౧. ఏకకమాతికాదివణ్ణనా

౭౫౧. ఇదాని తదనన్తరే ఞాణవిభఙ్గే ఏకవిధేన ఞాణవత్థూతిఆదినా నయేన పఠమం ఏకవిధాదీహి దసవిధపరియోసానేహి దసహి పరిచ్ఛేదేహి మాతికం ఠపేత్వా నిక్ఖిత్తపదానుక్కమేన నిద్దేసో కతో.

తత్థ ఏకవిధేనాతి ఏకప్పకారేన, ఏకకోట్ఠాసేన వా. ఞాణవత్థూతి ఏత్థ పన ఞాణఞ్చ తం వత్థు చ నానప్పకారానం సమ్పత్తీనన్తి ఞాణవత్థు; ఓకాసట్ఠేన ఞాణస్స వత్థూతిపి ఞాణవత్థు. ఇధ పన పురిమేనేవత్థేన ఞాణవత్థు వేదితబ్బం. తేనేవ ఏకవిధపరిచ్ఛేదావసానే ‘‘యాథావకవత్థువిభావనా పఞ్ఞా – ఏవం ఏకవిధేన ఞాణవత్థూ’’తి వుత్తం. పఞ్చ విఞ్ఞాణాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీని పఞ్చ. న హేతూతిఆదీని హేట్ఠా ధమ్మసఙ్గహట్ఠకథాయం (ధ. స. అట్ఠ. ౧.౬) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాని. సఙ్ఖేపతో పనేత్థ యం వత్తబ్బం తం నిద్దేసవారే ఆవి భవిస్సతి. యథా చేత్థ, ఏవం దుకమాతికాదిపదేసుపి యం వత్తబ్బం తం తత్థేవ ఆవి భవిస్సతి. నిక్ఖేపపరిచ్ఛేదమత్తం పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బం. ఏత్థ హి ‘‘న హేతు అహేతుకా’’తిఆదీహి తావ ధమ్మసఙ్గహమాతికావసేన, ‘‘అనిచ్చా జరాభిభూతా’’తిఆదీహి అమాతికావసేనాతి సఙ్ఖేపతో దువిధేహి పభేదతో అట్ఠసత్తతియా పదేహి ఏకకమాతికా నిక్ఖిత్తా.

దుకానురూపేహి పన పఞ్చతింసాయ దుకేహి దుకమాతికా నిక్ఖిత్తా.

తికానురూపేహి ‘‘చిన్తామయా పఞ్ఞా’’తిఆదీహి చతూహి బాహిరత్తికేహి, ‘‘విపాకా పఞ్ఞా’’తిఆదీహి అనియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి చుద్దసహి మాతికాతికేహి, వితక్కత్తికే పఠమపదేన నియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి తేరసహి, దుతియపదేన నియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి సత్తహి, తతియపదేన నియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి ద్వాదసహి, పీతిత్తికే చ పఠమపదేన నియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి తేరసహి, తథా దుతియపదేన, తతియపదేన నియమితపఞ్ఞావసేన వుత్తేహి ద్వాదసహీతి అట్ఠాసీతియా తికేహి తికమాతికా నిక్ఖిత్తా.

చతుక్కమాతికా పన ‘కమ్మస్సకతఞాణ’న్తిఆదీహి ఏకవీసతియా చతుక్కేహి, పఞ్చకమాతికా ద్వీహి పఞ్చకేహి, ఛక్కమాతికా ఏకేన ఛక్కేన, సత్తకమాతికా ‘‘సత్తసత్తతి ఞాణవత్థూనీ’’తి ఏవం సఙ్ఖేపతో వుత్తేహి ఏకాదసహి సత్తకేహి, అట్ఠకమాతికా ఏకేన అట్ఠకేన, నవకమాతికా ఏకేన నవకేన.