౭. మజ్ఝేసుత్తవణ్ణనా

౬౧. సత్తమే పారాయనే మేత్తేయ్యపఞ్హేతి పారాయనసమాగమమ్హి మేత్తేయ్యమాణవస్స పఞ్హే. ఉభోన్తే విదిత్వానాతి ద్వే అన్తే ద్వే కోట్ఠాసే జానిత్వా. మజ్ఝే మన్తా న లిప్పతీతి మన్తా వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ ఉభో అన్తే విదిత్వా మజ్ఝే న లిప్పతి, వేమజ్ఝేట్ఠానే న లిప్పతి. సిబ్బనిమచ్చగాతి సిబ్బనిసఙ్ఖాతం తణ్హం అతీతో. ఫస్సోతి ఫస్సవసేన నిబ్బత్తత్తా అయం అత్తభావో. ఏకో అన్తోతి అయమేకో కోట్ఠాసో. ఫస్ససముదయోతి ఫస్సో సముదయో అస్సాతి ఫస్ససముదయో, ఇమస్మిం అత్తభావే కతకమ్మఫస్సపచ్చయా నిబ్బత్తో అనాగతత్తభావో. దుతియో అన్తోతి దుతియో కోట్ఠాసో. ఫస్సనిరోధోతి నిబ్బానం. మజ్ఝేతి సిబ్బినితణ్హం ఛేత్వా ద్విధాకరణట్ఠేన నిబ్బానం మజ్ఝే నామ హోతి. తణ్హా హి నం సిబ్బతీతి తణ్హా నం అత్తభావద్వయసఙ్ఖాతం ఫస్సఞ్చ ఫస్ససముదయఞ్చ సిబ్బతి ఘట్టేతి. కిం కారణా? తస్స తస్సేవ భవస్స అభినిబ్బత్తియా. యది హి తణ్హా న సిబ్బేయ్య, తస్స తస్స భవస్స నిబ్బత్తి న భవేయ్య. ఇమస్మిం ఠానే కోటిమజ్ఝికూపమం గణ్హన్తి. ద్విన్నఞ్హి కణ్డానం ఏకతో కత్వా మజ్ఝే సుత్తేన సంసిబ్బితానం కోటి మజ్ఝన్తి వుచ్చతి. సుత్తే ఛిన్నే ఉభో కణ్డాని ఉభతో పతన్తి. ఏవమేత్థ కణ్డద్వయం వియ వుత్తప్పకారా ద్వే అన్తా, సిబ్బిత్వా ఠితసుత్తం వియ తణ్హా, సుత్తే ఛిన్నే కణ్డద్వయస్స ఉభతోపతనం వియ తణ్హాయ నిరుద్ధాయ అన్తద్వయం నిరుద్ధమేవ హోతి. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన ఇమినా ఉభో అన్తే విదిత్వా తణ్హాయ మజ్ఝే అనుపలిత్తభావేన అభిఞ్ఞేయ్యం చతుసచ్చధమ్మం అభిజానాతి నామ, తీరణపరిఞ్ఞాయ చ పహానపరిఞ్ఞాయ చ పరిజానితబ్బం లోకియసచ్చద్వయం పరిజానాతి నామ. దిట్ఠేవ ధమ్మేతి ఇమస్మింయేవ అత్తభావే. దుక్ఖస్సన్తకరో హోతీతి వట్టదుక్ఖస్స కోటికరో పరిచ్ఛేదపరివటుమకరో హోతి నామ.

దుతియవారే తిణ్ణం కణ్డానం వసేన ఉపమా వేదితబ్బా. తిణ్ణఞ్హి కణ్డానం సుత్తేన సంసిబ్బితానం సుత్తే ఛిన్నే తీణి కణ్డాని తీసు ఠానేసు పతన్తి, ఏవమేత్థ కణ్డత్తయం వియ అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా ఖన్ధా, సుత్తం వియ తణ్హా. సా హి అతీతం పచ్చుప్పన్నేన, పచ్చుప్పన్నఞ్చ అనాగతేన సద్ధిం సంసిబ్బతి. సుత్తే ఛిన్నే కణ్డత్తయస్స తీసు ఠానేసు పతనం వియ తణ్హాయ నిరుద్ధాయ అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా ఖన్ధా నిరుద్ధావ హోన్తి.

తతియవారే అదుక్ఖమసుఖా మజ్ఝేతి ద్విన్నం వేదనానం అన్తరట్ఠకభావేన మజ్ఝే. సుఖఞ్హి దుక్ఖస్స, దుక్ఖం వా సుఖస్స అన్తరం నామ నత్థి. తణ్హా సిబ్బినీతి వేదనాసు నన్దిరాగో వేదనానం ఉపచ్ఛేదం నివారేతీతి తా సిబ్బతి నామ.

చతుత్థవారే విఞ్ఞాణం మజ్ఝేతి పటిసన్ధివిఞ్ఞాణమ్పి సేసవిఞ్ఞాణమ్పి నామరూపపచ్చయసముదాగతత్తా నామరూపానం మజ్ఝే నామ.

పఞ్చమవారే విఞ్ఞాణం మజ్ఝేతి కమ్మవిఞ్ఞాణం మజ్ఝే, అజ్ఝత్తికాయతనేసు వా మనాయతనేన కమ్మస్స గహితత్తా ఇధ యంకిఞ్చి విఞ్ఞాణం మజ్ఝే నామ, మనోద్వారే వా ఆవజ్జనస్స అజ్ఝత్తికాయతననిస్సితత్తా జవనవిఞ్ఞాణం మజ్ఝే నామ.

ఛట్ఠవారే సక్కాయోతి తేభూమకవట్టం. సక్కాయసముదయోతి సముదయసచ్చం. సక్కాయనిరోధోతి నిరోధసచ్చం. పరియాయేనాతి తేన తేన కారణేనేవ. సేసం సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.