౧. సమ్బోధిసుత్తవణ్ణనా

౧. నవకనిపాతస్స పఠమే సమ్బోధిపక్ఖికానన్తి చతుమగ్గసఙ్ఖాతస్స సమ్బోధిస్స పక్ఖే భవానం, ఉపకారకానన్తి అత్థో. పాళియం ఆగతే నవ ధమ్మే సన్ధాయేవం పుచ్ఛతి. కా ఉపనిసాతి కో ఉపనిస్సయపచ్చయో. అభిసల్లేఖన్తీతి అభిసల్లేఖికా. సమథవిపస్సనాచిత్తస్స వివరణే సప్పాయా ఉపకారకాతి చేతోవివరణసప్పాయా. అప్పిచ్ఛతం ఆరబ్భ పవత్తా కథా అప్పిచ్ఛకథా. సేసేసుపి ఏసేవ నయో.

అసుభా భావేతబ్బా రాగస్స పహానాయాతి అయమత్థో సాలిలాయకోపమాయ విభావేతబ్బో – ఏకో హి పురిసో అసితం గహేత్వా కోటితో పట్ఠాయ సాలిక్ఖేత్తే సాలియో లాయతి. అథస్స వతిం భిన్దిత్వా గావో పవిసింసు. సో అసితం ఠపేత్వా యట్ఠిం ఆదాయ తేనేవ మగ్గేన గావో నీహరిత్వా వతిం పాకతికం కత్వా పునపి అసితం ఆదాయ సాలియో లాయి. ఏత్థ సాలిక్ఖేత్తం వియ బుద్ధసాసనం దట్ఠబ్బం, సాలిలాయకో వియ యోగావచరో, అసితం వియ పఞ్ఞా, లాయనకాలో వియ విపస్సనాయ కమ్మకరణకాలో, యట్ఠి వియ అసుభకమ్మట్ఠానం, వతి వియ సంవరో, వతిం భిన్దిత్వా గావీనం పవిసనం వియ సహసా అప్పటిసఙ్ఖాయ పమాదం ఆరబ్భ రాగస్స ఉప్పజ్జనం, అసితం ఠపేత్వా యట్ఠిం ఆదాయ పవిట్ఠమగ్గేనేవ గావో నీహరిత్వా వతిం పటిపాకతికం కత్వా పున కోటితో పట్ఠాయ సాలిలాయనం వియ అసుభకమ్మట్ఠానేన రాగం విక్ఖమ్భేత్వా పున విపస్సనాయ కమ్మం ఆరభనకాలో. ఇమమత్థం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘అసుభా భావేతబ్బా రాగస్స పహానాయా’’తి.

తత్థ రాగస్సాతి పఞ్చకామగుణికరాగస్స. మేత్తాతి మేత్తాకమ్మట్ఠానం. బ్యాపాదస్స పహానాయాతి వుత్తనయేనేవ ఉప్పన్నస్స కోపస్స పజహనత్థాయ. ఆనాపానస్సతీతి సోళసవత్థుకా ఆనాపానస్సతి. వితక్కుపచ్ఛేదాయాతి వుత్తనయేనేవ ఉప్పన్నానం వితక్కానం ఉపచ్ఛేదనత్థాయ. అస్మిమానసముగ్ఘాతాయాతి అస్మీతి ఉప్పజ్జనకస్స మానస్స సముగ్ఘాతత్థాయ. అనత్తసఞ్ఞా సణ్ఠాతీతి అనిచ్చలక్ఖణే దిట్ఠే అనత్తలక్ఖణం దిట్ఠమేవ హోతి. ఏతేసు హి తీసు లక్ఖణేసు ఏకస్మిం దిట్ఠే ఇతరద్వయం దిట్ఠమేవ హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘అనిచ్చసఞ్ఞినో, భిక్ఖవే, అనత్తసఞ్ఞా సణ్ఠాతీ’’తి. దిట్ఠేవ ధమ్మే నిబ్బానన్తి దిట్ఠేయేవ ధమ్మే అపచ్చయపరినిబ్బానఞ్చ పాపుణాతీతి ఇమస్మిం సుత్తే వట్టవివట్టం కథితం.