౧. ఖన్ధపదవణ్ణనా

౬. ఇదాని పఞ్చక్ఖన్ధాదివసేన నిక్ఖిత్తమాతికం ‘సఙ్గహో అసఙ్గహో’తిఆదీహి నయమాతికాపదేహి సద్ధిం యోజేత్వా దస్సేతుం రూపక్ఖన్ధో కతిహి ఖన్ధేహీతిఆదినా నయేన నిద్దేసవారో ఆరద్ధో. తత్థ యస్మా ‘‘సఙ్గహో అసఙ్గహోతిఆదికాయ నయమాతికాయ ‘‘తీహి సఙ్గహో, తీహి అసఙ్గహో’’తి నయముఖమాతికా ఠపితా, తస్మా రూపక్ఖన్ధాదీనం సఙ్గహం దస్సేతుం కతిహి ఖన్ధేహి కతిహాయతనేహి కతిహి ధాతూహీతి తీణి ఖన్ధాయతనధాతుపదానేవ ఉద్ధటాని. ‘చత్తారి సచ్చానీ’తిఆదీసు ఏకమ్పి న పరామట్ఠం. యస్మా చ ‘‘సభాగో విసభాగో’’తి ఏవం లక్ఖణమాతికా ఠపితా, తస్మా ఇమస్స పఞ్హస్స విస్సజ్జనే రూపక్ఖన్ధో ఏకేన ఖన్ధేనాతిఆది వుత్తం. సభాగా హి తస్స ఏతే ఖన్ధాదయోతి. తత్థ ఏకేన ఖన్ధేనాతి రూపక్ఖన్ధేనేవ. యఞ్హి కిఞ్చి రూపం రూపక్ఖన్ధసభాగత్తా రూపక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్గహం గచ్ఛతీతి రూపక్ఖన్ధేనేవ గణితం, తం రూపక్ఖన్ధేనేవ పరిచ్ఛిన్నం. ఏకాదసహాయతనేహీతి మనాయతనవజ్జేహి. సబ్బోపి హి రూపక్ఖన్ధో దసాయతనాని ధమ్మాయతనేకదేసో చ హోతి, తస్మా ఏకాదసహాయతనేహి గణితో, పరిచ్ఛిన్నో. ఏకాదసహి ధాతూహీతి సత్తవిఞ్ఞాణధాతువజ్జాహి ఏకాదసహి ఏతాసు హి అపరియాపన్నం రూపం నామ నత్థి.

అసఙ్గహనయనిద్దేసే కతిహి అసఙ్గహితోతి సఙ్ఖేపేనేవ పుచ్ఛా కతా. విస్సజ్జనే పనస్స యస్మా రూపక్ఖన్ధస్స విసభాగా చత్తారో అరూపక్ఖన్ధా, ఏకం మనాయతనం, సత్త విఞ్ఞాణధాతుయో; తస్మా చతూహి ఖన్ధేహీతిఆది వుత్తం. ఇమినా నయేన సబ్బపదేసు సఙ్గహాసఙ్గహో వేదితబ్బో. ఇమస్మిం పన ఖన్ధనిద్దేసే – ‘‘రూపక్ఖన్ధో కతిహి ఖన్ధేహీ’’తిఆదిమ్హి తావ ఏకమూలకే సఙ్గహనయే సరూపేనేవ దస్సితా పఞ్చ పుచ్ఛా, పఞ్చ విస్సజ్జనాని. అసఙ్గహనయే సఙ్ఖేపేన దస్సితా పఞ్చ పుచ్ఛా, పఞ్చ విస్సజ్జనాని. ఇమినా ఉపాయేన దుకమూలకాదీసుపి పుచ్ఛావిస్సజ్జనాని వేదితబ్బాని. రూపక్ఖన్ధమూలకాయేవ చేత్థ దుకతికచతుక్కా దస్సితా. పఞ్చకే పన ‘‘రూపక్ఖన్ధో చ…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో చా’’తి ఏవం భేదతో చ, ‘‘పఞ్చక్ఖన్ధా కతిహి ఖన్ధేహీ’’తి ఏవం అభేదతో చాతి ద్విధా పుచ్ఛావిస్సజ్జనాని కతాని. ఏవం పాళినయో వేదితబ్బోతి.