౩. నగరోపమసుత్తవణ్ణనా

౬౭. తతియే యతోతి యదా. పచ్చన్తిమన్తి రట్ఠపరియన్తే రట్ఠావసానే నివిట్ఠం. మజ్ఝిమదేసనగరస్స పన రక్ఖాకిచ్చం నత్థి, తేన తం న గహితం. నగరపరిక్ఖారేహి సుపరిక్ఖతన్తి నగరాలఙ్కారేహి అలఙ్కతం. అకరణీయన్తి అకత్తబ్బం అజినియం. గమ్భీరనేమాతి గమ్భీరఆవాటా. సునిఖాతాతి సుట్ఠు సన్నిసీదాపితా. తం పనేతం ఏసికాథమ్భం ఇట్ఠకాహి వా కరోన్తి సిలాహి వా ఖదిరాదీహి వా సారరుక్ఖేహి. తం నగరగుత్తత్థాయ కరోన్తా బహినగరే కరోన్తి, అలఙ్కారత్థాయ కరోన్తా అన్తోనగరే. తం ఇట్ఠకామయం కరోన్తా మహన్తం ఆవాటం కత్వా చయం చినిత్వా ఉపరి అట్ఠంసం కత్వా సుధాయ లిమ్పన్తి. యదా హత్థినా దన్తేహి అభిహతో న చలతి, తదా సులిత్తో నామ హోతి. సిలాథమ్భాదయోపి అట్ఠంసా ఏవ హోన్తి. తే సచే అట్ఠ రతనా హోన్తి, చతురతనమత్తం ఆవాటే పవిసతి, చతురతనమత్తం ఉపరి హోతి. సోళసరతనవీసతిరతనేసుపి ఏసేవ నయో. సబ్బేసఞ్హి ఉపడ్ఢం హేట్ఠా హోతి, ఉపడ్ఢం ఉపరి. తే గోముత్తవఙ్కా హోన్తి, తేన తేసం అన్తరే పదరమయం కత్వా కమ్మం కాతుం సక్కా హోతి, తే పన కతచిత్తకమ్మా పగ్గహితద్ధజావ హోన్తి.

పరిఖాతి పరిక్ఖిపిత్వా ఠితమాతికా. అనుపరియాయపథోతి అన్తో పాకారస్స పాకారేన సద్ధిం గతో మహాపథో, యత్థ ఠితా బహిపాకారే ఠితేహి సద్ధిం యుజ్ఝన్తి. సలాకన్తి సరతోమరాదినిస్సగ్గియావుధం. జేవనికన్తి ఏకతోధారాదిసేసావుధం.

హత్థారోహాతి సబ్బేపి హత్థిఆచరియహత్థివేజ్జహత్థిబన్ధాదయో. అస్సారోహాతి సబ్బేపి అస్సాచరియఅస్సవేజ్జఅస్సబన్ధాదయో. రథికాతి సబ్బేపి రథాచరియరథయోధరథరక్ఖాదయో. ధనుగ్గహాతి ఇస్సాసా. చేలకాతి యే యుద్ధే జయద్ధజం గహేత్వా పురతో గచ్ఛన్తి. చలకాతి ‘‘ఇధ రఞ్ఞో ఠానం హోతు, ఇధ అసుకమహామత్తస్సా’’తి ఏవం సేనాబ్యూహకారకా. పిణ్డదాయికాతి సాహసికమహాయోధా. తే కిర పరసేనం పవిసిత్వా పిణ్డపిణ్డమివ ఛేత్వా ఛేత్వా దయన్తి, ఉప్పతిత్వా నిగ్గచ్ఛన్తీతి అత్థో. యే వా సఙ్గామమజ్ఝే యోధానం భత్తపానీయం గహేత్వా పవిసన్తి, తేసమ్పేతం నామం. ఉగ్గా రాజపుత్తాతి ఉగ్గతుగ్గతా సఙ్గామావచరా రాజపుత్తా. పక్ఖన్దినోతి యే ‘‘కస్స సీసం వా ఆవుధం వా ఆహరామా’’తి వత్వా ‘‘అసుకస్సా’’తి వుత్తా సఙ్గామం పక్ఖన్దిత్వా తదేవ ఆహరన్తి, ఇమే పక్ఖన్దన్తీతి పక్ఖన్దినో. మహానాగా వియ మహానాగా, హత్థిఆదీసుపి అభిముఖం ఆగచ్ఛన్తేసు అనివత్తియయోధానం ఏతం అధివచనం. సూరాతి ఏకసూరా, యే సజాలికాపి సవమ్మికాపి సముద్దం తరితుం సక్కోన్తి. చమ్మయోధినోతి యే చమ్మకఞ్చుకం వా పవిసిత్వా సరపరిత్తాణచమ్మం వా గహేత్వా యుజ్ఝన్తి. దాసకపుత్తాతి బలవసినేహా ఘరదాసయోధా. దోవారికోతి ద్వారపాలకో. వాసనలేపనసమ్పన్నోతి వాసనేన సబ్బవివరపటిచ్ఛాదనేన సుధాలేపేన సమ్పన్నో. బహి వా ఖాణుపాకారసఙ్ఖాతేన వాసనేన ఘనమట్ఠేన చ సుధాలేపేన సమ్పన్నో పుణ్ణఘటపన్తిం దస్సేత్వా కతచిత్తకమ్మపగ్గహితద్ధజో. తిణకట్ఠోదకన్తి హత్థిఅస్సాదీనం ఘాసత్థాయ గేహానఞ్చ ఛాదనత్థాయ ఆహరిత్వా బహూసు ఠానేసు ఠపితతిణఞ్చ, గేహకరణపచనాదీనం అత్థాయ ఆహరిత్వా ఠపితకట్ఠఞ్చ, యన్తేహి పవేసేత్వా పోక్ఖరణీసు ఠపితఉదకఞ్చ. సన్నిచితం హోతీతి పటికచ్చేవ అనేకేసు ఠానేసు సుట్ఠు నిచితం హోతి. అబ్భన్తరానం రతియాతి అన్తోనగరవాసీనం రతిఅత్థాయ. అపరితస్సాయాతి తాసం అనాపజ్జనత్థాయ. సాలియవకన్తి నానప్పకారా సాలియో చేవ యవా చ. తిలముగ్గమాసాపరణ్ణన్తి తిలముగ్గమాసా చ సేసాపరణ్ణఞ్చ.

ఇదాని యస్మా తథాగతస్స నగరే కమ్మం నామ నత్థి, నగరసదిసం పన అరియసావకం, నగరపరిక్ఖారసదిసే చ సత్త ధమ్మే, చతుఆహారసదిసాని చ చత్తారి ఝానాని దస్సేత్వా ఏకాదససు ఠానేసు అరహత్తం పక్ఖిపిత్వా దేసనం వినివట్టేస్సామీతి అయం ఉపమా ఆభతా. తస్మా తం దేసనం పకాసేతుం ఇదం ఏవమేవ ఖోతిఆది ఆరద్ధం. తత్థ సద్ధమ్మేహీతి సుధమ్మేహి. సద్ధోతి ఓకప్పనసద్ధాయ చేవ పచ్చక్ఖసద్ధాయ చ సమన్నాగతో. తత్థ దానసీలాదీనం ఫలం సద్దహిత్వా దానాదిపుఞ్ఞకరణే సద్ధా ఓకప్పనసద్ధా నామ. మగ్గేన ఆగతసద్ధా పచ్చక్ఖసద్ధా నామ. పసాదసద్ధాతిపి ఏసా ఏవ. తస్సా లక్ఖణాదీహి విభాగో వేదితబ్బో.

‘‘సమ్పక్ఖన్దనలక్ఖణా చ, మహారాజ, సద్ధా సమ్పసాదనలక్ఖణా చా’’తి (మి. ప. ౨.౧.౧౦) హి వచనతో ఇదం సద్ధాయ లక్ఖణం నామ. ‘‘తీహి, భిక్ఖవే, ఠానేహి సద్ధో పసన్నో వేదితబ్బో. కతమేహి తీహి? సీలవన్తానం దస్సనకామో హోతీ’’తిఆదినా (అ. ని. ౩.౪౨) నయేన వుత్తం పన సద్ధాయ నిమిత్తం నామ. ‘‘కో చాహారో సద్ధాయ, సద్ధమ్మస్సవనన్తిస్స వచనీయ’’న్తి (అ. ని. ౧౦.౬౧) అయం పనస్సా ఆహారో నామ. ‘‘సద్ధాపబ్బజితస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అయం అనుధమ్మో హోతి, యం రూపే నిబ్బిదాబహులో విహరిస్సతీ’’తి అయమస్స అనుధమ్మో నామ. ‘‘సద్ధా బన్ధతి పాథేయ్యం, సిరీ భోగానమాసయో’’ (సం. ని. ౧.౭౯). ‘‘సద్ధా దుతియా పురిసస్స హోతి’’ (సం. ని. ౧.౩౬). ‘‘సద్ధాయ తరతి ఓఘం’’ (సం. ని. ౧.౨౪౬). ‘‘సద్ధా బీజం తపో వుట్ఠి’’ (సు. ని. ౭౭; సం. ని. ౧.౧౯౭). ‘‘సద్ధాహత్థో మహానాగో. ఉపేఖాసేతదన్తవా’’తిఆదీసు పన సుత్తేసు ఏతిస్సా బద్ధభత్తపుటాదిసరిక్ఖతాయ అనేకసరసతా భగవతా పకాసితా. ఇమస్మిం పన నగరోపమసుత్తన్తే ఏసా అచలసుప్పతిట్ఠితతాయ ఏసికాథమ్భసదిసా కత్వా దస్సితా.

సద్ధేసికోతి సద్ధం ఏసికాథమ్భం కత్వా అరియసావకో అకుసలం పజహతీతి ఇమినా నయేన సబ్బపదేసు యోజనా కాతబ్బా. అపిచేత్థ హిరోత్తప్పేహి తీసు ద్వారేసు సంవరో సమ్పజ్జతి, సో చతుపారిసుద్ధిసీలం హోతి. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే ఏకాదససు ఠానేసు అరహత్తం పక్ఖిపిత్వా దేసనాయ కూటం గహితన్తి వేదితబ్బం.