౧౪. చుద్దసమనయో విప్పయుత్తేనసఙ్గహితాసఙ్గహితపదవణ్ణనా

౪౫౬. ఇదాని విప్పయుత్తేనసఙ్గహితాసఙ్గహితపదం భాజేతుం రూపక్ఖన్ధేనాతిఆది ఆరద్ధం. తత్థ యేసం పదానం విప్పయోగో న రుహతి, తాని ఇమస్మిం వారే న గహితాని. కాని పన తానీతి? ధమ్మాయతనాదీని. ధమ్మాయతనస్స హి ఖన్ధాదీసు ఏకేనాపి విప్పయోగో న రుహతి. ధమ్మధాతుఆదీసుపి ఏసేవ నయో. తేసం ఇదముద్దానం –

‘‘ధమ్మాయతనం ధమ్మధాతు, జీవితిన్ద్రియమేవ చ;

నామరూపపదఞ్చేవ, సళాయతనమేవ చ.

‘‘జాతిఆదిత్తయం ఏకం, పదం వీసతిమే తికే;

తికావసానికం ఏకం, సత్త చూళన్తరే పదా.

‘‘దసేవ గోచ్ఛకే హోన్తి, మహన్తరమ్హి చుద్దస;

ఛ పదాని తతో ఉద్ధం సబ్బానిపి సమాసతో;

పదాని చ న లబ్భన్తి, చత్తాలీసఞ్చ సత్త చా’’తి.

పరియోసానే చ – ధమ్మాయతనం ధమ్మధాతూతి గాథాపి ఇమమేవత్థం దీపేతుం వుత్తా. ఇమాని పన ఠపేత్వా సేసాని సబ్బానిపి లబ్భన్తి. తేసు ఖన్ధాదివిభాగో వుత్తనయానుసారేనేవ వేదితబ్బోతి.

విప్పయుత్తేనసఙ్గహితాసఙ్గహితపదవణ్ణనా.

నిగమనకథా

ఏత్తావతా చ –

ధాతుప్పభేదకుసలో, యం ధాతుకథం తథాగతో ఆహ;

తస్సా నయముఖభేద-ప్పకాసనం నిట్ఠితం హోతి.

ఇమినా నయముఖభేద-ప్పకాసనేన హి విభావినా సక్కా;

ఞాతుం సబ్బేపి నయా, సఙ్ఖేపకథావ ఇతి వుత్తా.

ఏకేకస్స పన సచే, పదస్స విత్థారమేవ భాసేయ్యం;

వచనఞ్చ అతివియ బహుం, భవేయ్య అత్థో చ అవిసేసో.

ఇతి ఊనభాణవారద్వయాయ, యం తన్తియా మయా ఏతం;

కురునా పత్తం పుఞ్ఞం, సుఖాయ తం హోతు లోకస్సాతి.

ధాతుకథా-అట్ఠకథా నిట్ఠితా.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

అభిధమ్మపిటకే