానం అన్తరే ధమనవంసో వియ అన్తో సుసిరో ఛిద్దమణ్డలఖచితో వాతగాహీ పవాళదణ్డో హోతి, యస్స వాతేరితస్స సుకుసలసమన్నాహతస్స పఞ్చఙ్గికతూరియస్స వియ సద్దో వగ్గు చ రజనీయో చ కమనీయో చ మదనీయో చ హోతి. తస్స ఖో పన పవాళదణ్డస్స ఉపరి సేతచ్ఛత్తం ఉభోసు పస్సేసు సమోసరితకుసుమదామానం ద్వే పన్తియోతి ఏవం సమోసరితకుసుమదామపన్తిసతద్వయపరివారసేతచ్ఛత్తసతధారినా పవాళదణ్డసతేన సముపసోభితనేమిపరిక్ఖేపస్స ద్విన్నమ్పి నాభిపనాళీనం అన్తో ద్వే సీహముఖాని హోన్తి, యేహి తాలక్ఖన్ధప్పమాణా పుణ్ణచన్దకిరణకలాపసస్సిరీకా తరుణరవిసమానరత్తకమ్బలగేణ్డుకపరియన్తా ఆకాసగఙ్గాగతిసోభం అవహసమానా వియ ద్వే ముత్తకలాపా ఓలమ్బన్తి. యేహి చక్కరతనేన సద్ధిం ఆకాసే సమ్పరివత్తమానేహి తీణి చక్కాని ఏకతో పరివత్తన్తాని వియ ఖాయన్తి. అయమస్స సబ్బసో సబ్బాకారపరిపూరతా.

తం పనేతం ఏవం సబ్బాకారపరిపూరం పకతియా సాయమాసభత్తం భుఞ్జిత్వా అత్తనో అత్తనో ఘరద్వారే పఞ్ఞత్తాసనేసు నిసీదిత్వా పవత్తకథాసల్లాపేసు మనుస్సేసు వీథిచతుక్కాదీసు కీళమానే దారకజనే నాతిఉచ్చేన నాతినీచేన వనసణ్డమత్థకాసన్నేన ఆకాసప్పదేసేన ఉపసోభయమానం వియ, రుక్ఖసాఖగ్గాని ద్వాదసయోజనతో పట్ఠాయ సుయ్యమానేన మధురస్సరేన సత్తానం సోతాని ఓధాపయమానం యోజనతో పట్ఠాయ నానప్పభాసముదయసముజ్జలేన వణ్ణేన నయనాని సమాకడ్ఢన్తం వియ, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స పుఞ్ఞానుభావం ఉగ్ఘోసయన్తం వియ, రాజధానియా అభిముఖం ఆగచ్ఛతి.

అథస్స చక్కరతనస్స సద్దసవనేనేవ – ‘‘కుతో ను ఖో, కస్స ను ఖో అయం సద్దో’’తి ఆవజ్జితహదయానం పురత్థిమదిసం ఆలోకయమానానం తేసం మనుస్సానం అఞ్ఞతరో అఞ్ఞతరం ఏవమాహ – ‘‘పస్సథ, భో, అచ్ఛరియం, అయం పుణ్ణచన్దో పుబ్బే ఏకో ఉగ్గచ్ఛతి, అజ్జేవ పన అత్తదుతియో ఉగ్గతో, ఏతఞ్హి రాజహంసమిథునమివ పుణ్ణచన్దమిథునం పుబ్బాపరియేన గగనతలం అభిలఙ్ఘతీ’’తి. తమఞ్ఞో ఆహ – ‘‘కిం కథేసి, సమ్మ, కుహిం నామ తయా ద్వే పుణ్ణచన్దా ఏకతో ఉగ్గచ్ఛన్తా దిట్ఠపుబ్బా, నను ఏస తపనీయరంసిధారో పిఞ్ఛరకిరణో దివాకరో ఉగ్గతో’’తి, తమఞ్ఞో హసితం కత్వా ఏవమాహ – ‘‘కిం ఉమ్మత్తోసి, నను ఇదానేవ దివాకరో అత్థఙ్గతో, సో కథం ఇమం పుణ్ణచన్దం అనుబన్ధమానో ఉగ్గచ్ఛిస్సతి? అద్ధా పనేతం అనేకరతనప్పభాసముదయుజ్జలం ఏకస్సాపి పుఞ్ఞవతో విమానం భవిస్సతీ’’తి. తే సబ్బేపి అపసారయన్తా అఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘‘భో, కిం బహుం విలపథ, నేవాయం పుణ్ణచన్దో, న సూరియో న దేవవిమానం. న హేతేసం ఏవరూపా సిరిసమ్పత్తి అత్థి, చక్కరతనేన పన ఏతేన భవితబ్బ’’న్తి.

ఏవం పవత్తసల్లాపస్సేవ తస్స జనస్స చన్దమణ్డలం ఓహాయ తం చక్కరతనం అభిముఖం హోతి. తతో తేహి – ‘‘కస్స ను ఖో ఇదం నిబ్బత్త’’న్తి వుత్తే భవన్తి వత్తారో – ‘‘న కస్సచి అఞ్ఞస్స, నను అమ్హాకం మహారాజా పూరితచక్కవత్తివత్తో, తస్సేతం నిబ్బత్త’’న్తి. అథ సో చ మహాజనో, యో చ అఞ్ఞో పస్సతి, సబ్బో చక్కరతనమేవ అనుగచ్ఛతి. తం చాపి చక్కరతనం రఞ్ఞోయేవ అత్థాయ అత్తనో ఆగతభావం ఞాపేతుకామం వియ సత్తక్ఖత్తుం పాకారమత్థకేనేవ నగరం అనుసంయాయిత్వా, అథ రఞ్ఞో అన్తేపురం పదక్ఖిణం కత్వా, అన్తేపురస్స చ ఉత్తరసీహపఞ్జరసదిసే ఠానే యథా గన్ధపుప్ఫాదీహి సుఖేన సక్కా హోతి పూజేతుం, ఏవం అక్ఖాహతం వియ తిట్ఠతి.

ఏవం ఠితస్స పనస్స వాతపానఛిద్దాదీహి పవిసిత్వా నానావిరాగరతనప్పభాసముజ్జలం అన్తోపాసాదం అలఙ్కురుమానం పభాసమూహం దిస్వా దస్సనత్థాయ సఞ్జాతాభిలాసో రాజా హోతి. పరిజనోపిస్స పియవచనపాభతేన ఆగన్త్వా తమత్థం నివేదేతి. అథ రాజా బలవపీతిపామోజ్జఫుటసరీరో పల్లఙ్కం మోచేత్వా ఉట్ఠాయాసనా సీహపఞ్జరసమీపం గన్త్వా తం చక్కరతనం దిస్వా ‘‘సుతం ఖో పన మేత’’న్తిఆదికం చిన్తనం చిన్తయతి. మహాసుదస్సనస్సాపి సబ్బం తం తథేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘దిస్వా రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స…పే… అస్సం ను ఖో అహం రాజా చక్కవత్తీ’’తి. తత్థ సో హోతి రాజా చక్కవత్తీతి కిత్తావతా చక్కవత్తీ హోతీతి? ఏకఙ్గులద్వఙ్గులమత్తమ్పి చక్కరతనే ఆకాసం అబ్భుగ్గన్త్వా పవత్తే ఇదాని తస్స పవత్తాపనత్థం యం కాతబ్బం, తం దస్సేన్తో అథ ఖో ఆనన్దాతిఆదిమాహ.

౨౪౪. తత్థ ఉట్ఠాయాసనాతి నిసిన్నాసనతో ఉట్ఠహిత్వా చక్కరతనసమీపం ఆగన్త్వా. సువణ్ణభిఙ్కారం గహేత్వాతి హత్థిసోణ్డసదిసపనాళిం సువణ్ణభిఙ్కారం ఉక్ఖిపిత్వా. అన్వదేవ రాజా మహాసుదస్సనో సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయాతి సబ్బచక్కవత్తీనఞ్హి ఉదకేన అబ్భుక్కిరిత్వా – ‘‘అభివిజినాతు భవం చక్కరతన’’న్తి వచనసమనన్తరమేవ వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా చక్కరతనం పవత్తతి. యస్స పవత్తి సమకాలమేవ సో రాజా చక్కవత్తీ నామ హోతి. పవత్తే పన చక్కరతనే తం అనుబన్ధమానోవ రాజా చక్కవత్తియానవరం ఆరుయ్హ వేహాసం అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అథస్స ఛత్తచామరాదిహత్థో పరిజనో చేవ అన్తేపురజనో చ తతో నానాకారకఞ్చుకకవచాదిసన్నాహవిభూసితేన వివిధాభరణప్పభాసముజ్జలేన సముస్సితద్ధజపటాకపటిమణ్డితేన అత్తనో అత్తనో బలకాయేన సద్ధిం ఉపరాజసేనాపతిపభుతయోపి వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా రాజానమేవ పరివారేన్తి.

రాజయుత్తా పన జనసఙ్గహత్థం నగరవీథీసు భేరియో చరాపేన్తి – ‘‘తాతా, అమ్హాకం రఞ్ఞో చక్కరతనం నిబ్బత్తం, అత్తనో విభవానురూపేన మణ్డితపసాధికా సన్నిపతథా’’తి. మహాజనో పన పకతియా చక్కరతనసద్దేనేవ సబ్బకిచ్చాని పహాయ గన్ధపుప్ఫాదీని ఆదాయ సన్నిపతితోవ సోపి సబ్బో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా రాజానమేవ పరివారేతి. యస్స యస్స హి రఞ్ఞా సద్ధిం గన్తుకామతాచిత్తం ఉప్పజ్జతి, సో సో ఆకాసగతోవ హోతి. ఏవం ద్వాదసయోజనాయామవిత్థారా పరిసా హోతి. తత్థ ఏకపురిసోపి ఛిన్నభిన్నసరీరో వా కిలిట్ఠవత్థో వా నత్థి. సుచిపరివారో హి రాజా చక్కవత్తీ. చక్కవత్తిపరిసా నామ విజ్జాధరపురిసా వియ ఆకాసే గచ్ఛమానా ఇన్దనీలమణితలే విప్పకిణ్ణరతనసదిసా హోతి. మహాసుదస్సనస్సాపి తథేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘అన్వదేవ రాజా మహాసుదస్సనో సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయా’’తి.

తం పన చక్కరతనం రుక్ఖగ్గానం ఉపరూపరి నాతిఉచ్చేన నాతినీచేన గగనప్పదేసేన పవత్తతి. యథా రుక్ఖానం పుప్ఫఫలపల్లవేహి అత్థికా, తాని సుఖేన గహేతుం సక్కోన్తి. యథా చ భూమియం ఠితా ‘‘ఏస రాజా, ఏస ఉపరాజా, ఏస సేనాపతీ’’తి సల్లక్ఖేతుం సక్కోన్తి. ఠానాదీసు చ ఇరియాపథేసు యో యేన ఇచ్ఛతి, సో తేనేవ గచ్ఛతి. చిత్తకమ్మాదిసిప్పపసుతా చేత్థ అత్తనో అత్తనో కిచ్చం కరోన్తాయేవ గచ్ఛన్తి. యథేవ హి భూమియం, తథా తేసం సబ్బకిచ్చాని ఆకాసేవ ఇజ్ఝన్తి. ఏవం చక్కవత్తిపరిసం గహేత్వా తం చక్కరతనం వామపస్సేన సినేరుం పహాయ మహాసముద్దస్స ఉపరిభాగేన సత్తసహస్సయోజనప్పమాణం పుబ్బవిదేహం గచ్ఛతి.

తత్థ యో వినిబ్బేధేన ద్వాదసయోజనాయ, పరిక్ఖేపతో ఛత్తింసయోజనాయ పరిసాయ సన్నివేసక్ఖమో సులభాహారూపకరణో ఛాయుదకసమ్పన్నో సుచిసమతలో రమణీయో భూమిభాగో, తస్స ఉపరిభాగే తం చక్కరతనం అక్ఖాహతం వియ తిట్ఠతి. అథ తేన సఞ్ఞాణేన సో మహాజనో ఓతరిత్వా యథారుచి నహానభోజనాదీని సబ్బకిచ్చాని కరోన్తో వాసం కప్పేతి. మహాసుదస్సనస్సాపి సబ్బం తథేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘యస్మిం ఖో పనానన్ద, పదేసే చక్కరతనం పతిట్ఠాతి, తత్థ సో రాజా మహాసుదస్సనో వాసం ఉపగచ్ఛి సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయా’’తి.

ఏవం వాసం ఉపగతే చక్కవత్తిమ్హి యే తత్థ రాజానో, తే ‘‘పరచక్కం ఆగత’’న్తి సుత్వాపి న బలకాయం సన్నిపాతేత్వా యుద్ధసజ్జా హోన్తి. చక్కరతనస్స హి ఉప్పత్తిసమనన్తరమేవ నత్థి సో సత్తో నామ, యో పచ్చత్థికసఞ్ఞాయ తం రాజానం ఆరబ్భ ఆవుధం ఉక్ఖిపితుం విసహేయ్య. అయమానుభావో చక్కరతనస్స.

చక్కానుభావేన హి తస్స రఞ్ఞో,

అరీ అసేసా దమథం ఉపేన్తి;

అరిన్దమం నామ నరాధిపస్స,

తేనేవ తం వుచ్చతి తస్స చక్కన్తి.

తస్మా సబ్బేపి తే రాజానో అత్తనో అత్తనో రజ్జసిరివిభవానురూపం పాభతం గహేత్వా తం రాజానం ఉపగమ్మ ఓనతసిరా అత్తనో మోళిమణిప్పభాభిసేకేన తస్స పాదపూజం కరోన్తా – ‘‘ఏహి ఖో, మహారాజా’’తిఆదీహి వచనేహి తస్స కింకారపటిసావితం ఆపజ్జన్తి. మహాసుదస్సనస్సాపి తథేవ అకంసు. తేన వుత్తం – ‘‘యే ఖో, పనానన్ద, పురత్థిమాయ దిసాయ…పే… అనుసాస, మహారాజా’’తి.

తత్థ స్వాగతన్తి సు ఆగతం. ఏకస్మిఞ్హి ఆగతే సోచన్తి, గతే నన్దన్తి. ఏకస్మిం ఆగతే నన్దన్తి, గతే సోచన్తి, తాదిసో త్వం ఆగమననన్దనో, గమనసోచనో. తస్మా తవ ఆగమనం సుఆగమనన్తి వుత్తం హోతి. ఏవం వుత్తే పన రాజా చక్కవత్తీ నాపి – ‘‘ఏత్తకం నామ మే అనువస్సం బలిం ఉపకప్పేథా’’తి వదతి, నాపి అఞ్ఞస్స భోగం అచ్ఛిన్దిత్వా అఞ్ఞస్స దేతి. అత్తనో పన ధమ్మరాజభావస్స అనురూపాయ పఞ్ఞాయ పాణాతిపాతాదీని ఉపపరిక్ఖిత్వా పేమనీయేన మఞ్జునా సరేన – ‘‘పస్సథ తాతా, పాణాతిపాతో నామేస ఆసేవితో భావితో బహులీకతో నిరయసంవత్తనికో హోతీ’’తిఆదినా నయేన ధమ్మం దేసేత్వా ‘‘పాణో న హన్తబ్బో’’తిఆదికం ఓవాదం దేతి. మహాసుదస్సనోపి తథేవ అకాసి, తేన వుత్తం – ‘‘రాజా మహాసుదస్సనో ఏవమాహ – ‘పాణో న హన్తబ్బో…పే… యథాభుత్తఞ్చ భుఞ్జథా’తి’’. కిం పన సబ్బేపి రఞ్ఞో ఇమం ఓవాదం గణ్హన్తీతి? బుద్ధస్సాపి తావ సబ్బే న గణ్హన్తి, రఞ్ఞో కిం గణ్హిస్సన్తీతి. తస్మా యే పణ్డితా విభావినో, తే గణ్హన్తి. సబ్బే పన అనుయన్తా భవన్తి. తస్మా యే ఖో పనానన్దాతిఆదిమాహ.

అథ తం చక్కరతనం ఏవం పుబ్బవిదేహవాసీనం ఓవాదే దిన్నే కతపాతరాసే చక్కవత్తిబలేన వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా పురత్థిమసముద్దం అజ్ఝోగాహతి. యథా యథా చ తం అజ్ఝోగాహతి, తథా తథా అగదగన్ధం ఘాయిత్వా సఙ్ఖిత్తఫణో నాగరాజా వియ, సఙ్ఖిత్తఊమివిప్ఫారం హుత్వా ఓగచ్ఛమానం మహాసముద్దసలిలం యోజనమత్తం ఓగన్త్వా అన్తోసముద్దే వేళురియభిత్తి వియ తిట్ఠతి. తఙ్ఖణఞ్ఞేవ చ తస్స రఞ్ఞో పుఞ్ఞసిరిం దట్ఠుకామాని వియ మహాసముద్దతలే విప్పకిణ్ణాని నానారతనాని తతో తతో ఆగన్త్వా తం పదేసం పూరయన్తి. అథ సా రాజపరిసా తం నానారతనపరిపూరం మహాసముద్దతలం దిస్వా యథారుచి ఉచ్ఛఙ్గాదీహి ఆదియతి, యథారుచి ఆదిన్నరతనాయ పన పరిసాయ తం చక్కరతనం పటినివత్తతి. పటినివత్తమానే చ తస్మిం పరిసా అగ్గతో హోతి, మజ్ఝే రాజా, అన్తే చక్కరతనం. తమ్పి జలనిధిజలం పలోభియమానమివ చక్కరతనసిరియా, అసహమానమివ చ తేన వియోగం నేమిమణ్డలపరియన్తం అభిహనన్తం నిరన్తరమేవ ఉపగచ్ఛతి. ఏవం రాజా చక్కవత్తీ పురత్థిమమహాసముద్దపరియన్తం పుబ్బవిదేహం అభివిజినిత్వా దక్ఖిణసముద్దపరియన్తం జమ్బుదీపం విజేతుకామో చక్కరతనదేసితేన మగ్గేన దక్ఖిణసముద్దాభిముఖో గచ్ఛతి. మహాసుదస్సనోపి తథేవ అగమాసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, చక్కరతనం పురత్థిమం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా దక్ఖిణం దిసం పవత్తీ’’తి.

ఏవం పవత్తమానస్స పన తస్స పవత్తనవిధానం, సేనాసన్నివేసో, పటిరాజాగమనం, తేసం అనుసాసనిప్పదానం దక్ఖిణసముద్దఅజ్ఝోగాహనం సముద్దసలిలస్స ఓగచ్ఛమానం రతనానం ఆదానన్తి సబ్బం పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

విజినిత్వా పన తం దససహస్సయోజనప్పమాణం జమ్బుదీపం దక్ఖిణసముద్దతోపి పచ్చుత్తరిత్వా సత్తయోజనసహస్సప్పమాణం అపరగోయానం విజేతుం పుబ్బే వుత్తనయేనేవ గన్త్వా తమ్పి సముద్దపరియన్తం తథేవ అభివిజినిత్వా పచ్ఛిమసముద్దతోపి ఉత్తరిత్వా అట్ఠయోజనసహస్సప్పమాణం ఉత్తరకురుం విజేతుం తథేవ గన్త్వా తమ్పి సముద్దపరియన్తం తథేవ అభివిజియ ఉత్తరసముద్దతో పచ్చుత్తరతి.

ఏత్తావతా రఞ్ఞా చక్కవత్తినా చాతురన్తాయ పథవియా ఆధిపచ్చం అధిగతం హోతి. సో ఏవం విజితవిజయో అత్తనో రజ్జసిరిసమ్పత్తిదస్సనత్థం సపరిసో ఉద్ధం గగనతలం అభిలఙ్ఘిత్వా సువికసితపదుమకుముదపుణ్డరీకవనవిచిత్తే చత్తారో జాతస్సరే వియ పఞ్చసతపఞ్చసతపరిత్తదీపపరివారే చత్తారో మహాదీపే ఓలోకేత్వా చక్కరతనదేసితేనేవ మగ్గేన యథానుక్కమం అత్తనో రాజధానిం పచ్చాగచ్ఛతి. అథ తం చక్కరతనం అన్తేపురద్వారం సోభయమానం వియ హుత్వా తిట్ఠతి.

ఏవం పతిట్ఠితే పన తస్మిం చక్కరతనే రాజన్తేపురే ఉక్కాహి వా దీపికాహి వా కిఞ్చి కరణీయం న హోతి, చక్కరతనోభాసోయేవ రత్తిం అన్ధకారం విధమతియేవ. యే పన అన్ధకారత్థికా హోన్తి, తేసం అన్ధకారమేవ హోతి. మహాసుదస్సనస్సాపి సబ్బమేతం తథేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘దక్ఖిణం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా…పే… ఏవరూపం చక్కరతనం పాతురహోసీ’’తి.

హత్థిరతనవణ్ణనా

౨౪౬. ఏవం పాతుభూతచక్కరతనస్సేవ చక్కవత్తినో అమచ్చా పకతిమఙ్గలహత్థిట్ఠానం సమం సుచిభూమిభాగం కారేత్వా హరిచన్దనాదీహి సురభిగన్ధేహి ఉపలిమ్పాపేత్వా హేట్ఠా విచిత్తవణ్ణసురభికుసుమసమోకిణ్ణం ఉపరి సువణ్ణతారకానం అన్తరన్తరా సమోసరితమనుఞ్ఞకుసుమదామపటిమణ్డితవితానం దేవవిమానం వియ అభిసఙ్ఖరిత్వా – ‘‘ఏవరూపస్స నామ దేవ హత్థిరతనస్స ఆగమనం చిన్తేథా’’తి వదన్తి. సో పుబ్బే వుత్తనయేనేవ మహాదానం దత్వా సీలాని చ సమాదాయ తం పుఞ్ఞసమ్పత్తిం ఆవజ్జన్తో నిసీది. అథస్స పుఞ్ఞానుభావచోదితో ఛద్దన్తకులా వా ఉపోసథకులా వా తం సక్కారవిసేసం అనుభవితుకామో తరుణరవిమణ్డలాభిరత్తచరణగీవాముఖపటిమణ్డితవిసుద్ధసేతసరీరో సత్తపతిట్ఠో సుసణ్ఠితఅఙ్గపచ్చఙ్గసన్నివేసో వికసితరత్తపదుమచారుపోక్ఖరో ఇద్ధిమా యోగీ వియ వేహాసగమనసమత్థో మనోసిలాచుణ్ణరఞ్జితపరియన్తో వియ రజతపబ్బతో హత్థిసేట్ఠో ఆగన్త్వా తస్మిం పదేసే తిట్ఠతి. సో ఛద్దన్తకులా ఆగచ్ఛన్తో సబ్బకనిట్ఠో ఆగచ్ఛతి. ఉపోసథకులా ఆగచ్ఛన్తో సబ్బజేట్ఠో. పాళియం పన ఉపోసథో నాగరాజా ఇచ్చేవ ఆగతం. నాగరాజా నామ కస్సచి అపరిభోగో, సబ్బకనిట్ఠో ఆగచ్ఛతీతి అట్ఠకథాసు వుత్తం. స్వాయం పూరితచక్కవత్తివత్తానం చక్కవత్తీనం వుత్తనయేనేవ చిన్తయన్తానం ఆగచ్ఛతి. మహాసుదస్సనస్స పన సయమేవ పకతిమఙ్గలహత్థిట్ఠానం ఆగన్త్వా తం హత్థిం అపనేత్వా తత్థ అట్ఠాసి. తేన వుత్తం – ‘‘పున చపరం ఆనన్ద…పే… నాగరాజా’’తి.

ఏవం పాతుభూతం పన తం హత్థిరతనం దిస్వా హత్థిగోపకాదయో హట్ఠతుట్ఠా వేగేన గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేన్తి. రాజా తురితతురితో ఆగన్త్వా తం దిస్వా పసన్నచిత్తో – ‘‘భద్దకం వత భో హత్థియానం, సచే దమథం ఉపేయ్యా’’తి చిన్తయన్తో హత్థం పసారేతి. అథ సో ఘరధేనువచ్ఛకో వియ కణ్ణే ఓలమ్బిత్వా సూరతభావం దస్సేన్తో రాజానం ఉపసఙ్కమతి. రాజా తం ఆరోహితుకామో హోతి. అథస్స పరిజనా అధిప్పాయం ఞత్వా తం హత్థిరతనం సువణ్ణద్ధజం సువణ్ణాలఙ్కారం హేమజాలపటిచ్ఛన్నం కత్వా ఉపనేన్తి. రాజా తం అనిసీదాపేత్వావ సత్తరతనమయాయ నిస్సేణియా ఆరుయ్హ ఆకాసగమననిన్నచిత్తో హోతి. తస్స సహ చిత్తుప్పాదేనేవ సో నాగరాజా రాజహంసో వియ ఇన్దనీలమణిప్పభాజాలం నీలగగనతలం అభిలఙ్ఘతి. తతో చక్కచారికాయ వుత్తనయేనేవ సకలరాజపరిసా. ఇతి సపరిసో రాజా అన్తోపాతరాసేయేవ సకలపథవిం అనుసంయాయిత్వా రాజధానిం పచ్చాగచ్ఛతి. ఏవం మహిద్ధికం చక్కవత్తినో హత్థిరతనం హోతి. మహాసుదస్సనస్సాపి తాదిసమేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘దిస్వా రఞ్ఞో…పే… పాతురహోసీ’’తి.

అస్సరతనవణ్ణనా

౨౪౭. ఏవం పాతుభూతహత్థిరతనస్స పన చక్కవత్తినో అమచ్చా పకతిమఙ్గలఅస్సట్ఠానం సుచిసమతలం కారేత్వా అలఙ్కరిత్వా చ పురిమనయేనేవ రఞ్ఞో తస్స ఆగమనచిన్తనత్థం ఉస్సాహం జనేన్తి. సో పురిమనయేనేవ కతదానమాననసక్కారో సమాదిన్నసీలబ్బతో పాసాదతలే సుఖనిసిన్నో పుఞ్ఞసమ్పత్తిం సమనుస్సరతి. అథస్స పుఞ్ఞానుభావచోదితో సిన్ధవకులతో విజ్జులతావినద్ధసరదకాలసేతవలాహకరాసిసస్సిరీకో రత్తపాదో రత్తతుణ్డో చన్దప్పభాపుఞ్జసదిససుద్ధసినిద్ధఘనసంహతసరీరో కాకగీవా వియ ఇన్దనీలమణి వియ చ కాళవణ్ణేన సీసేన సమన్నాగతత్తా కాళసీసోతి సుట్ఠు కప్పేత్వా ఠపితేహి వియ ముఞ్జసదిసేహి సణ్హవట్టఉజుగతేహి కేసేహి సమన్నాగతత్తా ముఞ్జకేసో వేహాసఙ్గమో వలాహకో నామ అస్సరాజా ఆగన్త్వా తస్మిం ఠానే పతిట్ఠాతి. మహాసుదస్సనస్స పనేస హత్థిరతనం వియ ఆగతో. సేసం సబ్బం హత్థిరతనే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. ఏవరూపం అస్సరతనం సన్ధాయ భగవా – ‘‘పున చ పర’’న్తిఆదిమాహ.

మణిరతనవణ్ణనా

౨౪౮. ఏవం పాతుభూతఅస్సరతనస్స పన రఞ్ఞో చక్కవత్తినో చతుహత్థాయామం సకటనాభిసమపరిణాహం ఉభోసు అన్తేసు కణ్ణికపరియన్తతో వినిగ్గతేహి సుపరిసుద్ధముత్తాకలాపేహి ద్వీహి కఞ్చనపదుమేహి అలఙ్కతం చతురాసీతిమణిసహస్సపరివారం తారాగణపరివుతస్స పుణ్ణచన్దసస్సిరిం ఫరమానం వియ వేపుల్లపబ్బతతో మణిరతనం ఆగచ్ఛతి. తస్సేవం ఆగతస్స ముత్తాజాలకే ఠపేత్వా వేళుపరమ్పరాయ సట్ఠిహత్థప్పమాణం ఆకాసం ఆరోపితస్స రత్తిభాగే సమన్తా యోజనప్పమాణం ఓకాసం ఆభా ఫరతి, యాయ సబ్బో సో ఓకాసో అరుణుగ్గమనవేలా వియ సఞ్జాతాలోకో హోతి. తతో కస్సకా కసికమ్మం వాణిజా ఆపణుగ్ఘాటనం తే తే సిప్పినో తం తం కమ్మన్తం పయోజేన్తి ‘‘దివా’’తి మఞ్ఞమానా. మహాసుదస్సనస్సాపి సబ్బం తం తథేవ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘పున చ పరం ఆనన్ద,…పే… మణిరతనం పాతురహోసీ’’తి.

ఇత్థిరతనవణ్ణనా

౨౪౯. ఏవం పాతుభూతమణిరతనస్స పన చక్కవత్తినో విసయసుఖవిసేసస్స విసేసకారణం ఇత్థిరతనం పాతుభవతి. మద్దరాజకులతో వా హిస్స అగ్గమహేసిం ఆనేన్తి, ఉత్తరకురుతో వా పుఞ్ఞానుభావేన సయం ఆగచ్ఛతి. అవసేసా పనస్సా సమ్పత్తి – ‘‘పున చ పరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఇత్థిరతనం పాతురహోసి, అభిరూపా దస్సనీయా’’తిఆదినా నయేన పాళియంయేవ ఆగతా.

తత్థ సణ్ఠానపారిపూరియా అధికం రూపం అస్సాతి అభిరూపా. దిస్సమానావ చక్ఖూని పిణయతి, తస్మా అఞ్ఞం కిచ్చవిక్ఖేపం హిత్వాపి దట్ఠబ్బాతి దస్సనీయా. దిస్సమానావ సోమనస్సవసేన చిత్తం పసాదేతీతి పాసాదికా. పరమాయాతి ఏవం పసాదావహత్తా ఉత్తమాయ. వణ్ణపోక్ఖరతాయాతి వణ్ణసున్దరతాయ. సమన్నాగతాతి ఉపేతా. అభిరూపా వా యస్మా నాతిదీఘా నాతిరస్సా. దస్సనీయా యస్మా నాతికిసా నాతిథూలా. పాసాదికా యస్మా నాతికాళికా నాచ్చోదాతా. పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా యస్మా అభిక్కన్తా మానుసివణ్ణం అప్పత్తా దిబ్బవణ్ణం. మనుస్సానఞ్హి వణ్ణాభా బహి న నిచ్ఛరతి. దేవానం పన అతిదూరమ్పి నిచ్ఛరతి.

తస్సా పన ద్వాదసహత్థప్పమాణం పదేసం సరీరాభా ఓభాసేతి. నాతిదీఘాదీసు చస్సా పఠమయుగళేన ఆరోహసమ్పత్తి, దుతియయుగళేన పరిణాహసమ్పత్తి, తతియయుగళేన వణ్ణసమ్పత్తి వుత్తా. ఛహి వాపి ఏతేహి కాయవిపత్తియా అభావో, అతిక్కన్తా మానుసివణ్ణన్తి ఇమినా కాయసమ్పత్తి వుత్తా. తూలపిచునో వా కప్పాసపిచునో వాతి సప్పిమణ్డే పక్ఖిపిత్వా ఠపితస్స సతవారవిహతస్స తూలపిచునో వా కప్పాసపిచునో వా. సీతేతి రఞ్ఞో సీతకాలే. ఉణ్హేతి రఞ్ఞో ఉణ్హకాలే. చన్దనగన్ధోతి నిచ్చకాలమేవ సుపిసితస్స అభినవస్స చతుజ్జాతిసమాయోజితస్స హరిచన్దనస్స గన్ధో కాయతో వాయతి. ఉప్పలగన్ధో వాయతీతి హసితకథితకాలేసు ముఖతో తఙ్ఖణం వికసితస్సేవ నీలుప్పలస్స అతిసురభిగన్ధో వాయతి.

ఏవం రూపసమ్ఫస్సగన్ధసమ్పత్తియుత్తాయ పనస్సా సరీరసమ్పత్తియా అనురూపం ఆచారం దస్సేతుం తం ఖో పనాతిఆది వుత్తం. తత్థ రాజానం దిస్వా నిసిన్నాసనతో అగ్గిదడ్ఢా వియ పఠమమేవ ఉట్ఠాతీతి పుబ్బుట్ఠాయినీ. తస్మిం నిసిన్నే తస్స తాలవణ్టేన బీజనాదికిచ్చం కత్వా పచ్ఛా నిపతతి నిసీదతీతి పచ్ఛానిపాతినీ. కిం కరోమి, తే దేవాతి వాచాయ కిం-కారం పటిసావేతీతి కిం కారపటిస్సావినీ. రఞ్ఞో మనాపమేవ చరతి కరోతీతి మనాపచారినీ. యం రఞ్ఞో పియం తదేవ వదతీతి పియవాదినీ.

ఇదాని – ‘‘స్వాస్సా ఆచారో భావవిసుద్ధియావ, న సాఠేయ్యనా’’తి దస్సేతుం తం ఖో పనాతిఆదిమాహ. తత్థ నో అతిచరీతి న అతిక్కమిత్వా చరి, ఠపేత్వా రాజానం అఞ్ఞం పురిసం చిత్తేనపి న పత్థేసీతి వుత్తం హోతి.

తత్థ యే తస్సా ఆదిమ్హి ‘‘అభిరూపా’’తిఆదయో, అన్తే ‘‘పుబ్బుట్ఠాయినీ’’తిఆదయో గుణా వుత్తా, తే పకతిగుణా ఏవ. ‘‘అతిక్కన్తా మానుసివణ్ణ’’న్తిఆదయో పన చక్కవత్తినో పుఞ్ఞం ఉపనిస్సాయ చక్కరతనపాతుభావతో పట్ఠాయ పురిమకమ్మానుభావేన నిబ్బత్తాతి వేదితబ్బా.

అభిరూపతాదికాపి వా చక్కరతనపాతుభావతో పట్ఠాయ సబ్బాకారపరిపూరా జాతా. తేనాహ – ‘‘ఏవరూపం ఇత్థిరతనం పాతురహోసీ’’తి.

గహపతిరతనవణ్ణనా

౨౫౦. ఏవం పాతుభూతఇత్థిరతనస్స పన రఞ్ఞో చక్కవత్తినో ధనకరణీయానం కిచ్చానం యథాసుఖం పవత్తనత్థం గహపతిరతనం పాతుభవతి. సో పకతియావ మహాభోగో, మహాభోగకులే జాతో. రఞ్ఞో ధనరాసివడ్ఢకో సేట్ఠిగహపతి హోతి. చక్కరతనానుభావసహితం పనస్స కమ్మవిపాకజం దిబ్బచక్ఖు పాతుభవతి, యేన అన్తోపథవియమ్పి యోజనబ్భన్తరే నిధిం పస్సతి, సో తం సమ్పత్తిం దిస్వా తుట్ఠమానసో గన్త్వా రాజానం ధనేన పవారేత్వా సబ్బాని ధనకరణీయాని సమ్పాదేతి. మహాసుదస్సనస్సాపి తథేవ సమ్పాదేసి. తేన వుత్తం – ‘‘పున చపరం ఆనన్ద…పే… ఏవరూపం గహపతిరతనం పాతురహోసీ’’తి.

పరిణాయకరతనవణ్ణనా

౨౫౧. ఏవం పాతుభూతగహపతిరతనస్స పన రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స సబ్బకిచ్చసంవిధానసమత్థం పరిణాయకరతనం పాతుభవతి. సో రఞ్ఞో జేట్ఠపుత్తోవ హోతి. పకతియా ఏవ సో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ విభావీ. రఞ్ఞో పుఞ్ఞానుభావం నిస్సాయ పనస్స అత్తనో కమ్మానుభావేన పరచిత్తఞాణం ఉప్పజ్జతి. యేన ద్వాదసయోజనాయ రాజపరిసాయ చిత్తాచారం ఞత్వా రఞ్ఞో హితే చ అహితే చ వవత్థపేతుం సమత్థో హోతి, సోపి తం అత్తనో ఆనుభావం దిస్వా తుట్ఠహదయో రాజానం సబ్బకిచ్చానుసాసనేన పవారేతి. మహాసుదస్సనమ్పి తథేవ పవారేసి. తేన వుత్తం – ‘‘పున చపరం…పే… పరిణాయకరతనం పాతురహోసీ’’తి.

తత్థ ఠపేతబ్బం ఠపేతున్తి తస్మిం తస్మిం ఠానన్తరే ఠపేతబ్బం ఠపేతుం.

చతుఇద్ధిసమన్నాగతవణ్ణనా

౨౫౨. సమవేపాకినియాతి సమవిపాచనియా. గహణియాతి కమ్మజతేజోధాతుయా. తత్థ యస్స భుత్తమత్తోవ ఆహారో జీరతి, యస్స వా పన పుటభత్తం వియ తత్థేవ తిట్ఠతి, ఉభోపేతే న సమవేపాకినియా సమన్నాగతా. యస్స పన పున భత్తకాలే భత్తఛన్దో ఉప్పజ్జతేవ, అయం సమవేపాకినియా సమన్నాగతోతి.

ధమ్మపాసాదపోక్ఖరణివణ్ణనా

౨౫౩. మాపేసి ఖోతి నగరే భేరిం చరాపేత్వా జనరాసిం కారేత్వా న మాపేసి, రఞ్ఞో పన సహ చిత్తుప్పాదేనేవ భూమిం భిన్దిత్వా చతురాసీతి పోక్ఖరణీసహస్సాని నిబ్బత్తింసు. తాని సన్ధాయేతం వుత్తం. ద్వీహి వేదికాహీతి ఏకాయ ఇట్ఠకానం పరియన్తేయేవ పరిక్ఖిత్తా ఏకాయ పరివేణపరిచ్ఛేదపరియన్తే. ఏతదహోసీతి కస్మా అహోసి? ఏకదివసం కిర నహత్వా చ పివిత్వా చ గచ్ఛన్తం మహాజనం మహాపురిసో ఓలోకేత్వా ఇమే ఉమ్మత్తకవేసేనేవ గచ్ఛన్తి. సచే ఏతేసం ఏత్థ పిళన్ధనపుప్ఫాని భవేయ్యుం, భద్దకం సియాతి. అథస్స ఏతదహోసి. తత్థ సబ్బోతుకన్తి పుప్ఫం నామ ఏకస్మింయేవ ఉతుమ్హి పుప్ఫతి. అహం పన తథా కరిస్సామి – ‘‘యథా సబ్బేసు ఉతూసు పుప్ఫిస్సతీ’’తి చిన్తేసిం. రోపాపేసీతి నానావణ్ణఉప్పలబీజాదీని తతో తతో ఆహరాపేత్వా న రోపాపేసి, సహ చిత్తుప్పాదేనేవ పనస్స సబ్బం ఇజ్ఝతి. తం లోకో రఞ్ఞా రోపితన్తి మఞ్ఞి. తేన వుత్తం – ‘‘రోపాపేసీ’’తి. తతో పట్ఠాయ మహాజనో నానప్పకారం జలజథలజమాలం పిళన్ధిత్వా నక్ఖత్తం కీళమానో వియ గచ్ఛతి.

౨౫౪. అథ రాజా తతో ఉత్తరిపి జనం సుఖసమప్పితం కాతుకామో – ‘‘యంనూనాహం ఇమాసం పోక్ఖరణీనం తీరే’’తిఆదినా జనస్స సుఖవిధానం చిన్తేత్వా సబ్బం అకాసి. తత్థ న్హాపేసున్తి అఞ్ఞో సరీరం ఉబ్బట్టేసి, అఞ్ఞో చుణ్ణాని యోజేసి, అఞ్ఞో తీరే నహాయన్తస్స ఉదకం ఆహరి, అఞ్ఞో వత్థాని పటిగ్గహేసి చేవ అదాసి చ.

పట్ఠపేసి ఖోతి కథం పట్ఠపేసి? ఇత్థీనఞ్చ పురిసానఞ్చ అనుచ్ఛవికే అలఙ్కారే కారేత్వా ఇత్థిమత్తమేవ తత్థ పరిచారవసేన సేసం సబ్బం పరిచ్చాగవసేన ఠపేత్వా రాజా మహాసుదస్సనో దానం దేతి, తం పరిభుఞ్జథాతి భేరిం చరాపేసి. మహాజనో పోక్ఖరణీతీరం ఆగన్త్వా నహత్వా వత్థాని పరివత్తేత్వా నానాగన్ధేహి విలిత్తో పిళన్ధనవిచిత్తమాలో దానగ్గం గన్త్వా అనేకప్పకారేసు యాగుభత్తఖజ్జకేసు అట్ఠవిధపానేసు చ యో యం ఇచ్ఛతి, సో తం ఖాదిత్వా చ పివిత్వా చ నానావణ్ణాని ఖోమసుఖుమాని వత్థాని నివాసేత్వా సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా యేసం తాదిసాని అత్థి, తే ఓహాయ గచ్ఛన్తి. యేసం పన నత్థి, తే గహేత్వా గచ్ఛన్తి. హత్థిఅస్సయానాదీసుపి నిసీదిత్వా థోకం విచరిత్వా అనత్థికా ఓహాయ, అత్థికా గహేత్వా గచ్ఛన్తి. వరసయనేసు నిపజ్జిత్వా సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అనత్థికా ఓహాయ, అత్థికా గహేత్వా గచ్ఛన్తి. ఇత్థీహిపి సద్ధిం సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అనత్థికా ఓహాయ, అత్థికా గహేత్వా గచ్ఛన్తి. సత్తవిధరతనపసాధనాని చ పసాధేత్వాపి సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అనత్థికా ఓహాయ, అత్థికా గహేత్వా గచ్ఛన్తి. తమ్పి దానం ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ దీయతేవ. జమ్బుదీపవాసికానం అఞ్ఞం కమ్మం నత్థి, రఞ్ఞో దానం పరిభుఞ్జన్తావ విచరన్తి.

౨౫౫. అథ బ్రాహ్మణగహపతికా చిన్తేసుం – ‘‘అయం రాజా ఏవరూపం దానం దదన్తోపి ‘మయ్హం తణ్డులాదీని వా ఖీరాదీని వా దేథా’తి న కిఞ్చి ఆహరాపేతి, న ఖో పన అమ్హాకం – ‘రాజా ఆహరాపేతీ’తి తుణ్హీమాసితుం పతిరూప’’న్తి తే బహుం సాపతేయ్యం సంహరిత్వా రఞ్ఞో ఉపనామేసుం. తస్మా – ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, బ్రాహ్మణగహపతికా’’తిఆదిమాహ. ఏవం సమచిన్తేసున్తి కస్మా ఏవం చిన్తేసుం? కస్సచి ఘరతో అప్పం ఆభతం, కస్సచి బహు. తస్మిం పటిసంహరియమానే – ‘‘కిం తవేవ ఘరతో సున్దరం ఆభతం, న మయ్హం ఘరతో, కిం తవేవ ఘరతో బహు, న మయ్హ’’న్తి ఏవం కలహసద్దోపి ఉప్పజ్జేయ్య, సో మా ఉప్పజ్జిత్థాతి ఏవం సమచిన్తేసుం.

౨౫౬. ఏహి త్వం సమ్మాతి ఏహి త్వం వయస్స. ధమ్మం నామ పాసాదన్తి పాసాదస్స నామం ఆరోపేత్వావ ఆణాపేసి. విస్సకమ్మో పన కీవ మహన్తో దేవ పాసాదో హోతూతి పటిపుచ్ఛిత్వా దీఘతో యోజనం విత్థారతో అడ్ఢయోజనం సబ్బరతనమయోవ హోతూతి వుత్తేపి ‘ఏవం హోతు, భద్దం తవ వచన’న్తి తస్స పటిస్సుణిత్వా ధమ్మరాజానం సమ్పటిచ్ఛాపేత్వా మాపేసి. తత్థ ఏవం భద్దం తవాతి ఖో ఆనన్దాతి ఏవం భద్దం తవ ఇతి ఖో ఆనన్ద. పటిస్సుత్వాతి సమ్పటిచ్ఛిత్వా, వత్వాతి అత్థో. తుణ్హీభావేనాతి సమణధమ్మపటిపత్తికరణోకాసో మే భవిస్సతీతి ఇచ్ఛన్తో తుణ్హీభావేన అధివాసేసి. సారమయోతి చన్దనసారమయో.

౨౫౭. ద్వీహి వేదికాహీతి ఏత్థ ఏకా వేదికా పనస్స ఉణ్హీసమత్థకే అహోసి, ఏకా హేట్ఠా పరిచ్ఛేదమత్థకే.

౨౫౮. దుద్దిక్ఖో అహోసీతి దుఉద్దిక్ఖో, పభాసమ్పత్తియా దుద్దసోతి అత్థో. ముసతీతి హరతి ఫన్దాపేతి నిచ్చలభావేన పతిట్ఠాతుం న దేతి. విద్ధేతి ఉబ్బిద్ధే, మేఘవిగమేన దూరీభూతేతి అత్థో. దేవేతి ఆకాసే.

౨౫౯. మాపేసి ఖోతి అహం ఇమస్మిం ఠానే పోక్ఖరణిం మాపేమి, తుమ్హాకం ఘరాని భిన్దథాతి న ఏవం కారేత్వా మాపేసి. చిత్తుప్పాదవసేనేవ పనస్స భూమిం భిన్దిత్వా తథారూపా పోక్ఖరణీ అహోసి. తే సబ్బకామేహీతి సబ్బేహి ఇచ్ఛితిచ్ఛితవత్థూహి, సమణే సమణపరిక్ఖారేహి, బ్రాహ్మణే బ్రాహ్మణపరిక్ఖారేహి సన్తప్పేసీతి.

పఠమభాణవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఝానసమ్పత్తివణ్ణనా

౨౬౦. మహిద్ధికోతి చిత్తుప్పాదవసేనేవ చతురాసీతిపోక్ఖరణీసహస్సానం నిబ్బత్తిసఙ్ఖాతాయ మహతియా ఇద్ధియా సమన్నాగతో. మహానుభావోతి తేసంయేవ అనుభవితబ్బానం మహన్తతాయ మహానుభావేన సమన్నాగతో. సేయ్యథిదన్తి నిపాతో, తస్స – ‘‘కతమేసం తిణ్ణ’’న్తి అత్థో. దానస్సాతి సమ్పత్తిపరిచ్చాగస్స. దమస్సాతి ఆళవకసుత్తే పఞ్ఞా దమోతి ఆగతో. ఇధ అత్తానం దమేన్తేన కతం ఉపోసథకమ్మం. సంయమస్సాతి సీలస్స.

బోధిసత్తపుబ్బయోగవణ్ణనా

ఇధ ఠత్వా పనస్స పుబ్బయోగో వేదితబ్బో – రాజా కిర పుబ్బే గహపతికులే నిబ్బత్తి. తేన చ సమయేన ధరమానకస్సేవ కస్సపబుద్ధస్స సాసనే ఏకో థేరో అరఞ్ఞే వాసం వసతి, బోధిసత్తో అత్తనో కమ్మేన అరఞ్ఞం పవిట్ఠో థేరం దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా థేరస్స నిసజ్జనట్ఠానచఙ్కమనట్ఠానాని ఓలోకేత్వా పుచ్ఛి – ‘‘ఇధేవ, భన్తే, అయ్యో వసతీ’’తి? ఆమ, ఉపాసకాతి సుత్వా – ‘‘ఇధేవ అయ్యస్స పణ్ణసాలం కాతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా అత్తనో కమ్మం పహాయ దబ్బసమ్భారం కోట్టేత్వా పణ్ణసాలం కత్వా ఛాదేత్వా భిత్తియో మత్తికాయ లిమ్పిత్వా ద్వారం యోజేత్వా కట్ఠత్థరణం కత్వా – ‘‘కరిస్సతి ను ఖో పరిభోగం, న కరిస్సతీ’’తి ఏకమన్తం నిసీది. థేరో అన్తోగామతో ఆగన్త్వా పణ్ణసాలం పవిసిత్వా కట్ఠత్థరణే నిసీది. ఉపాసకోపి ఆగన్త్వా వన్దిత్వా సమీపే నిసిన్నో ‘‘ఫాసుకా, భన్తే, పణ్ణసాలా’’తి పుచ్ఛి. ఫాసుకా, భద్దముఖ, పబ్బజితసారుప్పాతి. వసిస్సథ, భన్తే, ఇధాతి? ఆమ, ఉపాసకాతి, సో అధివాసనాకారేన వసిస్సతీతి ఞత్వా నిబద్ధం మయ్హం ఘరద్వారం ఆగన్తబ్బన్తి పటిజానాపేత్వా – ‘‘ఏకం మే, భన్తే, వరం దేథా’’తి ఆహ. అతిక్కన్తవరా, ఉపాసక, పబ్బజితాతి. భన్తే, యఞ్చ కప్పతి, యఞ్చ అనవజ్జన్తి. వదేహి ఉపాసకాతి. భన్తే, నిబద్ధవసనట్ఠానే నామ మనుస్సా మఙ్గలే వా అమఙ్గలే వా ఆగమనం ఇచ్ఛన్తి, అనాగచ్ఛన్తస్స కుజ్ఝన్తి. తస్మా అఞ్ఞం నిమన్తితట్ఠానం గన్త్వాపి మయ్హం ఘరం పవిసిత్వావ భత్తకిచ్చం నిట్ఠాపేతబ్బన్తి. థేరో అధివాసేసి.

సో పణ్ణసాలాయ కటసాటకం పత్థరిత్వా మఞ్చపీఠం పఞ్ఞపేసి, అపస్సేనం నిక్ఖిపి, పాదకథలికం ఠపేసి, పోక్ఖరణిం ఖణి, చఙ్కమం కత్వా వాలికం ఓకిరి, మిగే ఆగన్త్వా భిత్తిం ఘంసిత్వా మత్తికం పాతేన్తే దిస్వా కణ్టకవతిం పరిక్ఖిపి. పోక్ఖరణిం ఓతరిత్వా ఉదకం ఆళులికం కరోన్తే దిస్వా అన్తో పాసాణేహి చినిత్వా బహి కణ్టకవతిం పరిక్ఖిపిత్వా అన్తోవతిపరియన్తే తాలపన్తియో రోపేతి, మహాచఙ్కమే సమ్మట్ఠట్ఠానం ఆళులేన్తే దిస్వా చఙ్కమమ్పి వతియా పరిక్ఖిపిత్వా అన్తోవతిపరియన్తే తాలపన్తిం రోపేసి. ఏవం ఆవాసం నిట్ఠపేత్వా థేరస్స తిచీవరం, పిణ్డపాతం, ఓసధం, పరిభోగభాజనం, ఆరకణ్టకం, పిప్ఫలికం, నఖచ్ఛేదనం, సూచిం, కత్తరయట్ఠిం, ఉపాహనం, ఉదకతుమ్బం, ఛత్తం, దీపకపల్లకం, మలహరణిం. పరిస్సావనం, ధమకరణం, పత్తం, థాలకం, యం వా పనఞ్ఞమ్పి పబ్బజితానం పరిభోగజాతం, సబ్బం అదాసి. థేరస్స బోధిసత్తేన అదిన్నపరిక్ఖారో నామ నాహోసి. సో సీలాని రక్ఖన్తో ఉపోసథం కరోన్తో యావజీవం థేరం ఉపట్ఠహి. థేరో తత్థేవ వసన్తో అరహత్తం పత్వా పరినిబ్బాయి.

బోధిసత్తోపి యావతాయుకం పుఞ్ఞం కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతో మనుస్సలోకం ఆగచ్ఛన్తో కుసావతియా రాజధానియా నిబ్బత్తిత్వా మహాసుదస్సనో రాజా అహోసి.

‘‘ఏవం నాతిమహన్తమ్పి, పుఞ్ఞం ఆయతనే కతం;

మహావిపాకం హోతీతి, కత్తబ్బం తం విభావినా’’.

మహావియూహన్తి రజతమయం మహాకూటాగారం. తత్థ వసితుకామో హుత్వా అగమాసి, ఏత్తావతా కామవితక్కాతి కామవితక్క తయా ఏత్తావతా నివత్తితబ్బం, ఇతో పరం తుయ్హం అభూమి, ఇదం ఝానాగారం నామ, నయిదం తయా సద్ధిం వసనట్ఠానన్తి ఏవం తయో వితక్కే కూటాగారద్వారేయేవ నివత్తేసి.

౨౬౧. పఠమజ్ఝానన్తిఆదీసు విసుం కసిణపరికమ్మకిచ్చం నామ నత్థి. నీలకసిణేన అత్థే సతి నీలమణిం, పీతకసిణేన అత్థే సతి సువణ్ణం, లోహితకసిణేన అత్థే సతి రత్తమణిం, ఓదాతకసిణేన అత్థే సతి రజతన్తి ఓలోకితఓలోకితట్ఠానే కసిణమేవ పఞ్ఞాయతి.

౨౬౨. మేత్తాసహగతేనాతిఆదీసు యం వత్తబ్బం, తం సబ్బమ్పి విసుద్ధిమగ్గే వుత్తమేవ. ఇతి పాళియం చత్తారి ఝానాని, చత్తారి అప్పమఞ్ఞానేవ వుత్తాని. మహాపురిసో పన సబ్బాపి అట్ఠ సమాపత్తియో, పఞ్చ అభిఞ్ఞాయో చ నిబ్బత్తేత్వా అనులోమపటిలోమాదివసేన చుద్దసహాకారేహి సమాపత్తియో పవిసన్తో మధుపటలం పవిట్ఠభమరో మధురసేన వియ సమాపత్తిసుఖేనేవ యాపేతి.

చతురాసీతినగరసహస్సాదివణ్ణనా

౨౬౩. కుసావతీరాజధానిప్పముఖానీతి కుసావతీ రాజధానీ తేసం నగరానం పముఖా సబ్బసేట్ఠాతి అత్థో. భత్తాభిహారోతి అభిహరితబ్బభత్తం.

౨౬౪. వస్ససతస్స వస్ససతస్సాతి కస్మా ఏవం చిన్తేసి? తేసం సద్దేన ఉక్కణ్ఠిత్వా, ‘‘సమాపన్నస్స సద్దో కణ్టకో’’తి (అ. ని. ౧౦.౭౨) హి వుత్తం. తస్మా సద్దేన ఉక్కణ్ఠితో మహాపురిసో. అథ కస్మా మా ఆగచ్ఛన్తూతి న వదతి? ఇదాని రాజా న పస్సతీతి నిబద్ధవత్తం న లభిస్సన్తి, తం తేసం మా ఉప్పజ్జిత్థాతి న వదతి.

సుభద్దాదేవిఉపసఙ్కమనవణ్ణనా

౨౬౫. ఏతదహోసీతి కదా ఏతం అహోసి. రఞ్ఞో కాలఙ్కిరియదివసే. తదా కిర దేవతా చిన్తేసుం – ‘‘రాజా అనాథకాలఙ్కిరియం మా కరోతు, ఓరోధేహి బహూహి ధీతూహి పుత్తేహి పరివారితోవ కరోతూ’’తి. అథ దేవిం ఆవట్టేత్వా తస్సా ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేసుం. పీతాని వత్థానీతి తాని కిర పకతియా రఞ్ఞో మనాపాని, తస్మా తాని పారుపథాతి ఆహ. ఏత్థేవ దేవి తిట్ఠాతి దేవి ఇమం ఝానాగారం నామ తుమ్హేహి సద్ధిం వసనట్ఠానం న హోతి, ఝానరతివిన్దనట్ఠానం మమ, మా ఇధ పావిసీతి.

౨౬౬. ఏతదహోసీతి లోకే సత్తా నామ మరణాసన్నకాలే అతివియ విరోచన్తి, తేనస్స రఞ్ఞో విప్పసన్నఇన్ద్రియభావం దిస్వా ఏవం అహోసి, తతో మా రఞ్ఞో కాలఙ్కిరియా అహోసీతి తస్స కాలఙ్కిరియం అనిచ్ఛమానా సమ్పతి గుణమస్స కథయిత్వా తిట్ఠమానాకారం కరిస్సామీతి చిన్తేత్వా ఇమాని తే దేవాతిఆదిమాహ. తత్థ ఛన్దం జనేహీతి పేమం ఉప్పాదేహి, రతిం కరోహి. జీవితే అపేక్ఖన్తి జీవితే సాపేక్ఖం, ఆలయం, తణ్హం కరోహీతి అత్థో.

ఏవం ఖో మం త్వం దేవీతి ‘‘మయం ఖో, దేవ, ఇత్థియో నామ పబ్బజితానం ఉపచారకథం న జానామ, కథం వదామ మహారాజా’’తి రాజానం ‘‘పబ్బజితో అయ’’న్తి మఞ్ఞమానాయ దేవియా వుత్తే – ‘‘ఏవం ఖో మం, త్వం దేవి, సముదాచరాహీ’’తిఆదిమాహ. గరహితాతి బుద్ధేహి పచ్చేకబుద్ధేహి సావకేహి అఞ్ఞేహి చ పణ్డితేహి బహుస్సుతేహి గరహితా. కిం కారణా? సాపేక్ఖకాలకిరియా హి అత్తనోయేవ గేహే యక్ఖకుక్కురఅజగోణమహింసమూసికకుక్కుటఊకామఙ్గులాదిభావేన నిబ్బత్తనకారణం హోతి.

౨౬౮. అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ అస్సూని పుఞ్ఛిత్వాతి దేవీ ఏకమన్తం గన్త్వా రోదిత్వా కన్దిత్వా అస్సూని పుఞ్ఛిత్వా ఏతదవోచ.

బ్రహ్మలోకూపగమవణ్ణనా

౨౬౯. గహపతిస్స వాతి కస్మా ఆహ? తేసం కిర సోణసేట్ఠిపుత్తాదీనం వియ మహతీ సమ్పత్తి హోతి, సోణస్స కిర సేట్ఠిపుత్తస్స ఏకా భత్తపాతి ద్వే సతసహస్సాని అగ్ఘతి. ఇతి తేసం తాదిసం భత్తం భుత్తానం ముహుత్తం భత్తసమ్మదో భత్తముచ్ఛా భత్తకిలమథో హోతి.

౨౭౧. యం తేన సమయేన అజ్ఝావసామీతి యత్థ వసామి, తం ఏకంయేవ నగరం హోతి, అవసేసేసు పుత్తధీతాదయో చేవ దాసమనుస్సా చ వసింసు. పాసాదకూటాగారేసుపి ఏసేవ నయో. పల్లఙ్కాదీసుపి ఏకంయేవ పల్లఙ్కం పరిభుఞ్జతి, సేసా పుత్తాదీనం పరిభోగా హోన్తి. ఇత్థీసుపి ఏకావ పచ్చుపట్ఠాతి, సేసా పరివారమత్తా హోన్తి, పరిదహామీతి ఏకమేవ దుస్సయుగం నివాసేమి, సేసాని పరివారేత్వా విచరన్తానం అసీతిసహస్సాధికానం సోళసన్నం పురిససతసహస్సానం హోన్తి. భుఞ్జామీతి పరమప్పమాణేన నాళికోదనమత్తం భుఞ్జామి, సేసం పరివారేత్వా విచరన్తానం చత్తాలీససహస్సాధికానం అట్ఠన్నం పురిససతసహస్సానం హోతీతి దస్సేతి. ఏకథాలిపాకో హి దసన్నం జనానం పహోతి.

ఏతాని పన చతురాసీతి నగరసహస్సాని చేవ పాసాదసహస్సాని చ కూటాగారసహస్సాని చ ఏకిస్సాయేవ పణ్ణసాలాయ నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని నిపజ్జనత్థాయ దిన్నమఞ్చకస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి హత్థిసహస్సాని అస్ససహస్సాని రథసహస్సాని నిసీదనత్థాయ దిన్నపీఠస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి మణిసహస్సాని ఏకదీపస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి పోక్ఖరణీసహస్సాని ఏకపోక్ఖరణియా నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని పుత్తసహస్సాని గహపతిసహస్సాని పరిభోగభాజనపత్తథాలక ధమకరణ పరిస్సావన ఆరకణ్టక పిప్ఫలక నఖచ్ఛేదన కుఞ్చికకణ్ణమలహరణీ పాదకథలిక ఉపాహన ఛత్త కత్తరయట్ఠిదానస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని గోరసదానస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని నివాసనపారుపనదానస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తాని. చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని భోజనదానస్స నిస్సన్దేన నిబ్బత్తానీతి వేదితబ్బాని.

౨౭౨. ఏవం భగవా మహాసుదస్సనస్స సమ్పత్తిం ఆదితో పట్ఠాయ విత్థారేన కథేత్వా సబ్బం తం దారకానం పంస్వాగారకీళనం వియ దస్సేన్తో పరినిబ్బానమఞ్చకే నిపన్నోవ పస్సానన్దాతిఆదిమాహ. తత్థ విపరిణతాతి పకతివిజహనేన నిబ్బుతపదీపో వియ అపఞ్ఞత్తికభావం గతా. ఏవం అనిచ్చా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఖారాతి ఏవం హుత్వా అభావట్ఠేన అనిచ్చా.

ఏత్తావతా భగవా యథా నామ పురిసో సతహత్థుబ్బేధే చమ్పకరుక్ఖే నిస్సేణిం బన్ధిత్వా అభిరుహిత్వా చమ్పకపుప్ఫం ఆదాయ నిస్సేణిం ముఞ్చన్తో ఓతరేయ్య, ఏవమేవ నిస్సేణిం బన్ధన్తో వియ అనేకవస్సకోటిసతసహస్సుబ్బేధం మహాసుదస్సనసమ్పత్తిం ఆరుయ్హ సమ్పత్తిమత్థకే ఠితం అనిచ్చలక్ఖణం ఆదాయ నిస్సేణిం ముఞ్చన్తో వియ ఓతిణ్ణో. తేనేవ పుబ్బే వసభరాజా దీఘభాణకత్థేరానం లోహపాసాదస్స పాచీనపస్సే అమ్బలట్ఠికాయం ఇమం సుత్తం సజ్ఝాయన్తానం సుత్వా – ‘‘కిం, భో, మయ్హం అయ్యకేన ఏత్థ వుత్తం, అత్తనో ఖాదితపీతట్ఠానే సమ్పత్తిమేవ కథేతీ’’తి చిన్తేన్తో – ‘‘ఏవం అనిచ్చా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఖారా’’తి వుత్తకాలే ‘‘ఇమం, భో, దిస్వా పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమతా ఏవం వుత్త’’న్తి వామహత్థం సమిఞ్జిత్వా దక్ఖిణహత్థేన అప్ఫోటేత్వా – ‘‘సాధు సాధూ’’తి తుట్ఠహదయో సాధుకారం అదాసి.

ఏవం అద్ధువాతి ఏవం ఉదకపుప్ఫుళాదయో వియ ధువభావవిరహితా. ఏవం అనస్సాసికాతి ఏవం సుపినకే పీతపానీయం వియ అనులిత్తచన్దనం వియ చ అస్సాసవిరహితా.

సరీరం నిక్ఖిపేయ్యాతి సరీరం ఛడ్డేయ్య. ఇదాని అఞ్ఞస్స సరీరస్స నిక్ఖేపో వా పటిజగ్గనం వా నత్థి కిలేసపహీనత్తా, ఆనన్ద, తథాగతస్సాతి వదతి. ఇదం పన వత్వా పున థేరం ఆమన్తేసి, చక్కవత్తినో ఆనుభావో నామ రఞ్ఞో పబ్బజితస్స సత్తమే దివసే అన్తరధాయతి. మహాసుదస్సనస్స పన కాలఙ్కిరియతో సత్తమేవ దివసే సత్తరతనపాకారా సత్తరతనతాలా చతురాసీతి పోక్ఖరణీసహస్సాని ధమ్మపాసాదో ధమ్మపోక్ఖరణీ చక్కరతనన్తి సబ్బమేతం అన్తరధాయీతి. హత్థిఆదీసు పన అయం ధమ్మతా ఖీణాయుకా సహేవ కాలఙ్కరోన్తి. ఆయుసేసే సతి హత్థిరతనం ఉపోసథకులం గచ్ఛతి, అస్సరతనం వలాహకకులం, మణిరతనం వేపుల్లపబ్బతమేవ గచ్ఛతి. ఇత్థిరతనస్స ఆనుభావో అన్తరధాయతి. గహపతిరతనస్స చక్ఖు పాకతికమేవ హోతి. పరిణాయకరతనస్స వేయ్యత్తియం నస్సతి.

ఇదమవోచ భగవాతి ఇదం పాళియం ఆరుళ్హఞ్చ అనారుళ్హఞ్చ సబ్బం భగవా అవోచ. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

ఇతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయం

మహాసుదస్సనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.