౭. సత్తమనయో సమ్పయుత్తేనవిప్పయుత్తపదవణ్ణనా

౩౦౬. ఇదాని సమ్పయుత్తేనవిప్పయుత్తపదం భాజేతుం వేదనాక్ఖన్ధేనాతిఆది ఆరద్ధం. తత్రిదం లక్ఖణం – ఇమస్మిఞ్హి వారే పుచ్ఛాయ ఉద్ధటపదేన యే ధమ్మా సమ్పయుత్తా, తేహి యే ధమ్మా విప్పయుత్తా, తేసం ఖన్ధాదీహి విప్పయోగం పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జనం కతం. తం పన రూపక్ఖన్ధాదీసు న యుజ్జతి. రూపక్ఖన్ధేన హి సమ్పయుత్తా నామ నత్థి. తస్మా తఞ్చ అఞ్ఞాని చ ఏవరూపాని పదాని ఇమస్మిం వారే న గహితాని. యాని పన పదాని ధమ్మధాతుయా సమ్పయుత్తే ధమ్మే విఞ్ఞాణఞ్చ అఞ్ఞేన అసమ్మిస్సం దీపేన్తి, తాని ఇధ గహితాని. తేసం ఇదముద్దానం –

‘‘చత్తారో ఖన్ధాయతనఞ్చ ఏకం,

ద్వే ఇన్ద్రియా ధాతుపదాని సత్త;

తయో పటిచ్చా అథ ఫస్ససత్తకం,

తికే తయో సత్త మహన్తరే చ.

‘‘ఏకం సవితక్కం, సవిచారమేకం;

యుత్తం ఉపేక్ఖాయ చ ఏకమేవా’’తి.

పరియోసానే – ఖన్ధా చతురోతిఆదినాపి అయమేవత్థో సఙ్గహితో. తత్థ యాని పదాని సదిసవిస్సజ్జనాని, తాని ఉప్పటిపాటియాపి సమోధానేత్వా తత్థ వేదనాక్ఖన్ధాదికా పఞ్హా కతా. తేసు ఏవం ఖన్ధాదివిభాగో వేదితబ్బో. వేదనాక్ఖన్ధాదిపఞ్హే తావ – ఏకేనాతి మనాయతనేన. సత్తహీతి విఞ్ఞాణధాతూహి. కేహిచీతి ధమ్మాయతనే వేదనాదీహి. విఞ్ఞాణధాతుపఞ్హే – తే ధమ్మా న కేహిచీతి తే పుచ్ఛాయ ఉద్ధటపదం విఞ్ఞాణధాతుం ఠపేత్వా సేసా ఛ విఞ్ఞాణధాతుధమ్మా, రూపం, నిబ్బానఞ్చ. తేహి సబ్బేసం ఖన్ధాయతనానం సఙ్గహితత్తా న కేహిచి ఖన్ధేహి ఆయతనేహి వా విప్పయుత్తా. ఏకాయ ధాతుయాతి యా యా పుచ్ఛాయ ఉద్ధటా హోతి తాయ తాయ.

౩౦౯. ఉపేక్ఖిన్ద్రియపఞ్హే – పఞ్చహీతి ఉపేక్ఖాసమ్పయుత్తాహి చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతుఆదీహి. ఇమినా నయేన సబ్బత్థ పుచ్ఛాయ ఉద్ధటపదేనేవ సద్ధిం విప్పయుత్తానం వసేన అత్థో వేదితబ్బోతి.

సమ్పయుత్తేనవిప్పయుత్తపదవణ్ణనా.