(౯.) నవకనిద్దేసవణ్ణనా

౯౬౦. నవకనిద్దేసే నవ ఆఘాతవత్థూనీతి సత్తేసు ఉప్పత్తివసేనేవ కథితాని. పురిసానం మలానీతి పురిసమలాని. నవవిధాతి నవకోట్ఠాసా నవప్పభేదా వా.

౯౬౩. తణ్హం పటిచ్చాతి తణ్హం నిస్సాయ. పరియేసనాతి రూపాదిఆరమ్మణపరియేసనా. సా హి తణ్హాయ సతి హోతి. లాభోతి రూపాదిఆరమ్మణపటిలాభో. సో హి పరియేసనాయ సతి హోతి. వినిచ్ఛయో పన ఞాణతణ్హాదిట్ఠివితక్కవసేన చతుబ్బిధో. తత్థ ‘‘సుఖవినిచ్ఛయం జఞ్ఞా, సుఖవినిచ్ఛయం ఞత్వా అజ్ఝత్తం సుఖమనుయుఞ్జేయ్యా’’తి (మ. ని. ౩.౩౨౩) అయం ఞాణవినిచ్ఛయో. ‘‘వినిచ్ఛయోతి ద్వే వినిచ్ఛయా – తణ్హావినిచ్ఛయో చ దిట్ఠివినిచ్ఛయో చా’’తి (మహాని. ౧౦౨) ఏవం ఆగతాని అట్ఠసతతణ్హావిచరితాని తణ్హావినిచ్ఛయో. ద్వాసట్ఠి దిట్ఠియో దిట్ఠివినిచ్ఛయో. ‘‘ఛన్దో ఖో, దేవానమిన్ద, వితక్కనిదానో’’తి (దీ. ని. ౨.౩౫౮) ఇమస్మిం పన సుత్తే ఇధ వినిచ్ఛయోతి వుత్తో వితక్కోయేవ ఆగతో. లాభం లభిత్వా హి ఇట్ఠానిట్ఠం సున్దరాసున్దరఞ్చ వితక్కేనేవ వినిచ్ఛినాతి – ‘ఏత్తకం మే రూపారమ్మణత్థాయ భవిస్సతి, ఏత్తకం సద్దాదిఆరమ్మణత్థాయ, ఏత్తకం మయ్హం భవిస్సతి, ఏత్తకం పరస్స, ఏత్తకం పరిభుఞ్జిస్సామి, ఏత్తకం నిదహిస్సామీ’తి. తేన వుత్తం ‘‘లాభం పటిచ్చ వినిచ్ఛయో’’తి.

ఛన్దరాగోతి ఏవం అకుసలవితక్కేన వితక్కితే వత్థుస్మిం దుబ్బలరాగో చ బలవరాగో చ ఉప్పజ్జతి. ఇదఞ్హి ఇధ ఛన్దోతి దుబ్బలరాగస్సాధివచనం. అజ్ఝోసానన్తి అహం మమన్తి బలవసన్నిట్ఠానం. పరిగ్గహోతి తణ్హాదిట్ఠివసేన పరిగ్గహకరణం. మచ్ఛరియన్తి పరేహి సాధారణభావస్స అసహనతా. తేనేవస్స పోరాణా ఏవం వచనత్థం వదన్తి – ‘‘ఇదం అచ్ఛరియం మయ్హమేవ హోతు, మా అఞ్ఞస్స అచ్ఛరియం హోతూతి పవత్తత్తా మచ్ఛరియన్తి వుచ్చతీ’’తి. ఆరక్ఖోతి ద్వారపిదహనమఞ్జుసగోపనాదివసేన సుట్ఠు రక్ఖణం. అధికరోతీతి అధికరణం; కారణస్సేతం నామం. ఆరక్ఖాధికరణన్తి భావనపుంసకం; ఆరక్ఖహేతూతి అత్థో. దణ్డాదానాదీసు పరనిసేధనత్థం దణ్డస్స ఆదానం దణ్డాదానం. ఏకతోధారాదినో సత్థస్స ఆదానం సత్థాదానం. కలహోతి కాయకలహోపి వాచాకలహోపి. పురిమో పురిమో విరోధో విగ్గహో, పచ్ఛిమో పచ్ఛిమో వివాదో. తువం తువన్తి అగారవవచనం, త్వం త్వన్తి అత్థో.

౯౬౪. ఇఞ్జితానీతి ఇఞ్జనాని చలనాని. అస్మీతి ఇఞ్జితమేతన్తిఆదీహి సబ్బపదేహి మానోవ కథితో. అహన్తి పవత్తోపి హి మానో ఇఞ్జితమేవ, అయమహన్తి పవత్తోపి, నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీ భవిస్సన్తి పవత్తోపి. సేసనవకేహిపి మానోవ కథితో. మానో హి ఇఞ్జనతో ఇఞ్జితం, మఞ్ఞనతో మఞ్ఞితం, ఫన్దనతో ఫన్దితం, పపఞ్చనతో పపఞ్చితం. తేహి తేహి కారణేహి సఙ్ఖతత్తా సఙ్ఖతన్తి చ వుచ్చతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

నవకనిద్దేసవణ్ణనా.